• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢١ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٣٠ی خەزەڵوەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئەو كلیلەی هەموو درگاكانی داخست

زایینی: ٠٦-١٢-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٩/١٦ - ١٠:١٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئەو كلیلەی هەموو درگاكانی داخست
دیاكۆ ڕۆژهەڵاتی

یەكێك لە تایبەتمەندییەكانی هەڵبژاردن لە هەر وڵاتێكدا ئەوەیە كە ئەو كەس و لایەنانەی خۆیان بۆ هەڵبژاردنەكە دەپاڵێون، كۆمەڵێك بەرنامە و دروشم دەكەنە بنەمای كاری خۆیان و بەو كەرەستانەوە دەچنە نێو كێبڕكێی هەڵبژاردنەكەوە و بەو شێوەیە، خۆیان بە خەڵكی دەناسێنن و داوایان لێ دەكەن، دەنگ بدەن بەو دروشمانە و بەو هۆیەوە هیوادارن كە سەرنجی خەڵكی بەرەولای خۆیان و بەرنامەكانیان ڕابكێشن تا دەنگ بێننەوە و براوەی هەڵبژاردنەكە بن و دەسەڵات وەدەست بێنن و لە ماوەی دەسەڵاتدارێتیدا ئەو بەرنامانە كە داخوازی ئەوانیشە، جێبەجێ بكەن.

ئەو دروشمانەی كە بەربژێرەكان هەڵیدەبژێرن، لە گەڵ كێشە و گیروگرفتەكانی خەڵك لەو سەردەمەدا یەك دەگرنەوە و ئەوان هەوڵ دەدەن ئەگەر هەر بۆ بانگەشەش بێ، حەز و خولیاكانی خەڵك لە بەر چاو بگرن و لە بەرنامە و دروشمەكانی خۆیاندا، لەماوەی بانگەشەی بەر لە هەڵبژاردندا بیانگونجێنن و سەرنجی زیاتری خەڵك بۆ لای خۆیان ڕابكێشن.

دیارە شێوەی هەڵبژاردن لە وڵاتێكەوە بۆ وڵاتێك و لە ئایدۆلۆژیایەكەوە بو ئایدۆلۆژیایەكی دیكەوە گۆڕانی بەسەردا دێ و دەسكەوت و خەسارەكانیان وەك یەك نێن. لە وڵاتە ئازاد و دێموكراتەكاندا دوای هەڵبژاردن خەڵك داوای جێبەجێكردنی وادەكان دەكەن و ئەگەر ئەو كارە نەكرێت، دەڕژێنە سەر شەقامەكان و لە دەسەڵات وە دەنگ دێن و لێی قبووڵ ناكەن. بەڵام لە وڵاتانی نادێموكراتیكی تۆتالیتێری وەك ئێراندا هەر كەس وستەی لێوە بێ، وستەی لێ دەبڕن.

لە ماوەی دەسەڵاتداریی كۆماری ئیسلامیی ئێراندا، بە دەیان هەڵبژاردن ڕێك خراوە و بەڕێوە چووە و بە هۆی ئەوانەوە، دەموچاوەكان لە دەسەڵاتدا گۆڕاون و دیارە هەموویان بە بەرنامە و دروشمی جیاوازەوە چوونەتە سەر كورسیی دەسەڵات و ماوەكەی خۆیان تێپەڕاندووە و بێ ئەوەی ئاوڕ لە دروشم و وادەكانیان بە خەڵك بدەنەوە، هەر بە تەشییەكەی دەسەڵات ڕستوویانە و پاش چەند ساڵ لە هەڵبژاردنێكی دیكەدا، بێ ئەوەی هیچ گۆڕانێك ڕووی دابێت، جێی خۆیان داوە بە كەسێك یان كەسانێكی دیكە و خۆیان لە شوێنێكی دیكە دەست بە كار بوونەتەوە و بە باڵای ڕێژیمیاندا هەڵگوتۆتەوە.

