• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٥ی سێپتامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠٣ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

"ڕاسان" دەروازەیەک بۆ خەباتی هەمەلایەنە

زایینی: ١٠-١٢-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٩/٢٠ - ١٧:٠٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
بیریار

چەمکی "ڕاسان" هەڵگری واتایەکی بەرینترە لە ناردنەوە و پێوەندیی ساکاری پێشمەرگە و خەڵک، چوونکە هیچکات ئەم دووانە لە یەکتر جیا نەبوون و دێموکرات هەڵقوڵاوی ناخی گەلە و پێشمەرگەش لە دڵی خەڵکدایە. ڕوونکردنەوەی بۆچییەتی "ڕاسان" پێویستی بە تێڕوانینێکی دوولایەنەی مێژوویی و هەنووکەیی هەیە؛ لەم ئاڕاستەیەدا هەم دەبێت هەڵوێستی دەسەڵاتدارانی ڕێژیم و هەم دۆخی پارچەکانی تری کوردستان ڕەچاو بکرێن. دیارە سەبارەت بە پرسی کورد هەڵوێستی دەسەڵاتداران نەگۆڕدراوە و حکومەتی ئێران هیچکاتێک نەیویستووە و نایەوێت پرسی کورد و دیکەی نەتەوەکانی ئێران چارەسەر بکرێت و بێجگە لە تواندنەوە بڕوای بە هیچ ڕێگایەکی تر نییە. بۆ وێنە، هیچکات وتووێژ و دیالۆگیش بۆ لایەنی بەرانبەری کورد بە مەبەستی گەیشتن بە چارەسەریی نەبووە. پاش شۆڕشی گەلانی ئێران، کاتێک خومەینی، حوسێنی کرمانی بۆ تاوتوێ کردنی دۆخی کوردستان ڕوانە دەکات، بەوجۆرە ئامۆژگاری دەکا: "... بە هەر جۆرێ بە ڕای جەنابت و ئاغایان مەسڵەحەت بوو هەڵسن بە هێورکردنەوەی ناوچەکە. مەبەست ئەوە نییە کە لەگەڵ جینایەتکاران – کە سەرۆکەکانن [دیارە ئەمە بە وتەکەی زێدە کراوە ئەگینە مەبەست هەموو هێزە کوردییەکان لە هەموو پلەیەکیاندا بووە]- وتووێژ بکەن؛ ئەوان دەبێت سەرکوت بکرێن...."[١]

هەروەها، حکومەت و ئەرتەشی ئێران تەنانەت لە کاتی وتووێژەکانی پاش شۆڕشی ١٩٧٩ی گەلانی ئێراندا، واز لە بوردمانی خەڵک ناهێنن، بەجۆرێ کە وەزیری نێوخۆی ئەو دەمەی ئێران، ئەحمەد سەدرحاج سەیید جەوادی، لە نامەیەکدا بۆ سەرۆکی ئەرتەشی ئەوکات، تیمسار قەرەنی، دەڵێت: "فڕینی جێتەکان بە سەر شاری سنەدا، بووە هۆی تووڕەیی خەڵک و پچڕانی وتووێژەکانی ئێمە، چ کەسێک فەرمانی وەها مانورگەلێکی دەرکردووە، لەلایەن پادگانەوە بەرەو خەڵک تەقە دەکەن و کوشتن توندتر دەبێت؟ فەرمان بدەن دەسبەجێ تەقە کردن ڕاوەستێت و چیتر نۆ ڕۆژ و نۆ شەو تەقە نەکرێت و شەوانە تیشکهاوێژ نەهاوێن."، بەڵام سەرۆکی ئەرتەش بە هۆی دەسەڵاتێ کە لەلایەن ڕێبەری شۆڕشەوە پێی بەخشرابوو، ئەو داواکارییە قبووڵ ناکات.[٢]کەچی بەپێچەوانەوە، هێزە کوردییەکان بە شەڕخواز دەناسێنن. هەرچۆنێک بێت، دەسەڵاتدارانی حکومتی ئیسلامی هەر ئەم سیاسەتەیان درێژە پێدا. لە پێناو هەر ئەم سیاسەتەی سەرکوتدا بوو کە ڕێبەرانی کورد، تێرۆر کران. سیاسەتی ئەوان هەر لە سەرەتاوە لە بەرانبەر دژبەرانیاندا سیاسەتی سەر لێ بدە، لەش بۆخۆی دەکەوێت، بووە. کەواتە حکومەت بە مەبەستی چارەسەرکردنی کێشەی کوردستان لە ڕێگای وتووێژ و دابینکردنی مافی کورد نەبووه و بڕواشی پێ نەبووە و بۆ دەرفەتێک وەک ئەو ساڵانەی ڕابردوو دەگەڕا کە لە کوردستان لە سایەی تەقەی چەکی پاوانخوازانەی خۆی و بێدەنگیی چەکی پێشمەرگە، دەنگی خەڵک کپ کات و سیاسەتی وەکیەک لێکردن و ئەسمیلاسیۆن و گۆڕانی پێکهاتەی جەماوەری کوردستان بە هێوری و بێ لەمپەر جێبەجێ بکات.

