• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٨ی مارسی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٨ی خاکەلێوەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئاوڕدانەوەیەک لە شار وەک ژینگەی خەبات

زایینی: ٢٠-٠١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/٠١ - ١١:١٠ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئاوڕدانەوەیەک لە شار وەک ژینگەی خەبات
غالب حەبیبی

ڕاسان، پرۆسەیەکە بۆ خستنە سەرپێی سیاسەت و سیاسەتکردن لەناو دیاردەیەک بەناو "شار"دا. بۆیە ڕاسان لە بنەڕەتدا ڕوو لە(معطوف) شارە وەک جمکی سیاسەت بە درێژایی مێژوو. بەو واتایە کە سیاسەت لە شاردایە کە مانا ڕاستەقینەکەی خۆی وەردەگرێت و دەبێتە شوێنێک بۆ سیاسەتکردن. ئێنجا ئەو سیاسەتکردنە لەلایەن دەوڵەتەوە بێ، یان هێزێکی سیاسی، یان گرووپێک، یان تەنانەت تاکەکەسێک، گرینگ کۆبوونەوە و ململانێ ئەو لایەنانەیە بۆ بەدەستەوەگرتنی هێز(قدرت) لە شاردا. هێزیک کە لە مانایەکی داڕنراودا(انتزاعی) خۆی لە جەستەی شاردا مانیفێست و بەرهەست(عینی)دەکات. ئەم ڕێچکەیە بۆ سیستەمی دەسەڵاتبەدەست کە هەموو ئامراز و کەرەستەکانی دابەزاندی هێزی لەلایە، ئاسانە، بەڵام هەمیشە شار پاوان نابێت و دەسەڵات ناتوانێ هێزی خۆی لە شاردا بەردەوامی پێ‌بدات. بۆیە شار توانایی بەرگری و چەشنێکی دیکە لە سیاسەتی نافەرمی(سیمبۆلیک) هەیە. هەرچەند لێرەدام هەوڵ نادەم کە ڕاستەخۆ باس لە مانفیستی شار لە "ڕاسان"ـدا بکەم، بەڵام هەوڵدەدەم ئەو گەرا تایبەتمەندییە سەرەکییانە کە لە شاردا بوونیان هەیە، بیانخەمەڕوو تاکوو بتوانێ سیمایەکمان لە شار هەبێ لە فۆرمی ڕەواڵەتی و ناوەرۆکەکەیدا.

دیاردەی شار

شار دیاردەیەکی کۆمەڵایەتییە کە باگگراوەندێکی سیاسیی هەیەو کۆبوونەوەی کەسەکان(هاووڵاتییان) نیشانەیەکە لەناسنامەیەکی گشتیی نوێ کە دواجار شار دەکاتە دیاردەیەکی سیاسی. ڕەچەڵەکناسی دوو وشەی police به مانای "شار" وpolitics به واتای "سیاسەت" سەلمێنەری ئەو ڕاستییەیە. لەبواری مێژووییەوە، شار و شارنشینی لە ناوچەی کوردستان(باشوور) سەرهەڵدەدات و دواجار بەهەموو جیهاندا بڵاو دەبێتەوە. شارەکانی جیهان بەهۆی ئەوەی کە بە هۆکارگەلی جیاجیاو وەک ئابووری، خڕبوونەوەی خەڵک، مەزهەبی، پاراستن لە هێرشەکان و... درووستکراون، پێناسەیەکی دیاریکراویان نییە، بەڵام هەموویان لەسەر ئەوەی کە شار دەستکردنی مرۆڤە، کۆک و هاوڕان، کەوابوو ئەم شوێنە هەم باندۆری لەسەر مرۆڤەکان هەیە و هەمیش مرۆڤەکان دەتوانن کاریگەرییان لەسەری هەبێت.

شار لە ئێران و کوردستان جیاوازییەکی بچووک بەڵام زۆر کاریگەری تێدایە، ئەویش ئەوەی کە زۆربەی هەرەزۆری شارەکانی کوردستان بە بڕیارێکی ئیداری ـ سیاسیی درووست پێکهاتن و ببوونەتە شوێنی کۆبوونەوەی دامەزراوەکانی دەوڵەتە و ئێعمالی سیاسەت، واتە شار لێرەدا خۆبەخۆ بەهەمهێنەری هێز(قدرت)ـە. ئەمەش وا دەکات کە شارەکان بۆ خۆیان بچووککراوەی حکوومەتی ناوچەیی بن و دەستێوەردان و ئاڵوگۆڕ لە شار(شارەکان) گۆڕانی حکوومەت و دەسەڵاتی لێ بکەوێتەوە. گرینگیی شاریش سەڕەڕای ڕەهەندی ئابووری، کۆمەڵایەتی و حەشیمەتی، بەڵام لە سەردەمی نوێ و هاتنەکایەی بابەتێک بەناوی بەڕێوەبەری شار(مدیریت شهری) لایەنی سیاسی بەهۆکاری بوونی هێز و ڕێکاری چاوەدێری و کۆنتڕۆڵ بووەتە جێگای سەرنج و وردبوونەوەی سیاسییەکان، جوغرافیناسان، ئەندازیارن، بەڕێوەبەران و ... کە لەدایکبوونی زانستێک بەناوی جوغرافیای سیاسی لێکەوتەوە.

جوغرافیای سیاسی

ئەم زانستە لێکدانەوە و شڕۆڤەی چەمکی سیاسەت و جوغرافیا لە بەستێنی کاریگەریی دوولایەنەی ئەو چەمکانەیەکە دواجار هەڵوەشانەوەی چەمکی شار وەک تەنیا کۆبوونەوەی جەستەیی(کالبدی) مرۆڤەکان و خانووەکان بێ، بەڵکوو شار بەرهەمی سیاسەت و ئایدیۆلۆژیشە. ئەم ڕوانینە بۆ شار، دیالیکتیکی نوێ بە زیادکردنی فەزا(space) لە کات(Time) و شوێن(Place) هێنایە کایەوە کە مارکسیستەکانی وەک هانری لووفیر(Henri Lefebvre) لە هەڵسەنگاندنی ژیانی سەرمایەداری نێو شارەکان بەکار هێنا. ئەم ڕوانینە لەسەر جوغرافیای سیاسی کاریگەرییەکەی ئەوەبوو کە شیکردنەوەی دیاردەکان بەتایبەتی سیاسەت، ئیتر پەی‌بردنێکی یەک ڕەهەندی(ادراک تک بعدی) بە زانیاری و بیاڤە فەرمییەکانی وەک دەوڵەت و هەڵبژاردن و کەسایەتییە حکوومەتییەکان نییە، بەڵکوو چەمکگەلی وەک ململانێی توێژەکان و گرووپە بچووکەکانیشە کە تۆڕێکی بەربڵاو و چەند ڕەهەندی نێوان سیاسەت و جوغرافیا پێکدێنێت. کەوابوو لە تیۆرییەکانی جوغرافیای سیاسی سێ ڕەگەزی شوێن، فەزا و خاک پێوەندی دیالیکتیکیان پێکەوە هەیە کەئەو پێوەندییەش هیرارشییە(سلسلە مراتب)، واتە لە یەکەیەکی بچووک(گوندێک) بۆ یەکەیەکی گەورەتر(جیهان). بە واتایەکی دیکە گۆڕان لە پێکهاتەی شار، گۆڕان لە زەینی دانیشتوانی شاردا پێکدێنێت و ئەمەش ناسنامەی شار ئاڵوگۆڕی بەسەردا دێت.

کەوابوو شار لە کۆنەوە بۆ ئێستا، شوێن(مکان) و هێمای(نماد) حوکمڕانی و ڕەقەبەرایەتیی نێوان هێزەکان بۆ بەدەستەوەگرتنی هێز و دەسەڵات بووە. ڕووداوەکانی چەندین شار لە جهیان وەک تیانامن، ئازادی، التحریر، گەزی، واڵستریت و... سەلمێنەری ئەو ڕاستییەیە کە ناوەندی ئاڵوگۆڕە سیاسییەکان لە گورەپان و شوێنە ناسراوەکان دایە و بەرگری(چەشنێک سیاسەت)کردن لەم شارانە زۆر گرێدراوی هێما و مەکانەکانە.

بزاڤی شاری

بە سەرنجدان بە پێناسە و چەمکی شار کە دابەشکاری، بەرهەمهێنان، کۆبوونەوەی بەرژەوەندییە جیاوازەکان و حەشیمەتی خەڵکی لە تایبەتمەندییەکانیەتی ئەوا جووڵە و پێوەندییەکانیش ناو ئەم شێوە ڕێکخستنە(کۆمەڵگەیە) وەک سەردەمی پێش شارنشینی و تەنانەت شارنشینیی نیوەی سەدەی ڕابردووش نابێ، بەڵکوو جۆرە ڕوانینێک زاڵە کە ئیتر چینێک، یان توێژێک ناتوانێ ببێتە بزوێنەری کۆمەڵگە و بایەخەکانی ببێتە بایەخی هەموو کەس و گرووپێک، بەڵکوو چەشنێک لە جووڵە و داواکاری درووست بوون کە لە ئەدەبییاتی ٥٠ ساڵی ڕابردوودا بە "بزاڤگەلی نوێی کۆمەڵایەتی"(SOCIAL MOVEMENT NEW) ناوبانگیان دەکردووە و خوێندکاران، ژینگەپارێزان، دژبەرانی سیاسەتی فەرمی(دەوڵەتی)، ژنان، سەربەخۆخوازان، چالاکانی مەدەنی لە گرنگترینی ئەو بزاڤە نوێیانەن. هەموو ئەمانەش لە شار دروست دەبن و گەشە دەکەن کە هەروەک پێشتر باسمان کرد، دەوڵەت خۆی بەخاوەنی دەزانێ و هەوڵ بۆ سەپاندنی سیاسەت و پلانەکانی(ئابووری، کۆمەڵایەتی، فەرهەنگی و...) لە چوارچیوەیەک بەناوی شار دەدات.
پێوەندیی شار و ئەو شێوە بزاڤانە، لەلایەن کۆمەڵناسێک بەناوی ئالێن توورین(Alain Touraine) بە باشی لێکدراوەتەوە کە بۆ شیکردنەوەی بابەتی ئێمە بەکەڵک و باشە. بە بڕوای ئەو کۆڵناسە فەڕانسەویە، بزاڤگەلی کۆمەڵایەتیی ناو شارەکان بەهۆکاری دەستپێڕاگەیشتن بە زانیار، زانین و پێوەندییە لۆکاڵی و جیهانییەکان خاوەنی سێ تایبەتمەندیی "ناسنامەی دیاریکراو"(هویت مشخص)، "دژبەریی لەگەڵ دۆخی هەنووکەییی"(مخالفت با وضع موجود) و "گشتییەتی"ـیە(عمومیت)و ڕوولە باشقەی فەرهەنگی کۆمەڵگە (الگوی فرهنگی جامعە) و بەرژەوەندییە. واتە بزاڤە نوێیەکان هەوڵی گۆڕینی ئەو بایەخ(ارزش) و باشقانە دەدەن کە کۆمەڵگە لە دۆخێکی کۆنترۆڵکراو و ڕێکوپێک بەسەریدا سەپێندراون. ئەم تایبەتمەندییانە وا دەکەن کە بزاڤەکە لەجیاتی ئەندام، بەشداربووی(مشارکت‌کننده) هەبێ کە ناسنامەی تاکیەتی(هویت فردی) بنەمای کردەی کۆمەڵایەتی ئەو کەسەیە کە دەرەنجامی گەشە و بەهێزیی چینی ناوەڕاستی کۆمەڵگەیە. ئەو دۆخە وا لە شار دەکات کە هەم کەرەستەیەکی بێ بۆ بەڕیوەبردنی ئەو جۆرە بزاڤانە و هەمیش ئامانجی خودی بزاڤەکە بێت. یانی شار دەبێتە ‌حیزبێکی سیاسی کە دانیشتووەکانی بە هەڵسوکەوتەکانیان، ڕۆڵی ئەندامێکی حیزبی دەگێڕن کە کارەکانیان ڕاڤەی تاکی و کۆیی دەکرێت و ئەمەش جێی سەرەنجی سیاسییەکانە.

شار، بەڵام لە دوو دنیای جیاوازی دێمۆکراسیی ڕۆژئاواو و سەرەڕۆی خۆرهەڵات، ئاماژەی تایبەت بە خۆی هەیە. واتە ئەو ڕۆڵەی کە بزاڤە نوێیەکان لە شاری ڕۆژئاوا دەیگێڕت، جیاوازە لەو ڕۆڵەی کە هەمان بزاڤ لە خۆرهەڵات هەیەتی. لە ڕۆژهەڵات ڕاڤەی هێژمۆنیی دەوڵەت و هەقیقەتی سەپێندراوی دەوڵەت هەیە، بەڵام لە خۆرهەڵات سیستەمی تۆتالیتاری حاکمە کە هەموو جومگەکانی دەسەڵات و هەقیقەتی قورخ کردووە و دەرفەتی دەربڕینی ڕاوبۆچوونی جیاواز نییە. خاڵی هاوبەشی ئەو دوو دنیایەش، هێما و هێماسازییە. چەشنێک "تغییر کاربری" ڕەگەزە جەستەییەکانی شار( عناصر کالبدی شهر) لە مەکانەوە بۆ هێما، هێمایەک کە دەبێتە بابەت و بەستێنی ڕەفتار و پێوەندی کۆمەڵایەتیی تاکەکان(هاووڵاتییان)و دواجار ناسنامەی مەکانی بەرهەم دێت. ناسنامەیەک کە هێما و هێماسازی ڕەگەزی سەرەکییەتی.

سیمبۆل وسیمبۆلسازی

مرۆڤ بەدرێژایی مێژوو هەمیشە خوازیاری ئەوە بووە کە بە شێوەی سیمبۆلی، ناخی خۆی کە بە زمان و وشە وێنا ناکرێت، دەرببڕێت. ئەم کارەشی چەشنە نەمرییەکی بە خولیا و ئارەزووەکانی بەخشیوە کە بانتر لە کات‌وشوێنە و زۆر بواری فەرهەنگی، وێژەیی، مێژوویی و هونەری دەگرێتە خۆی. هێما خۆی بەرهەستە(عینی) و پێوەندیی نێوان دوو، یان چەند شت ڕوون و واتایان پێدەدات، بەڵام دەربڕی هەست و بایەخگەلێکە کە یان گرێبەستی(قراردادی) نێوان تاکەکانە، یان بە تێپەڕینی کات(عرفی) ڕەوایی وەرگرووە. ژاک دریدا لەبارەی هێماوە ئەیژێت کە هێماکان نێوەندگیری(واسطه) نێوان مرۆڤ و کەتوارن(واقع)ن. بەو مانایە کە هێما توانستی زۆری بۆ تەجهیزی کۆمەڵگە هەیە و هەموو ناسنامە جیاوازەکان لە بەستێنێکی هاوبەش کۆ دەکاتەوە. ڕاڤەی هێماکانیش لە باسی جوغرافیای سیاسیی شار جێگای سەرنجە. شارێک کە لە بایەخگەلی جیاجیاو بەرژەوەندیی جیاواز پێکدێت، ئەوا تەنیا هێمایە کە دەتوانێت هەستی هاوبەش درووست بکات و لە حاڵەتی داڕنراودا(تجریدی) بیانکاتە بەرهەست و مەلمووس کە پێوەندیی نێوان تاکەکان دابمەزرێنێت.

پێوەندییەک کە کاریگەری لەسەر سیاسەت و دواجار هێز دابنێت. زمان گەورەترین شوێنی کۆبوونەوەی هێماکانە کە زادەی فەرهەنگ و کەلەپووری کۆمەڵگە وەردەگرێت، کە ئەم بیاڤەش چوارچێوەی گشتی کاروهەڵسوکەوتی مرۆڤەکانی نێو کۆمەڵگە دیاری و دەستنیشان دەکات.

فۆکۆ و سیاسەت

پێوەندی سیاسەت(بەمانای هێزێک بۆ باندۆردانان و کۆنتڕۆڵکردن) و فەزا لە دێززەمانەوە هەبووە و شارەکانی یۆنان و پێش ئەوانیش سوومێڕ و ئاشوور، چەشنێک لە پێکهاتەی سیاسیی فەرمانڕەوایی بوون. لە سەردەمی ئێستادا پێوەندیی شار و هێزی سیاسی بووەتە بابەتێکی پسپۆڕانە و زانستی کە وانەی زانستگای پێ دەخوێنن و جێ سەرنجی هەم سیاسییەکان و هەمیش بەڕێوەبەرانی شارە. یەکێک لەو کەسانەی کە ڕوانگەکانی بە نیسبەت شار و سیاسەت جێ وردبوونەوەیە، میشێل فۆکۆیە. ناوبراو دەڵێ کە هێز لە بۆشایی نییە و دەبێ بەرهەست بکرێت.

شارەکانیش نموونەی پێکهاتەی فەزای دەسەڵاتی سیاسییە کە خۆی لە دابەشکاریی سیاسیی ـ مەکانیدا دەبینێتەوە، هەر لە دابەشکاریی شار، شارۆچکە و گۆندەوە تاکوو دابەشکاریی پارێزگاکان. فۆکۆ بەپێچەوانەی بیرمەندانی دیکی وەک مارکس کە بڕوایان بە گرتنەدەستی هێز لەلایەن بێ دەسەڵاتەکانە، باوەڕی بەوەیە کە هێز سیما و ڕۆاڵەتی جیاجیای هەیە کە نەک لەلایەن چینێک، گرووپێک یان تەنانەت دەوڵەتێک، بەڵکوو بەهۆی تۆڕێکی بەربڵاوی کۆمەڵاتی کۆمەڵگەوە وەجووڵە دەخرێت. فۆکۆ پێی وایە هێز ئیتر نەک "بازدارند" بەرگریکار، بەڵکوو "مولد" بەرهەمهێنەری ناسنامە و زەهنییەتیشە، واتە هێز خاوەندارێتی(تصاحب) ناکرێت، بەڵکوو جێبەجێ(اعمال) دەکرێت.

دەرەنجام

بەلەبەرچاوگرتنی مێژووی شارنشینی و زاتی ئەو دیاردەیە و درووستبوونی چین و توێژی جیاجیا بە بایەخ، چاوەڕوانی و پێوەندیی جیاواز ئیتر چەمکی سیاسەت و سیاسەتکردنیش ئاڵوگۆڕی بەسەردا دێت و زۆرتر لە هێما و نیشانەکاندا خۆی مانیفیست و پێناسە دەکات. ئەم تەرجمەیە لە سیاسەت لەلایەن بزاڤەگەلی نوێی کۆمەڵایەتی نوێنەرایەتی دەکرێ کە بێجگە لە پێکۆڵ(چالش)کردنی هێما فەرمییەکانی سیاسەت(دەوڵەت)، شوێن و مەکانی دیکەش بۆ سیاسەت دیاری و دەستنیشان دەکات. لە کوردستان دەتوانین ئاماژە بۆ پێنج بیاڤ بکەین:

١ـ مۆبلێمانی شاری: کۆی ئەو شتانەی کە ڕواڵەت و گەوهەری شارێک دیاری دەکەن و ڕۆڵی پێوەندی ناسنامەیی هاووڵاتییان بە شارەکەوە دەگێڕیت. وەک پارکەکان، پەیکەرەکان، وێستگە تاکسییەکان، تابلۆی کەسانی پسپۆر، پەڕچینەکان و .... مۆبلێمان لە چەند ساڵی ڕابردوودا لەلایەن شارەوانییەکان(ئۆرگانی دەوڵەتی) گرینگیی زۆری پێدراوە و یەکێک لە کێشەکانی شارەوانی و شووڕاکان(ڕێکخستنێکی خەڵکیی) هەر لەسەر ئەو مۆبلێمانە شارییە بووە. ئێنجا ئەو هێما و ئێلمانانەی کە ڕابردوویەکی سیاسییان لە ساڵەکانی دەیەی شەستی هەتاوی لە کۆیادی(حافظه) خەڵک هەبووە، دەبێ زیاتر لە هێما نوێیەکان گرینگی تایبەتییان پێ بدرێت.

٢ـ خانووە مێژووییەکان(ابنیە تاریخی):کوردستانی خۆرهەڵات بەهۆی درێژی جوغرافیایی، هەموو کات درووستکردنی هەستی هاوبەش تووشی بەربەست بووەتەوە. زۆربەی هەرەزۆری هاووڵاتیانی کوردستان ڕووبە ناوەندی ئێران و شوێنە گەشتیارییەکان هاتوچۆ و سەردان دەکەن، بەڵام بە پێچەوانە، زۆرێک لە غەیرە کوردستانییەکان بۆ سەردان دێنە کوردستان. سەیرانگەکانی کوردستان بەتایبەتی ئەو خانووە کە لایەنی مێژوویی و فەرهەنگییان پێوەندیی ڕاستەخۆی بە کوردایەتی و هەستی کوردبوونەوە هەیە، پۆتانسیکی ئەوەیان هەیە کە ببنە فەزا و هێمایەک بۆ سیاسەتی کوردی و کۆبوونەوەی چین و توێژەکانی کۆمەڵگەی کوردستان.

٣ـ شەقامەکان: چەند ساڵ پێش ئێستا، حیزبی دێمۆکرات لە شارەکانی خۆرهەڵاتی کوردستان، شەقامەکانی بە ناوی شەهید دکتۆر قاسملووە نا. بەردەوامی بەو کارە و تەبلیغاتکردن بۆ بەهێماکردنی ئەو شەقام و گۆڕەپانانە دەتوانێ هەڵگری چەمکێی دیاری سیاسەتکردن بێ کە جیاوازە لە باقی تەیفە سیاسییەکان.

٤ـ سەیرانگەکان: ئەم شوێنە گەشتیارییانە بەهۆی لایەنی ئەمنی، واتە فەزای کراوە و بەربڵاویان، باشترین شوێنن بۆ کۆبوونەوەی خەڵکانێک کە لە تێچووەکانی کاری سیاسی دەترسن.

سەیرانچییەکان دەتوانن بە کەڵکوەرگرتن لە لایەنی داپۆشراوی(پوششی) سەیرانگەکان و نەبوونی چاوەدێری ئەمنیی و خەشیمەتی زۆر، چالاکی هەمەجۆر بکەن کە هەم دەنگدانەوەی زیاترە و هەمیش لە کۆیادی خەڵکی مانگار و هەرمان دەبێت. ڕێکخستنی سەیران، بەتایبەتی نەورۆز و بۆنە نەتەوەییەکان لە چەند ساڵی ڕابردوودا، زۆرترین کاریگەری لە بیرەوەریی خەڵکی و مۆبیلیزەکردنی جەماوەر و کردەی کۆیی داناوە کە نوێترین نموونەی لە گوندی تەنگیسەر و هەڵدانی جامەدانە وەک هێمای پێشمەرگایەتی دەبینڕێت.

٥ـ تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان:لەچەند ساڵی ڕابردوودا تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و بەتایبەتی فەیسبووک، تێلێگرام و ئینیستاگرام زۆرترین بەکاربەریان لەناو توێژی لاوداهەبووە. ئەو تۆڕە کۆمەڵایەتییانە هەرچەند مەجازین، بەڵام فیدبەگی دنیای کەتوارین(دنیای واقعی). هەموو ڕووداو، چالاکی و ڕۆڵگێڕانی تاکەکانی کۆمەڵگە لەناو ئەم تۆڕانە ڕەنگدانەوە دەبێت و پێوەندییەکی "کنش و واکنش" لەنێوانیاندا دروست بووە کە دەتوانێ ڕاستەخۆ لەسەر بابەتی سیاسییش باندۆری هەبێ. کاریگەریی تێلێگرام لەسەر بەربژێرەکانی سەرکۆماری و مەجلیس لە ساڵی ٩٢، باشترین نموونەیە بۆ ئەوە ڕۆڵەی کە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لە بیاڤی سیاسیی ئێران گێڕای.

سەبارەت بە ڕۆڵی شار لە سیاسەتکردندا، ڕووداوەکانی چەندین شاری ناوچە و جیهان، باشترین بەڵگەیە بۆ ئەو شتەی کە بە ناسنامەی مەکانی(هویت مکانی) دەناسرێت. بەهاری عەرەبی بەبێ قاهیرە و گۆڕەپانی تەحریر ناناسرێتەوە، یان پێناسە ناکرێت. ڕووداوەکانی تورکییەش لە ٣ ساڵی ڕابردوودا بە گۆڕەپانی تەقسیم ناوبانگی جیهانی پەیدا کرد و چەندان نموونەی دیکە. بۆیە کوردیش لە خۆرهەڵات دەبێ لەو ئەزموونانە کەڵک وەر بگرێ.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٦٩٧ لەم ژمارەیەدا:

ــ پەیامی نەورۆزیی سکرتێری گشتیی حیزب
ــ بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین
ــ نەورۆز، ڕسکانەوە و ڕاسان
ــ پانۆرامای ڕاسان
  • داهاتووى کورد لە پەنجەرەى نەورۆزەوە داهاتووى کورد لە پەنجەرەى نەورۆزەوە
    مێتولۆژیش وەک میژوو لە هەگبەى بیرەورىی هەر نەتەوەیەکدا جێگەى تایبەتی خۆى هەیە، تەنانەت بەشێک لەوانە بوونەتە بەشێکى دانەبڕاو لە پێناسەى نەتەوەکان. وەک هەر دابێکى دیکە کە لە ژیانى ڕۆژانەدا دووبارە دەبنەوە و فەرامۆش ناکرێن و پەرەیان پێ دەدرێن.
  • شان به شانی یەک بەرەو داهاتوویەکی ڕوون شان به شانی یەک بەرەو داهاتوویەکی ڕوون
    باشووری زاگرۆس له درێژەی یەک ساڵی ڕابردوودا، بیست و چوارەمین ژمارەی خۆی خستووەتە بەر ڕاو بووچۆنی خوێنەرانی بەڕێز و بیست و پێنجەمین ژمارە‌ی خۆیشی پێشکەشی هەموو ئەو کەسانە دەکات کە تەنانەت بە یەک ڕستەش له جێبەجێ کردنی ئەرکی ئەم لاپەڕەیەدا هاوبەش و هاوکار بوونه. بێ‌شک به بێ یارمەتیی ئەو بەڕێزانه لاپەڕەی باشووری زاگرۆس قەت نەیدەتوانی پێ بنێتە دووهەمین ساڵی چالاکیی خۆی و درێژه به ئەرکه نەتەوەییه‌کەی خۆی بدات.
  • بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین
    هەڵبەت دەبێ ئاماژه بکرێت که؛ ئەمه تەنیا کێشەی چالاکی کرماشانی نیه، بەڵکوو به‌داخەوه به هۆی نەبوونی مێژوویەکی نووسراو، خەڵکانی ئەو ناوچانەش لەو فکره‌دان که له کرماشان و ئیلام بزاڤی کوردیمان نەبووه و شۆڕش لەوێ ڕنگ و بۆنی نەبووه، ڕاستییەک که نیشاندەری نامۆیی کورد له کورد و مێژووی خۆیەتی، پرسێک که تاڵیەکەی ئەوەندەیه که بووەته هۆی گەشه‌نەسەندنی بزاڤی ڕزگاریخوازانەی کوردستان له بست به بستی وڵاتەکەمان.
  • پانۆرامای ڕاسان (٢) پانۆرامای ڕاسان (٢)
    ٣ی ڕەزبەر: یەكیەتیی خوێندكارانی دێموكراتی كوردستانی ئێران داوای لە خوێندكاران كرد پشتگیریی لە ڕاسان بكەن.
  • پانۆرامای ڕاسان (١) پانۆرامای ڕاسان (١)
    ٢٨ی ڕەشەمەی ١٣٩٤: لە ڕێوڕەسمێكی پڕشكۆی نەورۆزیدا لە سنوورەكانی كوردستانی ڕوژهەڵات، بە ئامادەبوونی ئەندامانی ڕێبەری، كادر، پێشمەرگە و ئەندامانی ئاشكرا و ژمارەیەك لە ئەندامانی نهێنیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران و هەواڵنێرانی چەندین دەزگای میدیایی و تەلەڤیزیۆنی كوردی، بەڕێز مستەفا هیجری، سكرتێری گشتیی حیزبی دێموكرات دەستپێكی قۆناغێكی نوێی لە خەباتی خەڵكی كورد لە كوردستانی ڕوژهەڵات ڕاگەیاند كە دواتر بە "ڕاسان" ناوی دەركرد.
  • نەورۆز، ڕسکانەوە و ڕاسان نەورۆز، ڕسکانەوە و ڕاسان
    سروشت لە دیاردە دژبەر و پێکناکۆکەکاندا دەناسرێتەوە، ئەو کاتەی تاریکی و ڕووناکی، شین بوونەوە و وشکاندن، تینی هەتاو و سەهۆڵبەندان و سەرما، ڕەشەبا و شاخ، جووڵە و ڕاوەستان و .... لەبەرانبەر یەکدا ڕادەوەستن و پێکەوە و لە پێکهاتەیەکی پڕ لە داهێنان و نوێبوونەوەدا بە هەزاران سیماوە دەردەکەونەوە و ژیان دەنەخشێنن.
  • زانکۆ، یەکلاکەرەوی رەوتی سیاسی له کرماشان زانکۆ، یەکلاکەرەوی رەوتی سیاسی له کرماشان
    به بێ ناسینی سایکۆلۆژیای سیاسی‌-کۆمەڵایەتیی هەر کۆمەڵگایەک نه دەتوانین پلان و بەرنامەمان بۆی هەبێ، نه هیچ پلانێکی داڕێژراویش لەوێ سەردەکەوێ، ئەمه ئەسلێکی موتلەقه. ئێمەیش دەبێ ئەو ئەسله بۆ بەڕێوە بردنی چالاکییەکانمان و گەیشتن به ئامانجی دیاریکراومان لەبەرچاو بگرین و ڕەچاوی بکەین.
  • نیزامی پیاوسالار و پرسی ژن نیزامی پیاوسالار و پرسی ژن
    ئەوەی لە نووسراوە مێژووییەكاندا لەهەمبەر بابەتی فیمینیستیەوە بەرچاو دەكەوێ ‌‌و هەروەهاش لە قسە ‌و باسە فیمینیزمییەكاندا هەموو كاتێك بە شێوەیەكی جیدی ئاوڕی لێدەدرێتەوە، پێویستیی فێركردن ‌و بارهێنانی بوارە جۆراوجۆرەكان بۆ ژنان ‌و كچانە. مافی خوێندنیش گرینگترین مژار بووە ‌و ئیستاكەش هەر بەردەوامە.
  • مستەفا هیجری: با بیر بكه‌ینه‌وه‌ بۆ داهاتوومان مستەفا هیجری: با بیر بكه‌ینه‌وه‌ بۆ داهاتوومان
    دیاره‌ ئه‌وانه‌ باسێكی دوور و درێژن و ده‌كرێ كتێبیان له‌سه‌ر بنووسرێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ كورتی باسی بكه‌ین، ڕێكخستنی نوێ، به‌و واتایه‌ی كه‌ ئه‌و خه‌ڵكه‌ وه‌كوو هێزی تاك، تاكی ڕۆژهه‌ڵات، بتوانین كۆیان بكه‌ینه‌وه‌ و بیانكه‌ین به‌ هێزی شوێندانه‌ر. ئه‌وه‌ به‌ ڕێكخستن، ئه‌رك پێ ئه‌سپاردن، لێپرسینه‌وه‌ و زانیاری پێدانی ڕۆژ به‌ ڕۆژ ده‌چێته‌ پێشێ. ئه‌وه‌ ئه‌ركی بنه‌ڕه‌تیی حیزبی ئێمه‌ ده‌بێ.
  • ڕاسان، مۆتەكەی كۆماری ئیسلامیی ئێران! ڕاسان، مۆتەكەی كۆماری ئیسلامیی ئێران!
    واتە ئەگەر ئاژاوەنانەوەی ڕێژیم لە دەرەوە بۆ پاراستن و مانەوە و ئەمنییەتی ڕێژیم "تێز" بێت، ئەوە ڕاسان "ئانتی تێز"ە! لە پێكدادانی نێوان ئەم دوانەدا "سەنتێز" دێتە ئاراوە كە هەمان ڕزگاریی نەتەوەییە!
  • نیشانەناسیی ڕاسان وەک شەڕی نوێ نیشانەناسیی ڕاسان وەک شەڕی نوێ
    زمان وەک شتێکی دۆزراوە هەمان ئەمری بابەتێکی کۆمەڵایەتییە و زمانناسیی ڕاسان لە شەڕ "ساختارزدایی" (Deconstruit) لە خۆی دەکات و ئەو "ساختارزدایی"ە زمان ناسییە کە ئێمە بە نۆبەی خۆمان ئەوە وەک نیشانەشناسیی هەستانەوە دەزانین.
  • خورافە، ڕێگاخۆشکەرێک بۆ دواکەوتوویی کۆمەڵگا خورافە، ڕێگاخۆشکەرێک بۆ دواکەوتوویی کۆمەڵگا
    منداڵە ساواکەت لەسەر تاق دامەنێ شوومە و باش نییە! شەوان چاو لە ئاوێنە مەکە، تەمەنت لە غەریبی دەبەیتە سەر! شەوان بنێشت مەجاوە، شوومە و باش نییە! و....هتد.
  • ئەرکی تاکی کورد لە دژی خیانەت و جاشایەتی ئەرکی تاکی کورد لە دژی خیانەت و جاشایەتی
    خیانەت بە وڵات یانی خیانەت لە سەبەخۆیی و پاراستنی وڵات. خیانەت لە کاتی شەڕدا، یانی هاوکاری و بەشداری کردن لە گەڵ دوژمن لە کاتی شەڕدا.
  • مەرگی براکوژی مەرگی براکوژی
    بەڵام لەم سەردەمە نوێیەدا دۆخ و هەلومەرجی سیاسی و تێگەیشتنی کۆمەڵگا گەیشتۆتە ئاستێک کە چیدیکە ئەو جۆرە کردەوانە قبووڵ ناکا و هەرجۆرە پەنابردنە بەر شەڕێکی خۆکوژی مەحکووم دەکا.