• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٣٠ی مەیی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٩ی جۆزەردانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

سەفەری ییلدریم بۆ باشووری کوردستان بۆ چ مەبەستێک؟

زایینی: ٢٠-٠١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/٠١ - ١١:٠٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
سەفەری ییلدریم بۆ باشووری کوردستان بۆ چ مەبەستێک؟
عەلی مونەززەمی

لە دەستپێکی ساڵی ٢٠١٧ی زایینی‌دا لە پێشدا فرانسوا ئولاند، سەرۆک کۆماری فەڕانسە و دواتر بینالی ییلدریم، سەرۆک وەزیرانی تورکیە، هەر کامیان بە سەرۆکایەتیی شاندێک سەرەدانی بەغدا و هەولێریان کرد. ئەم سەفەرانە لە لایەن هندێک کاربەدەستی هەرێمی کوردستانەوە وا لێکدرانەوە کە مەبەست و ئاکامی سەفەری ئەم دوو شاندە هاوتراز دەهاتە بەرچاو. بەڵام بۆ ئێمە کە تا ڕادەیەک شارەزای سیاسەتەکانی ئەم دوو وڵاتەین، جیاوازییەکان بە باشی هەست پێدەکەین. هەر وەک چۆن شێوازی حوکمڕانی لە هەر دوو وڵاتی ئاماژە پێکراودا جیاوازە، ئامانج و کردەوەکانی ئەوانیش لە ئاست سیاسەتەکانی دەرەوەشیاندا بە شێوازێکی سرووشتی لە یەک جیاواز دەبێ. سیاسەتەکانی دەرەوەی وڵاتێکی وەک فەڕانسە کە لە هەڵەکانی ڕابردوویان بە نیسبەت نەتەوەی کورد دەرسیان وەرگرتووە و زۆربەی ڕێبەرانیان خۆیان بە دۆستی گەلی کورد دەزانن و لە وڵاتەکەیاندا نرخەکانی دێموکراتیک تا ئاستێکی بەرز گەشەیان کردووە و پەیوەندییەکانیان لە گەڵ کوردستان دەتوانێ ببێتە هۆی گەشەکردن و پێشکەوتنی دێموکراسی لە کوردستانیشدا، ناتوانێ هاوتەراز بێ لە گەڵ سیاستەکانی وڵاتێکی سێمی- دێموکراتیک کە پرسی کورد لە وڵاتەکەیدا هێشتا بە چارەسەر نەکراوی ماوەتەوە. بۆ ئەوەی کە بتوانین لەو وتارە دا بابەتیانەتر لە سەر هاتنی وەها شاندێک بۆ کوردستان بدوێین، حەول دەدرێ بە کەڵک وەرگرتن لە هەندێک تئۆریی زانستی ڕامیاری لە سەر پەیوەندییەکانی دەرەوە و پەیوەندییە نێونەتەوەییەکانی ئەو مژارە بخەینە بەر باس و ڕاڤە.