هەڵبژاردن لە ئێراندا بۆ خۆی چیرۆكێكی جیاوازی هەیە و لەگەڵ هیچ پێوانەیەكی جیهانی و دێموكراسیدا یەك ناگرێتەوە و لەو بارەوە بۆ خۆی بە ڕاستی شتێكی جیاوازە و بە هۆی ئەو داڕشتنەی بۆ شێوەی دەسەڵاتدارێتی داڕێژراوە، ئەوان كەمتر كاریان لە دەست دێت و زیاتر وەك كارمەندێكی بەردەستی دەسەڵات چاویان لێ دەكرێت. دیارە و شتێكی ئاشكرایە كە هەڵبژاردن لە ئێراندا دەسەڵات وەك دەنگێكی ئۆكەی بۆ خۆی چاوی لێ دەكات و لەوە زیاتر مانایەكی دیكەی نییە و ئەوەندە گوێ بە دەرەنجامەكانی نادات. چوونكە هەر كەسێكیش كە سەر بكەوێ، ناتوانێت ئەو هێڵە ببەزێنێت كە لە لایەن دەسەڵاتەوە بۆی دەكێشرێت.
لە ئێراندا بۆ شۆرای شارەكان و مەجلیس و پۆستی سەركۆماری بە ڕواڵەت دەنگی خەڵك وەردەگیرێت. بەڵام ئەو كەسانەی كە دەنگیان دەدرێتێ، لە نێو دەسەڵاتی بەڕێوەبردنی وڵاتدا، چ شۆرا و چ نوێنەرانی مەجلیس و چ سەركۆمار، هیچیان دەسەڵاتێكی وایان نییە و سەرەنجام، ئەو دروشمانەی لە ماوەی بەر لە هەڵبژاردندا هەڵیدەگرن و باسی لێوە دەكەن، بۆیان ناچێتە واری جیبەجێكردن و ئەو وادە و بەڵێنانەی بە خەڵكی دەدەن، لە كۆڕی هەڵبژاردنەكان واوەتر ناچێ و هەر لە منداڵدانی دایكدا دەمرن و دووپەلە نابن.

لەم هەڵبژاردنانەدا ئەوەی بەرزترین پلەی دەست دەكەوێ سەرنجی زۆرتر بۆ لای خۆی ڕادەكێشێت. هەڵبژاردنی سەركۆمار ئەو هەڵبژاردنەیە كە زۆرترین دەنگ و مشتومڕی لێ ساز دەبێت.

لەماوەی ئەم سی و چەند ساڵەدا پاڵێوراوەكانی پۆستی سەركۆماری كە هیچیان بۆ لایەنی دەسەڵات، واتە قەڵانشینەكانی بەیتی ڕەهبەری، جیاوازییەكیان نیە و نەبووە، هەوڵیان داوە بە دروشم و بەرنامەی ڕەنگاوڕنگی جیاوازەوە پێ بنێنە نێو ململانێی هەڵبژاردنەوە و خۆیان بە ڕیفۆرمخواز و سوننەتی بە خەڵك ناساندووە. بەڵام لە ئاكامدا هەر كەسێكیان سەركەوتبێ، لە ماوەی سەركۆماریدا هەر گوێی لە لای قەڵای ڕێبەری بووە و ئەوەی ئەو كوتوویەتی و فەرمانی پێ داوە، بەڕێوەی بردووە و پێی لە سەر وادە و بەڵێنەكانی خۆی داناوە و لە ئاكامدا ئەو خەڵكەی دەنگیان پێ دەدەن دەبنە مامە شوانەی ڕەنجەڕۆ و دەم لە پووش دەمێننەوە.

لە ماوەی بەر لە هەڵبژاردنی سەركۆماری لە خولی یازدەهەمدا، پاڵێوراوەكانی ئەو خولە بە چەند ڕوخسارێكی جیاواز و بە دروشم و بەرنامەی بەنێو جیاوازەوە هاتنە گۆڕەپانەكەوە و هەمیسان خەڵك لە دەوریان كۆ بوونەوە و باس و خواستی جیاواز هاتنە ئاراوە و دیسان ڕیفۆرمخوازەكان، كەوتنە بەر سەرنجی هیندێك كەسی بە نێو سیاسەتمەدار و ڕووناكبیر، "دەنگ مەدەن بەم و باڵی فڵانەكەس بگرن" دەستی پێ كرد و هیندێك لە سیاسەتمەدارەكانی دەرەوەش، بە زمان چەوری بۆیان كەوتنە قلەسەما و پێیاندا هەڵگوتن.

لەنێو ئەو پاڵێوراوانەدا كە بۆ ئەو خولە بەربژێر كرابوون، ئەوەی كە توانیی سەرنجەكان زیاتر بۆ لای خۆی ڕاكێشێت و دروشمەكانی لەوانی دیكە پڕ زریقەو بریقەتر بوو، سەر كۆماری ئێستا، حەسەن ڕۆحانی بوو. ئەم پیاوە لە بەر ئەوەی لە لایەن چەند كەسێكی ئیسڵاحخوازی وەك خاتەمی و كەسانێكی دیكەوە پشتیوانیی لێ كرا خەڵكێكی زۆر لە دەوری هاڵان.

ئەوەی كە لە نێو دروشمەكانی ڕۆحانیدا زەق و بەرچاوە و لە نێو خەڵكدا ماوەتەوە، هەر ئەو كلیلەیە كە بەردەوام لە ماوەی هەڵبژاردندا بە دەستییەوە بوو و بەردەوام نیشانی خەڵكی دەدا.

نە ئەو كلیلە و نە ئەو دروشمانەی كە لەو ماوەیەدا بە خەڵكی ڕاگەیاند، هەتا ئێستا هیچیان نەهاتوونەتە دی و هەر لە جێی خۆیاندا ماونەتەوە. ئەو كلیلەش درگای هیچ گرفتێكی نێو خۆیی پێ نەكراوەتەوە و كێشە كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووری و نەتەوەییەكانی ئێران، هەر لە جێی خۆیاندا ماونەتەوە و ژنان هەر لە قەفەزی چارشێودا دیلن و پیاوان، بە دەست بێكاری و گرانی و دەستەنگییەوە دەناڵێنن. تەنانەت ئەو درگایانەش كە بەر لە هاتنی ئەو بۆ بژیو و گوزەرانی خەڵك لە سەر پشت بوون، دانە دانە داخران و ئێستا ئەم دەوڵەتە، بە تەواوی دەستی ناوەتە بینەقاقای ئەو خەڵكە و لە هەموو لایەكەوە خەریكە دەیانخنكێنێت. بەرەبەرە پێداویستییەكانی ژیان گران دەبن و نانی لە سەر سفرەی خەڵك هەڵگرتووە و بە گرانكردنی ماڵیات و ئاو و برق و تەلەفوون و گاز، گیرفانی دەوڵەتی ئاخنیوە. هەر ڕۆژەی بە بیانوویەك دەست دەكا بە گیرفانی خەڵكدا و بێ سەرنجدان بە هەژاری و بێكاریی خەڵك، دەیان ڕووتێنێتەوە و لە سەر ساجی عەلی دایناون. ئێستا زیندانەكان لە جیابیران جمەیان دێت و لەسێدارەدان و كوشتن و بەرتیلخۆری و پارتی بازی، وەك مۆتەكە بە سەر وڵاتدا كشاوە. ڕێژەی تەڵاق چۆتە سەرێ و بە هۆی بێكاری و دەست‌ تەنگەییەوە، ماڵەكان پڕ بوونە لە پیرە كچ و پیرە كوڕ.

ئەوەی لەماوەی ئەو چوار ساڵەدا بۆ تیمەكەی حەسەن ڕۆحانی گرینگ بووە، كردنەوەی درگاكانی دەرەوە بە ڕووی كۆماری ئیسلامیدا بووە و هیچ سەرنجێكی ئەوتۆی نەداوەتە گوزەران و ئابووریی خەڵك و ئەوەی لە ڕێی ئەو ڕێككەوتنە ئەتۆمییەوە دەستی خەڵكی ئێران و ناوچەكە كەوتووە، بە كوشت دانی كۆمەڵێك پاسداڕ و زیادكردنی هەتیو و هەتیوباران بووە و ئاوردوویەكی باشی بۆ ئاگری شەڕەكانی سووریە و عێراق و یەمەن دابین كردووە و و نەیهێشتووە ئەو شەڕانەی بۆ بەرژەوەندیی خۆی هەڵی ئایساندبوون بكووژێنەوە. ئێستا دەبینین لێدوانی فەرماندەكانی سپا زۆر لە لێدوانەكانی حەسەن ڕۆحانی و وەزیرەكانی زۆرترن و باسی شەڕ و كوشتار و شەهادەت، لە باسی ئاوەدانكردنەوە و ژیان و ژیانەوە زۆرترە.

گرینگیی ئەو ڕێككەوتنە بۆ كۆماری ئیسلامی لەوەدا دەردەكەوێ كە كاتێك ترامپ لە ئەمریكا دەنگی هێنایەوە، ئەو كەس و بەرپرسانەی پێشتر باسی خراپیی ئەم ڕێككەوتنەیان دەكرد و وایان بە خەڵك دەنواند كە ناڕازین، ئێستا بە ئاشكرا ترسیان لەوە لێ نیشتووە كە نەكا ترامپ وادەكانی هەڵبژاردنی خۆی بەرێتە سەرێ و ڕێككەوتنەكە هەڵبوەشێنێتەوە و لەم لا و ئەو لا، لێدوان دەدەن و دەڵێن ترامپ ناتوانێ هەر وا بە ئاسانی ئەو ڕێككەوتنە هەڵبوەشێنێتەوە.

ئێستا دوای نزیكەی چوار ساڵ، ئەو كلیلەی كە وا بڕیار بوو قوفڵی درگاكان بكاتەوە و ئابووری ببوژیێنێتەوە و ژیان جوانتر بكات و خەڵك، بەرەو فەرعانە بەرێت، خەریكە دانە دانە درگاكان بە ڕووی خەڵكدا دادەخات و ژیان و ئازادی بەرتەسك دەكاتەوە و دەبێتە ئەو كلیلەی كە هەموو درگاكانی بە ڕووی ئازادیی ژیان و گوزەرانی خەڵكدا داخست.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٢ لەم ژمارەیەدا:

ــ شکستی کەرکووک کۆتایی ڕێگا نییە!
ــ ڕەوایی چەک و ڕەوایی خەڵکی
ــ ئیمپراتوریی نافەرمی ئێرانی
ــ دەسەڵات و کۆمەڵگا