• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٥ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٥ی بانەمەڕی ١٣٩٧ی هەتاوی  

تەگەرەکانی سەر ڕێگای پێشکەوتنی شێوەزار لە کرماشان !

زایینی: ٠٤-٠٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/١٦ - ١٩:٥٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
تەگەرەکانی سەر ڕێگای پێشکەوتنی شێوەزار لە کرماشان !
ئاوات ساروج

کرماشان بە جۆغرافیای پان و بەرین، حەشیمەتی زۆر، فرە شێوەزار و ئایینیی جۆراوجۆر ناسراوە کە هەمیشە جێی باس و خواس، مەیدانی سیاسیی جەزب و دەفع و هەروەها شەقامی هاتوچۆی ڕێبوارانێک بووە کە هەموو هەڵسوکەوت، بیروباوەڕ، فکریەت و هزر و تەنانەت تەماشا و گوتاریان لە سەر وەرچەرخانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها قۆناخی فەرهەنگی هۆنەریی ئەم دەڤەرە باندوریان هەبووە و لە قۆناغە جیاوازەکاندا و بگرە زۆر جار ئاکامەکەی وەک لاسەنگی بە لای نەیار، دوژمن و دەسەڵاتداری بەرژەوەندیخواز و مەرکەزگەرادا دیاری و لار بۆەتەوە!

بە دەر لە ڕەنگاوڕەنگی ئایینی و ... . کە لە ئۆستانی کرماشان هەیە، ئەم تایبەتمەندیانە زۆر جار لە سەر بیر و هزری نیشتمانی و نەتەوەخوازیی تاکی کورد بێ باندور نەبووە و سەرەڕای هەموو کێشە و گرفتی هۆویەت‌خوازی و شۆناسی نەتەوەیی لە بوارە جیاوازەکاندا، کە هەم کەمتەرخەمی و بێ ئاگاهیی تاکی کورد، هەمیش پیلان و پڕۆژەی دەسەڵات و مۆرە چێندراوەکانی سیستەم ، لە ڕێگای نووسین ، دەنگ و ڕەنگ ،گوتار و خوێندن ئەوەش بە بەرنامە و پڕۆژەی لە پێش داڕێژڕاو، زۆر جار کێشەیەک کەوتووەتە بەرچاو و ئەگەر لێی ورد ببینەوە هەر چەندە دەستی نەیاری کورد و سیستەمی مەرکەزگەرایی ئێران لە قۆناغە جیاوازەکانی دەسەڵاتدارییدا بە زەقی تێیدایه. بە دەر ئەوەی لە بەر چاوە، خاڵە لاوازەکانی ئەم دەڤەرە بۆ لێدانی زەربەی دیار و کاریگەر لە لایەن پیلانگێڕەوە هەر بە ئاسانی و کەم هەزینەش جێبەجێ کراوە و خۆی نیشان داوە. بۆیە باشتر وایە بە ڕۆنی شرۆڤەیەک لە سەر شێوەزارەکانی ئەم دەڤەرە بکەین کە لایەنی قازانج، دەوڵەمەندی و تایبەتمەندییە ئەرێنییەکانی ئەم دیالیکتانە چین و لایەنی لاوازی ئەم شێوەزارانە کە بووەتە هۆی دەستێوەردان و دووبەرەکی نانەوەیان خۆد هۆی کێشە و گرفت یان لەمپەر لە لای تاک و ڕۆشنبیر و کۆڕی ئەدەبی و هەروەها لە کۆمەڵگای دەست بە قەڵەمی کوردی، بەدی هێناوە و سەرەڕای ئەم کیشانە کە بوونیان هەیە و هێشتا چارەسەر نەکراوە و بگرە ڕو لە زیاد بوون دایە!

