• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی ژوئەنی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٣ی پوشپەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی  

سیاسەتی دوور هاوێتنی پرسی كورد بۆ ئەو دیوی سنوورەكانی ئێران

زایینی: ٠٤-٠٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/١٦ - ٢٠:٤١ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
سیاسەتی دوور هاوێتنی پرسی كورد بۆ ئەو دیوی سنوورەكانی ئێران
سوهراب كەریمی

لە سیستمە داخراوەكاندا زۆربەی پێوەندی و پلانەكان، بە تایبەتی سیاسەت و پلانە ئەمنیەتیەكانیان، بە شێوەی نهێنی دادەڕێژرێت. بۆ ناسینی هیندێك لە سیاسەتەكانی سیستمە داخراوەكان لە زانستی سیاسەتدا چاو لە ڕەفتار و هەڵسوكەوتی ئەو سیستمانە لە هەمبەر ئەو دیاردانەدا دەكرێت كە بە حوكمی سیستمی داخراو، وەك كێشەی ئەمنیەتی دەناسرێن.

پرسی كورد و داخوازییە نەتەوەیی دێموكراتیكەكانی بۆ كۆماری ئیسلامی كە سیستمێكی نادێموكراتیك و داخراوە، وەك دیاردەیەكی ئەمنیەتی دێتە ئەژمار. لە ناو پێكهاتەی كۆمەڵگای كوردیدا حیزبە سیاسییەكانی كوردستان وەك ڕێكخراوێكی سیاسی ڕێگەیان پێ نەدراوە بەشداری كاری سیاسی لە ناوخۆی وڵاتدا بن و تەنانەت هێرش كراوەتە سەریان و بۆ مانەوەی خۆیان ناچار بوونە دەست بدەنە بەرگریی چەكدارانە. بۆیە گەورەترین كێشەی ئەمنیەتی بۆ ڕێژیمیی ئێران لە كوردستاندا حیزبە سیاسییەكانی كوردستانن كە وەك ڕێبەرایەتیی سیاسیی كورد هەمیشە دەوری سەرەكییان لە خەبات دژ بە ڕێژیمی ئیراندا هەبووە. بۆیە هەر جۆرە تەبلیغ و ناوهێنان و لایەنگری لێیان بە چڕی سەركوت دەكرێت، بەڵام لە هەمان كاتدا ناوبردن و تەبلیغ كردن و هەڵواسینی وێنە و تراكتی حیزبەكانی سەر بە پارچەكانی دیكەی كوردستان قەدەغە نیە. هەر ڕۆژنامە و گوڤارێك دەتوانێ وێنەی ڕێبەرانی كوردی بەشەكانی دیكەی كوردستان چاپ بكات، بەڵام بۆ ڕێبەرانی كوردی ڕۆژهەڵات و حیزبەكانی ڕێگە پێنەدراوە. پرسیار ئەوەیە ئەگەر ئەو حیزبە كوردییانە هەموویان بۆ ڕزگاریی كوردستان هەوڵ دەدەن، لە بەرچی كۆماری ئیسلامی لە هەمبەر ناوهێنان و تەنانەت تەبلیغ كردن بۆ ئەو حیزبانەدا كاردانەوەی ئەوتۆی نیە، بەڵام دژی هەر جۆرە ناوهێنانێكی حیزبەكانی ڕۆژهەڵاتە؟

بە پێی ئەم ڕەفتارەی كۆماری ئیسلامی، سیاسەت و ستراتژیی ڕێژیمی ئێران لە هەمبەر هەستی نەتەوایەتی و داخوازییەكانی كورددا چیە؟
بۆ وەڵامی ئەم پرسیارانە پێویستە كۆمەڵێك فاكت لە سەر ڕەفتاری كۆماری ئیسلامی لەم دوو دەیەی دواییدا بهێنینەوە.

