• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢١ی سێپتامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٣٠ی خەرمانانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ژن، داینامۆیەکی گرینگی ڕاسان

زایینی: ١٠-٠٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/٢٢ - ١١:٣٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ژن، داینامۆیەکی گرینگی ڕاسان
کەژاڵ حاجی میرزایی

ڕزگاری گەلان لە بندەستی و دەستەبەربوونی مافەکانیان پێویستییەکی حاشاهەڵنەگری بە بەشداری هەموو چین و توێژەکان و بەتایبەتی ژنانی کۆمەڵگاکە هەیە. ئەو ڕاستییە تەنانەت لە قۆناغەکانی دوای سەربەخۆیی و لە ڕەوتی پێشکەوتنی کۆمەڵگاکەشدا هەر بوونی هەیە. هەر وەک شەهید دوکتور قاسملوو دەڵێ، "ڕادەی پێشکەوتنی هەر کۆمەڵگایەک بە ڕادەی بەشداریی ژنانی ئەو کۆمەڵگایە هەڵدەسەنگێندرێت".لە لایەکی ترەوە "خەباتی ژنان بۆ یەکسانی و دەستەبەربوونیی مافەکانیان هیچ دژایەتییەکی لەگەڵ خەبات بۆ دیمۆکراسی و مافی نەتەوایەتی نییە" و تەنانەت بۆ وێنە، یەکێک لە پێناسە سەرەکییەکانی خەباتی نەتەوایەتیی کورد، خەبات بۆ یەکسانی ڕەگەزی و مافی ژنانە. کەوابوو تێکچنراوییەکی وەها لە نێوان ئەو دوو خەباتەدا هەیە کە جیاکردنەوەیان تا ڕادەیەکی زۆر ئاستەمە.

لە مێژووی خەباتی کوردستانیشدا لەگەڵ ئەوەیکە بە هۆی دواکەوتوویی و سووننەتیی بوونی کۆمەڵگای کوردەواری ژنان نەیانتوانیوە بە ڕادەیەکی ئیدەئاڵ ڕۆڵی خۆیان بگێڕن، بەردەوام جێگە پەنجەیان لە شۆڕش و بزووتنەوە جەماوەرییەکاندا دیار بووە و دیارە. هاوکات، ڕاستییەکیش کە لە ڕەوتی مێژوویی بەشداری ژنان لە خەباتدا بەدی دەکرێت ئەوەیە کە پێ بە پێی پێشکەوتن و مۆدێڕنیزە بوونیی پێوەندییە کۆمەڵایەتییەکان، وشیاری و تێکەڵاویی ژنان لەگەڵ کاروباری کۆمەڵایەتی و بەتایبەت خەبات بۆ ئازادی و ڕزگاری نەتەوەیی بەرفراوانتر بووە. یەکێکی دیکە لە ڕاستییەکانی مێژووی کۆمەڵایەتیمان ئەوەیە کە ئەو هەستیاری و ڕۆڵگێرییەی ژنی کورد هاوکات بەستراوەییەکی قوڵیی لەگەڵ گوڕوتینی کورەی خەباتی نەتەوەیی-دێموکراتیکی کورد هەبووە. هۆکارەکەشی ئەوە بووە کە بە پێچەوانەی تایبەتمەندیی پیاوسالارانە و کۆنەپارێزانەی دەسەڵاتە داگیرکەرەکان لە ئێران، جووڵانەوەی نەتەوەیی-دێموکراتیکی کوردستان بەردەوام هەڵگری بەها مۆدێڕن و پێشکەوتووە ئینسانییەکان و یەک لەوان داکۆکی لە یەکسانیی ژن و پیاو بووە. بۆیە هەر کات کوورەی جوڵانەوە بە تین بووە بزووتنەوەی ژنانیش لە سۆنگەی پشتیوانی ئەو جووڵانەوەیە، بەهێزتر بووە.

ئەمجارە خەباتێکی نوێ بە نێوی ڕاسان بەرامبەر بە ڕژیمی داگیرکەری کۆماری ئیسلامی دەستی پێکردووە. ڕاسان خەباتێکی گشتگیر و هەمەلایەنەی رزگاریخوازانەیە لە درێژەی خەباتی چەندین ساڵەی مۆدێڕنی کورد بە هەندێک تایبەتمەندی بەرچاوتر. لە ڕاسان‌دا، ڕاسان و ڕابوونی گشت ئەندامانی کۆمەڵ بە هەموو خواست و پێگەیەکیانەوە بە دژی داگیرکاریی و دواکەوتوویی کۆماری ئیسلامی مەبەستە. کارگێڕ(کارگوزار)ی ڕاسان نەک تەنیا پێشمەرگە، بەڵکوو هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵی کوردەوارییە. ئەگەر ڕوویەکی ئەو دراوە ڕۆڵگێڕیی هەموو ئەندامانی کۆمەڵ لە ڕاساندایە، ڕوویەکەی تری، لەخۆگرتن و ڕەنگدانەوەی هەموو خواستە مۆدێڕنەکانی کۆمەڵ لەو خەباتەدایە. واتا ڕاسان چەترێکی بەربڵاوی ڕزگاریخوازانەیە کە هەموو خواستە پێشکەوتووەکانی مرۆڤی کورد وێڕای خواستی نەتەوەیی لە خۆ دەگرێ و بۆی تێدەکۆشێ. لەو نێوەدا، ڕۆڵ و مافی ژن، پێکەوە، گرینگییەکی تایبەتی هەیە. بێ گومان ڕۆڵگێری ژنانی کورد لە ڕاساندا یەکێک لە کۆڵەکە سەرەکییەکانی سەرکەوتنی درێژخایەنی ئەو شۆڕشە دەبێ. لە لایەکی ترەوە بەشداری بەرچاوی ژنان دەبێتە زامنی قورسایی گوتاری ژنانە(یەکسانیی رەگەزی) لە نێو ڕاسانداو مسۆگەر بوونی کۆمەڵگایەکی مرۆڤتەوەری پێشکەوتوو.

دیارە لە نێو ریزەکانی حیزب و رێکخراوەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵاتدا، بەردەوام ژنان شان بە شانی پیاوان چ لە سەنگەرەکانی بەرگریدا و چ لە مێدیا و ڕاگەیاندنەکانیشدا ڕۆڵیان هەبووە و هەیە. بەڵام ڕاسان هەرواکە خاڵ¬وەرچەرخانێکی ستراتیژیکە لە جووڵانەوەی رزگاریخوازیی کورددا، بازدانێکی گرینگیشە لە شکڵ و ناوەڕۆکی رۆڵگێڕی ژن هەم لە بزووتنەوە نەتەوەیی-دیمۆکراتیکەکەی کورد و هەم لە کاروبارە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی دیکەی کوردستانی ڕۆژهەڵاتدا. ئەوەش هەر وەکوو ئاماژەی پێکرا لە بەرفراوانیی چەتر و مەیدانی خەبات و مێتۆدی ڕاسان سەرچاوە دەگرێ. بە واتایەکی تر، قۆناغی نوێی خەبات نەک تاک ڕەهەندی بەڵکوو فرەڕەهەند و فرەتوێژە و تا ڕادەیەکی زۆر خاوەنی تایبەتمەندیی پێوەندیی ئاسۆییە. لەوەوە کە ڕاسان بە مانای هەستانەوە و ڕاپەڕین لە خەو و بە گژ باری باودا چوونەوەیە، کە وابوو هەموو کۆمەڵ بە تێكڕا و چین بە چین و توێژ بە توێژ و هەرکەسەو لە جێگای خۆی دەتوانێ ئەرکی ڕاسانی خۆی و دەورووبەری ڕاپەڕێنێ.

ژنی کورد، هەم دەنگ و هەم بەردەنگی ڕاسان دەبێ. دەنگی ڕاسان دەبێ چوون سەرچاوەی ژین و وێنای چەوساوەترین مرۆڤی کوردە کە زۆرترین پێویستیی بە هەستانەوە هەیە و زۆرترین رەوایی بۆ بەگژداچوونەوەی داگیرکەریی هەیە. بەردەنگی ڕاسان دەبێ چوون ئاڕمانی ڕاسان مزگێنیی بەختیاری و ڕزگاری ژن دەدا. هەروەها ژن کە ڕاسا، کۆمەڵ ڕادەبێ؛ کەوابوو ژن زۆر لە نیوەی کۆمەڵ زۆرترە. بۆیە لە لایەک حەقانییەتی ئازادیخوازی ژن یەکێک لە داینامۆ سەرەکییەکانی ڕاسانە و لە لایەکی ترەوە ژیانی ئازاد و سەربەستی ژن دەرەنجامی لۆژیکیی ڕاسان دەبێ.

کۆبەند:

بە چاوخشاندنێک بە مێژووی کورد و گەلانی ناوچەدا بۆمان دەردەکەوێ کە لە کۆنەوە ژنی کورد رۆڵی بەرچاوی هەبووە لە بزووتنەوە ڕزگاریخوازانەکانی کورد و بەرەنگاربوونەوەی زوڵم و زۆرداریی؛ کە ئەوە خۆی یەکێک لە شانازییە کولتووریی و سیاسییەکانی کورد بووە و ئێستاش بۆتە جێگەی سرنج و ستایشی جیهانی مۆدێڕن.

ڕاسانی نوێ، ئەو دەرفەت و گۆڕەپانەیە کە ژنی کورد جارێکی تر و ئەو جار هەستیارانەتر و لێبڕاوانەتر لە جاران ڕۆڵی خۆی تێدا دەگێڕێ و بە ئیرادە و کردەوەی خۆی ئەو هیوا و هۆمێدەی کە چەند ساڵ بوو لێی بزر ببوو دەبووژێنێتەوە و مزگێنی دەستەبەربوونیی یەکسانی و مرۆڤتەوەری دەداتەوە. لەو گۆڕەپانەدا، بەستێنی خەبات بۆ سەرجەم ژنانی کۆمەڵگا ڕەخساوە و هەر کەس لە هەر شوێنێکەوە دەتوانێ یارمەتیدەری ئەو خەباتە بێت. رێژەی ئەو ژنانەی ناوخۆی وڵات کە بۆیان دەگونجێ شانازیی بەشداری لە ریزەکانی پێشمەرگەیان وەبەر بکەوێ رەنگە زۆر کەم بێت بەڵام باقی ژنان لە ناوخۆ پێویستە بە پشتگەرمی بە ئیرادەی لەشکان-نەهاتووی ڕاسان لە سەر ویست و خواستە نەتەوەیی و دێموکراتیکەکانیان سوور بن و لە هەموو دەرفەتێک کەڵک وەربگرن و بە گژ داگیرکەردا بچنەوە. ژنان لە هەموو جێگە و پێگەیەک، لە ماڵدا، لە قوتابخانەدا، لە ئیدارەدا، لە ناوەندەکاندا و تەنانەت لە دەرەوەی وڵاتیش و بە گشتی لە هەر جێگایەک کە هەن دەتوانن بە بڵاوکردنەوەی پەیامی ڕاسان و بە هۆشیار کردنەوەی دەورووبەریان و لەقاودانی پیلانەکان و ڕەواندنەوەی ترس لە ڕژیم و بردنەسەرێی ورە و ئیرادەی خەڵک لە ڕووبەڕوو بوونەوە لە گەڵ داگیرکەر وخۆتەیارکردنی خۆیان بۆ یارمەتیدان بە پێشمەرگە و...هتد بەشدار ویارمەتیدەری ڕاسان بن. ڕاسانێک کە ئاکامەکەی بریتییە لە بەختەوەری و ئازادی هەموو چین و توێژەکانی کوردستان و بە تایبەت ژنانی کورد.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٨ لەم ژمارەیەدا:

ــ توتالیتاریزم و کۆمەڵگا
ــ شار جمەی دێ
ــ خاکی سووتاووەک تاکتیک یان ستراتێژی؟
ــ کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
  • کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ
    چالاکانی سیاسی لەو باوەڕەدان، ناوەندە ئەمنییەکان و سوپای پاسداران لە ماوەی چەندین ساڵی رابردوودا بە بەڕێوەبردنی مانۆڕ و میلیتاریزە کردنی ناوچە کوردنشینەکانی ئێران، ویستوویانە سیمایەکی نائەمن لە ناوچە کوردنشینەکان نیشان بدەن و بەو هۆیەشەوە هەتا ئێستا بە شێوەی پلان بۆداڕێژراو پیشیان بە گەشە سەندنی ئابووری ناوچە کوردنشینەکان گرتووە.
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    ته‌نز یه‌کێک له شێوازە کاریگه‌رەکانی ئاخاوتنی ئه‌دەبی و هونه‌رییه. ئه‌م شێوازه ئاخاوتنه یه‌کێک له لقەکانی ئه‌دەبیاتی ڕەخنه‌گرانه و کۆمەڵایه‌تییانه‌ به ئه‌ژمار دێت.
  • خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟ خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟
    تێکدانی سرووشتی کوردستان بەمەبەستی تێکدانی ژیانی خەڵک و دەربەدەرکردنیان دەکرێ؛ بۆیە دەبێ ئەو سیاسەتە چەپەڵ و گەماڕەی داگیرکەران هەرچی زیاتر لەقاو بدرێ و پێش بەو وێرانکارییە بگیردرێ. ئەو سیاسەت و پیلانانەی دوژمن لە پێش هەموو شتێکدا دژی زاگۆن و کونوانسیۆنەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان و بەتایبەتی کونوانسیۆنی مافی مرۆڤە.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە سەدەی سێیەمی کۆچیدا کرماشان لە چوارچێوەی دەسەڵاتی "سەفارییەکان"دا بووە، بەڵام گرووپێک لە شیعە کوردەکانی کرماشان بەناوی "حەسەنویە" (حکوومەتی ئالی حەسەنویە)یان دامەزراندووە کە نزیکەی نیو سەدە لەوێ دەسەڵاتیان هەبووە.
  • سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان
    ئەگەر ڕێگای ئەوەشمان پێ بدرێت كە بتوانین وەك گریمانەیەك سیاسەت لە دەرەوەی پانتایی كۆمەڵایەتی دابنین بۆ ئەوەی بتوانین پەیوەندی نێوان ئەم دووانە لە ئاستی ئانۆمیدا شی بكەینەوە، پێویستە بڵێین دوای هەر گۆڕانێكی بناغەیی لە كۆمەڵگا نۆڕم و بەها كۆمەڵایەتییەكان بە شێوەیەكی بنچینەیی دەگۆڕێن و نۆڕم و بەهای كۆمەڵایەتی نوێ جێگایان دەگرنەوە.
  • سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا
    ئەوە حاشاهەڵنەگرە کە کۆمەڵگەی مەدەنیش وەک زۆرینەی بەها ئەوڕۆییەکان چەمکێکە کە لەسەر دیاردەیەکی بەرهەست و عەینی لە نێودڵی کۆمەڵگەی رۆژئاوایی هاتووەتە دەر.
  • توتالیتاریزم وكۆمەڵگا توتالیتاریزم وكۆمەڵگا
    هەربۆیە ئیدی ڕێبەر دەبێتە ئەفسانە و بەقەولی "ئینیا تسیۆسیلۆنێ" كە لە كتێبی مەكتەبی دیكتاتۆرەكان‌دا دەڵێ: «ڕێبەر دەبێتە ئەفسانەی تاكی خۆبە زلزان .» جارێك دەبێتە "سێبەری خودا" و جارێك دەبێتە "نوێنەرو جێبەجێكاری فەرمانی خودا".
  • ئامانجە شاراوەکانی پشت رێککەوتنەکەی نێوان حیزبوڵڵای لوبنان، رێژیمی ئەسەد و داعش ئامانجە شاراوەکانی پشت رێککەوتنەکەی نێوان حیزبوڵڵای لوبنان، رێژیمی ئەسەد و داعش
