• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٧ی ژانویەی ٢٠١٧ی زایینی - ٢٨ی بەفرانباری ١٣٩٥ی هەتاوی  

مامۆستایانی قوتابخانە لە ژێر ستەمی ویلایەتی فەقیهدا

زایینی: ٠٤-٠١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١٠/١٥ - ٢١:١٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
مامۆستایانی قوتابخانە لە ژێر ستەمی ویلایەتی فەقیهدا
جەماڵ ڕەسووڵ دنخە

ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان لە ڕۆژژمێری خۆیدا ڕۆژێكی بۆ مامۆستایانی قوتابخانە تەرخان كردووە و ئەو ڕۆژە لە لایەن ڕێكخراوی "یونسكۆ"وە وەكوو ڕۆژێكی جیهانی ناسێندراوە و لەو ڕۆژەدا ڕێز لە تێكۆشان و خەباتی مامۆستایان دەگیرێت كە ئەو توێژەی كۆمەڵگا وەك یەكێك لە هەستیارترین و گرینگترین توێژەكانی كۆمەڵگا چاوی لێ دەكرێت.

جیا لە ڕۆژی جیهانیی مامۆستایان، لە كۆماری ئیسلامیدا ١٢ی بانەمەڕ وەك ڕۆژی مامۆستا لە وڵاتی ئێراندا دیاری كراوە و تەنیا پشكی مامۆستایان لەو ڕۆژەدا پیرۆزباییەكی زارەكییە و ڕەنگە لقە گوڵێكی سوور لە لایەن قوتابیانەوە پێشكەش بە مامۆستاكەیان بكرێت. لەم ڕۆژەدا تەنیا دەسكەوتی مامۆستایان ئەوەیە كە بوونی فیزیكییان هەیە و بەس. پرسی پەروەردە و فێركردن ئەگەرچی بە نووسین و كوتن كۆتایی پێ نایەت، بەڵام ناشكرێ خۆتی لێ دەرباوێی، چوونكە پرسێكە بە چارەنووسی كۆمەڵگا و مرۆڤەوە بەستراوەتەوە. پەروەردە و فێركردن لە سەردەمی ئەمڕۆدا كە پێشكەوتن هەموو سنوورەكانی تەنیوە، لە ئێرانی ژێر دەسەڵاتی ویلایەتی فەقیهدا وەك بەردێكی ڕەقی لێ هاتووە كە هیچ كەس و لایەنێك ناوێرێت بە ڕاشكاوانە باسی بكات، چوونكە شكاندنی ئەو بەردە ڕەقە بە زیانی ڕێژیمە و بەرپرسانی بەردەوام و بە شێوەیەكی سیستماتیك لە هەوڵی ڕاگرتنی ئەو ڕەقییەدان. بەپێی لێدوانی خودی بەرپرسانی ڕێژیمی ئێران، وەزارەتی پەروەردە هەژارترین وەزارەتخانەیە و ئەوەش لە كاتێكدایە كە بەرپرسانی ئەو ڕێژیمە باس لە كەمكردنەوەی بوودجەی ئەو بەشە دەكەن و مامۆستایانیش ناڕەزایەتی دەردەبڕن كە نان نیە بیخۆن. لە وەها حاڵەتێكدا پرسی پەروەردە بەرەو كام ئاقار دەچێت؟ چوونكە لە ڕاستیدا بە وتەی خودی پسپۆڕانی پەروەردەی ڕێژیم، پرسی پەروەردە بە لای بەرپرسانەوە گرینگ نیە و تەنیا لە دیمانە و ڕۆژنامەكاندا نیگەرانیی خۆیان دەردەبڕن و لە ڕاستیدا هیچ بۆیان گرینگ نیە، چوونكە یەكەم چارەنووسی منداڵ وەك نەوەی داهاتوو، و دووهەم داهاتووی كۆمەڵگایان بە لاوە گرینگ نیە.