دیارە زمانی کوردی بە شێوەزارەکانی خۆیەوە دەوڵەمەندە و بەرفەراوانی وشە و دەستەواژەی پڕ مانا و هەروەها گرانیی باری ئەدەبی لە نووسین، خوێندنەوە، هۆنەر و لایەنە جیاوازەکانی زمانی، بە نرخی و جوانییەک بەم زمانە دەدات کە دەڤەر بە دەڤەر و شێوەزار بە شێوەزاری ئەم زمانە، تایبەتمەندی جیاواز و بەرهەمی جیاوازی پر بەهای لێ دەکەوێتەوە.

کرماشانیش لەم تایبەتمەندیە بێبەش نیە و ساڵەهای ساڵە شاهیدی لاپەڕەی زێڕینی ئەدەبی و نووسینی بەرفەراوانی ئەدەبی لە بابەتە جیاوازەکاندا هەیه و خۆی نواندوە و پێگەی فەرهەنگی - ئەدەبی و دەوڵەمەدنی خۆی نیشان داوە. بەڵام لێرەدا هەبوونی چەند شێوەزار وەک کەڵهوڕی، لەکی، گۆرانی و بگرە بە ڕێژەیەک کەم لوڕی
خۆی دەتوانێت هەم گرانی و دەوڵەمەندیی ئەم زمانە بگەیەنێت و هەمیش کێشەکان دەر بخات !

ئەوەی کە ئەم ئۆستانە لە جۆغرافیای جیاجیای خۆیدا، شێوەزارەکان خۆیان دەکەونە زار و بێژە دەکرێن و دەنووسرێن ،هەرچەندە زیاتر بن هەنگاویکی ئەرێنی بەرە و یەکڕێزی و نزیکبوونەوە و بە ستانداردکردنی زمانی کوردیە و ئەمەش پاراوبوونی وشە و زمان و نووسین لازمەی ئەم یەکڕێزیەیە کە مەبەستە.

بەڵام ئەگەر سیستەمی دەسەڵاتداری مەرکەزی، بیر و هزری خێڵەکی و هەروەها شێوەزاریک زاڵ و بەرزتر لە دیالیکتیکی دیکە وەک لەمپەڕ و کێشەساز نەبن، هەنگاوەکان باشتر پێش دەکەون!

لێرەدا هەر ئەوە سیستەمە مەرکەزگەرایەی کە بە هەبوونی زمانی دیکە بێجگە زمانی فەرمی و هاوبەشی داسەپاو، قەڵسە و بە هەر شێوەیەکی پێویست هەوڵی لەناوبردن و کەم‌نرخکردن و هەروەها لە پەراوێز خستنی زمانی غەیری فەرمی (لێرە زیاتر مەبەست زمانی کوردی‌یە) دەدات، بگرە بە شێوەزار و ناوچەیی و کەم سنوور ناوی دەبات، هەر بە ئاسانی دەتوانێت لە ڕێگای دەنگ و ڕەنگی خۆیەوە وەک زۆر ساڵە شاهیدی تی ڤی زاگرۆس لە کرماشانین، بێجگە بێ ڕێزی و کەم‌نرخ زانین و دواکەوتووزانینی زمانی کوردی هیچ بەرهەمێکی ئەرێنی و گونجاو و بەنرخی نەبووە و ئەم سیستەمە لە ڕێگای مۆرە و دەست و پێوەندیەکانیەوە لەم ئۆستانە خەریکی دووبەرەکی نانەوە و دژایەتی سازکردن لە نێوانی ئاخێوەرانی ئەم شێوەزارانەیە و تەنیا نیەت و بەرنامە کە بە کرداریش دیاره بۆ لەناوبردنی زیاتر و بێ‌نرخکردنی ئەم زمانە بووە، بینراوە و زۆر جار زمانی کوردی بە شێوەزاری لادێی و پاشکەوتوو و دوور لە کۆمەڵگای شارستانیەتی ئێستا ناو دەبات کە چی بە داخەوە بێجگە پێکەنینیکی تاڵ هیچ دژ کردەوە و وڵامدانەوەیەکی بە هەست و بە پیز لە لایەنی تاک و چینی ڕۆشنبیرو زانای کۆمەڵگای کوردیەوە نەدراوەتەوە، بگرە بە بێ دەنگی، کەمتەرخەمی و بێ لایەنبوونی خۆیان پەرە بەم شێوە کردارە ناشیرینەشیان داوە!