سیاسەتی دەوڵەتانی داگیرکەر لە وڵاتەکانی تریشدا هەر وابووە و قەت وتووێژ و ڕێگای ئاشتیانە بە تەنیایی چارەسەریی بە دواوە نەبووە. ئەگەر شەڕی بێ وچان و کۆڵنەدانی حێزبە کوردییەکانی بزووتنەوەی باشوور و چەکی پێشمەرگە نەبایە، بێگومان ئێستاش باشوور ڕزگار نەکرابوو و ئێستاش هێزی پێشمەرگە نەبێت بەغدا دیسانەوە پەلاماری کوردستان دەدات. لە سووریە ئەگەر ئەو قەیرانەی ساڵانی ڕابردوو و هێزی چەکی دژبەرانی "ئەسەد" و لاوازبوونی دەسەڵاتەکەی نەبایە، لەوێش ئەسەد ڕێگای بەو دۆخەی کوردستان نەدەدا. لە تورکیە ئەگەر هێزی چەک و بەردەوامیی خەباتی پ.ک.ک نەبوایە، خەباتی مەدەنی بەوجۆرە پەرەی نەدەسەند. هەرچەند بەو سووکە دەرەتانەش کە هەبوو و ئەو هەموو هەوڵە بۆ چارەسەری ئاشتیانە و سیاسی درا، دیسانەوە دواییەکەی بینرا کە بیانوویان خستە دەست و نوێنەرانی کورد قۆڵبەست کران. هێشتاش بە گوێرەی ئەم وڵاتانە دۆخەکە لە ئێراندا زۆر ئاڵۆزترە.

لە ئێران هیچ دەرەتانێک بۆ چالاکیی سیاسی و کاری مەدەنی نییە. نە ڕێگا بە ئازادیی حێزبی و ئازادیی ڕاگەیاندن دەدرێت و نە هیچ بەشدارییەک لە دەسەڵاتدا بۆ کورد هەیە، چ لە ئاستی وڵات چ لە ئاستی خۆجێیدا.