ئەمساڵیش لە سەرەتای كرانەوەی قوتابخانەكانی ئێران لە مانگی ڕەزبەردا كۆمەڵێك پرسی زۆر گرینگ و ژینەكی سەبارەت بە پەروەردە باس كرا كە تەنیا دیزەبەدەرخۆنە كرا و هیچ هەوڵێك بۆ چارەسەریان نەدرا و بگرە هێرش كرایە سەر ئەو كەسانەش كە باسیان لە چاكسازی لە بواری پەروەردە و بارهێناندا كردبوو. لەو كاتەوە كە ئیسلامگەراكان لە ئێراندا هاتنە سەر كار، چەند باسی وەك "بوومی گرایی" (بازگشت بە خود)، ئەرزش گەرایی (بە خراپ زانینی هەموو شتێكی باش بەپێی پێناسەی ئاخوندی شیعە)، ناوەڕۆكی تەقلیل گەرایانە (كەمكردنەوەی فەرهەنگی نەتەوەیی لە بەرانبەر فەرهەنگی ئیسلامیی ئێدئۆلۆژیكدا)، "تمامیت خواهی" (لابردنی هەموو ئەو ئەندێشانەی كە لەگەڵ ئیسلامی ئەوان ڕكەبەرایەتی دەكات) و كۆمەڵێك باس و بابەتی نادێموكراتیكیان هێنایە نێو پەروەردە و فێركردن و تەربیەتی مرۆڤیان تەنیا لە تەڵقین‌كردنی بیرۆكەی ئیدئۆلۆژیی ئیسلامگەرایی وەك خوێندنەوەی مەزهەبی و كۆمۆنیزمی شەریعەتمەداری وەكوو ناوەڕۆك و ڕەتكردنەوەی ئەزموونەكانی مرۆڤ لە بیاڤی پەروەردەدا بە لابردنی زانستی ڕۆژئاوا، كەڵك وەرگرتن لە پەروەردە و فێركردن بۆ ڕاكێشانی هێز لە ڕێكخراوە نیزامییەكان و میلیشیا حكوومەتییەكاندا، گرتنەدەستی بەشی پەروەردە و بارهێنان لە لایەن دەوڵەت و هەروەها تەربیەت‌كردنی توێژێكی لاواز لە كۆمەڵگادا بە ناوی مامۆستای قوتابخانەدا دیتەوە.

یەكەم ئامانجی پەروەردە و فێركردن لە ئێراندا گەشەپێدانی زەین، زانست و جەستە و پەروەردەكردنی هێزی خەیاڵ و بە كۆمەڵایەتی كردن نیە، بەڵكوو بە پێچەوانەوە شوشتنەوەی مێشك و سەپاندنی ئیدئۆلۆژیی ئیسلامگەرایی و ژیان بە شێوەی ئیسلامییە، هەر وەك بەرپرسانی ئەو ڕێژیمە خۆیان باس لەوە دەكەن كە ئامانجی ئێمە ئەوەیە كە شوناسێكی سەربەخۆی نەتەوەیی و دینی بۆ قوتابی پێك بێنین. واتە شوناس و سەربەخۆییەكی دژ بە ڕۆژئاوا و بە تەواوەتی لە ژێر چاودێری و كۆنتڕۆڵی ئیسلامگەراكاندا و نەتەوەیی بونیش هەمان ژێر چاودێری بوونی حكوومەتی ناوەندییە نە شتێكی دیكە.

ناوەڕۆكی فێركردن لە ئێراندا تەڵقینی ئیدئۆلۆژی ئیسلام‌گەرایی و نفرەت لە ڕۆژئاوایە كە بۆ ئەو مەبەستەش مەكتەبێكی دینی و خەیاڵی بە ناوی نیزامی "سولتە" دروست دەكەن و لەگەڵ وڵاتانی جیهان شەڕی پێ دەكەن و تەنیا لە دەوروبەری بیرۆكەی شەڕ دژی ئیمپریالیزم‌دا دەسووڕێتەوە.

لە سیستەمی پەروەردە و فێرکردن‌دا، ئیسلام‌گەراکان و سەرجەم ناوەندە حکوومەتییەکانیان داوای قوتابخانه و شوێنه پەروەردەییەکان دەکەن و لە ئەگەری نەبوونی بودجەش بۆ داهاتی خۆیان زانستگەیان دروست کرد و خامنەیی ڕێبەڕی ڕێژیمی ئێران بە ئاشكرایی باس لەوە دەكات كە نابێ هەموو تێچووی قوتابخانەكان لە ئەستۆی دەوڵەت بێت و ئەوەش لە كاتێكدایە كە بوودجەی سەرسووڕهێنەر بۆ حەوزەی عیلمیەی قۆم دابین دەكرێت و تەنیا گەندەڵیی لێ دەر دەچێت.

پرسی پەروەردە سێ بەشی جیاوازی وەك ١ـ پرسی بونیادی و ناوەڕۆكی پەروەردە، ٢ـ پرسی مامۆستایان و ٣ـ پرسی بەڕێوەبەری لە خۆ دەگرێت، كە هەر كام لەو پرسانە بۆ خۆی كۆمەڵێك باسی لێ دەكەوێتەوە، بەڵام بۆ ناساندنی گۆشەیەكی بچووك لە سیستمی پەروەردەی ئێران بەشێكی ئەو پرسانە دەخەینە بەر باس.

لە پرسی یەكەمدا، بە هۆی ئەوەیكە سیستمی پەروەردە، ئایینی حكومەتییە، ئامانج و داخوازییەكانی مرۆڤ لەو سیستمە پەروەردەییەدا لەگەڵ پێویستییەكانی كۆمەڵگا ناتەبایە، كە ئەوەش دەبێتە هۆی ئەوەیكە لە خوێندنگاكاندا هیچ بەرهەمێكی زانستی دەستەبەر نەبێت و ئامانجەكانی پەروەردە و فێركردن گشتین و قوتابخانە و زانكۆكان كاراییان دیار نییە.

كارناسانی بەرنامەداڕێژی پەروەردە بە هۆی سیستمی دەسەڵات و ئەوەیكە لەو سیستمەدا گەشە كردن و پەروەردەبوون پابەند بە نیزام و بیرۆكەی كۆنن و تەنیا بەپێی پێویستییەكانی سەردەمی خۆیان بەرنامەی ئەمڕۆكەی پەروەردە دادەڕێژن. هیچ هاوئاهەنگییەك لە نێوان ئامانجەكانی پەروەردە و پێویستییەكانی كۆمەڵگادا دیار نییە.

لە پرسی دووهەمدا، كەڵك وەرنەگرتن لە كەسانی شارەزا و زانا و نەگونجانی بەرنامە دەرسییەكان لەگەڵ دۆخی هەنووكەیی كۆمەڵگادا، دەبێتە هۆی ئەوەیكە قوتابی تەنیا لەبەركردن فێر دەبێت و ناتوانێت كەڵك لە زانست وەربگرێت.

لە پرسی سێهەمدا، نەبوونی فەزای قوتابخانە، پێداویستییە پێویستەكانی شوێنی خوێندن، نەبوونی هاوئاهەنگی لە نێوان بەرنامە، گەڵاڵە و هەوڵی بەڕێوەبردن، نەبوونی لێكۆڵێنەوە و بەكارهێنانی لێكۆڵینەوە زانستییەكانی سەردەم و ڕۆژ و كۆمەڵێك كێشەی دیكە لە كێشەكانی سیستمی پەروەردەیی لە ئێراندا وای لە كۆمەڵگا كردووە كە بێ‌سەروبەری و گۆڕینی ئاراستەی كۆمەڵگا بۆ ئاقارێكی نادیار، بەرۆكی خەڵكی ئێرانی گرتووەتەوە.

خامنەیی ڕێبەڕی ڕێژیمی ئێران لە قوتابخانە و زانكۆكان وەك ماشێنێكی سەركوت دەڕوانێت و لەو پێوەندییەدا لەگەڵ هەر چەشنە چالاكییەك دژایەتی دەكات و بە كارێكی "تاغووتی" ناوی لێ دەبات. هەروەها ئەو ڕێژیمە لە لایەكی دیكەوە لە ڕێگای "بسیج دانش ئامووزی"ییەوە قوتابیان بۆ شەڕ پەروەردە دەكات و تا ئێستاش كۆمەڵێكی بەرچاو لە قوتابیان لە شەڕی سووریەدا كوژراون و ئەوەش لە كاتێكدایە كە بەرپرسانی ڕێژیم ڕەخنە لە وەزارەتی پەروەردە و بارهێنان دەگرن كە قوتابییەكان بە شێوازی ئیسلامی و ئینقلابی پەروەردە ناكات.

لە مێژووی ٨ ساڵ شەڕی ئێران و عێراقدا بە ڕوونی دەر دەكەوێت كە پەروەردە و بارهێنان گەورەترین ڕۆڵی لە ناردنی هێزی مرۆیی بۆ بەرەكانی شەڕدا هەبووە و ئەو هێزە مرۆییەش لە قوتابیان پێك هاتبوو كە بەشی هەرە زۆریان لە پێناو سیاسەتی ڕێژیم‌دا كوژران.

عەلی ئەسغەر فانی وەزیری ئێستای دەوڵەتی ڕووحانی كە ساڵەكانی ١٣٦٤ تا ٦٨ی هەتاوی ستادی شەڕی وەزارەتخانەی پەروەردە و بارهێنان بووە، باس لەوە دەكات كە لە ماوەی شەڕی ٨ ساڵەدا زیاتر لە ٥٥٠ هەزار خوێندكاری تەربیەت موعەلیم و زیاتر لە ٩٠ هەزار فەرهەنگی بۆ بەرەكانی شەڕ بەڕێ كران كە ٥ هەزار موعەلیم كوژران.

پەروەردە و بارهێنانی ڕێژیم لە ماوەی چالاكییەكانی خۆیدا ناوێكی بێ ناوەڕۆك بووە كە تەنیا بوونێكی فیزیكی هەبووە و كارایی نەبووە و ئێستا پەروەردەی ڕێژیمی ئێران سەرتاپا نوقمی كێشە و گرفتە و تووشی قەیرانێكی ئامووزشی بووە كە بە تەواوەتی نەزۆك ماوەتەوە.