    ٥- پاش ئەوەی کۆریدۆری تاران - بەیروت لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە تێک درا بۆ ئەوەی رێگایەکی وشکانی بەرەو هاوپەیمانەکانی و بەرەو دەریای سپی ناوەراست بۆ خۆی بکاتەوە_ هەرچەند ئەو کۆریدۆرە پێشتر لەلایەن سەرۆکی هەرێمی کوردستانەوە تێکدرا لەوەی کە ئیزنی بە ئێران نەدا لە رێگای کوردستانەوە رێرەوێک بەرەو سوریا بکاتەوە_ ئێستا دەیهەوێ بە بەهانەی هێزەکانی داعش لە رێگای حەشدی شەعبییەوە ئەو رێگایە بەرەو لوبنان بکاتەوە کە گومانم هەیە لەمەشیاندا بەئاسانی بتوانێ ئەو پلانەی جێبەجێ بکات چونکە لەمێژە ئەمریکا بەو خەونەی ئێرانی زانیوە.
  • گەورەترین لەمپەری سەر ڕێگای ئێران بۆ سازکردنی هیلالی شیعی و پەرەدان بە تووندرەویەکان بوونی هێزی سەربازی ئامریکایە گەورەترین لەمپەری سەر ڕێگای ئێران بۆ سازکردنی هیلالی شیعی و پەرەدان بە تووندرەویەکان بوونی هێزی سەربازی ئامریکایە
    ئەگەرچی هیلالی شیعی بۆتە هۆی کۆنترۆڵی وڵاتانی عەرەبی و کێبڕکێ چەک‌وچۆڵییەکان بە قازانجی کۆمپانیا ئامریکاییەکان شکاوەتەوە و ئەوەش رەوایی بە مانەوەی درێژماوەی ئامریکا دەبەخشێت بەڵام بە دوو هۆکار ئامریکا ئەوە بە قازانجی درێژماوەی خۆی نابینێت.
  • دەوڵەتی موازی؛ كاریگەرترین پیلانی ڕێژیم بۆ مانەوه له دەسەڵات به هەر نرخێک بێ دەوڵەتی موازی؛ كاریگەرترین پیلانی ڕێژیم بۆ مانەوه له دەسەڵات به هەر نرخێک بێ
    بەڵام له دوای شەڕ هەست به كەڵك و بەكارهاتوویی ئەو هێزه كرا، چۆن ئەو هێزە له قوڵایی خەڵكەوه و له ناوچه جیاجیاكانی وڵات وەكوو بەلووچستان، باکوور و باشوور و كوردستان پێکهاتبوو و هەروەها ئەو لاوازیەی کە ئەرتەش هەیبوو ئەو هێزە نەیبوو و سەرەڕای ئەوەش سپای پاسداران هێزێکی ئیدئۆلۆژیک بوو.
  • شار جمەی دێ شار جمەی دێ
    ئەمە یەکەم سووکایەتی و ستەم نەبوو و دوایینیشیان نییە، بەڵام ستەمکاریەکە ئەوەندە روون و ئاشکرا بوو کە خوێنی خەڵکی وەجۆش هێنا و لە کردەوەیەکی مەدەنی و ئاشتیخوازانەدا شاریان داخست و چوونە بەردەم فەرمانداری تاکوو داوای دادپەروەری بکەن.
  • حەسەن شەرەفی: ئەوانەی ڕێژیمی ئێران پێی دەڵێت شەیتانی گەورە و دوژمن، بە کردەوە دەبنە جیرانی کۆماری ئیسلامیی ئێران حەسەن شەرەفی: ئەوانەی ڕێژیمی ئێران پێی دەڵێت شەیتانی گەورە و دوژمن، بە کردەوە دەبنە جیرانی کۆماری ئیسلامیی ئێران
    سەردانی سوپاسالاری ئێران بۆ تورکیە، ئامانج و بەرنامەیان لەو کاتە هەستیارەدا مژاری دیمانەی ئەمجارەی کوردستانە لەگەڵ بەڕێز حەسەن شەرەفی، جێگری سکرتێری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین.
  • سەربەخۆیی باشوور وەک دەرفەتێک بۆ دەوڵەتسازی و دێموکراسیی سەرکەوتوو سەربەخۆیی باشوور وەک دەرفەتێک بۆ دەوڵەتسازی و دێموکراسیی سەرکەوتوو
    هەوڵێکی وا دەتوانێ دوو سوودی هەبێ: لەلایەک، بە دەسنیشان‌کردنی لێکچوون و جیاوازییەکانی باشووری کوردستان لەگەڵ وڵاتانی دیکە، دەتوانین باشتر ڕاڤەی ئەو مەسەلەیە بکەین، لەلایەکی دیکەوە، دەشێ بەرچاوڕوونی لەمەڕ قۆناغەکانی پاش سەربەخۆیی باشووری کوردستان وەدەست بێنین.
  • هەڵسەنگاندنێک لەسەر \ هەڵسەنگاندنێک لەسەر "ڕاسان" و "دەروونی کوردستانی ڕۆژهەڵات"
    بۆ هەڵسەنگاندنی ئەوە کە هەتا ئێستا ڕاسان هەتا چ ڕادەیێک تێکەڵ بە دەروون یان ڕەوانی خەڵکی شەقامی کوردستانی ڕۆژهەڵات لە ناوخۆدا بووە ناچارم مێژویێکی کورتی ڕابردوو بهێنمەوە بەرباس کە لانیکەم لەم شارە کە من تێیدا دەژیم لە دەرونی مرۆڤەکان وخەڵکی تا ڕادەیێک جێگای خۆی کردبوویەوە.