وەک بە کەڵک وەرگرتن لە شێوەزاریک بە شێوەی تەنز و کۆمێدیک یان خۆد تەنیا بۆ گاڵتە و وردکردن، بە ئاشکرایی کەسایەتیەکی کورد دژ بە شێوەزاریکی دیکە هەر بە چەشنی گاڵتەجار پیشان دەدات و زۆر ئاگاهانە مەبەستی خۆی بۆ بێ‌نرخکردنی ئەم شێوەزارانە و بە گشتی لە بەرچاو خستنی زمانی کوردی بە کار دێنێت و داوا لە زۆر کەسانی ناشارەزا و نا تێگەیشتوو دەکات کە ئیتر پیان عار و شوورەیی بێت کە بەم زمانە قسە بکەن، ئەم پیلانەش ڕێک دەکەویتە پراکتیک و هەر بە ئاسانی و بە هێوری زمانی دەستکردیک وەک فارسیی کرماشانی کە لە هیچ ئەدەبیات و نووسین و خوێندنەوەیەکی زمانناسی و فەرهەنگی‌دا ناوی نیە کە چی باڵادەست دەبێت و خۆی دەخزێنێتەوە ناو ماڵ و شەقام و ڕۆژەقڤی ڕۆژدا و تەنانەت لە قۆتابخانە و خوێندنگەکاندا وەک زمانی مەحەلی بە مەبەستی نزیک کردنەوە لە زمانی فارسی و پەروەردە لە ئەم جێگایانەدا دێتە هەژمار و دوای ساڵەها بەرهەمی خوێندنی تاکی کورد لە شێوەی ئاخاوتندا بە زمانی فارسی، دەبێتە هۆی وێرانکردن، وێژەی ناتەواو و ناڕەسابوونی شێوەی دەربڕینی ئاخێورەی فارسی و لە هەمان حاڵدا خاوەن شێوەزاریکی ناتەواو و تێکچوو!

بۆیە ئەمڕۆ لە کرماشاندا فارسی قسە کردن تەنانەت بۆ نووسینیش تێکەڵ بەو زمانە دەستکردەی فارسی – کرماشانی دەبێت و وەک زمانی کوچە و بازاڕ دەناسرێت.

