• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٣٠ی مەیی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٩ی جۆزەردانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ژن، داینامۆیەکی گرینگی ڕاسان

زایینی: ١٠-٠٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/٢٢ - ١١:٣٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ژن، داینامۆیەکی گرینگی ڕاسان
کەژاڵ حاجی میرزایی

ڕزگاری گەلان لە بندەستی و دەستەبەربوونی مافەکانیان پێویستییەکی حاشاهەڵنەگری بە بەشداری هەموو چین و توێژەکان و بەتایبەتی ژنانی کۆمەڵگاکە هەیە. ئەو ڕاستییە تەنانەت لە قۆناغەکانی دوای سەربەخۆیی و لە ڕەوتی پێشکەوتنی کۆمەڵگاکەشدا هەر بوونی هەیە. هەر وەک شەهید دوکتور قاسملوو دەڵێ، "ڕادەی پێشکەوتنی هەر کۆمەڵگایەک بە ڕادەی بەشداریی ژنانی ئەو کۆمەڵگایە هەڵدەسەنگێندرێت".لە لایەکی ترەوە "خەباتی ژنان بۆ یەکسانی و دەستەبەربوونیی مافەکانیان هیچ دژایەتییەکی لەگەڵ خەبات بۆ دیمۆکراسی و مافی نەتەوایەتی نییە" و تەنانەت بۆ وێنە، یەکێک لە پێناسە سەرەکییەکانی خەباتی نەتەوایەتیی کورد، خەبات بۆ یەکسانی ڕەگەزی و مافی ژنانە. کەوابوو تێکچنراوییەکی وەها لە نێوان ئەو دوو خەباتەدا هەیە کە جیاکردنەوەیان تا ڕادەیەکی زۆر ئاستەمە.

لە مێژووی خەباتی کوردستانیشدا لەگەڵ ئەوەیکە بە هۆی دواکەوتوویی و سووننەتیی بوونی کۆمەڵگای کوردەواری ژنان نەیانتوانیوە بە ڕادەیەکی ئیدەئاڵ ڕۆڵی خۆیان بگێڕن، بەردەوام جێگە پەنجەیان لە شۆڕش و بزووتنەوە جەماوەرییەکاندا دیار بووە و دیارە. هاوکات، ڕاستییەکیش کە لە ڕەوتی مێژوویی بەشداری ژنان لە خەباتدا بەدی دەکرێت ئەوەیە کە پێ بە پێی پێشکەوتن و مۆدێڕنیزە بوونیی پێوەندییە کۆمەڵایەتییەکان، وشیاری و تێکەڵاویی ژنان لەگەڵ کاروباری کۆمەڵایەتی و بەتایبەت خەبات بۆ ئازادی و ڕزگاری نەتەوەیی بەرفراوانتر بووە. یەکێکی دیکە لە ڕاستییەکانی مێژووی کۆمەڵایەتیمان ئەوەیە کە ئەو هەستیاری و ڕۆڵگێرییەی ژنی کورد هاوکات بەستراوەییەکی قوڵیی لەگەڵ گوڕوتینی کورەی خەباتی نەتەوەیی-دێموکراتیکی کورد هەبووە. هۆکارەکەشی ئەوە بووە کە بە پێچەوانەی تایبەتمەندیی پیاوسالارانە و کۆنەپارێزانەی دەسەڵاتە داگیرکەرەکان لە ئێران، جووڵانەوەی نەتەوەیی-دێموکراتیکی کوردستان بەردەوام هەڵگری بەها مۆدێڕن و پێشکەوتووە ئینسانییەکان و یەک لەوان داکۆکی لە یەکسانیی ژن و پیاو بووە. بۆیە هەر کات کوورەی جوڵانەوە بە تین بووە بزووتنەوەی ژنانیش لە سۆنگەی پشتیوانی ئەو جووڵانەوەیە، بەهێزتر بووە.