ئەگەر ئاوڕێك لە ساڵەكانی دوای ڕاگرتنی خەباتی چەكدارانەی پێشمەرگە لە كوردستانی ڕۆژهەڵات لە دوو دەیەی ڕابردوودا بدەینەوە، دەبینرێت كە سیاسەتی ڕێژیمی ئێران ئەوە بووە كە هەستی نەتەوایەتیی كورد بە شێوەیەك مودیریەت بكات كە زیانی بۆ ڕێژیم نەبێت، ئەویش بریتی بوو لە زەقكردنەوەی پرسی كورد لە پارچەكانی دیكەی كوردستان و پەراوێز خستنی پرسی كورد لە كوردستانی ڕۆژهەڵاتدا. بۆیە یەكەم هەنگاو بۆ ئەم كارە لە لایەن خودی ڕێژیمی كۆماری ئیسلامییەوە هەڵگیرا. یەكەمین گۆڤاری حكوومەتی كە لە ساڵەكانی دەیەی ٧٠دا هاتە دەرەوە "ئاویەر" بوو كە بە هاوكاریی "محەمەد ڕەزا ڕەحیمی" پارێزگاری ئەو كاتەی سنە و "بارام وەڵەدبەیگی" لە چاپ دەدرا و زۆرتر باسی لە سەر باشووری كوردستان بوو و بە وێنەی ڕێبەرانی بەشەكانی دیكەی كوردستان دەیانڕازاندەوە. تەنانەت نووسینگەكانی ئەو حیزبانە بوو بە شوێنی هاتوچووی كۆمەڵێك خوێندكار و چالاكی كورد. ئەمە بۆ خۆشەویستیی كوردی پارچەكانی دیكە نەبوو، بەڵكوو بۆ ئەوە بوو كە ناوی سەركردەكانی كوردی ڕۆژهەڵات كوردستان بسڕنەوە، چوونكە مەترسیی سەرەكی، ناوی ئەوان بوو كە دەبوو بە هێمایەك بۆ بەگژداچوونی ڕێژیمی ئێران.

چالاكانی كوردستانی ڕۆژهەڵات بە بێ هیچ كێشەیەك هاتوچووی باشووری كوردستان و سەركردایەتیی لایەنەكانی باشووریان دەكرد.

هەروەها دوای هاتنی سەركردایەتیی پەكەكە بۆ قەندیل، هاتوچووی قەندیل و سەركردایەتیی پەكەكەش دەستی پێ كرد.

لە زانكۆكانی ئێراندا تەنیا ڕێوڕەسمی ساڵیادی كیمیابارانی هەڵەبجە ئازاد بوو. ئەگەر كەسێك نەیزانیبا و ئەو ڕێوڕەسمانەی بدیبایا وای دەزانی ئەوە تەنیا ڕێوڕەسمێكی تایبەت بە كوردەكانی باشوور و ئۆپۆزیسیۆنی سەدام حوسەینە. لە كاتی دەستگیركردنی بەڕێز عەبدوڵڵا ئۆجەلاندا میدیا و تەلەفزیۆنی كۆماری ئیسلامیی تەواوی باسی لە سەر بەڕێز عەبدوڵڵا ئۆجەلان بۆ دژایەتیی حكوومەتی توركیە بوو. دواتریش مۆڵەتی خۆپیشاندانی هەر بەو مەرجە دا كە كوردی ڕۆژهەڵات دژایەتیی دەوڵەتی توركیە بكەن، هەرچەند دواتر خەڵكی كوردستان ئەو ڕێپێوانانەیان كردە دەرفەتێك بۆ هێنانە گوڕی داخوازییەكانی خۆیان و دژایەتیی سیاسەتە سەركوتكەرانەكانی ڕێژیمی ئێران، بەڵام ئەم سیاسەتە لە بەر ئەوە بوو كە بڵێ لە ئێراندا پرسی كورد بوونی نیە و تەنیا لەو دیوی سنوورەكانی ئێراندا پرسی كورد هەیە.

دواتر دەبینین كە عیسمەت شەریف وانلی دێتە ئێران و باسی ئەوە دەكات كە كورد ئێرانییە و دەبێ ئێران هەوڵ بدات كە بەشەكانی دیكەی كوردستان بگەڕێنێتەوە بۆ باوەشی ئێران كە زۆر جار ناسیۆنالیستە ئێرانییەكان و تەنانەت كەسانێك لە نێو كۆماری ئیسلامیدا ئەم باسانەیان كردبوو. تەنانەت داریووش فرووهەر هەر بە ئەم بیرەوە كاتی خۆی چەپكە گوڵێكی بردبووە باڵوێزخانەی ئیتالیا بۆ ئازادكردنی ئۆجەلان لە ڕۆمای پایتەختی ئیتالیا. لەم سەردەمەدا ڕۆژهەڵاتی كوردستان دەبێتە مەیدانی تەڕاتێنی ئەندامانی پەكەكە كە زۆر بە ساكاری بە چەكەوە هاتوچووی ماڵی چالاكانی كورد دەكەن و زۆرتریش لە ئەندامانی ژنی خۆیان كەڵك وەردەگرن. تەنانەت عوسمان ئۆجەلان و دواتریش زوبەیر ئایدار دێنە ئێران و بە فەرمی دەفتەری نوێنەرایەتیی پەكەكە لە ئێران دەكەنەوە. زۆربەی كورد و چالاكانی ڕۆژهەڵاتیش بەم زیهنیەتەوە كار دەكەن كە چوونكە نرخی هاوكاری لەگەڵ حیزبی دێموكرات و كۆمەڵە گرانە، ئێمە بە ناوی پەكەكەوە تەبلیغ بۆ كوردایەتی دەكەین. ئەمە لە ڕاستیدا بیانوویەك بوو نەك ستراتژییەك كە بیری قووڵی لە پشتەوە بێت. بۆیە دەبینرێت دەیان كتێب لە سەر پەكەكە و عەبدوڵڵا ئۆجەلان بڵاو بووەوە، بەڵام لە هەمان كاتدا كتێبەكانی دوكتور قاسملوو بە ئیستاشەوە قاچاخن، كۆمەڵێك لە خەڵكی كوردستان تەنیا لە بەر هەبوونی كتێبەكانی دوكتور قاسملوو بە زیندان مەحكووم كران (كە لێرەدا ناویان پارێزراوە) بەڵام لە هەمان كاتدا كتێبەكانی پەكەكە و ئۆجەلان لە سەر كتێب فرۆشییەكانی تاران دەبینران. لە گۆڤاری "ئاڵترناتیڤ" كە بە شیوەی ئازاد لە ڕۆژهەڵات بڵاو دەبووەوە، باسێكی وەها لە سەر ڕێژیمی كوماری ئیسلامی نەكرابوو، بەڵام بە ڕاشكاوی حیزبەكانی ڕۆژهەڵاتیان بە كلاسیك ناو دەبرد و خۆیانیان وەك ئاڵترناتیڤی ئەو حیزبانە پێناسە دەكرد و داوا لە خەڵكی كورد دەكرا پشتیوانی لەو حیزبانە نەكەن.

سیستمی ئەمنیەتیی ئێران باش دەزانێت كە گوتار و ئیدئۆلۆژیی حیزبەكانی بەشەكانی دیكەی كوردستان لە هەمبەر حكوومەتی وڵاتەكانی خۆیان داڕێژراوە، بۆیە پەرەپێدانی گوتاری ئەو لایەنانە دەبێتە هۆی ئەوەی كە سەرنجی خەڵك بۆ ئەودیوی سنوورەكانی ئێران ڕابكێشرێت. درێژەی ئەم كارەش زیهنیەتێكی وەها دروست دەكا كە ئەوان دوژمنی كۆماری ئیسلامی نین و لانیكەم ناتوانن مەترسییەك بۆ ڕێژیم بن.

ئاكامی ئەم كارانەی ڕێژیم، بەرهەمهێنانی جەماعەتێكە كە بە بێ خوێندنەوەیەكی سیاسی و ستراتژیك كەوتوونەتە ناو كاناڵی مودیریەتی ئەمنیەتیی كۆماری ئیسلامیی ئێران و كاریان بووەتە ئەوە كە پرسی كورد لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان بخەنە پەراوێزەوە و بەشەكانی دیكەی كوردستان زەق بكەنەوە. كۆمەڵێك لەم جەماعەتە ڕاشكاوانە لایەنگری لە حیزبەكانی بەشەكانی دیكەی كوردستان دەكەن و دژایەتیی حیزبەكانی ڕۆژهەڵات واتە هەر ئەو حیزبانە دەكەن كە بۆ كۆماری ئیسلامیی ئێران مەترسیی سەرەكین. ئەمە خۆی ڕاستەوخۆ لە ئاراستەی سیاسەتی ئەمنیەتیی كۆماری ئیسلامیدایە.

تەنانەت كۆماری ئیسلامی لە هەمبەر بەشداریی پێشمەرگەكانی حیزبی دێموكرات لە شەڕی داعشدا كاردانەوەی توندی هەبوو و لایەنەكانی باشووری كوردستانی ناچار كرد كە نابێ حیزب دێموكرات بەشداریی شەڕی داعش بكات. ئەمە لە حاڵێكدا بوو كە زۆربەی لایەنگرانی ئەحزابی پارچەكانی دیكە لە ڕۆژهەڵاتدا وەها باسیان لە حیزبی دێموكرات و كۆمەڵە دەكرد كە گۆایە ئەو حیزبانە هەر بوونیان نەماوە.

لە دەستپێكی ڕاسانەوە، ئەوە لایەنگرانی ئەو حیزبانە بوون كە دژایەتیی ڕاسانیان دەكرد و تەنانەت سەرەتا ڕاسانیان بە نەخشەی میتی توركیە لە قەڵەم دەدا و دواتر بە دووپاتكردنەوەی قسەی فەرماندەكانی سپای پاسداران، دەیانگوت كە عەرەبستان لە پشت ڕاسانەوەیە. ئەمانە هەموو ئەو فاكتانەن كە پیشان دەدەن لە كاتێكدا كە ڕێژیمی ئێران گوشاری زۆر دەخاتە سەر حیزبەكانی ڕۆژهەڵات و وەك مەترسیی سەرەكی چاویان لێ دەكات، جەماعەتێك بە بێ هیچ خوێندنەوەیەك، خەریكن بە ئاراستەی سیاسەتە ئەمنیەتییەكانی كۆماری ئیسلامیدا هەنگاو هەڵدەگرن.

كۆماری ئیسلامیی ئێران بە پاساوی ئیدئۆلۆژیك، ڕێگە بە چالاكانی ناوخۆ نادات كە بە شێوەی دێموكراتیك داخوازییەكانی كورد بهێننە گۆڕێ. بۆیە تەنیا شتێك كە دەتوانێ بانگەشەی بەهێزبوونی ڕژیمەكەی بخاتە ژێر پرسیارەوە، بەهێزبوونی حیزبی دێموكرات و كۆمەڵەیە. بۆیە بە بەهێزبوونی ئەم حیزبانە، پرسی كوردی ڕۆژهەڵات دەبێتە یەكێك لە دیاردە زەقەكانی هاوكێشەكانی ناوچەكە بۆیە باشترین كار هەوڵدان بۆ لاوازكردنی ئەوانە و هەوڵ دەدەن سەركردایەتیی ئەو حیزبانە بخەنە ژێر گوشاری خۆیان، دووهەمیش تەبلیغ دژی كۆمەڵە و دێموكراتە بۆ ئەوەی كە خەڵك لە پشتگیریی ئەو حیزبانە دڵسارد بكەنەوە.

كۆماری ئیسلامیی بە فەرمی لەگەڵ لایەنە سیاسییەكانی كورد لە بەشەكانی دیكەی كوردستاندا پێوەندیی هەیە و ئەوان بە فەرمی دەناسێت. هەروەها ئەویش دەزانێت ئەم پێوەندییانە جۆرێك داڕێژراوە كە بەرژەوەندیی كوردی بەشەكانی دیكەی كوردستان لەگەڵ كوردستانی ڕۆژهەڵات زۆر جار یەك ناگرێتەوە و تەنانەت بەشەكانی دیكەی كوردستانیش بەرژەوەندییان لەگەڵ یەك نایخوێنێتەوە، بۆ نموونە سەركەوتنی كورد لە ڕۆژئاوا بۆ بە هۆی شكستی كورد لە باكوور. بۆیە كۆماری ئیسلامی بە سانایی دەتوانێ لەو لایەنانە بۆ كونترۆڵكردنی كوردی ڕۆژهەڵات كەڵك وەربگرێت. كۆماری ئیسلامی بە زەقكردنەوەی پەیمانی سایكس پیكۆ دەیهەوی ئەوە بسەلمێنیت كە ئەم پەیمانە دابەشكردنی كوردستانی بندەستی عوسمانی بووە و كوردستانی ئێران بەر لە سایكس پیكۆش هەر بەشێك لە ئێران بووە. تەنانەت توانیویە هیندێك كەسایەتی لە باشووری كوردستان بەم قەناعەتە بگەیەنێت كە تەنیا ناوی سێ پارچەی كوردستان دێنن. تەنانەت لە دهۆك یەكێك لە سیاسەتمەدارانی باشوور بە شێوەی زیمنی ئاماژەی بە كوردستانی ژێردەستی عوسمانی دەكرد. سەعید حەجاریان كە پێشتر یەكێك لە مودیرە ئەمنیەتییەكانی ئێران بووە، بە ڕاشكاوی دەڵێ كورد لە دەرەوەی سنوورەكانی ئێران نەتەوەیە، بەڵام لە ئێراندا نەتەوە نیە. بەو واتایە، كۆماری ئیسلامی پرسی كورد لە بەشەكانی دیكەی كوردستاندا بە فەرمی دەناسێت، بەڵام دان بە كوردی بندەستی خۆیدا نانێت. دیارە كۆماری ئیسلامی دەزانێ كە هەستی كوردایەتی لە زیهنی خەڵكی كورددا سەقامی گرتووە و بۆی ناسڕێتەوە، بۆیە وەك سیاسەتی ئەمنیەتی دیاردەیەكی زیهنی گرینگ نیە. ئەوەی كە بۆ كوماری ئیسلامیی گرینگە، گۆڕینی ئەم هەستە بۆ ئیرادەیەكی سیاسییە كە بتوانێ بەرۆكی خۆدی حكومەت بگرێت و بۆ ئەوەی كە ئەم هەستە ببێتە دیاردەیەكی سیاسی و بەرۆكی ڕێژیم بگرێت دەبێ لە ناو ڕێكخراوێكی سیاسیدا خۆ ببینێتەوە كە مەیدانی كردەوە و خەباتەكەی لە شوێنی ژێردەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی بێت. دیارە ڕێژیم لە ناوخۆی وڵاتدا بە حوكمی ئیدئۆلۆژیكی خۆی ڕێگە نادات كە كورد بە شیوەی مەدەنی خۆی ڕێك بخات و بە دوای مافەكانیدا بكەوێت. هەروەها ئەگەر هەموو كوردێك ببێتە شۆڕشگێڕ، بەڵام لە دەرەوەی سنوورەكانی كوردستان ڕوو لە هەر سیستمێك بكات، بۆ كۆماری ئیسلامی گرینگ نیە. كۆماری ئیسلامیی خۆی دەزانێت كە هەستی كوردایەتی لە ناو زمان و هزرری كوردی ڕۆژهەڵاتدا سەقامی گرتووە بۆیە ئەم هەستە دەبێ لە شوێنێك خاڵی بێتەوە كە دژی خۆی بەكار نەهێنرێت، ئەویش كاناڵیزەكردنی بۆ ئەو دیوی سنوورەكانی كوردستانی بندەستی خۆیەتی. ئەگەر وەك فاكتێك بێهینینەوە دەبینین كە بە پێی دەرفەتێك كە لە ڕۆژهەڵات بو ئەو لایەنانە ڕەخساوە، جەماعەتێك لایەنگەرییان لێ دەكەن. ئەم جەماعەتە چ بە بیركردنەوە و چ بە چالاكی و نووسین زۆربەی هێز و بیری خۆیان، تەرخانی باكوور و ڕۆژئاوای كوردستان دەكەن و بە فارسی و كوردیی سورانی دژی حكومەتی توركیە دەنووسن ئەگەر كەسێك دەقەكانی ئەم جەماعەتە بخوێنێتەوە، دەبینێت كە زۆرتر وەك ئۆپۆزیسیۆنی حكومەتی توركیەن تاكوو ئۆپۆزیسیۆنی ڕێژیمی ئێران، بۆیە هەر ئەوە كە كوردی ڕۆژهەڵات دەوڵەتی توركیە بە دوژمنی خۆی بزانێت تا كۆماری ئیسلامی، بۆ خۆی سەركەوتنێكی گەورەیە بۆ سیاسەتە ئەمنیەتیەكانی كۆماری ئیسلامی. هەر لەم ئاراستەیەدا كۆمەڵێك لە چالاكانی ڕۆژهەڵاتیش نامەیەكیان ئاراستەی خامنەیی كردووە كە تێیدا دوایان لێ كردووە پشتی كورد بگرێت و پرسی كورد بە جیددی وەربگرێت. بێ ئەوەی باس لەوە بكەن كە دەست لە پێشێلكردنی مافی كورد لە كوردستانی ئێراندا هەڵبگرێت. لەم نامەیەدا بەو پەڕی لاوازییەوە ڕاشكاوانە دەڵێن ئێمە تەنیا تەماشاڤانی بارودۆخەكەین و هیچ دەورێكمان لە گۆڕانكارییەكاندا نیە و بۆ ئەوەی دوستایەتیی خۆیان بۆ كوماری ئیسلامیی پشتڕاست بكەنەوە دەڵێن ئێمە پێچەوانەی ئەوانەین كە نامەیان بۆ ترامپ نووسیوە. دواتریش دەڵین لە بەر هەستی بەرپرسایەتی بەرانبەر بە داهاتوی ئێران ئەم نامەیە دەنووسین. پاشان دەڵێن چوونكە خەلیجی فارس گرینگایەتیی خۆی لە دەست داوە، دەبێ ئێران بێتە لە باشوور و ڕۆژئاوا و ئەو لاوازییەی قەرەبوو بكاتەوە و لەوێ بە دوای بەرژەوەندیی خۆیەوە بێت. دواتر باس لەوە دەكەن كە لانیكەم لە بەر دوژمنایەتیی ئەردۆغانیش بووبێت، دەبێ داكۆكی لە كورد، واتە لە ئۆپۆزیسیۆنی ئەردۆغان كە پەكەكەیە و ڕۆژئاوا كە بە دەستی پەكەكەوەیە، بكەی. تەنانەت دڵمان بەوەش خۆش دەبوو كە لە یەك دێڕدا باسی پێشێلكردنی مافی كوردی لە ئێران و لە لایەن سیستمی كۆماری ئیسلامییەوە بكردبایە كە خامنەیی بە بێ ڕكابەر، ڕێبەرایەتیی دەكات.

ئەگەر سەرنجێك بدەینە ئەو فاكتانەی سەرەوە، دەبینین كە سیستمی ئەمنیەتیی كۆماری ئیسلامی لە هەموو سیاسەتەكانیدا بۆ ئاژین كردنی (سوق دادن) هزری كورد بۆ ئەو دیوی سنوورەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە تیئۆرییەكی دەروونناسی بە ناوی "شەرتی بوون" كەڵكی وەرگرتووە.

واتە باسكردن لە ڕۆژهەڵات دەبیتە هۆی تەمێكردن و باسكردن لە سەر بەشەكانی دیكەی كوردستان لەگەڵ بێدەنگی و تەنانەت تەشویق كردن لە لایەن ڕێژیمەوە بەرەوڕوو دەبێت. لە سیاسەتدا بەوە دەڵێن سیاسەتی تێڵا و گێزەر (چماق و هویج) كە دەتوانین بڵێین مودیریەتی ئەمنیەتیی كۆماری ئیسلامی لە سەر كوردستان لەم سیاسەتەدا سەركەوتوو بووە.

لیرەدا باشترین شێوەی بەرەنگاربوونەوەی ئەم سیاسەتەی ڕێژیم، یەكەم بەهێزكردن و زیادكردنی مەعریفەی ڕەخنەگرانە لە ناو شرۆڤەكارە سیاسیەكاندایە. واتە دەبی چاوەدێرانی سیاسی و كۆمەڵایەتی بە چاوی ڕەخنەگرانەوە گۆڕانكارییەكانی بیست ساڵی ڕابردوو لێك بدەنەوە. هەر وەها دەبێ هەم سەركردایەتی و حیزبەكانی ڕۆژهەڵات و هەم چالاكانی سیاسیی كورد هەوڵ بدەن دەوری حیزبەكان لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا زیاتر بكرێت، واتە دەبێ بە گەرم ڕاگرتنی خەبات چ لە شاخ و چ لە شار، دیسان مەسەلەی كورد لە ڕۆژهەڵاتدا بێننە ناو هاوكێشە سیاسییەكانی ناوچەكە. كاری دیكەش دەبێ بكرێت، ئەویش شرۆڤەكردنی سیاسەتی بزووتنەوەی نەتەوەیی دێموكراتیكی كورد و ناچاركردنی لایەنەكانی پارچەكانی دیكە بەوەیە كە یەكەم نابێ لە ڕۆژهەڵاتدا دەستێوەردان بكەن، چوونكە ئەوان ناچارن پێوەندیی سیاسی و ئابوورییان لەگەڵ كۆماری ئیسلامیدا هەبێت، بۆیە توانای خەبات دژی كۆماری ئیسلامییان نیە و دووهەمیش نابێ پێوەندییان لەگەڵ ئێران لە سەر حسابی كوردی ڕۆژهەڵات و حیزبەكانی كوردستانی ئێران بێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان
ــ سیاسەتی شەرخوازیی ڕێژیمی ئێران
ــ هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە
ــ ترس لە تەرەقە
  • \ "ئاسمیلاسیون فەرهەنگی" پڕۆسەیەک بۆ له نێوبردنی کورد
    رستەکانی ئەو پێش‌نووسه پیشان دەدەن که لە ڕوانگەی داڕێژەرانی ئەو پێش نووسەوە، " ئاسمیلاسیۆنی فەرهەنگی" وەکوو بەشێک لە "ژینۆسایدی فەرهەنگی" پێناسە کراوه و لەو پێشنووسەدا جێی گرتووە.
  • د. مەحموود عوسمان: ئێران خۆی دژی کوردە و هەر شتێ کورد بیکا دژیەتی د. مەحموود عوسمان: ئێران خۆی دژی کوردە و هەر شتێ کورد بیکا دژیەتی
    بەرپرسانی هەرێمی کوردستان یەکەم مانگی وەرزی پاییزی ئەمساڵ ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان ئەنجام دەدەن و ئەوەش وەک هەمیشە کاردانەوەی دوو دەوڵەتی ئێران و تورکیەی لێکەوتەوە و بەتایبەتی ڕێژیمی ئێران بە توندی دژایەتی خۆی لەگەڵ ئەو پرسە دەربڕیوە.
  • بە دیوارکێشان، هەستی نەتەوەیی خاشەبڕ ناکرێ بە دیوارکێشان، هەستی نەتەوەیی خاشەبڕ ناکرێ
    جیرانەکانی تورکیەش لە هێندێک شوێن سنووری وڵاتەکانیان لەگەڵ تورکیە بە نەردە و تێلدوور بەستووە. سنووری تورکیە- یوونان لەلایەن یوونانەوە لە ساڵی ٢٠١٢ ڕا بە حەسارێک لە تۆپەکانی سیمی خاردار قاییم کراوە. حکوومەتی بولغارستانیش بە دروستکردنی دیوارێک لە سیمی خاردار بە درێژایی ٣٠ کیلۆمێتر سنووری خۆیان لە گەڵ تورکیە قایمم کردووە.
  • شووناسی بکەرانی هێرشە تێرۆریستیەکەی تاران و پرسێک شووناسی بکەرانی هێرشە تێرۆریستیەکەی تاران و پرسێک
    لەم پرسەی ئەمڕۆی ئێمەشدا تۆڕێک لە دەسەڵات بوونی هەیە کە زیاتر لە یەک سەدەیە کە پێوەندی کوردەکان و فارسەکان لە ئێران یان باشتر وایە بڵیێن (نواندنەوەکانی دیکەیان) لە رۆژهەلاتی ناڤیندا رێک و چوارچێوەیان بۆ دیاری کردووە.
  • هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە
    ڕووداوی تاران پێچەوانەی زۆرینەی لێکدانەوەکان نەک لەجێ ڕوویدا و نە نەخوازراو بوو، نە بەو واتایە یەکلاکەرەوە کە بڵێین سێناریۆی پەتی بوو، بەڵکوو لەو ڕووەوە کە حاکمییەت ساڵانێکی زۆرە بەشێوازی داڕشتنی سیاسەتی سیستماتیک بەستێنی بۆ ڕووداوی ئەوتۆ خۆش کردووە.
  • منداڵ فرۆشی، دیاردەیەک لە وڵاتی چەوسێنەری ئێران منداڵ فرۆشی، دیاردەیەک لە وڵاتی چەوسێنەری ئێران
    ئێران وڵاتێکی چەوسێنەر و گیرۆدە بە نەخۆشییە، برین لەسەر برین لە جەستەی کز و لاوازیی وەک دیکتاتۆری، شەڕ، کوشتار، هەژاری، منداڵفرۆشی و ... سەرهەڵ ئەداو هەموویان لە وڵاتێکی ژێر حوکمی کۆماری ئیسلامی ئێراندا پێکەوە دەژین.
  • ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان (خوێندنەوەیەکی ڕاسان لە قۆناغی پاش داعش) ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان (خوێندنەوەیەکی ڕاسان لە قۆناغی پاش داعش)
    کەوایە لە ئێستادا ئەوەی لە هەنگاوی یەکەمدا ستراتێژی دوو داگیرکەری کوردستان واتە کۆماری ئیسلامی و تورکیا دیاری دەکات، لاواز کردنی دەسەڵاتی سیاسی کورد لە ناوچەکەدایە ، نەک سڕینەوەی شوناسی کوردستان.
  • ترس لە تەرەقە ترس لە تەرەقە
    خامنەیی کە هەیمەنەی درۆیینەی وەمەترسی کەوت، دەستی بە فڕوفیشاڵی زۆرتر کرد و گوایە دەیانەوێ لەگەڵ تیرۆریزمدا شەڕی کۆتایی بکەن، ئەمە لە کاتێکدایە کە تیرۆریزمی چ شیعی و چ سوننیەکەی لە لایەن کۆماری ئیسلامیەوە پەرەی پێ دراوە.
  • خوێندنه‌وه‌یه‌کی ناته‌واو له \ خوێندنه‌وه‌یه‌کی ناته‌واو له "باڵنده‌کانی ده‌م با"
    باڵنده‌کانی ده‌م با به زمانێکی زۆر شاعیرانه و ته‌كنیکێکی تێکه‌ڵاوی گێرانه‌وه، باسی وشکبوونی ئاره‌زەووه‌کانی پیاو له شۆره‌کاتی زیندان و مه‌نفا و ئاواره‌ییدا ده‌کا. باسی خه‌مێک که له ناخی پیاودا سه‌رهه‌ڵده‌دا و به‌دوای وەڵامی پرسیارێکدا د‌‌ه‌گه‌ڕێ، ئه‌وه‌ که: "له‌پێناوی کام تاواندا سزا دراوه ئه‌م پیاوه؟ له‌پێناوی کام تاواندا سزا ده‌درێین؟ له ئاگری کام تۆڵه‌دا ده‌سووتێن؟" (ل. ٢٩)
  • د. عەبدولحەکیم خوسرەو: ئێران بە نیسبەت هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆییەکەی بە شێوازێکی سلبی مامەڵەی کردووە د. عەبدولحەکیم خوسرەو: ئێران بە نیسبەت هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆییەکەی بە شێوازێکی سلبی مامەڵەی کردووە
    وتووێژی ڕۆژنامەی کوردستان لەگەڵ د.عەبدولحەکیم خوسرەو، مامۆستای زانستە سیاسییەکانی زانکۆی سەلاحەدین لە پێوەندی لەگەڵ پرسی ڕێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی هەرێمی کورستان و مەترسی و هەڕەشەکانی حەشدی شەعبی بۆ سەر شنگال و ناوچەکانی دیکەی هەرێمی کوردستان.
  • هەنگاو بەرەو لووتکەی مافی دیاریکردنی چارەنووس هەنگاو بەرەو لووتکەی مافی دیاریکردنی چارەنووس
    زانایان و تئۆریسییەنەکان باس لە دوو هۆی سەرەکی دەکەن کە مافی جیابوونەوە بە گرووپێک دەدات تاکوو لە وڵاتی سەرەکیی خۆیان جیا ببنەوە و وڵاتێکی دیکەی سەربەخۆ بونیاد بنێن. ئەو دوو هۆیە ئەوەندە بەهێزن کە خواستی "تەواویەتی خاکیی" وڵاتان دەتوانرێ بە خاتریان وەلابنرێت. هۆی یەکم ئەوەیە کە ئەگەر وڵاتێک ڕێگری بکا لە گرووپێکی دیاریکراو کە لە بواری نێوخۆییدا کە مافی چارەی‌خۆنووسینی هەبێ و خۆی بەڕێوە ببات.
  • شەریف فەلاح: شیعر و هونەری بەرگری شادەماری ڕاسان و ڕابوونی شۆڕشە شەریف فەلاح: شیعر و هونەری بەرگری شادەماری ڕاسان و ڕابوونی شۆڕشە
    شەریف فەلاح، شاعیر، وەرگێڕ و چالاکوانی فەرهەنگی، ساڵی ١٣٥٣ی هەتاوی لە گوندی (گەزنە)ی سەر بە چەمشاری سنە لەدایک بووە.
  • تاوتوێ کردنی پرسی \ تاوتوێ کردنی پرسی "بەشداریی خەڵکی کوردستان لە هەڵبژاردن"دا
    ئێمە لە هەڵبژاردنی ئێراندا لەگەڵ دیاردەیەک بەرەوڕووین بەناوی "هەڵسووڕی قەدەغەکراو"، چالاکێک یان بکەرێک کە دەتوانێ کارتێکەریی لەسەر ئاراستەی هەڵبژاردنەکان بێ، بەڵام چالاکییەکانی لە ڕێگای جۆراوجۆری یاسایی و نایاسایی قەدەغە و سنووردار کراوە.
  • ئەزموونی دامەزرانی ئیسرائیل و چەند وانەیەک ئەزموونی دامەزرانی ئیسرائیل و چەند وانەیەک
    باوکی سەهیونیزم و دەوڵەتی یەهوود، تێئۆدۆر هێرتسێل بوو کە دەرچووی بەشی یاسای زانکۆی ڤییەن بووە و وەکو ڕۆژنامەوان کاری دەکرد. سەرچاوەی دروستبوونی ئەو بیرۆکەیە کە دەبێ دەوڵەتی یەهوود بۆ یەهوودییەکانی دونیا دروست بکات، لە نێوئاخنی بەڕێوەچوونی دادگای ئەفسەرێکی یەهوودی-فەڕانسەیی لە ساڵى ١٩٨٤کە بە تۆمەتی سیخوڕی بۆ ئەڵمانەکان دادگایی دەکرا دروست بوو.