لێرەدا ئاستی هۆشیاری،هەستی بەرزی نەتەوەیی، جیاوازی دانەنان لە نێوانی شێوەزارە کوردیەکان و نەهیشتنیان لە چوارچێوەی باوچه یان خێڵی دیاری کراو، هەروەها بەرز و دەوڵەمەندی و بەرفەراوان زانینی ئەم شێوەزارانە و هەوڵ و تەقەلای بە یەک نزیک کردنیان و بەشداری و لە یەک نزیکبوونەوەی چینی ڕۆشنبیر، ئەدیب و تێگەیشتووی ئەم دەڤەرە خۆی دەتوانێت گوتارێکی هاوبەش، خوێندنەوەیەکی تازە و بە نرخ، بەرە و یەکڕێزی، بەرفەراوانی، هاوشێوەبوون و پێشکەوتن لە شێوەزارە جیاجیاکانی کرماشان ببێت و هەنگاوەکان بەرەو پاشنەکەوتنی هیچ شێوەزاریک نەبێت و هەروەها هەوڵ بۆ یەکبوون و بە ستانداردکردنی زمانی کوردی بدرێت کە خۆی بناغەی ئەم باس و خواستە کەم تا فرە لە مێژە داڕێژاوە و بە خۆشیەوە بە لابردنی تەگەرەکانی ئاماژە پێکراو، هەنگاوەکان چڕتر، پتەوتر و پێشکەوتووتر دەبن.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
ــ تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
ــ کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
ــ د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
  • ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات
    مێژووی سەرهەڵدانی ئەدەبی جیهانی لەلایەن پاسکال کازانۆڤا لە کتێبی کۆماری جیهانیی ئەدەبیات(ز١٣٩٢) سێ رەوتی فۆرم، گەشەسەندن و رەوتی کێبڕکێی نێودەوڵەتی لەخۆ گرتووە و هەر رەوتێکی لەگەڵ گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە سەرهەڵدان و پەرەسەندنی زمانە رەسەنەکانی ئەورووپا لێکداوەتەوە و مانای کردۆتەوە.
  • د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
    مەسەلەی عەفرین جودایە لەگەڵ ئەو مەسەلەیە؛ ئەجێندای سیاسیی گەورە لە پشت ئەو هێرشە هەبوو، بۆیە ئەورووپا ئامادە بوو هێرش بکات، بەڵام بۆ عەفرین نا.
  • کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
    ئەوەیکە لە گۆشە و کەناری وڵاتدا هێندێک خەمخۆری لەلایەن خەڵک یان خەڵکانێکدا دەبیندرێ یان هێندێک پێشکەوتن لە چەند بواری جیاجیادا دێتە ئاراوە، ئەوە هیممەت و بەرخۆدانی خەڵکە لە بەرامبەر کۆنەپەرەستی رێژیم و بە هیچ شێوەیەک پەیوەندی بە رێژیمەوە نییە .
  • \ "هوزمانەوەن" نمونەی بەرچاوی له نێوبردنی سروشتی کوردستان
    کاتێک ئێمه دەڵێین حکوومەته داگیرکەرەکانی کوردستان به بەرنامەیەکی داڕێژراو، سەرەکیترین سەرچاوەی ژیانی نەتەوەی کوردیان کردووەتە ئامانجی هێرشەکەیان، تەنیا له ڕووی هەستی خۆشەویستی خاک و کوردبوونەوە نییه، بەڵکوو لەم ڕاستایه‌دا بەڵگه ئەوەنده زۆره که تەنیا لێکوڵینەوەیەکی کورت دەتوانێ زۆر شت ڕوون بکاتەوە، بەڵام بەداخەوه لەم بوارەشدا ئێمەی کورد کەمکارییەکی ئێجگار زۆرمان کردووه.
  • دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە
    ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی فەلسەفە و زۆربەی زانستە فیکرییەکان بدرێتەوە، هێندێ خاڵ بەرچاو دەکەوێت، کە وڵامی زۆربەی قەیرانە هزرییەکان دەدرێتەوە. ئەگەر لە بابەتێکدا دوو لایەن و هێڵی فیکری جیاواز دەکەونە ململانێیەوە، ئاکامەکەی یان دەبێتە هۆی بەزینی یەکیان، یان دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی فکرێکی سێهەم کە ڕەنگە دڵخوازی هیچ لایەکیان نەبێت، بەڵام کۆتاییهێنەری ململانێیەکانە.
  • تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
    بنەماییترین تایبەتمەندییەکانی فاشیزم بریتییە لە پیرۆزمەندیی پەتی و سەرۆکێکی بێ هەڵە. لەلای فاشیستەکان ئەوەی هەمیشە وەک داردەست ئاپۆرەی پێ کۆنترۆڵ دەکرێ، تارماییەکی تۆقێنەرە کە بەپێی هەڵکەوتەیەکی تایبەت ئەم تارماییە لە شێوازی دوژمن، لایەن یان ئەگەرێک خۆی دەردەخات.
  • نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
    مرۆڤێك كه له هەژاریدا ڕاگیراوه، مرۆڤێك كه نكۆڵی له ناسنامه ئێتنیكی، ئایینی یان نەتەوەییەكەی دەكرێ یان دەكەوێته بەر تەوژمی سیاسەتی تواندنەوه و سووكایەتی پێكردن یان لەژێر ستەمی جنسیدا دەژی، مرۆڤێكه كه كەرامەتی لێ زەوت كراوه.
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا: