• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٧ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٧ی بانەمەڕی ١٣٩٧ی هەتاوی  

جوغرافیای نەتەوەیی و جوغرافیای شۆڕش

زایینی: ٢١-١٢-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/١٠/٠١ - ١٠:٥٦ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
جوغرافیای نەتەوەیی و جوغرافیای شۆڕش
کەریم پەرویزی

نەتەوەی کورد لە خاکی نیشتمانی خۆیدا بەرەوڕووی هێرشی بێگانە و دەستبەسەرداگرتنی خاکەکەی و ماڵوێرانی و کاولکاری بۆتەوە و سەدان ساڵە کە لە پێناوی دووبارە بەدەستەوەگەرتنی چارەنووسی خۆیدا خەبات دەکا.

بە درێژایی دەیان ساڵی ڕابردوو و بگرە نزیک بە سەدەیەکە، بەتایبەت لە ئێراندا ئەو چەواشەکارییە مێژووییە دەکرێ کە هەموو نەتەوەکان لە ئێراندا مێژووی هاوبەشیان هەیە و بە ئاشتیانە لە پەنا یەکدا ژیاون! ئەمە لە کاتێکدایە کە نەتەوەکانی تورک و کورد و عەرەب و بەلووچ و تورکمەن، بەردەوام سەرکوت کراون و زۆرجاریش قڕ کراون. ئەم مێژووە هاوبەش نیە لە نێوان نەتەوەی باڵادەست و نەتەوەی ژێردەستدا، بەڵکوو دوو ڕووی مێژوویەکە، ڕوویەکی ستەمکاری و ڕوویەکی ستەملێکراوی!

لە نێو نەتەوەی کورددا، بە درێژایی و پانایی خاکی کوردستان، ئەم نەتەوەیە بەرەوڕووی ستەم و کاولکاری بۆتەوە و جوغرافیا نەتەوەییەکەی لە ماکۆ و سەڵماسەوە بگرە تاکوو ئیلام و شارە کورد نشینەکانی خوارتر، دەگرێتەوە. بەڵام شۆڕشێک کە بەرپا بووبێ، سەرتاسەری ئەم جوغرافیا نەتەوەییەی نەگرتۆتەوە و لە ئێستاشدا ڕاسانی ڕۆژهەڵات لە سەرەتاکانیدایە و هێشتا جوغرافیایەکی بەربڵاوی لەبەردەمدایە کە بخزێتە نێویەوە. جیا لەوەی کورد لە شارەکانی تاران و قەزوین و ئیسفەهانیش هەن و بەتایبەت لە باکووری خوراساندا بە سەدان هەزار کەسن کە دەسەڵاتدارانی ئێران لە خاکی خۆیان دەریان کردوون و دووریان خستوونەتەوە.

کە ئاوڕ لە خەبات و سەرهەڵدانی نەتەوەیی کورد دەدەیتەوە، جوغرافیای نەتەوەیی و جوغرافیای شۆڕشەکەی لە بڕگە جیاوازەکانی مێژوودا، بە هۆکاری جۆربەجۆر هاوتا نەبوون و جوغرافیای شۆڕشەکەی هەموو جوغرافیای نەتەوەییەکەی دانەپۆشیوە. لەولاشەوە، دوژمنی سەرەکیی کورد، ڕێژیمی سەرەڕۆی تاران، بەردەوام هەوڵی داوە کە جوغرافیا نەتەوەییەکەی کورد هەڵوەشێنێتەوە و لێکیان داببڕێ و لە شۆڕشیان دوور بخاتەوە.

هێزی پێشمەرگەی کوردستان، مەشخەڵداری شۆڕشە و ئەرکی سەرەکیی پێشمەرگە بووە کە بە درێژایی دیرۆکی سەرهەڵدان، مەشخەڵی شۆڕش بباتە هەموو قوژبنێکی نیشتمان. بەڵام لە ئێستا و لەم سەدەیەی نوێدا و بە هەزاران ئاڵوگۆڕ لە بناخەکانی زانیاری و تێگەیشتنی کۆمەڵگا و ئامرازەکانی پێوەندی و .... ڕوویان داوە و بەتایبەت لە ڕاسانی نوێی ڕۆژهەڵاتدا، جیا لە پێشمەرگە، ئەرکی بەشەکانی دیکەی کۆمەڵگاشە کە مەشخەڵانی شۆڕش پر ڕووناکی و بەگوڕ و تینتر بکەن.

شۆڕشی نەتەوەیی دێموکراتیک، شۆڕشێکە بۆ ئەوەی هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگای کوردستان بە ئاسوودەیی بژین و شۆڕشێکە بۆ وەدەستخستنی ئازادی بۆ هەموو بەشەکانی کۆمەڵگای کوردستان.

شۆڕشی نەتەوەیی دێموکراتیک، شۆڕشێکە لە پێناوی سەلماندنی کەرامت و بوونی نەتەوەییدا و بۆیە بە دۆزینەوەی ڕێگا و میکانیزمی بەشداریی هەمەلایەنە دەتوانێ گەشەدارتر و لە سەرکەوتن نزیکتر بێتەوە. ڕاسانی ڕۆژهەڵات دەبێ هەنگاو بە هەنگاو و قۆناغ بە قۆناغ، جوغرافیای شۆڕش و جوغرافیای نەتەوەیی هاوتا بکاتەوە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
ــ تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
ــ کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
ــ د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
  • ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات
    مێژووی سەرهەڵدانی ئەدەبی جیهانی لەلایەن پاسکال کازانۆڤا لە کتێبی کۆماری جیهانیی ئەدەبیات(ز١٣٩٢) سێ رەوتی فۆرم، گەشەسەندن و رەوتی کێبڕکێی نێودەوڵەتی لەخۆ گرتووە و هەر رەوتێکی لەگەڵ گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە سەرهەڵدان و پەرەسەندنی زمانە رەسەنەکانی ئەورووپا لێکداوەتەوە و مانای کردۆتەوە.
  • د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
    مەسەلەی عەفرین جودایە لەگەڵ ئەو مەسەلەیە؛ ئەجێندای سیاسیی گەورە لە پشت ئەو هێرشە هەبوو، بۆیە ئەورووپا ئامادە بوو هێرش بکات، بەڵام بۆ عەفرین نا.
  • کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
    ئەوەیکە لە گۆشە و کەناری وڵاتدا هێندێک خەمخۆری لەلایەن خەڵک یان خەڵکانێکدا دەبیندرێ یان هێندێک پێشکەوتن لە چەند بواری جیاجیادا دێتە ئاراوە، ئەوە هیممەت و بەرخۆدانی خەڵکە لە بەرامبەر کۆنەپەرەستی رێژیم و بە هیچ شێوەیەک پەیوەندی بە رێژیمەوە نییە .
  • \ "هوزمانەوەن" نمونەی بەرچاوی له نێوبردنی سروشتی کوردستان
    کاتێک ئێمه دەڵێین حکوومەته داگیرکەرەکانی کوردستان به بەرنامەیەکی داڕێژراو، سەرەکیترین سەرچاوەی ژیانی نەتەوەی کوردیان کردووەتە ئامانجی هێرشەکەیان، تەنیا له ڕووی هەستی خۆشەویستی خاک و کوردبوونەوە نییه، بەڵکوو لەم ڕاستایه‌دا بەڵگه ئەوەنده زۆره که تەنیا لێکوڵینەوەیەکی کورت دەتوانێ زۆر شت ڕوون بکاتەوە، بەڵام بەداخەوه لەم بوارەشدا ئێمەی کورد کەمکارییەکی ئێجگار زۆرمان کردووه.
  • دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە
    ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی فەلسەفە و زۆربەی زانستە فیکرییەکان بدرێتەوە، هێندێ خاڵ بەرچاو دەکەوێت، کە وڵامی زۆربەی قەیرانە هزرییەکان دەدرێتەوە. ئەگەر لە بابەتێکدا دوو لایەن و هێڵی فیکری جیاواز دەکەونە ململانێیەوە، ئاکامەکەی یان دەبێتە هۆی بەزینی یەکیان، یان دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی فکرێکی سێهەم کە ڕەنگە دڵخوازی هیچ لایەکیان نەبێت، بەڵام کۆتاییهێنەری ململانێیەکانە.
  • تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
    بنەماییترین تایبەتمەندییەکانی فاشیزم بریتییە لە پیرۆزمەندیی پەتی و سەرۆکێکی بێ هەڵە. لەلای فاشیستەکان ئەوەی هەمیشە وەک داردەست ئاپۆرەی پێ کۆنترۆڵ دەکرێ، تارماییەکی تۆقێنەرە کە بەپێی هەڵکەوتەیەکی تایبەت ئەم تارماییە لە شێوازی دوژمن، لایەن یان ئەگەرێک خۆی دەردەخات.
  • نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
    مرۆڤێك كه له هەژاریدا ڕاگیراوه، مرۆڤێك كه نكۆڵی له ناسنامه ئێتنیكی، ئایینی یان نەتەوەییەكەی دەكرێ یان دەكەوێته بەر تەوژمی سیاسەتی تواندنەوه و سووكایەتی پێكردن یان لەژێر ستەمی جنسیدا دەژی، مرۆڤێكه كه كەرامەتی لێ زەوت كراوه.
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا: