• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٥ی سێپتامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠٣ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

ژن له‌ ڕاساندا یان ڕاسانی ژن

زایینی: ٢٠-٠١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/٠١ - ١١:١٦ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ژن له‌ ڕاساندا یان ڕاسانی ژن
ناهید حسێنی

به‌هاری ئه‌م ساڵ، به‌ چه‌كه‌ره‌ی ڕاسان ده‌ستی پێكرد. ڕاسانێك كه‌ كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان ساڵانێك بوو‌ چاوه‌ڕوانی بوون و به‌ حه‌سره‌ته‌وه‌ كاتژمێرییان بۆ ده‌كرد. به‌رنامه‌ی ڕاسان، ئامانجه‌كانی و شێوه‌ی خه‌بات له‌ چوارچێوه‌ی چه‌مكی ڕاساندا ته‌نیا له‌ لووله‌ی چه‌كی پێشمه‌رگه‌دا به‌رته‌سك ناكرێته‌وه و خه‌باتێكی فره‌ ڕه‌هه‌نده‌‌. خه‌باتی ژن، ژن له‌ ڕاساندا یان ڕاسانی ژن كۆڵه‌كه‌یه‌كی سه‌ره‌كیی ئه‌و ڕاسانه‌یه‌ كه‌ حیزبه‌كه‌مان له‌ سه‌ره‌تای ئه‌مساڵدا، مزگێنیی ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی دا و له‌ هاوینی ڕابردوودا به‌ به‌خشینی خوێنی ئاڵی بەجەرگترین ڕۆڵە قارەمانەکانی لە کادر و پێشمەرگە و سه‌ركرده‌خۆبه‌خشه‌كانی، وه‌كوو كاك كاوه‌ جه‌وانمه‌رد و هاوڕێیانی و بەگشتی شەهیدانی ڕاسان لە کێلەشین، قەرەسەقەل و کۆساڵان، ئاڵای به‌رده‌وامبوونی به‌رز كرده‌وه‌.

چه‌مكی ڕاسانی ژن یان به‌شداریی ژن له‌ ڕاساندا، وێڕای به‌شداریی چالاكانه‌ی ژن له‌ ڕیزه‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی و خه‌باتی چه‌كدارانه له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستاندا، ئه‌و ڕه‌هه‌ند و لایه‌نانه‌ی خه‌باتی ژنانیش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ به‌ شێوه‌ی ڕاسته‌وخۆ له‌ مه‌یدانه‌كانی دیكه‌ی تێكۆشانی سیاسی له‌ به‌رانبه‌ر ئایدیۆلۆژیی فه‌رمیی كۆماری ئیسلامی و پێوانه‌ سیاسی، كولتووری،‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌خڵاقیه‌كانی‌دا ڕاده‌وه‌ستێ. ئه‌و خه‌بات و خۆڕاگرییه‌ سنوور و قاڵب نه‌ناسه، له‌ ڕاپه‌ڕینی چالاكانه‌ له‌ دژی سیاسه‌ته‌ داپڵۆسێنه‌ره‌كانی ڕێژیم له‌ گوندێكی ته‌ریك كه‌وتووی سه‌رشاخانه‌وه‌‌ بگره‌‌ تا به‌شداری له‌ ڕێوڕه‌سمی ناشتنی دایكی شه‌هیدێك، وه‌ڕێخستنی كه‌مپێینێكی چالاكی مه‌ده‌نی، دانانی شه‌وی شێعر، مۆسیقا و گۆرانی بۆ ژنان یان پێشه‌نگایه‌تی بۆ گۆڕانی پێوانێكی دواكه‌وتوو له‌ كۆمه‌ڵگادا ده‌گرێته‌وه‌.

هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای بڕیاری حیزب بۆ پێكه‌وه‌ گرێدانی خه‌باتی شاخ و شار، ژنانی پێشمه‌رگه‌ی نێو ڕیزه‌كانی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران، به‌ ئاماده‌یی پته‌وه‌وه‌ هاتنه‌ گۆڕه‌پانی خه‌باته‌وه‌ و له‌ هه‌موو سه‌نگه‌ره‌كانی خه‌باتدا هه‌بوون و ئیراده‌ی خۆیان نیشان دا. له‌ پارێزگاری له‌ بنكه‌ و ناوه‌نده‌كانه‌وه‌ بگره‌ تا به‌شداریی مه‌یدانی له‌ به‌ره‌كانی خه‌باتی چه‌كدارانه‌دا، ژنان شان به‌ شانی لاوان و پیاوانی پێشمه‌رگه‌ هاتنه‌ پێشه‌وه‌ تا مزگێنی ڕاسانی نوێی ڕۆژهه‌ڵات بگه‌یه‌ننه‌ گوێی هه‌موو ویژدانه‌ وه‌خه‌به‌رهاتووه‌كانی كۆمه‌ڵگا. ئه‌و ئاماده‌ییه هه‌ڵمه‌تێكی چاوه‌ڕوان نه‌كراو نه‌بوو، چوونكه‌ ژنانی دێموكرات هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی خه‌باتی چه‌كدارانه‌ی حیزبی دێموكراته‌وه‌، پشكی خۆیان له‌ بزووتنه‌وه‌ی چه‌كدارانه‌ و له‌ دانی قوربانی له‌ پێناو ئازادیی گه‌ل و به‌خته‌وه‌ریی كۆمه‌ڵگادا بووه‌. هه‌بوونی شه‌هید، بریندار و كه‌مئه‌ندام له‌ ڕیزه‌كانی ژنانی پێشمه‌رگه‌دا، به‌ڵگه‌ی سه‌لمێنه‌ری ئه‌و ڕاستیه‌ن‌.

به‌ڵام به‌شداریی ژن له‌ گۆڕه‌پانی خه‌باتی چه‌كدارانه‌دا ته‌نیا، چالاكیی پێشمه‌رگانه‌ و به‌ ده‌سته‌وه‌گرتنی چه‌كی پێشمه‌رگایه‌تی ناگرێته‌وه‌. ڕاوه‌ستانی ژنان له‌ گۆڕه‌پانی پاراستنی ئه‌و داخوازی و ویسته‌ سیاسییانه‌ی كه‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ بۆی تێده‌كۆشێ زۆر جار به‌ ڕاده‌ی خه‌باتی چه‌كدارانه‌ كاریگه‌ر و شوێندانه‌ره‌. وره‌ی به‌رزی ژنانی ناوچه‌ی شنۆ و پشتیوانییان له‌ پێشمه‌رگه‌ و حیزبی دێموكرات له‌ كاتی خۆڕاگریی حه‌ماسیی پێشمه‌رگه‌ ڕچه‌شكێنه‌كانی حیزبی دێموكرات له‌ یه‌كه‌م هه‌نگاوی ڕاسانی ئه‌وساڵ له‌ ناوچه‌ی شنۆدا، سه‌لمێنه‌ری ئه‌و ڕاستییه‌یه‌ كه‌ خه‌باتی چه‌كدارانه‌ش ده‌توانێ فره‌ ڕه‌هه‌ند بێ. پشتیوانیی ڕاشكاوانه‌ی ئه‌و ژنانه‌ی كه‌ له‌ به‌رگی فه‌رمیی پێشمه‌رگایه‌تیدا نه‌بوون، به‌ڵام هاواری ڕاسانیان به‌رز كرده‌وه‌، مزگێنیده‌ری پێگه‌یاندنی به‌ره‌یه‌كی نوێی پێشمه‌رگه‌ بۆ به‌رده‌وام كردنی ڕێبازی ئه‌و شه‌هیده‌ سه‌ربه‌رزانه‌ بوو كه‌ له‌ خۆڕاگرییه‌كانی ئه‌وساڵدا گیانیان به‌خت كرد.

ڕۆڵی ژنان له‌ ڕاسانی ئه‌وساڵدا وه‌رچه‌رخانێكی مێژوویی دیكه‌شی به‌ خۆیه‌وه‌ بینی، چوونكه‌ ئه‌مساڵ ژنانی دێموكرات نیشانیان دا كه‌ بەڵێ! ئه‌وان بۆخۆیان ئه‌كته‌ری گۆڕه‌پانی چالاكیین و چیدیكه‌ ڕێگا ناده‌ن كه‌ ته‌نیا وه‌ك یه‌ده‌ك و پاڵپشت، به‌ شێوه‌ی لاوه‌كی له‌ پشت پیاوان و له‌ ڕیزی دووهه‌می خه‌باتدا جێگایان بۆ دیاری بكرێ. ئه‌گه‌رچی له‌ ڕۆژی دامه‌زرانی كۆماری كوردستانه‌وه‌، بزووتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی كورد له‌ كوردستانی ڕۆژهه‌ڵات هه‌میشه‌ ده‌رفه‌ت و ده‌ره‌تانی خه‌باتی بۆ ژنان ڕه‌خساندووه‌ و جێگه‌ و پێگه‌ی ژنانی هاوشان له‌ گه‌ڵ پێگه‌ی پیاو له‌ ڕیزه‌كانی بزووتنه‌وه‌دا پێناسە و مسۆگه‌ر كردووه‌، به‌ڵام به‌ هۆی تێكهه‌ڵكێشێكی نێوان داب و نه‌ریته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌ گه‌ڵ پاشماوه‌ سوننه‌تییەكانی پیاومه‌زنی له‌ ڕیزه‌كانی خه‌باتدا، ژنان، وێڕای فیداكاری و هه‌وڵی بێوچان، به‌ڵام به‌ ده‌گمه‌ن ده‌یانتوانی بگه‌نه‌ لووتكه‌. به‌ ڕاسانی ئه‌مساڵ ژنان سه‌لماندیان كه‌ جێگه‌ی ئه‌وان ده‌توانێ له‌ لووتكه‌ی سه‌روه‌ریدا بێ‌. به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ ئه‌و ئاسته‌نگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیانه‌ی كه‌ به‌ كرده‌وه‌ ڕۆڵ و كاریگه‌ریی به‌شداریی ژنانیان له‌ تێكۆشانی نه‌ته‌وه‌ییدا كه‌مڕه‌نگ ده‌كرده‌وه‌، ده‌وریان كه‌متر بێ و به‌سته‌ڵه‌كه‌كانی ڕێگر له‌ سه‌ر ڕێی پێشكه‌وتنی ده‌وری ژنان له‌ شۆڕشدا بتوێنه‌وه‌.

چاڵه‌ڕه‌شه‌كانی كۆماری ئیسلامی یه‌كێكی دیكه‌ له‌ گۆڕه‌پانه‌كانی تێكۆشانی سه‌ربه‌رزانه‌ی ژنانی كورد بۆ ئازادی بوون‌ كه‌ له‌ مانگه‌كانی ڕابردوودا، پایه‌كانی كۆشكی زۆرداریی هه‌ژاند و ده‌نگی ڕاسانیان به‌رز كرده‌وه‌. ناوبانگی خۆڕاگریی ژنانی كورد له‌ زیندانه‌كانی كۆماری ئیسلامی‌دا هه‌میشه‌ به‌رز و جێگای شانای بووه‌. به‌ڵام له‌و‌ مانگانەی دوایی‌دا، ئه‌و خۆڕاگرییه‌ هێز و ئیڕاده‌یه‌كی له‌ شكان نه‌هاتووتری به‌ خۆیه‌وه‌ بینی و به‌ ده‌نگێكی به‌رزتر و بوێرانه‌تر، له‌ به‌رانبه‌ر دیكتاتۆریی كۆماری ئیسلامی‌دا هاواری كرد. هه‌ڵوێست و بانگه‌وازه‌ په‌یتا په‌یتاكانی ژنانی خۆڕاگری نیشتمان له‌ گرتووخانه‌ سه‌ده‌ نێوه‌ڕاستییه‌كانی كۆماری ئیسلامی‌دا، ده‌ری خست كه‌ ئیڕاده‌ی ئازادیخوازانه‌ی ژنانی ڕاپه‌ڕیوی كوردستان، زۆر له‌ به‌ند و زنجیره‌كانی زۆرداری به‌هێزتر و كاریگه‌رتره‌. ژنه‌ شۆڕشگێڕه‌ به‌ندكراوەكان، له‌ نێو قه‌فه‌سی زیندانیشدا سه‌لماندیان كه‌ ئه‌وان ده‌توانن پێشه‌نگ بن و بێ‌منه‌ت بژین. ئه‌و ڕاسانه‌ی ژنانی ده‌ست به‌ سه‌ركراو، ئه‌گه‌ر بێ‌وێنه‌ش نه‌بێ، له‌و ده‌گمه‌ن وێنانه‌یه‌ كه‌ له‌ مێژووی ئازادیخوازیی گه‌لانی جیهاندا بینراون و ئێستا ژنانی كورد له‌ كوردستانی ڕۆژهه‌ڵات ئاڵای پێشه‌نگایه‌تییان به‌ده‌سته‌وه‌ گرتووه‌ تا به‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌ كۆنه‌په‌رسته‌كانی ئێران بسه‌لمێنن كه‌ ده‌توانن له‌ نێو قه‌فه‌سی زیندانیشه‌وه،‌ ببن به‌ مێعماری داهاتوویه‌كی گه‌شتر بۆ گه‌له‌كه‌یان.

به‌شداریی ڕاسته‌وخۆی ژنان له‌ خه‌باتی ئاشكرا له‌ دوو به‌ره‌ی خه‌باتی چه‌كدارانه‌ و خۆڕاگریی شۆڕشگێرانه‌ له‌ به‌ندیخانه‌دا، دوو بواری سه‌ره‌كیی خه‌باتی ژنان بوون كه‌ له‌ ڕاسانی ئه‌و جاره‌دا به‌ ڕوونی دیار بوون. به‌ڵام گۆڕه‌پانی ده‌ورگێڕانی ژنان له‌ شێوه‌كانی دیكه‌ی خه‌باتیشدا، وه‌كوو چالاكیی سیاسی، كۆمه‌ڵایه‌تی، كولتووری، وێژه‌ی نه‌ته‌وه‌یی، به‌ربه‌ره‌كانێ له‌گه‌ڵ نه‌ریته‌ دواكه‌وتووه‌كانی كۆمه‌ڵگا و خه‌بات بۆ یه‌كسانیی كۆمه‌ڵایه‌تی، هه‌روه‌ها تێكۆشانیان بۆ ئاماده‌كردنی بەستێن‌ بۆ دیالۆگی نه‌ته‌وه‌یی له‌ نێوان ئه‌كته‌ره‌ سیاسییه‌ به‌شدارەكان له‌ دیمه‌نی سیاسیی كوردستانیشدا‌ ڕاسانێكی سه‌رنج ڕاكێشی به‌ خۆیه‌وه‌ بینی‌.

له‌ مه‌رجه‌ سه‌خته‌كانی خه‌بات و خۆڕاگری له‌ نێوخۆی كوردستانه‌وه‌ بگره‌ تا چالاكییه‌ سیاسییه‌ سه‌ربه‌سته‌كانی ڕه‌وه‌ندی كورد له‌ ده‌ره‌وه‌ی و‌ڵات، له‌و مانگانه‌ی دواییدا، ژنانی كورد چالاكانه‌تر له‌ هه‌موو كاتێك ده‌وریان بووه‌ و ئیڕاده‌یان له‌ خۆیان نواندووه‌. به‌شێكی زۆری ئه‌و چالاكییه‌ سیاسییانه‌ی كه‌ بۆ پشتیوانی و به‌هێزكردنی ڕاسانی ئه‌وجاره‌ی ڕۆژهه‌ڵات ئه‌نجام دراون، به‌ به‌شداری و هێندێكیان به‌ پێشه‌نگایه‌تیی ڕاسته‌وخۆی ژنان ئه‌نجام دران. ژنان هه‌ر وه‌ها له‌ گۆڕه‌پانه‌كانی خه‌باتی مه‌ده‌نی، پێوه‌ندییه‌ سیاسی و نێونه‌ته‌وه‌ییه‌كان، نووسین و ڕاده‌ربڕین له‌ ماڵپه‌ره‌ ئینتێرنێتی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و... هتد، چالاكانه‌ به‌شدار بوون و سه‌لماندیان كه‌ ئیدی ده‌توانن به‌ شێوه‌ی سه‌ربه‌خۆ، به‌ ویست و ئیڕاده‌ی خۆیان له‌ هه‌بوون و داخوازییه‌ سیاسی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كانایان پشتیوانی بكه‌ن و هاوشانی پیاوان له‌ هه‌موو بواره‌كاندا چالاكانه‌ ده‌ور بگێڕن.

هه‌ر ئه‌و شێوه‌ چالاكیانه‌ی كه‌ باس كران، ڕێخۆشكه‌ری وه‌رچه‌رخانێك بوون له‌ شێوه‌ی تێڕوانین و هه‌ڵسوكه‌وتی كۆمه‌ڵگا له‌ گه‌ڵ ژنانی چالاك و چالاكیی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تیی ژنان. چوونكه‌ پێشه‌نگایه‌تیی كار و چالاكییه‌ سیاسییه‌كان، ڕاده‌ربڕین و به‌كارهێنانی چالاكانه‌ی ڕایه‌ڵكه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ ئینتێرنێتییەكان و دامه‌زراندنی پێوه‌ندییه‌كی به‌ربڵاوتر و سنووربه‌زێنی كۆمه‌ڵایه‌تی، بوو به‌ یارمه‌تیده‌ر تا ژنان ده‌رگا به‌ره‌و ڕووی شێوه‌یه‌كی نوێی ئازادی و ئازادیخوازیدا بكه‌نه‌وه‌ كه‌ تا ئه‌و دواییانه‌ش وه‌كوو تەلیسم یان تابوو چاوی لێ ده‌كرا. ئه‌و شێوه‌ خه‌باته‌ ده‌توانێ ببێ به‌ به‌ردی بناغه‌ و کۆڵەکەیەکی قورس و قایمی به‌ره‌و پێش بردن و به‌ئه‌نجام گه‌یاندنی ڕاسان.

له‌ بواری چالاكییه‌ كولتوورییه‌كانیشه‌وه‌، ئێستا ژنانی ڕۆژهه‌ڵات خه‌ریكی ڕاسانێكی مێژوویین. ڕچه‌شكێنی ئه‌و ڕه‌هه‌نده،‌ كچان و ژنانی هونه‌رمه‌ند له‌ بواره‌ جیاوازه‌كانی كولتووریدان كه‌ خه‌ریكن قاڵبی نەریتە‌ كۆنه‌كانی كۆمه‌ڵگا ده‌شكێنن و هه‌ست و هه‌بوون و جوانیه‌كانی نێو دڵ و ده‌روونی كۆمه‌ڵگای ڕه‌سه‌نی كورده‌واری له‌ قاڵبێكی ئه‌مڕۆیی و هاوچه‌رخدا داده‌ڕێژنه‌وه‌. پێشكه‌وتنی ژنانی كورد له‌ بواری هونه‌ر و كولتووره‌وه‌، خه‌ریكه‌ گه‌شانه‌وه‌یه‌كی بێ‌وێنه‌ به‌ خۆیه‌وه‌ ده‌بینێ و ئه‌وه‌ش، حه‌ز و هیوای به‌ره‌ی نوێ و داهاتوو بۆ ڕه‌سه‌نیی و به‌رزیی كولتووری كورده‌واری، كه‌ به‌ردی بناغه‌‌ی ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌ییه‌ به‌هێزتر ده‌كا.

گه‌شه‌ پێدانی وێژه‌ی نه‌ته‌وه‌یی، یه‌كێكی دیكه‌ له‌ بواره‌كانی تێكۆشانی ژنان بۆ به‌هێز كردن و گه‌شه‌پێدانی ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی بوو كه‌ له‌و گۆڕه‌پانه‌ش دا، ڕاسانی وێژه‌ی نه‌ته‌وه‌یی له‌ به‌رهه‌م و ده‌وری ژنانی كورد بێبه‌ش نه‌بووه‌. ته‌نانه‌ت له‌ زۆر بواردا، شوێن په‌نجه‌ و قه‌ڵه‌می ژنانی نووسه‌ر و داهێنه‌ری كورد زیاتر و قووڵتر خۆی نواندوه‌ و كاریگه‌ریی به‌هێزتری داناوه‌. ده‌وری چالاكییه‌ هونەری، ڕۆشنبیری و ڕۆشنگه‌رییه‌كانی ژنان له‌ وشیاركردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگا و هارووژاندنی باس و خواسی پێوه‌ندیدار به‌ چاره‌نووس و مافی تاكه‌وه‌، بۆته‌ هۆكار كه‌ خه‌بات بۆ دادخوازی، یه‌كسانی و داواكردنی مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان به‌ شێوه‌كی به‌ ڕێكخراوتر و له‌ قاڵبێكی ئه‌وڕۆییدا بكه‌وێته‌ ڕۆژه‌ڤی كۆمه‌ڵگایه‌وه‌. ئه‌و هه‌نگاوه‌ش ده‌وری ڕاسته‌وخۆی له‌ سه‌ر به‌ربه‌ركانێ له‌گه‌ڵ نه‌ریته‌ كۆنه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و له‌و ڕێگایه‌شه‌وه‌ ئاماده‌ كردنی بەستێن‌ بۆ دێموكراتیزه‌ كردنی كۆمه‌ڵگا ده‌گێڕێ.

به‌شداریی چالاكانه‌تری ژنان له‌ هه‌موو بواره‌كانی خه‌باتدا، مه‌رجێكی سه‌ره‌كی بۆ به‌هێز كردنی ڕوانگه‌ی یه‌كسانیخوازی و قبووڵی چه‌مكی یه‌كسانیی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌. به‌ كرده‌وه‌ش ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ هه‌ر ئایدیۆلۆژی و ڕێبازێکی سیاسی كه‌ خۆی به‌ پارێزه‌ر و به‌ره‌وپێشبه‌ری یه‌كسانیی كۆمه‌ڵایه‌تی ناساندووه‌، به‌ كرده‌وه‌ نه‌یتوانیوه‌ هه‌نگاوێك له‌و ئامانجه‌ نزیك بێته‌وه، به‌ بێ ئه‌وه‌ی كه‌‌ ڕێگای دابێ ژنان له‌ ئاسته‌كانی بڕیاردان و به‌ڕێوه‌به‌ری‌دا خاوه‌ن ده‌وری كاریگه‌ر بن. به‌شداریی چالاكانه‌ی ژنان له‌ ڕاساندا له‌و بواره‌شه‌وه‌ گرینگه‌ كه‌ ژن له‌و ڕێگایه‌وه‌، به‌ هێز و ئیڕاده‌ی خۆی بوار و بەستێنی‌ بۆ به‌شداری كردن له‌ بڕیاردان و به‌ڕێوه‌به‌ریی‌دا خۆش بكات و به‌ كرده‌وه‌ یه‌كسانیی كۆمه‌ڵایه‌تی جێگیر بكات.

هزری ڕاسان له‌ خه‌باتی ژناندا له‌ بواری یه‌كیه‌تیی نه‌ته‌وه‌ییشدا خاوه‌ن ده‌ور و پڕۆژه‌ بوو‌. ڕه‌نگه‌ دیارترین چالاكی بۆ نیشاندانی ده‌وری ژنان له‌ به‌هێز كردنی بەستێن‌ بۆ دیالۆگی نه‌ته‌وه‌یی، ئه‌و كۆڕ و كۆبوونه‌وه‌‌ سه‌ربه‌خۆیانه‌ی ژنان بووبێ كه‌ سنووری حیزبی، ناوچه‌یی و ئایدیۆلۆژیی تێپه‌ڕ كرد و ڕیزه‌ كۆبوونه‌وه‌ و چالاكیه‌كی بۆ ژنانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان وه‌ڕێ خست. هاوته‌ریب له‌ گه‌ڵ ئه‌و تێكۆشانه‌، ژنان ده‌ورێكی چالاكیان بۆ گۆڕینی زێهنیه‌تی پیاوناوه‌ندی و پیاوسالاری له‌ نێو ڕیزه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی كوردستاندا گێڕا‌. ڕه‌نگه‌ له‌ قۆناغێكدا كاریگه‌ریی ئه‌و چالاكییانه‌ هێندێك هانده‌رانه‌ و كه‌م بێ، به‌ڵام له‌ ڕه‌وتی خه‌بات بۆ چاره‌سه‌ركردنی برینه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كاندا، ده‌وری ئه‌و شێوه‌ چالاكییانه‌ هه‌میشه‌ ئه‌رێنی و چاك‌كه‌ره‌وه‌یه‌. ئه‌و شێوه‌ ده‌ورگێڕانه‌، ئیڕاده‌یه‌كی نوێی پته‌و و خاوه‌ن كاریگه‌ری له‌ ژنان پێشان ده‌دا كه‌ ڕێگا بۆ گۆڕانكارییه‌كی جه‌وهه‌ری له‌ كۆمه‌ڵگا و خه‌باتی نه‌ته‌وایه‌تیی كوردستاندا خۆش ده‌كات.

به‌ كورتی ڕاسانی ژنان له‌ هه‌موو بواره‌كانی خه‌باتدا، كاریگه‌ریی به‌رچاوی له‌‌ سه‌ر چالاكتر كردنی هه‌موو پۆتانسیه‌له‌كانی كۆمه‌ڵگا له‌ خه‌بات بۆ وه‌ده‌ست هێنانی مافه‌ نه‌ته‌وایه‌تی و سیاسییه‌كاندا هه‌یه‌. وه‌گه‌ڕ خستنی ئه‌و پۆتانسیه‌لانه‌، به‌ بێ ڕاسانی ژنان یا به‌شداریی چالاكانه‌ی ژنان له‌ ڕاساندا ده‌سته‌به‌ر نه‌ده‌بوو. هه‌مووی ئه‌و چالاكییانه‌ ده‌كه‌ونه‌ به‌ره‌ی دژی پێوانه‌ داسه‌پێندراوه‌كانی كۆماری ئیسلامی له‌ بواره‌كانی سیاسی، كۆمه‌ڵایه‌تی، كولتووری، ئه‌خلاقی و ئایدیۆلۆژییه‌وه‌. كۆمه‌ڵێك پێوان و ڕێچكه‌ و ڕێباز كه‌ ئه‌گه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ت ڕا ڕیشه‌ كێش نه‌كرێن، ته‌نانه‌ت به‌ ڕووخاندنی ڕێژیمش، ده‌رگای گۆڕانكاری، دێموكراسی و یه‌كسانیی كۆمه‌ڵایه‌تی ناكرێته‌وه‌. بۆیه‌ ڕاسانی ژنان مزگێنیده‌ری داهاتوویه‌كی گه‌شتر بۆ نه‌ته‌وه‌كه‌مان و گه‌لانی ناوچه‌یه‌. ژن له‌ "ڕاسان"دا یان ڕاسانی ژن، ڕێخۆشكه‌ری ڕاسانی هه‌موو كۆمه‌ڵگا و وه‌ده‌ست هێنانی ئازادی و یه‌كسانییه‌.‌
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ شەرەفکەندی و ڕاسان
ــ دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست
ــ مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە
ــ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.
  • شەرەفکەندی و ڕاسان شەرەفکەندی و ڕاسان
    ڕاسان هەڵقووڵاوی بیر و ڕێبازی قاسملوو و شەرەفکەندییە. ئەمساڵ کە یادی دوکتۆر شەرەفکەندی دەکەینەوە، لە جێگای خۆیدایە بە خوێندنەوەی دەقەکانی سەردەمی شاخ لە کتێبی "‌هەڵبژاردەیەک لە وتارەکانی سادق شەرەفکەندی (١٣٦٨-١٣٦٢)" بنەما فکری و سیاسییەکانی ڕاسان بخەینە ڕوو.
  • مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە
    بەختەوەرین لە دەرفەتێکی مێژوویی، لە خەباتی سەد ساڵەی کورد لە هەموو بەشەکاندا، جارێکی دیکە دەرفەتێک هاتووەتە پێش بۆ بەشێک لە کوردستان، دانیشتوانی باشوور کە دەتوانن لە چەند رۆژی داهاتوودا دەنگ بدەن بۆ دیاریکردنی مافی چارەنووسی خۆیان.
  • دەقی قسەکانی \ دەقی قسەکانی "مستەفا هیجری" سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ڕێوڕەسمی ٢٦ی خەرمانانی ١٣٩٦ی هەتاوی
    ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی لەڕێگای دەوڵەتی ئەوکاتەی ئاڵمان و تەنانەت هەڕەشەکردن لە قازی دادگا هەموو هەوڵی خۆیدا کە لانیکەم ڕێژیم بە تاوانبار نەزانرێت، بەڵام قازییەکانی دادگا بە هیچ جۆرێک نەچوونە ژێرباری هەڕەشەکان و زۆر بەجورئەتەوە، دوای چوارساڵ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوە، حوکمی دادگایان ڕاگەیاند، حوکمێک کە نە کۆماری ئیسلامی و نە دنیا چاوەڕوانی نەدەکرد.
  • دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست
    بەواتایەکی تر گەر نەتزانی هەنگاوەکانت چەندە گرینگن، بە رووخساری دوژمنانتدا بزانە کە چەندەی لێ نیگەرانن!
  • کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ
    چالاکانی سیاسی لەو باوەڕەدان، ناوەندە ئەمنییەکان و سوپای پاسداران لە ماوەی چەندین ساڵی رابردوودا بە بەڕێوەبردنی مانۆڕ و میلیتاریزە کردنی ناوچە کوردنشینەکانی ئێران، ویستوویانە سیمایەکی نائەمن لە ناوچە کوردنشینەکان نیشان بدەن و بەو هۆیەشەوە هەتا ئێستا بە شێوەی پلان بۆداڕێژراو پیشیان بە گەشە سەندنی ئابووری ناوچە کوردنشینەکان گرتووە.
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    ته‌نز یه‌کێک له شێوازە کاریگه‌رەکانی ئاخاوتنی ئه‌دەبی و هونه‌رییه. ئه‌م شێوازه ئاخاوتنه یه‌کێک له لقەکانی ئه‌دەبیاتی ڕەخنه‌گرانه و کۆمەڵایه‌تییانه‌ به ئه‌ژمار دێت.
  • خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟ خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟
    تێکدانی سرووشتی کوردستان بەمەبەستی تێکدانی ژیانی خەڵک و دەربەدەرکردنیان دەکرێ؛ بۆیە دەبێ ئەو سیاسەتە چەپەڵ و گەماڕەی داگیرکەران هەرچی زیاتر لەقاو بدرێ و پێش بەو وێرانکارییە بگیردرێ. ئەو سیاسەت و پیلانانەی دوژمن لە پێش هەموو شتێکدا دژی زاگۆن و کونوانسیۆنەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان و بەتایبەتی کونوانسیۆنی مافی مرۆڤە.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە سەدەی سێیەمی کۆچیدا کرماشان لە چوارچێوەی دەسەڵاتی "سەفارییەکان"دا بووە، بەڵام گرووپێک لە شیعە کوردەکانی کرماشان بەناوی "حەسەنویە" (حکوومەتی ئالی حەسەنویە)یان دامەزراندووە کە نزیکەی نیو سەدە لەوێ دەسەڵاتیان هەبووە.
  • سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان
    ئەگەر ڕێگای ئەوەشمان پێ بدرێت كە بتوانین وەك گریمانەیەك سیاسەت لە دەرەوەی پانتایی كۆمەڵایەتی دابنین بۆ ئەوەی بتوانین پەیوەندی نێوان ئەم دووانە لە ئاستی ئانۆمیدا شی بكەینەوە، پێویستە بڵێین دوای هەر گۆڕانێكی بناغەیی لە كۆمەڵگا نۆڕم و بەها كۆمەڵایەتییەكان بە شێوەیەكی بنچینەیی دەگۆڕێن و نۆڕم و بەهای كۆمەڵایەتی نوێ جێگایان دەگرنەوە.
  • سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا
    ئەوە حاشاهەڵنەگرە کە کۆمەڵگەی مەدەنیش وەک زۆرینەی بەها ئەوڕۆییەکان چەمکێکە کە لەسەر دیاردەیەکی بەرهەست و عەینی لە نێودڵی کۆمەڵگەی رۆژئاوایی هاتووەتە دەر.
  • توتالیتاریزم وكۆمەڵگا توتالیتاریزم وكۆمەڵگا
    هەربۆیە ئیدی ڕێبەر دەبێتە ئەفسانە و بەقەولی "ئینیا تسیۆسیلۆنێ" كە لە كتێبی مەكتەبی دیكتاتۆرەكان‌دا دەڵێ: «ڕێبەر دەبێتە ئەفسانەی تاكی خۆبە زلزان .» جارێك دەبێتە "سێبەری خودا" و جارێك دەبێتە "نوێنەرو جێبەجێكاری فەرمانی خودا".