• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی ژولیەی ٢٠١٧ی زایینی - ٣١ی پوشپەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئاوەزی فەرهەنگیی و کاریگەرییەکانی لە کۆمەڵگا

زایینی: ٠٤-٠١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١٠/١٥ - ٢١:٢١ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئاوەزی فەرهەنگیی و کاریگەرییەکانی لە کۆمەڵگا
جەماڵ فەتحی

بۆ ئەوەی بتوانین پێناسەیەکی گونجاو بە چەمکی ئاوەزی فەرهەنگیی ببەخشین، لەسەرەتا دەبێت ئەم دوو وشەیە هەر کامە بە جیا پێناسە بکرێن.

پێناسەی کلاسیک و باو لە ئاوەز ئەو چۆنایەتی و تواناییە یەک ڕەهەندییانەیە کە لە بوارە جۆراوجۆرەکاندا دەبێتە هۆی سەرکەوتن و لە باوک و دایک بە منداڵ دەگات و دەرەتانی گەشەکردنی نییە، بەڵام لە زانستی دەروونناسیدا ساڵەهایە ئەم پێناسە ماوەی بەسەر چووە و بە پێناسەیەکی کەموکۆڕ لە قەڵەم دەدرێت و لە هیچ کام لە سیستمە فێرکارییەکاندا وەکوو پێوەر لە بەر چاوی ناگرن، سازان و پێکەوەهەڵکردن تێپەڕوشەیەکە بۆ گەیشتن بە پێناسەی ئاوەز، واتە ئەگەر کەسێک لە کۆمەڵگا توانی بە هاوسەنگییەکی گونجاو بگات و لە نێوان کۆمەڵگا و ڕەهەندە باوەکانی هاوسەنگییەک دروست بکات، لە ڕوانگەی کۆمەڵگاەوە کەسێکی بە توانایە و خاوەن ئاوەزێکی باڵایە.

فەرهەنگ کە ئەمڕۆ لە کۆمەڵناسییەکاندا وەکوو یەکێک لە ڕەهەندەکانی کۆمەڵگا گرنگیی پێ دەدرێت، زیاتر لە پێنجسەد پێناسەی بۆ کراوە و بەپێی کۆمەڵگاکان پێناسەکانیش جیاوازن، بەڵام پوختەترین پێناسەیەک کە لە فەرهەنگ کراوە ئەوەیە کە "فەرهەنگ بە هۆکارێک دەزانن کە بە ژیانی مرۆڤەکان واتا و ئاراستە دەبەخشێت" بەڵام واتا و ئاراستەی هەر کۆمەڵگایەک لە گەڵ کۆمەڵگایەکی دیکە جیاوازە، بۆ نموونە لە کۆمەڵگایەک کە سێکۆلارە بەها فەرهەنگییەکان لە گەڵ کۆمەڵگایەکی ئایین تەوەر جیاوازییان هەیە. پێناسە کردنی فەرهەنگ هێندە گرنگە کە "شنایدروبارسۆ" دەڵێت: (تاکەکان تەنیا کاتێک دەتوانن لە فەرهەنگی خۆیان تێبگەن کە لە دەرەوەی فەرهەنگی خۆیان لەگەڵ فەرهەنگێکی دیکە بەرەڕوو ببن).

بەپێی ئەم پیناسانەی کە لە ئاوەز و فەرهەنگ کرا، ئاوەز و فەرهەنگ پێوەندییەکی پتەویان پێکەوە هەیە کە دەتوانن ئاراستەی کۆمەڵگا و ڕەهەندەکانی بگۆڕن، ئاوەزی فەرهەنگی پانتایەکی نوێی ئاوەزە کە پێوەندییەکی ڕاستەوخۆی لەگەڵ شوێنکارە جۆراجۆرەکاندا هەیە و ڕێگا بە تاکەکان دەدات هەتا لە بیر کردنەوەی کەسانی دیکە تێبگەن و چۆن وڵامدەری پارادایمەکانی کۆمەڵگا ببن و لە ئاکامدا کۆسپەکانی سەر ڕێگای پێوەندییە کۆمەڵایەتییەکان کەم دەکاتەوە و توانای کارگێڕیی فەرهەنگی فرەڕەهەند بە تاکەکان دەبەخشێت. زۆربەی مرۆڤناسەکان لە سەر ئەو باوڕەن کە کاتێک سازانێک ڕوو دەدات کە تێنەگەیشتنێک لە گۆڕێدا نەبێت، زۆربەی تاکەکان پێیان خۆشە کە کەسانی دیکە نائاسایی و نالەبار شرۆڤە بکەن، کە ئەمە خۆی یەکەم هەنگاو بۆ لێک تێگەیشتن و پێکهێنانی شوێن و ژینگەیەکی ئارام و ئەرێنییە.

