• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٥ی مەیی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٤ی جۆزەردانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

بوودجەی پێشنیاریی ئێران و چەند سەرنجێک

زایینی: ٢٠-٠١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/٠١ - ١١:٢٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
بوودجەی پێشنیاریی ئێران و چەند سەرنجێک
شەماڵ تەرغیبی

نەدانی چەندین مانگ مووچە و حەقدەستی وەدواکەوتوو هەنووکە یەکێک لە سەرەکیترین کێشە و لەمپەڕەکانی بەردەم ژیانی مووچەخۆرانی ئێرانە؛ کرێکارانی شارەداریی "کۆزەران" سەر بە پارێزگای کرماشان، کرێکارانی ناوەندی پیشەیی کشت و سەنعەتی شاری مەهاباد، کرێکارانی پەیمانکاری شارەداریی دێزفوول، پەرەستارەکانی میناب، مووچەخۆرانی سندووقی خانەنشین کراوانی سەنعەتی پۆڵا و چەندین توێژی دیکە لە دوو حەوتووی ڕابردوودا بۆ ئێعتراز بە نەدانی مووچەکانیان کۆبوونەوەی ناڕەزایەتییان وەڕێخست.

بڵاوبوونەوەی ئەم هەواڵانە لە کاتێکدان کە گەورە بەرپرسانی ڕێژیم بەردەوام حاشا لە بوونی کێشە و گرفتی ئابووریی دەکەن و تەنانەت بە چەشنێک لێدوان دەدەن وەک بڵێی باری دارایی و گوزەرانی خەڵک و دۆخی ئابووریی ئێران "زۆر باشە" و هەموو ئەو کێشانە کە خەڵک بە شەو و بە ڕۆژ لەگەڵی بەرەوڕوون هی وڵاتێکی دیکەیە و بەسەر خەڵکی ئێراندا داسەپێندراوە! تەنانەت لە بوودجەی پیشنیاریی دەوڵەتیش بۆ ساڵی داهاتوو، شێوازی باس کردن لە دۆخی ئێستا و هیواداربوون بۆ "باشتر کردنی دۆخەکە" زۆر زەق و بەرچاوە؛ خاڵێکی جێگەی سەرنج لەم گەڵاڵە پێشنیارییەی دەوڵەت کە لە سەرماوەزی ئەمساڵدا لەلایەن حەسەن ڕۆحانییەوە ڕەوانەی مەجلیس کرا، ئەوەیە کە پێداگرییەکی زۆر لەسەر "باج" کراوە. واتە بەپێچەوانەی بوودجەی ساڵانی ڕابردوو، بوودجەی ٩٦ زیاتر لەوەیکە بیر لە سەرچاوەیەکی جێگەی متمانەی داهات بکاتەوە، پشتی بە وەرگرتنی باج لە هاووڵاتیان و یەکە ئابوورییەکان بەستووە! بەڵام بەڕاستی بوودجەی ساڵی ٩٦ دەتوانێ ئێران لەو قەیرانە هەنووکەییە ڕزگار بکات؟

ئیسماعیل سەعیدی زادە کە بۆخۆی یەکێک لە فەرماندە پلەبەرزەکانی سپای پاسدارانە لەمبارەوە دەڵێ: بارودۆخی ئابووریی وڵات بەچەشنێکە کە زیاتر لە ٨٠%ی بوودجەی ساڵانەی وڵات تەنیا بۆ کاروباری تێچووە ڕۆژانەکان سەرف دەکرێت؛ ئەمەش لە کاتێکدایە کە دەوڵەت تەنانەت ناتوانێ قەرزە زۆر و زەوەندەکانی خۆی بە سندووقەکانی پاشەکەوت و خانەنشینی و سیستمی بانکی بداتەوە؛ بۆ وێنە تەنیا قەرزی دەوڵەت بۆ دەزگای دابین کردنی کۆمەڵایەتی زیاتر لە ١٢٠ هەزار میلیارد تمەنە!
بە لەبەرچاوگرتنی ئەم کەتوارە کە لە زاری یەکێک لە فەرماندە دوگمەکانی ڕێژیمەوە دەدرکێ، دەتوانین بڵێین بە بوودجەی ٩٦ ناکرێ کۆتایی بە کێشەگەلێک وەکوو داتەپینی ئابووری و مایەپووچبوونی یەکە ئابوورییەکان بهێنرێت؛ کەواتە نەتەنیا دابین کردنی داهاتە ماڵیاتییەکان چەشنێک لە خەون و خەیاڵە، بەڵکوو زیادکردنی باج (وەک ئەوەی لە بودجەی ٩٦ دا پێشنیاری بۆ کراوە) دەتوانێ خەسارێکی کوشندە بێت بۆ بەژنی لاواز و نەخۆشی ئابووریی ئێران، ئەمەش بەوهۆیەوە کە هیچکام لە جەمسەرە ئابوورییەکانی ئیران (بازاڕ، بەرهەمهێنەران و کەرتی خزمەتگوزاری) ناتوانن ماڵیاتی (باج) پێشنیاریی لە گەڵاڵەی بودجە بۆ ساڵی داهاتوو ڕادەستی حکومەت بکەن.