تەنانەت لە بواری کەلەپووریی و زمانیدا هیچ مافێکی لە ئاستی ئەو دوو بنەمایەی یاسای بنچینەیی خۆشیاندا ڕەچاو ناکرێت، بە هۆی ترسێک کە هەیانە لە گەشەسەندنی هەستی نەتەوەخوازی. لە چوارچێوەی دامەزراوە ناحکومییەکانیشدا ڕێگا بە چالاکی نادرێت کە نەکا کارێک و چالاکییەکی ڕانەهاتوو لەگەڵ سیاسەتەکانی ئەوان بکەن یان پێوەندییان بە دەرەوە یان حێزبە کوردییەکانەوە هەبێت. بۆ نموونە ڕادەی ئەم دامەزراوە ناحکومییانە لە ناوچە کوردییەکاندا زۆر نزمترە لە پارێزگاکانی تر و لە کاتی داواکاریی بۆ پێکهێنانیان وەزارەتی ئیتلاعات دۆسیەی دامەزرێنەران و ئەندامانی کارای ئەوانە تاوتوێ دەکات و ئەگەر گومانیان لەسەر هەر جۆرە چالاکییەکیش کە ناڕاستەوخۆ پێوەندی بە داخوازییەکانی نەتەوەی کورد و سیاسەتی دژبەرانەی ڕێژیمەوە هەبێت، یان لەسەر دامەزرێنەرانیان بەگومان بن کە ئۆگری سیاسی دژبەرانەی تەنانەت سەربەخۆشیان هەیە و گرێدراوی هیچ حێزبێکی سیاسی دژبەر نەبن، بەرگیری دەکەن لە دامەرزاندنی و بەو مەبەستەش پێش دامەزراندن دۆسیەی تەواوی دامەزرێنەران بۆ پشکنین پێشکەشی وەزارەتی ئیتلاعات دەکرێت. هەر لەم پێوەندییەدا بەپێی سەرچاوەیەکی ئاگادار لە کۆبوونەوەیەکی بەرپرسانی پێوەندیدار بەم دامەزراوانەوە لە ساڵی ڕابردوودا لە شارێکی کوردستاندا، بەرپرسێکی ئیتلاعات لە قسەکانیدا گوتبووی "ئێمە کە دۆسیەی ئەمانە دێتە بەردەستمان، ناهێڵین لە ژێر دەست دەرچن و دەیانناسین و ڕەتیان دەکەینەوە، بەڵام باشتر وایە ئێوە هەر لە سەرەتادا خۆتان بە بیانووی جۆراوجۆر (وەک گیردان بە بواری چالاکی و...) ڕەتیان بکەنەوە کە ناوی وەزارەتی ئیتلاعات بە خراپ دەرنەچێت و ئاماژەی کردبوو کە زۆرینەی ئەندامانی ئەم دامەزراوانە پێوەندییان بە "گروهەکها" (بە وتەی خۆیان) و دەرەوە هەیە و بۆ ڕووخانی ڕێژیم کار دەکەن و نابێت ڕێگەش بدرێت هیچ پشتیوانی ئابووری و نائابووری دەرەکییان تەنانەت لە ڕێکخراوە نێونەتەوەییەکان هەبێت و بەشداریی کۆنفڕانسەکانی دەرەوەی وڵات بکەن!". کەواتە هیچ دەرەتانێک بۆ سیاسەتی بەکۆمەڵ و گرووپی کە دەتوانێت کاریگەر بێت نییە و سیاسەتکردنی تاکەکەسیانەش دیارە کاریگەرییەکی ئەوتۆی نییە و تاکەکانیش ساکارتر سەرکوت دەکرێن. جا لە وەها دۆخێکدا هەندێ ڕەخنە دەگرن کە بۆچی ڕاسان! و هەندێکی تریش بە بێ ئاگاداربوون لە پێویستییەکانی، باسی خەباتی ناتوندوتیژ دەکەن و بۆ بەرژەوەندیی خۆیان لە ژێر ناوی خەباتی مەدەنیدا خەڵک بۆ هەڵبژاردنە ڕواڵەتییەکان هان دەدەن و وادەزانن ئەگەر بواری هەبایە لایەنە کوردییەکان نەیاندەکرد!

کاتێک کە لەلایەکەوە حکومەت و لایەنە سیاسییەکانی نێو سیستم هیچ هەوڵێک نادەن بۆ چارەسەرکردنی کێشەی نەتەوەکان و لە بنەڕەتدا بڕوایان بە بوونی ئەوە نییە و نایانەوێت زەق ببێتەوە و لەلایەکی تریشەوە، هیچ دەرفەت و دەرەتانێک بۆ چالاکیی سیاسی و ئاشتیانە نییە، چارە چییە؟ تا ئەو ساڵ ڕۆژهەڵات چاوەڕێی باشوور بوو و خۆی ڕاگرت و دۆخی ئەوێی لەبەرچاو دەگرت، بەڵام ئێستا دۆخی ئەوێش گۆڕاوە. چ بەرەو سەربەخۆیی بڕوات چ نەڕوات، پاساوێک نییە کە کوردی ڕۆژهەڵات چیتر ڕاوەستێت، چوونکە لە ئاستی پێویستدا دەسەڵاتەکەی ناسراوە و دەسەڵات و هێزی هەیە و ئەگەری دابەزین و کشانەوە لەو ئاستە زۆر کەمە. بۆیە هەرچەند کورد بە گشتی هیچکات شەڕخواز نەبووە، بەڵام کوردی ڕۆژهەڵاتیش کاتێک ڕێگایەکی تری نەبوو و شەڕی بەسەردا سەپا، چارەیەک نییە و بۆ بەرگری لە مافی دەبێت هێزی وەجووڵە بخات.

ئێستا کە هەموو ڕێگاکان داخراون و دەرەتانی خەباتی مەدەنی و سیاسی بە بوونی ئەو ڕێژیمە بەو سیاسەتانەیەوە مەحاڵە، سیاسەتی هەمەلایەنە پێویستە بۆ دەربازبوون لەو دۆخە؛ لە پێشدا هەوڵ بۆ یەکیەتی و یەکگرتوویی نێوماڵی کورد، هەوڵی دیپلۆماتیک بۆ گوشاری نێودەوڵەتی لە ڕێگای دەستێوەردانی ڕێکخراوە نێونەتەوەییەکان بەتایبەت ئەوانەی مافی مرۆڤ بۆ کردنەوەی درگایەک بۆ خەباتی مەدەنی، و هەروەها بۆ گوشاری نێودەوڵەتی لە پێناو کزکردنی دەوڵەتی توتالیتر و لە ئاکامدا دێموکراتیزە کردنی ئێران، هەوڵ بۆ پێوەندیی لەگەڵ وڵاتانی ناوچە و ناکۆک لەگەڵ ئێران، خەباتی چەکداری لە شاخ و شار بۆ گوشار خستنەسەر حکومەت و بە ئەگەری کەمەوە قبووڵی وتووێژی ڕاشکاوانە بە بەشداریی وڵاتانی دیکە و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان، هەوڵ بۆ بەهێزکردنی کۆمەڵگای مەدەنی بە شێوازی جۆراوجۆر، بەهێزکردنی خۆ لە بواری ڕاگەیاندن و پێوەندییەکاندا، هەوڵ بۆ هاندانی خەڵک بۆ سەربەخۆ بوون و گرێدراونەبوون بە حکومەتەوە بەتایبەت لە باری ئابوورییەوە و...

هەروەها دەبێت هەوڵ بدرێت بۆ ئەوەی کە زەینییەتی نادێموکراتیکی ڕووناکبیر-دەسەڵاتداری ناوەند تێکبدرێت و بەرەو زەینییەتی دێموکراتیک بڕوات و فێرببێت کە خەڵک سەروەری و دێموکراسی واتە ئەوەی کە ئەوان ڕێگە بە خۆیان نەدەن لە جێی کەس و گرووپە کۆمەڵایەتییەکانی دیکە بڕیار بدەن. ناوەند و ناوەندخوازەکان بۆیان نییە لە جێی نەتەوەکانی پەڕاوێزخراو و چەوسێنراو بڕیار بدەن. ئەم مێشکە داخراو و کۆن و فۆسیلییەی ئێرانی پێویستی بە گۆڕانە و ئەوەش بەتەنیا بە کاری نەرم ئامرازی ناکرێت چوونکە ساڵەهایە هەوڵەکانی لەم چەشنە ئاکامێکی نەبووە و دەسەڵاتی توتالیتری زاڵ ڕێگەی نەداوە، بۆیە گۆڕانی پێکهاتە و دەسەڵاتداریش پێویستە و ئەمە بە سەخت ئامرازی ناوەکی و دەرەکی دەکرێت و "ڕاسان" نوێنەر و خاڵی دەسپێکی لایەنی ناوەکی دەبێت.

"ڕاسان" واتە هەمووی ئەوانەی سەرەوە و بەرتەسک ناکرێتەوە بە "خەباتی شاخ" و لە ماوەی ساڵی ڕابردوودا لە هەندێ لەم بوارانەوە جووڵە و گەشەی حێزب بینراوە، وەک هەڵکردنی پێوەندیی بەرینتر لەگەڵ وڵاتانی ناوچە و ناردنەوەی پێشمەرگە. لەم پێوەندییەشدا پێویستە بگوترێت کە بە پێچەوانەی بیروڕای هەندێ هاوڕێ کە بانگەشەی گرێدانی خەباتی شاخ و شار دەکەن وەکوو تیۆرییەکی تازە و باس نەکراو و دۆزراوە!

ئەو دووانە هیچ کات لای کورد جیا نەبوون و پێشتریش هەر بە خەباتی مەدەنی شار و سەرشەقام بووە و لە سەرەتاشدا خەباتی شاری هەبووە و خەباتی شاخی لە ڕووی ناچاری بووە و هاوڕێیانی شار و گوند بوون کە ڕوویان لە شاخ کردووە و هیچکات نەیانویستووە ئەو پێوەندییە ببڕن. کاتێ شاری لێ داگیرکرا و ڕێگای سەرشەقامی پێ نەدرا ڕووی لە شاخ کرد و لە مێژووی سەردەمی کوردا ئەم دوو گۆڕەپانە لێکتر جیا نەبوون و هەر پێوەندییان هەبووە و بنەما لای کورد خەباتی شار بووە. ئەمە شتێکی تازە نییە کە پێویستی بە گرێدان هەبێت. سووکە ئازادییەک تەنانەت لە ئاستی تورکیای ساڵانی ڕابردوودا هەبایە، شار لە جووڵەدا دەبوو و لە ساڵانی پێشیشدا بە بچووکترین هەل جووڵەی هەبووە. کەواتە خەباتی کورد، هەمیشە مەدەنی دەبوو ئەگەر بەرانبەرەکانی مەدەنی بوایەن و، ئەگەر بیانهێشتایە چالاکیی مەدەنی هەبایە، خەباتی شاخ نەدەبوو.

هەرچۆنێک بێت، "ڕاسان" ڕێگایەکە بەرەو هەستانەوە و بەرگری لە کوژانەوەی دەنگی کورد و هەوڵ بۆ ڕەخساندنی هەل. بەڵام ئەم جووڵەیە دەبێت بەوپەڕی پارێز و بە کەمترین تێچووەوە بێت و هەوڵ بدرێت تا دەکرێ سەرمایەی مرۆیی بپارێزرێت و خاوەن پلان بێت. بەداخەوە جووڵەی ئەو ساڵ، وێرای هەموو لایەنە ئەرێنییەکانی، تێچووی مرۆیی زۆرتر لە ئاستی چاوەڕوانکراو بوو. پاراستنی هێزی مرۆیی زۆر گرنگە و دەبێت لەم بوارەدا هەوڵی زیاتر بدرێت، تاکوو زۆربوونی ئەم تێچووە کاریگەریی نەرێنی لێ نەکەوێتەوە. دەبێت هەوڵ بدریت بۆ هەندێ تاکتیک کە زۆرترین کاریگەریی و کەمترین تێچوویان هەبێت. کەواتە، ناردنەوەی پێشمەرگە بۆ پێوەندی لەگەڵ خەڵک تەنیا بەشی بەرچاو و نوێنگەی ڕاسانە نە هەمووی و ڕاسان تێپەڕینە لە دۆخی بێ جموجووڵیی بەرەو گەشەپێدان و کردنەوەی دەروازەکان بۆ خەباتی هەمەلایەنەی بەرینتر.

هەروەها "ڕاسان" گەشبوونەوەی سکڵی کوانووی خەباتی کوردە بۆ بەردانی گڕەشەماڵ لە ڕەشماڵی داگیرکەران لە سەر خاکی پیرۆزی کوردان. بۆیە، هاوکات "ڕاسان" داهاتووبینی تێدایە و هەوڵێکە بۆ پاراستنی هێمنایەتی داهاتووی کوردستان و پارێزگاریی لە گەل بە سەرهەڵدانی هەر قەیرانێک. بە گەلی دەسەلمێنێ و پیشانی دەدات کە ترسیان لە سەرلێشێواوی بە هۆی گۆڕانکاریی لە داهاتووی ناوچەکەدا نەبێت کە پێشمەرگەیان هەیە. هەبوون و ئامادەبوونی حێزب و پێشمەرگە ئەو دڵنیاییەی دەدات کە بە دەسپێکردنی ئاگری شەڕی ئێران، کوردستان ناوچەیەکی پارێزراو دەبێت و پێشمەرگە وەک هێزی خەڵک، ماڵ و گیانی خەڵک دەپارێزێت و کوردستان لە ئاژاوە و بشێوە ڕزگار دەکات و تەنیا هێزی خاوەن شەرعیەتی چەکداربوون دەبێت و قەت ڕێگا نادات بۆشایی دەسەڵاتی داگیرکەر، ژیانی خەڵک بخاتە مەترسییەوە و جێگرەوەی ئەوە، دەسەڵاتی ڕەوای گەل دەبێت. کەواتە ڕاسان گەڕەنتی بەردەوامیی ژیانێکی سەربەرزانە و شانازانە و خۆشتر لە جاران و مزگێنی هێمنایەتی بەردەوامە بۆ خەڵک لە هەر دۆخێکدا.
.................................................
[١] سەحیفەی خومەینی، بەرگی ٩، ٦/٦/١٣٥٨.
[٢] علی کلوندی، فریاد آزادی پیشمرگ مسلمان کرد، تهران: انتشارات فاتحان، بهار ١٣٩٤، ص ١١.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ شەرەفکەندی و ڕاسان
ــ دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست
ــ مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە
ــ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.
  • شەرەفکەندی و ڕاسان شەرەفکەندی و ڕاسان
    ڕاسان هەڵقووڵاوی بیر و ڕێبازی قاسملوو و شەرەفکەندییە. ئەمساڵ کە یادی دوکتۆر شەرەفکەندی دەکەینەوە، لە جێگای خۆیدایە بە خوێندنەوەی دەقەکانی سەردەمی شاخ لە کتێبی "‌هەڵبژاردەیەک لە وتارەکانی سادق شەرەفکەندی (١٣٦٨-١٣٦٢)" بنەما فکری و سیاسییەکانی ڕاسان بخەینە ڕوو.
  • مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە
    بەختەوەرین لە دەرفەتێکی مێژوویی، لە خەباتی سەد ساڵەی کورد لە هەموو بەشەکاندا، جارێکی دیکە دەرفەتێک هاتووەتە پێش بۆ بەشێک لە کوردستان، دانیشتوانی باشوور کە دەتوانن لە چەند رۆژی داهاتوودا دەنگ بدەن بۆ دیاریکردنی مافی چارەنووسی خۆیان.
  • دەقی قسەکانی \ دەقی قسەکانی "مستەفا هیجری" سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ڕێوڕەسمی ٢٦ی خەرمانانی ١٣٩٦ی هەتاوی
    ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی لەڕێگای دەوڵەتی ئەوکاتەی ئاڵمان و تەنانەت هەڕەشەکردن لە قازی دادگا هەموو هەوڵی خۆیدا کە لانیکەم ڕێژیم بە تاوانبار نەزانرێت، بەڵام قازییەکانی دادگا بە هیچ جۆرێک نەچوونە ژێرباری هەڕەشەکان و زۆر بەجورئەتەوە، دوای چوارساڵ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوە، حوکمی دادگایان ڕاگەیاند، حوکمێک کە نە کۆماری ئیسلامی و نە دنیا چاوەڕوانی نەدەکرد.
  • دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست
    بەواتایەکی تر گەر نەتزانی هەنگاوەکانت چەندە گرینگن، بە رووخساری دوژمنانتدا بزانە کە چەندەی لێ نیگەرانن!
  • کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ
    چالاکانی سیاسی لەو باوەڕەدان، ناوەندە ئەمنییەکان و سوپای پاسداران لە ماوەی چەندین ساڵی رابردوودا بە بەڕێوەبردنی مانۆڕ و میلیتاریزە کردنی ناوچە کوردنشینەکانی ئێران، ویستوویانە سیمایەکی نائەمن لە ناوچە کوردنشینەکان نیشان بدەن و بەو هۆیەشەوە هەتا ئێستا بە شێوەی پلان بۆداڕێژراو پیشیان بە گەشە سەندنی ئابووری ناوچە کوردنشینەکان گرتووە.
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    ته‌نز یه‌کێک له شێوازە کاریگه‌رەکانی ئاخاوتنی ئه‌دەبی و هونه‌رییه. ئه‌م شێوازه ئاخاوتنه یه‌کێک له لقەکانی ئه‌دەبیاتی ڕەخنه‌گرانه و کۆمەڵایه‌تییانه‌ به ئه‌ژمار دێت.
  • خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟ خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟
    تێکدانی سرووشتی کوردستان بەمەبەستی تێکدانی ژیانی خەڵک و دەربەدەرکردنیان دەکرێ؛ بۆیە دەبێ ئەو سیاسەتە چەپەڵ و گەماڕەی داگیرکەران هەرچی زیاتر لەقاو بدرێ و پێش بەو وێرانکارییە بگیردرێ. ئەو سیاسەت و پیلانانەی دوژمن لە پێش هەموو شتێکدا دژی زاگۆن و کونوانسیۆنەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان و بەتایبەتی کونوانسیۆنی مافی مرۆڤە.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە سەدەی سێیەمی کۆچیدا کرماشان لە چوارچێوەی دەسەڵاتی "سەفارییەکان"دا بووە، بەڵام گرووپێک لە شیعە کوردەکانی کرماشان بەناوی "حەسەنویە" (حکوومەتی ئالی حەسەنویە)یان دامەزراندووە کە نزیکەی نیو سەدە لەوێ دەسەڵاتیان هەبووە.
  • سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان
    ئەگەر ڕێگای ئەوەشمان پێ بدرێت كە بتوانین وەك گریمانەیەك سیاسەت لە دەرەوەی پانتایی كۆمەڵایەتی دابنین بۆ ئەوەی بتوانین پەیوەندی نێوان ئەم دووانە لە ئاستی ئانۆمیدا شی بكەینەوە، پێویستە بڵێین دوای هەر گۆڕانێكی بناغەیی لە كۆمەڵگا نۆڕم و بەها كۆمەڵایەتییەكان بە شێوەیەكی بنچینەیی دەگۆڕێن و نۆڕم و بەهای كۆمەڵایەتی نوێ جێگایان دەگرنەوە.
  • سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا
    ئەوە حاشاهەڵنەگرە کە کۆمەڵگەی مەدەنیش وەک زۆرینەی بەها ئەوڕۆییەکان چەمکێکە کە لەسەر دیاردەیەکی بەرهەست و عەینی لە نێودڵی کۆمەڵگەی رۆژئاوایی هاتووەتە دەر.
  • توتالیتاریزم وكۆمەڵگا توتالیتاریزم وكۆمەڵگا
    هەربۆیە ئیدی ڕێبەر دەبێتە ئەفسانە و بەقەولی "ئینیا تسیۆسیلۆنێ" كە لە كتێبی مەكتەبی دیكتاتۆرەكان‌دا دەڵێ: «ڕێبەر دەبێتە ئەفسانەی تاكی خۆبە زلزان .» جارێك دەبێتە "سێبەری خودا" و جارێك دەبێتە "نوێنەرو جێبەجێكاری فەرمانی خودا".