ئەو خاڵانە کە لە جیاوازییە فەرهەنگییەکان دەبێت لە بەر چاویان بگرین ئەمانەن:

١ـ ڕەنگە مۆدیلە بەهاکان جیاواز بن، بەڵام هیچ فەرهەنگێک لە هیچ فەرهەنگێک باشتر و گونجاوتر نییە.

٢ـ جیاوازییەکان لە خۆیاندا نەرێنی نین و ئامانج ئەوەیە کە تێبگەین چۆن کەسانی دیکە ببینین و سەرەڕای ئەم جیاوازییانە پێکەوە پێوەندیی دروست بکەین.

٣ـ بڕیاردان لە سەر کەسانی دیکە لە سەر ئەساسی ڕەهەندێکی فەرهەنگیی (ڕەچەڵەک، تەمەن، پێست و... هتد) بە هۆی ناشارەزایی ئێمە لەگەڵ ڕوانگە فەرهەنگییەکانی دیکەیە کە جیاوازییەکان نەرێنی پیشان دەدات.

٤ـ کاتێک دەتوانین زانیارییەکانمان ببەینە سەرەوە کە تێبگەین کەسانی دیکە خاوەن ڕوانگەی خۆیانن.

٥ـ بۆ ئەوەی تاکەکان لە فەرهەنگی یەکتر تێبگەن پێویستە تێبگەین کە کەسانیتر چۆن دنیای خۆیان لە پێوەندیی لەگەڵ چوار توخمی (زەمان، تاک، شوێن و فەلسەفە) یان سێ چەمکی (کردەوە "Practice"، ڕوانگە و بۆچوون "Perspective"، بەرهەم "Product") دەبینن.

٦ـ باشترین ڕێگا بۆ تێگەیشتن لە چەمکی فەرهەنگ، تێگەیشتن و پێناسەی فەرهەنگی خۆمانە.

لە سیستمە دیکتاتۆرەکاندا پێکهاتەی دەسەڵات هەوڵ دەدات کە فەرهەنگ و ئاوەزی فەرهەنگیی بە لێکدانەوەی خۆیان شرۆڤە بکەن و تەواوی فەرهەنگەکان یەک ئاراستەیان و یەک پێناسەیان هەبێت و فەرهەنگ لە ڕوانگەی ئەوانەوە یەک واتای هەیە ئەویش ئەوەیە کە ئەوان واتای پێ دەبەخشن و هەموو تاکەکانی کۆمەڵگا دەبێت پەیڕەوی لێ بکەن، لە ڕوانگەی پێکهاتەی دیکتاتۆرییەوە جیاوازیی فەرهەنگیی هیچ پێگەیەکی نییە و دژایەتی دەکەن چوونکە بە تێگەیشتن لە جیاوازییەکان دەسەڵاتی ئەوان دەکەوێتە مەترسییەوە و قەبووڵ کردنی جیاوازییەکان بەستێنێک بۆ پێکهێنانی کۆمەڵگایەکی فرە ڕەهەند ڕێک دەخات و پەرەپێدان بە دەسەڵاتی خۆیان لە وەها کۆمەڵگایەک بە ئەستەم دەزانن.

تاکەکانی کۆمەڵگای دیکتاتۆرلێدراو بە هۆی ناشارەزایی لە تایبەتمەندیی و ئاراستە فەرهەنگییەکانی فەرهەنگی خۆ و هەست کردن بە ترس لە بەرەوڕووبوون لە گەڵ فەرهەنگی بەرانبەر تووشی دۆڕان دەبن و کاتێک خۆی لە بەرانبەر فەرهەنگێکی جیاوازدا دەبینێت، خۆی دەخاتە بارودۆخێکی مەترسیدارەوە و تەنیا ڕێگای دەرباز بوون لەو باردۆخە لە سەرکوت و تواندنەوەی فەرهەنگیدا پێناسە دەکات و تەواو هەوڵی خۆی لەو ڕێگایە چڕ دەکاتەوە، ناشارەزا لەوەی کە هەوڵ بۆ تواندنەوە و سەرکوتی فەرهەنگی بەرانبەر لە پەرواێز خستنی فەرهەنگی خۆیە.

بە سەرنجدان بە گەشەکردنی کۆمەڵگا جیاوازەکان، تێگەیشتن لە ئاوەزی فەرهەنگیی گرنگییەکی تایبەت بە خۆ دەگرێت، گرنگترین هۆکار بۆ تێگەیشتن لە ئاوەزی فەرهەنگیی ئەوەیە کە کاریگەریی لە باردۆخە جۆراوجۆرە فەرهەنگییەکاندا زیاتر دەبێتەوە، ئاوەزی فەرهەنگیی لە بەرانبەر فرە فەرهەنگی‌دا هەستیاری دروست دەکات و خۆگونجاندن و پێوەندییەکان لەو بوارە دەگەشێتەوە و پێش بە گشتگیر کردنی فەرهەنگی کەمینەی دەسەڵات دەگرێت و بڕیار و ئاکامی کارەکان باشتر دەکات.

قازانجی ئاوەزی فەرهەنگیی لە سێ خاڵدایە:

١ـ تێگەیشتن لە خاڵە بەهێز و لاوازەکانی فەرهەنگی خۆ (لە ئاوەزی فەرهەنگیی تاک هەوڵ دەدات لە خاڵە بەهێزەکانی خۆی کەڵک وەر بگرێت و خاڵە لاوازەکانی بەهێز بکات).

٢ـ پەرەسەندنی ڕوانگە تاکەکەسییەکان (تاک دەبێتە ئاوێنەی باڵا نوێنی خۆی و ڕوانگەکانی خۆی شرۆڤە دەکات و لە ڕێگای پرسیار کردن ئاوەزی فەرهەنگیی خۆی دەباتە سەرەوە و لە زۆربەی کاتەکاندا لە بۆچوونە شوێندانەرەکان کەڵک وەر دەگرێت).

٣ـ تێگەیشتن لە خاڵە بەهێز و لاوازەکانی فەرهەنگی نامۆ (لەم بەشەدا تاک لە بە هەڵەتێگەیشتنەکان دەپارێزێت و لە ئاڵۆگۆڕە فەرهەنگییەکاندا کاریگەرترین ڕوانگەکان دەخاتە بەر چاو).

ئەو کەسانەی کە خاوەن ئاوەزێکی فەرهەنگیی باڵان بە خێرایی لە ئاڵۆگۆڕەکانی بواری فەرهەنگیی تێدەگەن و بە ڕێکوپێکی لەگەڵ جیاوازییە فەرهەنگییەکان خۆیان دەگونجێنن و هەڵسوکەوتەکانی نێو فەرهەنگییەکانی بە شێوازێک ڕێک دەخات کە دەبێتە ئاڵۆگۆڕێکی باش و داهاتوونواڕییەک کە جیاوازییە فەرهەنگییەکان تێیدا کەمڕەنگ دەبنەوە.

پێوەندی بناغەی هەموو هەڵسووکەوتێکی کۆمەڵایەتییە، بەڵام لە پێوەندییە فەرهەنگییەکاندا زۆر بابەت بەرچاون کە پێش بە لێک تێگەیشتنەکان دەگرن، بە هۆی ئەوەیە کە تاکەکانی هەر کۆمەڵگایەک خاوەن وردە فەرهەنگ و فەرهەنگێکی نەتەوەیی جیاوازن و بەستێن یان ڕەمز و ڕێککەوتنێکی هاوبەشیان نییە، سەرەڕای گرنگیی تواناییەکانی زمان، پێوەندییە فەرهەنگییەکان بابەتگەلێکی بەربڵاوتر لە جیاوازیی زمان لە خۆ دەگرن کە دەکرێت ئەو ڕەمزە و ڕێککەوتنانەی کە لە فەرهەنگ ڕیشەیان داکوتاوە بە شێوەیەکی بێزمانی گونجاو ڕێک بخرێت، هەر تاکێک بە بەستێنی فەرهەنگیی هاوبەشەوە خولیای دەرخستنی نموونە هاوبەشەکان فیکری، هەست و دژکردەوەکان لە ڕاستای میراتە فەرهەنگییەکانی خۆیانن، هەر هەڵسووکەوتێک لەگەڵ فەرهەنگ و نەریتێک سەرچاوە دەگرێت و هەر فەرهەنگێکیش شێوازی پێوەندیی گرتنی تایبەت بە خۆی هەیە.

لە کۆمەڵگا پێشکەوتووەکاندا بۆ گەشەی فەرهەنگیی چالاکانی ئەو بوارە جیا لە ناساندنی فەرهەنگی و داب و نەریتی خۆیان هەوڵی ناساندنی فەرهەنگی دەوروبەریش دەدەن و لە پێوەندییە کۆمەڵایەتیی و فەرهەنگییەکان بە دەرئەنجامێکی گونجاو بۆ بردنە سەرەوەی ئاستی فەرهەنگیی و کۆمەڵایەتی دەگەن و پێوەندییەکان لە سەر خاڵە جیاوازەکان دروست دەکەن و خالە هاوبەشەکانیان لە سەر ئەو پێوەندییە بەربڵاوتر دەکەنەوە، لە کۆمەڵگا دواکەوتووەکاندا بەپێچەوانە هیچ هەوڵێک بۆ گەشەی بواری فەرهەنگی نادرێت چوونکە لەو کۆمەڵگایە هیچ چالاکێکی فەرهەنگی بە واتای ڕاستەقینەی خۆی بەدی ناکرێت کە لە پێشدا فەرهەنگی خۆی بناسێت و پاشان هەوڵی ناسینی فەرهەنگە جیاوازەکان بدات و هەر ئەم نەناسینەی دەبێتە هۆی پێکهاتنی مەودایەکی دوور و درێژ لە نێوان پێوەندییە کۆمەڵایەتییە بەربڵاوەکان و بواری فەرهەنگیی، کە دەرئەنجامەکەی دەست و پێ لێدان لە نێو زەلکاوی بیر و باوەڕێکی یەک ڕەهەندییە کە بەرهەمی توتالیتاریزمە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٥ لەم ژمارەیەدا:

ــ مستەفا هیجری: بێجگە لە ئێرانییەکان لــە مێــژووی مرۆڤایەتیــدا ...
ــ چاڵی لاوازی کۆماری ئیسلامی
ــ پێوەر و پرەنســیپە نەگۆڕەکانی قاسملوو لە سیاســەتدا بە نیسبەت کوردەکانــی پارچەکانی دیکە
ــ وتووێژی ڕۆژنامەی کوردستان لەگەڵ دوکتور ئیدریس ئەحمەدی
  • ئاور‌ردانه‌وه‌یه‌ك له‌ ئیسلامی سیاسی ئاور‌ردانه‌وه‌یه‌ك له‌ ئیسلامی سیاسی
    به‌ڵام سه‌رهه‌ڵدانی سه‌له‌فیگه‌ری جیهادی له‌ رۆژهه‌ڵاتی كوردستان، مێژوویه‌كی كورتی هه‌یه‌. ئه‌و مێژوویه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ٢٠ ساڵی رابردوو.
  • مستەفا هیجری: بێجگە لە ئێرانییەکان لە مێژووی مرۆڤایەتیدا بە دەگمەن دەبینین کە دوو لایەن لە مێزی وتووێژ کەڵک وەربگرن تاکوو لایەنێک لایەنەکەی دیکە لە نێو بەرێ مستەفا هیجری: بێجگە لە ئێرانییەکان لە مێژووی مرۆڤایەتیدا بە دەگمەن دەبینین کە دوو لایەن لە مێزی وتووێژ کەڵک وەربگرن تاکوو لایەنێک لایەنەکەی دیکە لە نێو بەرێ
    ئاخرین جار کە چووم و چاوم پێی کەوت بۆ پێشوازی من هاتبووە بەر دەرکی ساڵۆنەکە؛ هاتە پێش و بە پێکەنینەوە گووتی: "ئێستاش هەر بیر لە ڕێژیم چەینج دەکەیتەوە؟" یانی دەتەوێ حکومەتی ئێران بگۆڕی گووتم: "بەڵێ ئێستاش دەمهەوێ حکومەتی ئێران بگۆڕم، ئەنگۆش ڕۆژێک دێنە سەر ئەو باوەڕەی بەڵام ئەو ڕۆژە زۆر درەنگ دەبێ و هەردووک لامان هەزینەی زۆری بۆ دەدەین."
  • چاڵی لاوازی کۆماری ئیسلامی چاڵی لاوازی کۆماری ئیسلامی
    ئەم سیاسەتە پیلان داڕێژراوەی رێژیم یەک لاوازیی گرنگ و ئەساسیی هەیە کە ڕێژیم بیری لێ نەکردبووەو لە راستیدا نەک خاڵی لاواز، بەڵکوو چاڵی لاوازی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێرانە.
  • کاوە ئاهەنگەری لە وتووێژ لەگەڵ ڕۆژنامەی کوردستان: گۆڕانکاریــی به ڕێوه‌یه‌وه و کۆماری ئیســلامی ئه‌و هێزه نیه که بتوانێ پێشــی پێ بگرێ. کاوە ئاهەنگەری لە وتووێژ لەگەڵ ڕۆژنامەی کوردستان: گۆڕانکاریــی به ڕێوه‌یه‌وه و کۆماری ئیســلامی ئه‌و هێزه نیه که بتوانێ پێشــی پێ بگرێ.
    کاوە ئاهەنگەری لە وتووێژ لەگەڵ ڕۆژنامەی کوردستان: گۆڕانکاریــی به ڕێوه‌یه‌وه و کۆماری ئیســلامی ئه‌و هێزه نیه که بتوانێ پێشــی پێ بگرێ.
  • ٤٥ساڵ بەسەر کۆچی دوایی هونەرمەندی هەزار ئاوازە تێپەڕی ٤٥ساڵ بەسەر کۆچی دوایی هونەرمەندی هەزار ئاوازە تێپەڕی
    تا ئێستا چەند کتێب لە بارەی ژیان و بەرهەمەکانی هونەرمەندی نەمر حەسەن زیرەک چاپ و بڵاو کراونەتەوە کە بریتین لە: چریکه‌ی کوردستان، ژیان و هونه‌ری، گه‌وهه‌رێ، حه‌سه‌ن زیره‌ک و هێندێ له‌ به‌رسه‌رهاته‌کانی.
  • ڕۆژئاوای کوردستان ڕۆژئاوای کوردستان
    چەندە ئەمریکا سوود لە پەیوەندییەکانی لەگەڵ کورد دەبینێت، بێگومان هێندەش سوودی بۆ کورد دەبێت، هەر بۆیە نابێ کورد چاوەڕوان بێ کە تەنیا ئەو لەو دۆستایەتییە قازانج بکا یا خۆی بە قوربانی ببینێت.
  • زاڵبوونی حکوومەتی تێرۆر لە کوردستان   و تەبارناسینی مێژووی ئەم دیاردەیه زاڵبوونی حکوومەتی تێرۆر لە کوردستان و تەبارناسینی مێژووی ئەم دیاردەیه
    سەدەی ٢٠ که بۆ ئێمەی کورد لە لایەک وەبیرهێنەرەوەی ڕاپەڕینه جۆراوجۆرەکانی دژه ئستعمار و دژه داگیرکەرەکانی وڵاتمان بووە و لە لایەکی دیکەوە لێوانلێو بووە لە گۆڕانکاری ژئۆپۆلتیکی لە سەرانسەری جیهاندا و سەربەخۆیی زۆربەی نەتەوەکانی ژێر ژێرچەپۆکەی جیهان، شتێک بێجگە لە دووپات بوونەوەی مێژووی دیلیەتی نەتەوەکەمان نەبووە.
  • یاری کردن بە گیانی هاووڵاتییان یاری کردن بە گیانی هاووڵاتییان
    دوای بەدواداچوونی هۆكاری ئەو نەخۆش‌کەوتنە پزيشكان ڕایانگەیاند کە جووتیاران کەڵکیان له سەمی شيميايى وەرگرتووە و ئەو دەرمانانە هيچ كوالێتيیەكيان نەبووه و ماوه بەسەرچوو بوونه.
  • چاوخشاندنێک بەسەر کارنامەی نیزیک بە ٤٠ ساڵ شکستی ئابووری کۆماری ئیسلامی ئێران چاوخشاندنێک بەسەر کارنامەی نیزیک بە ٤٠ ساڵ شکستی ئابووری کۆماری ئیسلامی ئێران
    بە گشتی دەسەڵاتە ئیدئۆلۆژیک و دیکتاتۆرەکان بۆ هەڵخەڵەتاندنی رای گشتی هەموو کات لە پڕوپاگەندەکانی خۆیاندا، کاتی ئێستایان لەگەڵ کاتی هاتنە سەر دەسەڵاتیان بەراورد دەکەن ئەوەش کارێکی زۆر هەڵە و هەڵخەڵەتێنەرە چونکە، تەواویەتی دونیا لە حاڵی گەشە کردندایە و بۆ لێکدانەوەی ئەنجامی ئابووری هەر وڵاتێک باشتر وایە کاتی بەردەست لەگەل رکابەرەکانی ئەم وڵاتە و ئابووریی جیهانی بەراورد بکرێت.
  • بەرەی ڕێژیمی ئێران لە نێوخۆوە بەرەی ڕێژیمی ئێران لە نێوخۆوە
    بەرهەمی ئەم کارە، ڕاستەوخۆ دەچێتە خەزانەی حیزبی دەسەڵاتدار. بەڵام کورە لەبەر یارمەتیی دراوسێکەی، واتە چین، توانیویەتی زۆرێک لە پەنابەران لە سەر سنوور یان تەنانەت لە بەردەم باڵوێزانی وڵاتان لە پێکەن بگەڕێنێتەوە و سزای بدات.
  • کاوە سەرکەوت کاوە سەرکەوت
    رۆژی ١٥ی پووشپەڕ، لە شەڕی دەستەویەخەی شۆڕشگێڕی و تاوانباریدا، دوو نوێنەری ئازا و ئازاد و چاو پڕلە برووسکەی کۆڵنەدان و بەرخۆدان، مێژوویان پەلکێشی کۆساڵان و بۆڕیەر کرد و دووبارە دوژمنیان مایەپووچ کردەوە و لەو شەڕە بەتەواوی نابەرابەرەدا، دووئیرادەی بەرز و نارنجۆکێک بەسەر سەدان پاسداری تیرۆریست و جبەخانەی تاریکپەرستیدا سەرکەوتن، تاکوو دووبارە بسەلمێندرێتەوە کە ئیرادەی شۆڕشگێڕی و بەرزی مرۆیی زۆر بەهێزتر و بەرزترە لە چەکوچۆڵی دوژمنان.
  • \ "ئاسمیلاسیون فەرهەنگی" پڕۆسەیەک بۆ له نێوبردنی کورد
    رستەکانی ئەو پێش‌نووسه پیشان دەدەن که لە ڕوانگەی داڕێژەرانی ئەو پێش نووسەوە، " ئاسمیلاسیۆنی فەرهەنگی" وەکوو بەشێک لە "ژینۆسایدی فەرهەنگی" پێناسە کراوه و لەو پێشنووسەدا جێی گرتووە.
  • د. مەحموود عوسمان: ئێران خۆی دژی کوردە و هەر شتێ کورد بیکا دژیەتی د. مەحموود عوسمان: ئێران خۆی دژی کوردە و هەر شتێ کورد بیکا دژیەتی
    بەرپرسانی هەرێمی کوردستان یەکەم مانگی وەرزی پاییزی ئەمساڵ ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان ئەنجام دەدەن و ئەوەش وەک هەمیشە کاردانەوەی دوو دەوڵەتی ئێران و تورکیەی لێکەوتەوە و بەتایبەتی ڕێژیمی ئێران بە توندی دژایەتی خۆی لەگەڵ ئەو پرسە دەربڕیوە.
  • بە دیوارکێشان، هەستی نەتەوەیی خاشەبڕ ناکرێ بە دیوارکێشان، هەستی نەتەوەیی خاشەبڕ ناکرێ
    جیرانەکانی تورکیەش لە هێندێک شوێن سنووری وڵاتەکانیان لەگەڵ تورکیە بە نەردە و تێلدوور بەستووە. سنووری تورکیە- یوونان لەلایەن یوونانەوە لە ساڵی ٢٠١٢ ڕا بە حەسارێک لە تۆپەکانی سیمی خاردار قاییم کراوە. حکوومەتی بولغارستانیش بە دروستکردنی دیوارێک لە سیمی خاردار بە درێژایی ٣٠ کیلۆمێتر سنووری خۆیان لە گەڵ تورکیە قایمم کردووە.