كڕین و فرۆشتنی پایان‌نامە، نەبوونی قوتابخانە، نەبوونی خوێندكار و قوتابیی زانا و كارلێهاتوو، نەبوونی بەرهەمی زانست، مەدرەك‌گەرایی و دەیان كێشەی دیكەی پەروەردە و بارهێنان بووەتە هۆی ئەوەی كە بەرپرسانی ڕێژیم باس لەوە بكەن كە قوتابخانەكان دابخەن و ڕاستەوخۆ مەدرەك بە خەڵك بدەن.

ئاكام:

لە سیستمی پەروەردە و فێركردنی ڕێژیمی ئێراندا، قوتابی و خوێندكارەكان فێری لەبەركردنی ژمارە و داتاكان دەكرێن، بەڵام نایانەوێ فێری بیركردنەوە و ڕەخنەگرتن لە بابەتەكان بن و تەنانەت مافی ئەوەیان پێ نادرێت.

لە قوتابخانەكانی ڕێژیمی ئێراندا گرینگی بە كولتووری داڕشتن و نووسینی بابەت نادرێت و میتۆدی دەربڕین، لێكۆڵینەوە، ئانالیز و لێكدانەوە لە نووسین و داڕشتندا زیاتر دەردەكەوێ، نەك قسەكردن و دەربڕینی زارەكی و لە ڕێژیمی ئێراندا بە گشتی كۆمەڵگا "خەتیب"ن تا زانایەكی ئاكادمیك.

گیرۆدەبوون بە ئیدئۆلۆژی، خۆگەورەبینی، شیعەگەریی توندئاژۆیانە، زاڵبوونی كولتووری قسەكردن بە سەر نووسین و لێكۆڵینەوە كە ئەوەش شێوەی هەڵسوكەوتی "دەروەست نەبوون" لە كۆمەڵگادا پەرە پێ دەدات.

تەرخان‌نەكردنی بوودجەی پێویست بۆ وەزارەتی پەروەردە و بار‌هێنان كە ئەوەش وا دەكات هیچ لێكۆڵینەوەیەك كە سەرچاوەی داهات و پێشكەوتن لە كۆمەڵگادایە، وە بەرچاو نەكەوێت و لە بری پێشكەوتن وە دوا بكەوێت.

كارناسانی پەروەردەی ڕێژیمی ئێران لەو باوەڕەدان كە لە سەدا ٩٠ی كێشەكانی وڵات بۆ سیستمی پەروەردە دەگەڕێتەوە و چوونكە قوتابخانە و زانكۆكان لەو وڵاتەدا مرۆڤی "ڕۆبۆتیك" پەروەردە دەكەن و ئەوەش لە كاتێكدایە كە بۆ چارەسەری قەیران و كێشەكانی دواڕۆژ، پێویستە گەشە بە بواری پەروەردە بدرێت.

ئەوەی كە ئەمڕۆ لە جوغرافیای ئێراندا بەدی دەكرێت، بەرهەمی بوونی سیستمێكی سیاسیی دیكتاتۆری و چەقبەستووی ئیدئۆلۆژییە كە دژی هەر چەشنە پێشكەوتنێكە و ئەنجامەكەی بووەتە ئەوەی كە كۆمەڵگا بەرەو هەڵدێر بڕوات.

لە وڵاتی ئێراندا هەزاران كێشەی كۆمەڵایەتی و ئابووری بەرۆكی ئەو كۆمەڵگایەی گرتووەتەوە. لە بری ئەوەی ئیمكانات و فەزای فێركردن بۆ مامۆستایانی قوتابخانە دابین بكات، ڕێژیم ناوەندی مەزهەبیی تایبەتی بۆ فێڕكردنی بەلاڕێداچوو و دژەمرۆیی منداڵانی ئێرانی جێبەجێ كردووە تا لە داهاتوودا لەو منداڵانە، كەسانێكی بێ‌مێشك و بیر، پەروەردە بكات كە ئامانجەكەی تەنیا توانەوە لە ویلایەتی فەقیهـدایە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٦٩٢ لەم ژمارەیەدا:

ــ جاڕنامه‌كه‌ی ڕۆحانی، له كۆیه ده‌نگی دایه‌وه
ــ مامۆستایانی قوتابخانە لە ژێر ستەمی ویلایەتی فەقیهدا
ــ سەلام ئیسماعیل پوور، چالاكی سیاسی لە وتووێژ لەگەڵ ڕۆژنامەی "كوردستان"دا: ئەو دیوارەی كە چەندین سەدە كرماشانی
گەمارۆ دابوو، داڕووخاوە
ــ گەمە بە کارتی داگیرکەران، ئاکامەکەی دۆرانە