خاڵێکی دیکەی جێگەی سەرنج لەم باسەدا دەتوانێ تێچووە قورسەکانی دەوڵەت بێت کە بەتەواوەتی بەسەر شان و ملی بودجەی گشتییەوە پان بووەتەوە؛ بەپێی بەرنامەکانی گەشەپێدانی چوارەم و پێنجەم (ساڵەکانی ١٣٨٤ تاکوو ١٣٩٤) دەوڵەت ئەرکدار بوو کە هەموو ساڵێک ٢٠%ی ڕێژەی مووچەخۆر و کارمەندەکانی خۆی کەم بکاتەوە، تاکوو بەمشێوەیە بەرەبەرە تێچووەکانی دەوڵەت کەم بکەنەوە، بەڵام نەتەنیا لەم ماوە زەمەنییەدا ئامانجەکانی ئەم بەرنامە نەپێکران، بەڵکوو بەپێچەوانەوە ڕێژەی مووچەخۆران ٢قات زیادیان کرد! (ئێران خاوەنی زیاتر لە ٤٥٠ هەزار بەڕێوەبەری دەوڵەتییە لە حاڵێکدا کە ژاپۆن کە حەشیمەتەکەی ٥/١ قات زیاتر لە ئیرانە، تەنیا ٣٠٠ هەزار بەڕێوەبەری دەوڵەتیی هەیە)
لە گەڵاڵەی پێشنیاریی ڕۆحانیدا، بوودجەی گشتیی وڵات بۆ ساڵی داهاتوو نیزیک بە ٣٢٠ هەزار میلیارد تمەن دیاری کراوە، کە بەم پێیە دەبێ یەک لەسەر سێی بوودجەی گشتیی ساڵی داهاتوو(نیزیک بە ١٠٠ هەزار میلیارد تمەن) بۆ دانی مووچەی کارمەندەکانی دەوڵەت (٤میلیۆن کەس) تەرخان بکرێت، کە ئەم ڕێژەیە بە بەراورد لەگەڵ بوودجەی ئاوەدان کردنەوەی وڵات (٦٠ هەزار میلیارد تمەن) گەلێک زۆرترە. تراژیک بوونی ئەم بارودۆخە کە بۆخۆی سەلمێنەری گەندەڵییەکی سیستماتیکی بەیاسایی کراوە و بە گەورەترین بەڵگە لەمەر خەیاڵیی بوونی بوودجەی پێشنیاریی ٩٦ دەزانرێت، ئەو کاتە زیاتر خۆی دەنوێنێ کە بزانین لانی زۆری مووچەی دیاریکراو بۆ بەڕێوەبەرانی دەوڵەتی ١٢ میلیۆن و ٥٠٠ هەزار تمەنە، کە ٢قات زیاتر لە ڕێژەی مووچەی بەڕێوەبەران لە "یاسای بەڕێوەبەریی خزمەتگوزارییەکانی وڵات" و ١٠ قات زیاتر لە مووچەی دیاریکراو بۆ کرێکارانە لە ساڵی داهاتوو.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠١ لەم ژمارەیەدا:

ــ کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانەی بەلارێ‌دا چوون
ــ لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
ــ ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک
ــ ژێستی سیاسی و خەباتکاری
  • هەڵبژاردن لە ڕێژیمی كۆماری ئیسلامی، ئەزموونێكی ئەزموون كراو هەڵبژاردن لە ڕێژیمی كۆماری ئیسلامی، ئەزموونێكی ئەزموون كراو
    یەكەم: ئەوەی كە كۆڵەكە ڕووخاوەكانی ئابووری و سیاسی نۆژن كەنەوە تا شانۆگەریی هەڵبژاردنێكی هێمن و بێ‌كێشە وە پشت سەر بنێن.
  • کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست
    لەبەرچاوگرتنى ئەو هەنگاوانە بۆ دەستەبەرکردنى مافى کورد پێویستە و زۆر ڕوونە ئەگەر خۆمان پێشقەدەم نەبین لە کار کردن لە ئاراستەى ئەو ستراتیژییە، سەرکەوتنى کاتى یا بانگەشەى ڕاگەیاندن ناتوانن داهاتوویەکى ڕوون بۆ کورد دابین بکەن.
  • پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌ پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌
    یه‌كێك له‌ كێشه‌كانی كورد نه‌بوونی یه‌كگرتووییه‌كی عه‌ینی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌سه‌ڵات، دامه‌زراوه‌ یاخود ڕێكخراوێكی سه‌راسه‌ری بووه‌. له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ش بۆ نه‌بوونی ڕه‌گه‌زه‌ مۆدێڕنه‌ ناسنامه‌ییه‌كان(مادی و نامادی) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا كه‌ درێژكراوه‌ی میژووی سیاسی-كولتووری و كۆمه‌ڵایه‌تی بارودۆخی كورد/كوردستان بووه‌ له‌ هه‌موو به‌شه‌كاندا، به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.
  • سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟ سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟
    ڕۆمییەکان لە نیوان کۆیلەکان و بەکرێگیراواندا جیاوازی دادەنێن و بە گوێرەی بیر و باوەڕی ئەوان، کۆیلە کە کەرەستەیەکە، لە نووسینی وەسیەتنامە بێ‌بەشە و ناتوانێ وەک شاهێد لە دۆسیەیەکدا شاهێدی بدات یان سکاڵا تۆمار بکات، بەڵام ئەگەر سەرپێچییەک بکات یان یاسایەک بخاتە ژێ پێ، دەبێ سزا بدرێ.
  • ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک
    ڕۆژنامەی کەیهان لە ژمارەی چەند ڕۆژ پێشی خۆیدا ڕایگەیاند؛ کەسانێک لە گوند و شار و شارۆچکە بێبەش کراوەکانی ئێراندا، هەڕەشەیان لە خەڵکی بێ‌دەرەتان و کەم‌داهات و هەژار کردووە کە ئەگەر دەنگ بە ڕۆحانی نەدەن بوودجە و یارانەکانتان لێ دەبڕین.
  • کۆماری ئیسلامی – حەتمیەتی لە ناوچوون کۆماری ئیسلامی – حەتمیەتی لە ناوچوون
    ستراتیژی ئیدارەدانی نێوخۆییان بۆ جڵەوگیرکردنی کۆمەڵگا لەسەر دوو بنەمای سەرەکی خۆی دەبینێتەوە، یەکەم : سیاسەتی زەبر و زەنگ و تێرۆری دەوڵەتی. دووەم : کارکردن لەسەر ستراتیژێکی پەروەردەیی زەمینەساز بۆ بێ‌ئاگاکردن و جڵەوگیرکردن و دەستەمۆکردنی کۆمەڵگا لەڕێگای خستنەگەڕی فاکتەرە فەرهەنگی و ئابوورییەکان.
  • لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
    لە کۆماری ئیسلامی‌دا بەناو "پەروەردەی ئیسلامی"یان بەرز کردوەتەوە، هەموو شتێکیان بەستووەتەوە بەو تەوەرە لە بەر ئەوەی تەنیا بە خەڵکی بسەلمێن کە "وەلی فەقیهـ"، نوێنەری خودایە لە سەر زەوی.
  • کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانە کە بە لارێ‌دا چوون کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانە کە بە لارێ‌دا چوون
    ڕەنگە بەئەنجام گەیشتنی ئەم پڕۆسە ماوەیەکی زەمەنیی زۆری پێویست بێت کە بە ئاکام گەیشتنی زۆر ئەستەم دەبێت، بەڵام لە ئاکامدا بیر و هزری داگیرکەر تووشی ڕەپاڵدان (فرافکنی) دەبێت کە تەنانەت خۆیشی لە تەنیایی خۆیدا ناتوانێت کارە ناڕەواکەی ڕۆژی یەکەمی خۆی بە ناڕەوا بزانێت!!!
  • ژێستی سیاسی و خەباتکاری ژێستی سیاسی و خەباتکاری
    ئەم جۆرە سیمایانە کە ڕەنگە لێرە و لەوێ نموونەیان پەیدا ببێ، دەیانەوێ هەم لە ئاسوودەیی کایەکردن لە چوارچێوەی ڕێژیم بەشدار بن و هەم سیمای خەباتکارییان هەبێ، کە لە ڕاستیدا بوونەوەرێکن کە سیمای خەباتیان پێ ناشیرین دەکرێ و لە کاتی هەڵهاتنی هەتاوی ئازادی‌دا دۆڕاوییان زیاتر دەردەکەوێ.
  • ‌ئامانجی ئێمە ‌ئامانجی ئێمە
    ئەم قەڵایە کە حیزبی دێموکراتی کوردستان دایمەزراند و بناغەی دانا، ٧٠ ساڵە کە بەپێوەیە و نەک مەترسیی ڕووخانی لەسەر نیە، بەڵکوو لەگەڵ تێپەڕینی ڕۆژ و مانگ و ساڵدا، پتەوتر و قایمتر لە جاران، دەبێ بە قەڵای بەرخۆدانی ڕووناکبیری و هزری و چاوی وشیار و تیژی کۆمەڵگای کوردستان.
  • ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم
    سەرەڕای تێپه‌ڕبوونی ماوەیەکى کورت لە ده‌سه‌ڵاتداریی ترامپ، پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و دیکتاتۆرەکانی سەردەم زۆر ئاڵۆز بووە و تەنانەت زۆر لایەن كاتژمێری سفری ده‌ستپێكی شەڕی جیهانی کە لایەکی ئەمریکا بێت، ڕادەگەینن. ئەو جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ حکوومەتی پێشووی ئۆباما هەیە کە خه‌ڵاتی نۆبێلی ئاشتیی وه‌رگرتبوو، بەڵام زۆر کێشەی چارەسه‌ر نەکراوی لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا بەجێهشت.
  • تاوتوێ کردنی هەڵبژاردن لە چەند پرسیاردا تاوتوێ کردنی هەڵبژاردن لە چەند پرسیاردا
    بابەتی هەڵبژاردن وەک چەمکێک کە لە دەسەڵاتێکی دێموکراتیکەوە، چۆتە نێو کۆماری ئیسلامی و هەر وەها بوونی دوو باڵی جیاواز لە پێكهاتەی سیاسی ڕێژیمدا، وای کردووە، کە لە ئێراندا هەم کۆمەڵگا و هەم لایەنە سیاسییەکانی دەرەوەی پێکهاتەی ڕێژیم لە هەڵوێست گرتن، لەسەر هەڵبژاردن تووشی جۆرێک دڕدۆنگی و ڕاڕایی بێن، و دەرئەنجامی ئەو ڕاڕا بوونەش، دەبێتە ئاوێک و دەچێتە ئاشێ کۆماری ئیسلامییەوە.
  • ڕۆستەم جەهانگیری: کورد بە بێ پارێزگاکانی ورمێ، کرماشان و ئیلام جەستەیەکی كه‌مئه‌ندامه‌ ڕۆستەم جەهانگیری: کورد بە بێ پارێزگاکانی ورمێ، کرماشان و ئیلام جەستەیەکی كه‌مئه‌ندامه‌
    کاتێک ئێمه باسی "ستەمی نەتەوەیی" دەکەین، ئاماژه به مێژوویەکی زۆرتر له ٢٥٠٠ساڵ لێوانلێو له داگیرکاری، ژینۆساید، ئاسمیلاسیۆن، داگیرکەر،چەوساندنەوه، هەڵداشتن، زیندان و له‌نێوبردنی ژینگەی نه‌ته‌وه‌یه‌ك دەکەین که وێڕای ئەو هەموو جینایەته، مێژوویه‌کی لێوانلێو له بەرخۆدان و شۆڕشی بۆ مانەوە و به‌دەستهێنانی ژیانێکی ئینسانی و سەروەریی سیاسی له بازنەی جوگرافیای خۆیدا تۆمار کردووه.
  • دەنگ‌دان بۆ بەردەوامیی ڕاووڕووت و جینایەت؟ دەنگ‌دان بۆ بەردەوامیی ڕاووڕووت و جینایەت؟
    بۆ شی کردنەوەی وەڵامی ئەو دوو پرسیارە سەرەکییە، پێویستە کە لە پێشدا بە کورتی لە سەر مانای هەندێک کۆنسێپتی سەرەکی کە لەو وتارەدا بە کار دەبردرێن، ڕاوەستین؛ بۆ نموونە: دێموکراسی، هەڵبژاردن، بەشداری کردن، سیستمی تەواویەتخواز، تێۆلۆژی.