شرۆڤەی سەردانی ییلدریم لە دوو تێڕوانینی جیاوازەوە

ئێمە دەتوانین بە کەڵک وەرگرتن لە تئۆریی ڕئال پۆلیتیک / سیاسەتی ڕاست باوەڕانە، لە زانستی پەیوەندیی نێونەتەوەیی‌دا ئاوڕێک لەو سەفەرەی ییلدریم بدەینەوە. هەر وەک کە دەزانین، لە ڕئال پۆلیتیکدا بە چاویلکەی هێزەوە سەیری هەڵ و مەرجی نێونەتەوەیی دەکرێ کە تێیدا وڵاتان لە خەتی پاراستنی بەرژەوەندییە نەتەوەییەکانیاندا تێدەکۆشن. ئەو یەکە لە بارەی پەیوەندییەکانی تورکیە و باشووری کوردستانیش ڕاستە. هەر جاریک کە تورکیە بەرژەوەندییە نەتەوەییەکانیان لە خەتەر کەوتبێ لە لایەن کوردەوە، پێشتر دەستیان دەدایە هەڕەشە لە باشووری کوردستان و بە زمانی چەکەوە قسەیان لە گەڵ باشوور دەکرد. لە بەر ئەوەی کە هەر جووڵەیەکی تورکیە لە پەیوەندییەکانی دەرەوەیاندا بە نیسبەت باشوور لە تێڕوانینێکی ڕئالیستیانەوە سەرچاوە دەگرێ و ئەو تێڕوانینەش بە نۆرەی خۆی وەها ڕێکارێک لە پێش تورکیە دادەنێ. هەرکاتێک کە تورکیە بیویستبا لە ڕێگای پەیوەندییەکانی لە باشووری وڵات کارێک بکا، لە پشت هەڵوێستە سیاسییەکانییەوە هەموو کاتێک پشتی بە هێزی زبری چەکداریی دەبەست. یانی ئەگەر گرینگیی ئامانجەکانیان لەبەرچاو بگرین، پەیوەندییەکانی تورکیە و هاتنی ییلدریم تاکتیکیە بۆ گەییشتن بە ئامانجە ستراتێژیکییەکانی تورکیە. ئەو ئامانجانە دەتوانین وەک ڕکابەری لە گەڵ ئێران لە نێو عێراق و باشووری کوردستاندا، پێش گرتن لە پ ک ک بۆئەوەی دەست بەسەر ڕۆژئاوای کوردستاندا بگرێت، کەڵک وەرگرتن لە سەرچاوەکانی نەوت و گازی کوردستان وەک ئاڵترناتیڤ لە بەرامبەر کەڵک وەرگرتنی تورکیە لە گاز و نەوتی ئێران و ڕووسیە و بەکارهێنانی باشووری کوردستان وەک بازاڕی شتومەکەکانی. لە بەرامبەر ئەو کارەدا شتێک کە نەسیبی باشووری کوردستان دەبێ ئەوەیە کە کێشی سیاسی و ستراتژیکی لە ئاستی ناوچە دەچێتە سەر و لە ڕکەبەریی ناوچەییدا قورسایی زیاتر دەبێ و هەروەها ڕێگای گەیشتن بە دنیای دەرەوەی بۆ ئاوەڵا دەبێ و لەو گەمارۆ وشکانیە ڕزگاری دەبێ کە جوغرافیا بۆی دروست کردووە. هەروەها ڕێگای هەناردە کردنی نەوتی کەرکووک لە ڕێگای بەندەری جێیهانەوە.

ئەگەر ئێمە بە چاویلکەی سیاسەتی ئیدیالیستی لەو پەیوەندییە بڕوانین کە دەوترێ ئەم جۆرە سیاسەتە بۆ خەملاندنە و لە نرخ و بەها مرۆڤییەکانەوە سەرچاوە دەگرێ، دەردەکەوێ کە هاتنی ییلدریم لە لایەک و ناردنی هێزی چەکدار بۆ باشوور ڕەنگە قازانجی دوولایەنەی تێدا بێ، کە تورکیە پشکی زۆرتری بەردەکەوێ.

ئەگەر ئەو هێمنایەتییەی کە سەرانی حکومەتی تورکیە داوای دەکەن و خوازیارین بخولقێنن، هێمنایەتی لە تێڕوانینێکی ئیدیالیستییەوە بێ، دەبێ وەها هێمنایەتییەک بۆ هەموو تاک و نەتەوەیەک بێ کە هەموو نەتەوەکان بە شێوازێکی یەکگرتوو بۆ گەییشتن بەو هێمنایەتیە و بۆ ئاشتی خەبات بکەن. ئەو کات ئەوان لە سەر بناغەی هێز، کە فاکتۆرێکی قابیلی گۆڕانە، بەڵکوو لە سەر بناغەی هەندێک نرخی دیکە، وەک پەرەپێدان بە دێموکراسی، بەرزکردنی ڕەوشی مافی مرۆڤ و زۆر نرخگەلێکی دیکە سەرەدانی باشووریان بکردایە.

ئارامیی و ئاسایش و پێکەوە ژیانی ئاشتیانە لە ناوچەدا، بە بێ دەستەبەرکردنی مافی هەموو کەمینەکان و بەتایبەت بە بێ ئامادەیی بەرچاوی کورد لە ڕۆژهەڵات و باکوور و باشوور و ڕۆژئاوای کوردستان لە هاوکێشە سیاسی و ئیداری و ستراتژیکەکاندا جێگیر نابێ.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠١ لەم ژمارەیەدا:

ــ کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانەی بەلارێ‌دا چوون
ــ لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
ــ ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک
ــ ژێستی سیاسی و خەباتکاری
  • هەڵبژاردن لە ڕێژیمی كۆماری ئیسلامی، ئەزموونێكی ئەزموون كراو هەڵبژاردن لە ڕێژیمی كۆماری ئیسلامی، ئەزموونێكی ئەزموون كراو
    یەكەم: ئەوەی كە كۆڵەكە ڕووخاوەكانی ئابووری و سیاسی نۆژن كەنەوە تا شانۆگەریی هەڵبژاردنێكی هێمن و بێ‌كێشە وە پشت سەر بنێن.
  • کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست
    لەبەرچاوگرتنى ئەو هەنگاوانە بۆ دەستەبەرکردنى مافى کورد پێویستە و زۆر ڕوونە ئەگەر خۆمان پێشقەدەم نەبین لە کار کردن لە ئاراستەى ئەو ستراتیژییە، سەرکەوتنى کاتى یا بانگەشەى ڕاگەیاندن ناتوانن داهاتوویەکى ڕوون بۆ کورد دابین بکەن.
  • پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌ پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌
    یه‌كێك له‌ كێشه‌كانی كورد نه‌بوونی یه‌كگرتووییه‌كی عه‌ینی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌سه‌ڵات، دامه‌زراوه‌ یاخود ڕێكخراوێكی سه‌راسه‌ری بووه‌. له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ش بۆ نه‌بوونی ڕه‌گه‌زه‌ مۆدێڕنه‌ ناسنامه‌ییه‌كان(مادی و نامادی) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا كه‌ درێژكراوه‌ی میژووی سیاسی-كولتووری و كۆمه‌ڵایه‌تی بارودۆخی كورد/كوردستان بووه‌ له‌ هه‌موو به‌شه‌كاندا، به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.
  • سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟ سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟
    ڕۆمییەکان لە نیوان کۆیلەکان و بەکرێگیراواندا جیاوازی دادەنێن و بە گوێرەی بیر و باوەڕی ئەوان، کۆیلە کە کەرەستەیەکە، لە نووسینی وەسیەتنامە بێ‌بەشە و ناتوانێ وەک شاهێد لە دۆسیەیەکدا شاهێدی بدات یان سکاڵا تۆمار بکات، بەڵام ئەگەر سەرپێچییەک بکات یان یاسایەک بخاتە ژێ پێ، دەبێ سزا بدرێ.
  • ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک
    ڕۆژنامەی کەیهان لە ژمارەی چەند ڕۆژ پێشی خۆیدا ڕایگەیاند؛ کەسانێک لە گوند و شار و شارۆچکە بێبەش کراوەکانی ئێراندا، هەڕەشەیان لە خەڵکی بێ‌دەرەتان و کەم‌داهات و هەژار کردووە کە ئەگەر دەنگ بە ڕۆحانی نەدەن بوودجە و یارانەکانتان لێ دەبڕین.
  • کۆماری ئیسلامی – حەتمیەتی لە ناوچوون کۆماری ئیسلامی – حەتمیەتی لە ناوچوون
    ستراتیژی ئیدارەدانی نێوخۆییان بۆ جڵەوگیرکردنی کۆمەڵگا لەسەر دوو بنەمای سەرەکی خۆی دەبینێتەوە، یەکەم : سیاسەتی زەبر و زەنگ و تێرۆری دەوڵەتی. دووەم : کارکردن لەسەر ستراتیژێکی پەروەردەیی زەمینەساز بۆ بێ‌ئاگاکردن و جڵەوگیرکردن و دەستەمۆکردنی کۆمەڵگا لەڕێگای خستنەگەڕی فاکتەرە فەرهەنگی و ئابوورییەکان.
  • لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
    لە کۆماری ئیسلامی‌دا بەناو "پەروەردەی ئیسلامی"یان بەرز کردوەتەوە، هەموو شتێکیان بەستووەتەوە بەو تەوەرە لە بەر ئەوەی تەنیا بە خەڵکی بسەلمێن کە "وەلی فەقیهـ"، نوێنەری خودایە لە سەر زەوی.
  • کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانە کە بە لارێ‌دا چوون کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانە کە بە لارێ‌دا چوون
    ڕەنگە بەئەنجام گەیشتنی ئەم پڕۆسە ماوەیەکی زەمەنیی زۆری پێویست بێت کە بە ئاکام گەیشتنی زۆر ئەستەم دەبێت، بەڵام لە ئاکامدا بیر و هزری داگیرکەر تووشی ڕەپاڵدان (فرافکنی) دەبێت کە تەنانەت خۆیشی لە تەنیایی خۆیدا ناتوانێت کارە ناڕەواکەی ڕۆژی یەکەمی خۆی بە ناڕەوا بزانێت!!!
  • ژێستی سیاسی و خەباتکاری ژێستی سیاسی و خەباتکاری
    ئەم جۆرە سیمایانە کە ڕەنگە لێرە و لەوێ نموونەیان پەیدا ببێ، دەیانەوێ هەم لە ئاسوودەیی کایەکردن لە چوارچێوەی ڕێژیم بەشدار بن و هەم سیمای خەباتکارییان هەبێ، کە لە ڕاستیدا بوونەوەرێکن کە سیمای خەباتیان پێ ناشیرین دەکرێ و لە کاتی هەڵهاتنی هەتاوی ئازادی‌دا دۆڕاوییان زیاتر دەردەکەوێ.
  • ‌ئامانجی ئێمە ‌ئامانجی ئێمە
    ئەم قەڵایە کە حیزبی دێموکراتی کوردستان دایمەزراند و بناغەی دانا، ٧٠ ساڵە کە بەپێوەیە و نەک مەترسیی ڕووخانی لەسەر نیە، بەڵکوو لەگەڵ تێپەڕینی ڕۆژ و مانگ و ساڵدا، پتەوتر و قایمتر لە جاران، دەبێ بە قەڵای بەرخۆدانی ڕووناکبیری و هزری و چاوی وشیار و تیژی کۆمەڵگای کوردستان.
  • ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم
    سەرەڕای تێپه‌ڕبوونی ماوەیەکى کورت لە ده‌سه‌ڵاتداریی ترامپ، پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و دیکتاتۆرەکانی سەردەم زۆر ئاڵۆز بووە و تەنانەت زۆر لایەن كاتژمێری سفری ده‌ستپێكی شەڕی جیهانی کە لایەکی ئەمریکا بێت، ڕادەگەینن. ئەو جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ حکوومەتی پێشووی ئۆباما هەیە کە خه‌ڵاتی نۆبێلی ئاشتیی وه‌رگرتبوو، بەڵام زۆر کێشەی چارەسه‌ر نەکراوی لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا بەجێهشت.
  • تاوتوێ کردنی هەڵبژاردن لە چەند پرسیاردا تاوتوێ کردنی هەڵبژاردن لە چەند پرسیاردا
    بابەتی هەڵبژاردن وەک چەمکێک کە لە دەسەڵاتێکی دێموکراتیکەوە، چۆتە نێو کۆماری ئیسلامی و هەر وەها بوونی دوو باڵی جیاواز لە پێكهاتەی سیاسی ڕێژیمدا، وای کردووە، کە لە ئێراندا هەم کۆمەڵگا و هەم لایەنە سیاسییەکانی دەرەوەی پێکهاتەی ڕێژیم لە هەڵوێست گرتن، لەسەر هەڵبژاردن تووشی جۆرێک دڕدۆنگی و ڕاڕایی بێن، و دەرئەنجامی ئەو ڕاڕا بوونەش، دەبێتە ئاوێک و دەچێتە ئاشێ کۆماری ئیسلامییەوە.
  • ڕۆستەم جەهانگیری: کورد بە بێ پارێزگاکانی ورمێ، کرماشان و ئیلام جەستەیەکی كه‌مئه‌ندامه‌ ڕۆستەم جەهانگیری: کورد بە بێ پارێزگاکانی ورمێ، کرماشان و ئیلام جەستەیەکی كه‌مئه‌ندامه‌
    کاتێک ئێمه باسی "ستەمی نەتەوەیی" دەکەین، ئاماژه به مێژوویەکی زۆرتر له ٢٥٠٠ساڵ لێوانلێو له داگیرکاری، ژینۆساید، ئاسمیلاسیۆن، داگیرکەر،چەوساندنەوه، هەڵداشتن، زیندان و له‌نێوبردنی ژینگەی نه‌ته‌وه‌یه‌ك دەکەین که وێڕای ئەو هەموو جینایەته، مێژوویه‌کی لێوانلێو له بەرخۆدان و شۆڕشی بۆ مانەوە و به‌دەستهێنانی ژیانێکی ئینسانی و سەروەریی سیاسی له بازنەی جوگرافیای خۆیدا تۆمار کردووه.
  • دەنگ‌دان بۆ بەردەوامیی ڕاووڕووت و جینایەت؟ دەنگ‌دان بۆ بەردەوامیی ڕاووڕووت و جینایەت؟
    بۆ شی کردنەوەی وەڵامی ئەو دوو پرسیارە سەرەکییە، پێویستە کە لە پێشدا بە کورتی لە سەر مانای هەندێک کۆنسێپتی سەرەکی کە لەو وتارەدا بە کار دەبردرێن، ڕاوەستین؛ بۆ نموونە: دێموکراسی، هەڵبژاردن، بەشداری کردن، سیستمی تەواویەتخواز، تێۆلۆژی.