• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی ئوکتۆبەری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٧ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

دەیڤید رۆمانۆ: حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بوێرانە بڕیاری داوە کە پێویستە وەزعی ئێران بگۆڕدرێ

زایینی: ٢٧-١١-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٩/٠٧ - ١٣:٣٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
دەیڤید رۆمانۆ: حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بوێرانە بڕیاری داوە کە پێویستە وەزعی ئێران بگۆڕدرێ
كوردستان میدیا: ماڵپەڕی كوردستان میدیا لە سەر پرسی ڕاسان وتووێژێكی لەگەڵ دەیڤید رۆمانۆ، مامۆستای زانستە سیاسییەکان لە زانکۆی میسووری لە وەلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێكهێناوە.

دەقی وتووێژەكە:

١ـ ئێوە وەک ئاکادمیسیەن و لێکۆڵەرێکی سیاسی ئایا لەگەل پرسەکانی ئێران و نەتەوەکانی ئێران و خەباتی ئەو نەتەوانە ناسیاویتان هەیە؟

لە زۆر رووەوە من قەد ناتوانم بەقەد کەسێک کەلە کوردستان لە دایک بووە و لەوێ گەورە بووە بە کێشەکە ئاشنا بم. بەڵام سەرەڕای ئەوەش من زۆر لە کوردستان گەڕاوم و زۆر لەنزیکەوە لە ساڵی ٩٤ بەملاوە لەسەر کێشەی کورد و رووداووەکانی ناو کۆمەڵگای کوردستان لێکۆڵینەوە و خوێندنەوەم کردوە. لەبەر زۆر هۆکار هیوام ئەوەیە کە بتوانم یارمەتیدەر بم بۆ ئەوەی کە پێرسپێکتیڤی کەسێکی دەرەکی بێنم بۆ کوردستان کە بتوانێت بۆ تێگەیشتن لەسەر زۆر پرسیار یارمەتیدەر بێت، بەڵام دەرەکیێک کە زۆر تێکەڵ بە کێشەی کوردە و زۆر لەگەڵ جووڵانەوە کوردیەکان ئاشنایی هەیە. هەروەها وەکوو مامۆستایێک و لێکۆڵەرێکی زانستە سیاسیەکان ئەو زانیاریانە و زانستەی کە سەبارەت بە تیۆری جیاوازی جووڵانەوە کۆمەڵایەتیەکان و هەروەها مێژووی جووڵانەوەکانی تری شوێنەکانی تر هەمە دەیخەمە خزمەتی کوردستانەوە.

٢ـ سیستمی سیاسیی ئێران، ئایا بە ڕای ئیوە خۆیدەفرایەتی خەباتی نێو سیستمی هەیە یا نه؟

بەباوەڕی من زۆرینەی خەڵک لە ئێران خوازیاری پێکهاتنی گۆڕانکارین. بەڵام لە ناو ئەو وڵاتە دا هەندێک بەرژەوەندیی چەق بەستوو و سەقامگیر هەن کە گۆڕانکاری لە بەرژەوەندی ئەوانا نیە. ئەم بەرژەوەندیانە کە لە ناو سیستەمی سیاسی ئێران دا چەقیان بەستووە یان تەنانەت لە پەراوێزی ئەم سیستەمە و نزیک بەم سیستەمەن تەنیا رێگە بە گۆڕانکاریێک دەدەن کە یەکەم لانیکەمترین بێت و دووهەم ببێتە هۆی مسۆگەر کردنی سەقامگیری رژێمی سیاسی، ئیمتیازات و ئێنحێساراتێ کە ئەو بەرژەوەندیانەیان پێک هێناوە و هەروەها زاڵ مانەوەی شێوە روانینی ئەو بەرژەوەندیانە سەبارەت بە داهاتووی وڵات کە چۆنیەتی و چیەتی ئەو داهاتوویە دیاری دەکات، هەوێنی خۆی بۆ ئەو داهاتووە دەکات بە بەهەوێنێکی زاڵ لە ناو کۆمەڵگا دا.

٣ـ دۆخی خەباتکارانی نەتەوەی کورد و ڕۆڵی ئەو خەباته لە گۆڕانکارییەکانی ڕۆژهەڵاتی نێوڕەاست چۆن هەڵدەسەنگێنن؟

بە باوەڕی من کوردەکان لە رۆژهەڵاتی ناوین دا بوون بە هێزێک کە چیدیکە ناکرێت پشت گوێ بخرێن. لە حاڵێک دا کە خەبات لە عێراق و سووریە بۆ دابین کردنی مافە کۆمەڵایەتیەکانی کوردەکان لە ئاستێکی زۆر بەرز دایە، بەڵام دەبێت ئاگامان بێت کە هیچ شتێک لە بۆشایی دا نایێتە ئاراوە.

دەوڵەتی ئێران ناتوانێت چیدی مافە سەرەتاییەکانی کوردەکان و باقی نەتەوەکانی ئێران لێیان زەوت بکات. هەرکاتێک کە مەلاکانی ئێران باس لە ئازادی بۆ کەمینەکان لە وڵاتە عەرەبیەکان وەکوو عەرەبستان، یەمەن یان بەحرەین دەکەن نەتەوەکانی ئێران بیر لەوە دەکەنەوە بۆ ئێمە نابێت ئەو ئازادیانەمان هەبێت. ئەگەرچی من باوەڕم بەوە هەیە کە هیچ نەتەوەیێک لە ئێران دا نە خوازیاری شەڕە نە خوازیاری دەستێوەردانی دەرەکی، بەڵام ئەوان خوازیاری گۆڕانی جیدین لە ئێران دا و گەیشتوونەتە ئاستێک کە ئیتر ناتوانن تەحەموولی باروودۆخی ئێستا بکەن و بۆیە لەگەڵ هەموو مەترسیەکان ئەو خواستە دەگوازنەوە بۆ ئاستی کردەوە و دەیکەن بە کردەوەی سیاسی و مەترسیەکانی ئەو کردەوەش قەبووڵ دەکەن.

٤ـ دوای ٢٠ سال کە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران چالاکییە چەکدارییەکانی خۆی هەلپەساردبوو، هەنووکه خەباتی نوێی خۆی لەژێر ناوی ڕاسان دەستپێکردووە کە لەو خەباتەدا هێزەکانی پێشمەرگە دەڕۆنەوە نێو خۆی کوردستان و خەڵک، ئێوە ئەو ستراتژی نوێیەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران چۆن هەڵدەسەنگێنن؟

بە باوەڕی من حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بگرە هەندێک رێکخراوە و حیزبی تریش بوێرانە بڕیاریان داوە کە پێویستە ئەوە پیشان بدرێت و دەربخرێت کە بوەزعی موجوود لە ئێران دا بۆ زۆرینەیی هەرە زۆری خەڵک جێی پەسەند نیە. حیزبی دێموکرات بەم شێوە دەیەوێت پێوەندیەکانی خۆی لەگەڵ خەڵکی رۆژهەڵات پەرە پێ بدات و قووڵ بکاتەوە و بە خەڵک پیشان بدات کە ئیمکانی ئەوە هەیە کە بەرپەرچی وەزعی مەوجوود بدرێتەوە. ئەم ئیستراتیژیەی حیزبی دێموکرات بێ تێچوو و قوربانی دان نیە و ئەو هەزینانەش لەبەر ئەوەیە کە حکوومەتی ئێران ناتوانێت هیچ چەشنە داخوازێک بۆ گۆڕانکاری تەحەموول بکات بە تایبەت لە ناو نەتەوە نافارسەکان دا.

٥ـ ڕاسانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بە چ شێوەیەک دەتوانێت سەرنجی سیاسەتمەدارانی ڕۆژئاوایی و گرووپەکانی هاوبەرژەوەندی بۆ لای خۆی ڕابکێشێت؟

ئەمە کارێکی زۆر دژوارە. لەبەر ئەوەی ئێران ڕێگا نادات کە میدیای ئازاد و چاودێری نێونەتەوەیی ئازادە دەستیان بە کوردستانی ئێران بگات. ئەگەر چاو لێبکەن میدیا بە ئازادی دەتوانێت بچێت بۆ باشوور، رۆژاوا، وڵاتە عەرەبیەکان و کێشەی ئیسرائیل و فیلیستین و ئەمەش بۆتە هۆی زیاتر دەنگدانەوەی کێشەی ئەوان. بۆیە ئەو شتانەی لە کوردستانی ئێران روو دەدات بە نیسبەت شوێنەکانی تر و لە ئاست گەورەیی رووداوەکان کەمترین دەنگدانەوەی دەبێت و کاری لەسەر دەکرێت. ئەم باروودۆخە زۆر لە باروودۆخی کوردەکانی ئێراق تا پێش ساڵی ١٩٩١ دەچێت. بۆیە گەورەترین تەگەرە لەبەردەم حیزبی دێموکراتدا ئەوەیە کە خۆی لەو شتانە کە روو دەدات ڤیدیۆ هەڵگرێت، دەستی بۆ پێوەندی لەگەڵ رێکخراوەکان و وڵاتەکان دریژ بکاتەوە و بەم شێوە بەردەوام بێت. بەم ئیدارە نوێیەی کە لە واشینگتۆن خەریکە دەستبەکار دەبێت لەوانەیە هەل بۆ بانگەشە سەبارەت بە دۆخی کوردەکان لە ئێران زیاتر بێت. زۆر بە داخەوە کێشەی کوردەکان و کێشەی کەسانی تر لە ئێران دا بۆ ئۆباما هیچ چەشنە گرینگیێکی نەبوو.

٦ـ بەپێی ئەو لێکۆڵینەوە و خوێندنەوانەی کە ئەنجامتان داوە، ئێوە چ پێشنیارێکی ڕوون، بۆ جیددی‌تر بوون و کاریگەرتربوونی خەباتی نەتەوەی کورد لە ئێراندا هەیە؟

زیاتر لە هەرشتێک کوردەکانی ڕۆژهەڵات پێویستە ناکۆکیەکانی نێو خۆیان باشتر بکەن. دوای ئەوە پێویستە کە بەباشترین شێوە لە هێزە ئێرانیەکانی تر نزیک ببنەوە تەنانەت ئەو هێزانەی لە تاران کە خوازیاری گۆڕانی قووڵن. هەروەها پێویستە راگەیاندن بە شێوەیێکی نێونەتەوەیی چالاکتر بکرێت.

٧ـ لە کۆتایی‌دا سپاس لەوەیکە قەبووڵتان کرد ئەو وتووێژەمان لەگەڵ پێک بێنن، بە کورتی خۆتان بۆ بەردەنگەکانی ئێمە پێناسه بکەن؟

ناوی من دەیڤید رۆمانۆیە. من بە رەچەڵەک خەڵکی بەشە فەرەنسیەکەی کانادام. من کورسی تۆماس جەی ستانگم لە سیاسەت لە رۆژهەڵاتی ناوین لە زانکۆی میسووری لە وەلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەیە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٠ لەم ژمارەیەدا:

ــ هەموو ڕێگاکان دەچنەوە کوردستان
ــ سەهۆڵبەردان لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا
ــ دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
ــ زیندانیی سیاسی بوونی نییە
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    کۆمەڵیک ڕووداوی ناخۆش و تاڵ وەک شەڕە جیهانییه‌کان، شەڕی ناوخۆی ئێران، سیڵاوی مەهاباد، کوشتاری خەڵکی ئه‌م شاره و قات و قڕی له ماوەی ژیانی مەلا مارفدا که له سەر هەژاری و نەداری خەڵک شوێندانەر بوو له شێعرکانی ڕەنگدانه‌وەی جیددیان هه‌یه، شاعیری نوکته باز له سەردەمی دیکتاتۆرییه‌تدا زۆر جار به زمانی ته‌نز لۆمه له‌م بارودۆخه دەگرێ.
  • کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن
    خرۆشانی جەماوەریی ڕۆژهەڵات و پەیامەکانی لە دوای ئەنجامە ئەرێنییەکەی ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی باشوور، مژاری چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنی تیشکە لەگەڵ کەریم پەرویزی، ئەندامی دەفتەری سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ خوێندنەوەی ڕادەکێشین.
  • بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور
    چوار فاکتۆری سەرچاوە گرتنی ئەم سەربەخۆییە لە ئیرادەی گشتی، دادپەروەری وەک بناغەی ئەو حکوومەتە، دێموکراسی و هەبوونی هێزی پێشمەرگە بۆ دابین کردنی ئاسایش و ئاسوودەیی هاووڵاتیان لەو فاکتۆرانەن کە لە بەرژەوەندیی حکوومەتی سەربەخۆی باشووری کوردستان دا دەبن.
  • باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد
    ئێمە دەبێ سەرەتا لە هەناوی کۆمەڵگەی خۆماندا حزوورمان هەبێت و ئاگاداری هەموو گرفت و خەسڵەتەکانۆ کۆمەڵگەی خۆمان بین و بتوانین جیاوازییە هەرێمی و ناوچەییەکان بناسین، هەتا بتوانین بەرنامە و پرۆژەکانمان لەسەر بنەمای واقیعی کۆمەڵگەکەمان بێت.
  • چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران
    سەرئەنجام دوای پڕۆسەی قانوونی، ماری و مێردەکەی پێکەوە لە ئافریقاڕا کچێک و کۆڕێکیان وەک منداڵی خۆیان وەرگرت. ئێستا ئەوان ١٤ ساڵ و ١٢ ساڵ تەمەنیانە و وەک هەر منداڵێکی دیکە دەچنە قوتابخانە و ژیانێکی باشیان هەیە.
  • خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
    دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.
  • ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا
    زۆربەی بزاڤە ڕزگاریخوازەکانی دنیا لە حاڵەتێکدا سەریان هەڵداوە، کە دیکتاتۆرەکان ویستوویانە لە ڕێگای ئامرازەکانی هێز و دەسەڵاتەوە ڕێککەوتنێکی مڵکەجبوون لە نێوان خۆیان و کۆمەڵگادا ساز بکەن و کۆمەڵگا ملکەجی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بکەن و ئەدەبیاتێک لە سەر کۆمەڵگا زاڵ بکەن کە لە ڕاستای دەسەڵاتی ئەواندا بێت و سەروەری ئەوانی تێدا گارانتی کرابێت.
  • دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
    کەوایە بەپێی وتەی بەرپرسانی ڕێژیم، خامنەیی ڕاستەوخۆ لە هەڵبژاردنی هەموو وەزیرەکانی رووحانیدا دەستی هەیە، ڕەنگە لێرەدا بگوترێ: "بۆخۆت بەخێر بێیتەوە، ئاگات لە کوێیە؟"
  • هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان
    لە دوای ٥٧ و خۆسەپاندنی رێژیمی ئیسلامی بەسەر گشتایەتیی جوغرافیای ئێراندا، کوردستان بوو بە مەکۆی گشت لایەنە پەراوێزخراوەکان، ئەو رۆژانە زۆر لایەن بوون کە لە نیشتمانی کوردەکاندا داڵدە درابوون، حیزبە کوردییەکان بە سینگ ئاوەڵاییەوە وەریانگرتن.
  • سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا
    پەرەئەستاندنی دێموکراسی و پتەوبوونی پەیوەندیی لە نێوان ئەمریکا، وڵاتانی ئەورووپی، ژاپۆن، کورەی باشوور و ئوسترالیا "بەراییەکی ئاشتی" (zone of peace) لێ کەوتووەتەوە. دێموکراسی هەروەها ڕای گشتی کردووەتە فاکتەری سنووردارکەر، هەڵبەت نەک ڕێگر، لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕکردنی وڵاتانی دێموکراتیکدا.
  • زیندانیی سیاسی بوونی نییە زیندانیی سیاسی بوونی نییە
    لە وڵاتێکی ژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و فاشیستیدا، شتێک بە ناوی زیندانیی سیاسی ناتوانێ مانایەکی هەبێ و ئاماژەیەک بۆ شتێکی راستەقینە نابێ. لە راستیدا چەمکی زیندانیی سیاسی دەتوانێ چەمکێکی چەواشەکارانە و بەلاڕێدابەرانە بێ.
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.