ئەمجارە خەباتێکی نوێ بە نێوی ڕاسان بەرامبەر بە ڕژیمی داگیرکەری کۆماری ئیسلامی دەستی پێکردووە. ڕاسان خەباتێکی گشتگیر و هەمەلایەنەی رزگاریخوازانەیە لە درێژەی خەباتی چەندین ساڵەی مۆدێڕنی کورد بە هەندێک تایبەتمەندی بەرچاوتر. لە ڕاسان‌دا، ڕاسان و ڕابوونی گشت ئەندامانی کۆمەڵ بە هەموو خواست و پێگەیەکیانەوە بە دژی داگیرکاریی و دواکەوتوویی کۆماری ئیسلامی مەبەستە. کارگێڕ(کارگوزار)ی ڕاسان نەک تەنیا پێشمەرگە، بەڵکوو هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵی کوردەوارییە. ئەگەر ڕوویەکی ئەو دراوە ڕۆڵگێڕیی هەموو ئەندامانی کۆمەڵ لە ڕاساندایە، ڕوویەکەی تری، لەخۆگرتن و ڕەنگدانەوەی هەموو خواستە مۆدێڕنەکانی کۆمەڵ لەو خەباتەدایە. واتا ڕاسان چەترێکی بەربڵاوی ڕزگاریخوازانەیە کە هەموو خواستە پێشکەوتووەکانی مرۆڤی کورد وێڕای خواستی نەتەوەیی لە خۆ دەگرێ و بۆی تێدەکۆشێ. لەو نێوەدا، ڕۆڵ و مافی ژن، پێکەوە، گرینگییەکی تایبەتی هەیە. بێ گومان ڕۆڵگێری ژنانی کورد لە ڕاساندا یەکێک لە کۆڵەکە سەرەکییەکانی سەرکەوتنی درێژخایەنی ئەو شۆڕشە دەبێ. لە لایەکی ترەوە بەشداری بەرچاوی ژنان دەبێتە زامنی قورسایی گوتاری ژنانە(یەکسانیی رەگەزی) لە نێو ڕاسانداو مسۆگەر بوونی کۆمەڵگایەکی مرۆڤتەوەری پێشکەوتوو.

دیارە لە نێو ریزەکانی حیزب و رێکخراوەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵاتدا، بەردەوام ژنان شان بە شانی پیاوان چ لە سەنگەرەکانی بەرگریدا و چ لە مێدیا و ڕاگەیاندنەکانیشدا ڕۆڵیان هەبووە و هەیە. بەڵام ڕاسان هەرواکە خاڵ¬وەرچەرخانێکی ستراتیژیکە لە جووڵانەوەی رزگاریخوازیی کورددا، بازدانێکی گرینگیشە لە شکڵ و ناوەڕۆکی رۆڵگێڕی ژن هەم لە بزووتنەوە نەتەوەیی-دیمۆکراتیکەکەی کورد و هەم لە کاروبارە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی دیکەی کوردستانی ڕۆژهەڵاتدا. ئەوەش هەر وەکوو ئاماژەی پێکرا لە بەرفراوانیی چەتر و مەیدانی خەبات و مێتۆدی ڕاسان سەرچاوە دەگرێ. بە واتایەکی تر، قۆناغی نوێی خەبات نەک تاک ڕەهەندی بەڵکوو فرەڕەهەند و فرەتوێژە و تا ڕادەیەکی زۆر خاوەنی تایبەتمەندیی پێوەندیی ئاسۆییە. لەوەوە کە ڕاسان بە مانای هەستانەوە و ڕاپەڕین لە خەو و بە گژ باری باودا چوونەوەیە، کە وابوو هەموو کۆمەڵ بە تێكڕا و چین بە چین و توێژ بە توێژ و هەرکەسەو لە جێگای خۆی دەتوانێ ئەرکی ڕاسانی خۆی و دەورووبەری ڕاپەڕێنێ.

ژنی کورد، هەم دەنگ و هەم بەردەنگی ڕاسان دەبێ. دەنگی ڕاسان دەبێ چوون سەرچاوەی ژین و وێنای چەوساوەترین مرۆڤی کوردە کە زۆرترین پێویستیی بە هەستانەوە هەیە و زۆرترین رەوایی بۆ بەگژداچوونەوەی داگیرکەریی هەیە. بەردەنگی ڕاسان دەبێ چوون ئاڕمانی ڕاسان مزگێنیی بەختیاری و ڕزگاری ژن دەدا. هەروەها ژن کە ڕاسا، کۆمەڵ ڕادەبێ؛ کەوابوو ژن زۆر لە نیوەی کۆمەڵ زۆرترە. بۆیە لە لایەک حەقانییەتی ئازادیخوازی ژن یەکێک لە داینامۆ سەرەکییەکانی ڕاسانە و لە لایەکی ترەوە ژیانی ئازاد و سەربەستی ژن دەرەنجامی لۆژیکیی ڕاسان دەبێ.

کۆبەند:

بە چاوخشاندنێک بە مێژووی کورد و گەلانی ناوچەدا بۆمان دەردەکەوێ کە لە کۆنەوە ژنی کورد رۆڵی بەرچاوی هەبووە لە بزووتنەوە ڕزگاریخوازانەکانی کورد و بەرەنگاربوونەوەی زوڵم و زۆرداریی؛ کە ئەوە خۆی یەکێک لە شانازییە کولتووریی و سیاسییەکانی کورد بووە و ئێستاش بۆتە جێگەی سرنج و ستایشی جیهانی مۆدێڕن.

ڕاسانی نوێ، ئەو دەرفەت و گۆڕەپانەیە کە ژنی کورد جارێکی تر و ئەو جار هەستیارانەتر و لێبڕاوانەتر لە جاران ڕۆڵی خۆی تێدا دەگێڕێ و بە ئیرادە و کردەوەی خۆی ئەو هیوا و هۆمێدەی کە چەند ساڵ بوو لێی بزر ببوو دەبووژێنێتەوە و مزگێنی دەستەبەربوونیی یەکسانی و مرۆڤتەوەری دەداتەوە. لەو گۆڕەپانەدا، بەستێنی خەبات بۆ سەرجەم ژنانی کۆمەڵگا ڕەخساوە و هەر کەس لە هەر شوێنێکەوە دەتوانێ یارمەتیدەری ئەو خەباتە بێت. رێژەی ئەو ژنانەی ناوخۆی وڵات کە بۆیان دەگونجێ شانازیی بەشداری لە ریزەکانی پێشمەرگەیان وەبەر بکەوێ رەنگە زۆر کەم بێت بەڵام باقی ژنان لە ناوخۆ پێویستە بە پشتگەرمی بە ئیرادەی لەشکان-نەهاتووی ڕاسان لە سەر ویست و خواستە نەتەوەیی و دێموکراتیکەکانیان سوور بن و لە هەموو دەرفەتێک کەڵک وەربگرن و بە گژ داگیرکەردا بچنەوە. ژنان لە هەموو جێگە و پێگەیەک، لە ماڵدا، لە قوتابخانەدا، لە ئیدارەدا، لە ناوەندەکاندا و تەنانەت لە دەرەوەی وڵاتیش و بە گشتی لە هەر جێگایەک کە هەن دەتوانن بە بڵاوکردنەوەی پەیامی ڕاسان و بە هۆشیار کردنەوەی دەورووبەریان و لەقاودانی پیلانەکان و ڕەواندنەوەی ترس لە ڕژیم و بردنەسەرێی ورە و ئیرادەی خەڵک لە ڕووبەڕوو بوونەوە لە گەڵ داگیرکەر وخۆتەیارکردنی خۆیان بۆ یارمەتیدان بە پێشمەرگە و...هتد بەشدار ویارمەتیدەری ڕاسان بن. ڕاسانێک کە ئاکامەکەی بریتییە لە بەختەوەری و ئازادی هەموو چین و توێژەکانی کوردستان و بە تایبەت ژنانی کورد.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠١ لەم ژمارەیەدا:

ــ کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانەی بەلارێ‌دا چوون
ــ لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
ــ ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک
ــ ژێستی سیاسی و خەباتکاری
  • هەڵبژاردن لە ڕێژیمی كۆماری ئیسلامی، ئەزموونێكی ئەزموون كراو هەڵبژاردن لە ڕێژیمی كۆماری ئیسلامی، ئەزموونێكی ئەزموون كراو
    یەكەم: ئەوەی كە كۆڵەكە ڕووخاوەكانی ئابووری و سیاسی نۆژن كەنەوە تا شانۆگەریی هەڵبژاردنێكی هێمن و بێ‌كێشە وە پشت سەر بنێن.
  • کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست
    لەبەرچاوگرتنى ئەو هەنگاوانە بۆ دەستەبەرکردنى مافى کورد پێویستە و زۆر ڕوونە ئەگەر خۆمان پێشقەدەم نەبین لە کار کردن لە ئاراستەى ئەو ستراتیژییە، سەرکەوتنى کاتى یا بانگەشەى ڕاگەیاندن ناتوانن داهاتوویەکى ڕوون بۆ کورد دابین بکەن.
  • پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌ پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌
    یه‌كێك له‌ كێشه‌كانی كورد نه‌بوونی یه‌كگرتووییه‌كی عه‌ینی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌سه‌ڵات، دامه‌زراوه‌ یاخود ڕێكخراوێكی سه‌راسه‌ری بووه‌. له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ش بۆ نه‌بوونی ڕه‌گه‌زه‌ مۆدێڕنه‌ ناسنامه‌ییه‌كان(مادی و نامادی) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا كه‌ درێژكراوه‌ی میژووی سیاسی-كولتووری و كۆمه‌ڵایه‌تی بارودۆخی كورد/كوردستان بووه‌ له‌ هه‌موو به‌شه‌كاندا، به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.
  • سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟ سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟
    ڕۆمییەکان لە نیوان کۆیلەکان و بەکرێگیراواندا جیاوازی دادەنێن و بە گوێرەی بیر و باوەڕی ئەوان، کۆیلە کە کەرەستەیەکە، لە نووسینی وەسیەتنامە بێ‌بەشە و ناتوانێ وەک شاهێد لە دۆسیەیەکدا شاهێدی بدات یان سکاڵا تۆمار بکات، بەڵام ئەگەر سەرپێچییەک بکات یان یاسایەک بخاتە ژێ پێ، دەبێ سزا بدرێ.
  • ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک
    ڕۆژنامەی کەیهان لە ژمارەی چەند ڕۆژ پێشی خۆیدا ڕایگەیاند؛ کەسانێک لە گوند و شار و شارۆچکە بێبەش کراوەکانی ئێراندا، هەڕەشەیان لە خەڵکی بێ‌دەرەتان و کەم‌داهات و هەژار کردووە کە ئەگەر دەنگ بە ڕۆحانی نەدەن بوودجە و یارانەکانتان لێ دەبڕین.
  • کۆماری ئیسلامی – حەتمیەتی لە ناوچوون کۆماری ئیسلامی – حەتمیەتی لە ناوچوون
    ستراتیژی ئیدارەدانی نێوخۆییان بۆ جڵەوگیرکردنی کۆمەڵگا لەسەر دوو بنەمای سەرەکی خۆی دەبینێتەوە، یەکەم : سیاسەتی زەبر و زەنگ و تێرۆری دەوڵەتی. دووەم : کارکردن لەسەر ستراتیژێکی پەروەردەیی زەمینەساز بۆ بێ‌ئاگاکردن و جڵەوگیرکردن و دەستەمۆکردنی کۆمەڵگا لەڕێگای خستنەگەڕی فاکتەرە فەرهەنگی و ئابوورییەکان.
  • لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
    لە کۆماری ئیسلامی‌دا بەناو "پەروەردەی ئیسلامی"یان بەرز کردوەتەوە، هەموو شتێکیان بەستووەتەوە بەو تەوەرە لە بەر ئەوەی تەنیا بە خەڵکی بسەلمێن کە "وەلی فەقیهـ"، نوێنەری خودایە لە سەر زەوی.
  • کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانە کە بە لارێ‌دا چوون کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانە کە بە لارێ‌دا چوون
    ڕەنگە بەئەنجام گەیشتنی ئەم پڕۆسە ماوەیەکی زەمەنیی زۆری پێویست بێت کە بە ئاکام گەیشتنی زۆر ئەستەم دەبێت، بەڵام لە ئاکامدا بیر و هزری داگیرکەر تووشی ڕەپاڵدان (فرافکنی) دەبێت کە تەنانەت خۆیشی لە تەنیایی خۆیدا ناتوانێت کارە ناڕەواکەی ڕۆژی یەکەمی خۆی بە ناڕەوا بزانێت!!!
  • ژێستی سیاسی و خەباتکاری ژێستی سیاسی و خەباتکاری
    ئەم جۆرە سیمایانە کە ڕەنگە لێرە و لەوێ نموونەیان پەیدا ببێ، دەیانەوێ هەم لە ئاسوودەیی کایەکردن لە چوارچێوەی ڕێژیم بەشدار بن و هەم سیمای خەباتکارییان هەبێ، کە لە ڕاستیدا بوونەوەرێکن کە سیمای خەباتیان پێ ناشیرین دەکرێ و لە کاتی هەڵهاتنی هەتاوی ئازادی‌دا دۆڕاوییان زیاتر دەردەکەوێ.
  • ‌ئامانجی ئێمە ‌ئامانجی ئێمە
    ئەم قەڵایە کە حیزبی دێموکراتی کوردستان دایمەزراند و بناغەی دانا، ٧٠ ساڵە کە بەپێوەیە و نەک مەترسیی ڕووخانی لەسەر نیە، بەڵکوو لەگەڵ تێپەڕینی ڕۆژ و مانگ و ساڵدا، پتەوتر و قایمتر لە جاران، دەبێ بە قەڵای بەرخۆدانی ڕووناکبیری و هزری و چاوی وشیار و تیژی کۆمەڵگای کوردستان.
  • ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم
    سەرەڕای تێپه‌ڕبوونی ماوەیەکى کورت لە ده‌سه‌ڵاتداریی ترامپ، پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و دیکتاتۆرەکانی سەردەم زۆر ئاڵۆز بووە و تەنانەت زۆر لایەن كاتژمێری سفری ده‌ستپێكی شەڕی جیهانی کە لایەکی ئەمریکا بێت، ڕادەگەینن. ئەو جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ حکوومەتی پێشووی ئۆباما هەیە کە خه‌ڵاتی نۆبێلی ئاشتیی وه‌رگرتبوو، بەڵام زۆر کێشەی چارەسه‌ر نەکراوی لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا بەجێهشت.
  • تاوتوێ کردنی هەڵبژاردن لە چەند پرسیاردا تاوتوێ کردنی هەڵبژاردن لە چەند پرسیاردا
    بابەتی هەڵبژاردن وەک چەمکێک کە لە دەسەڵاتێکی دێموکراتیکەوە، چۆتە نێو کۆماری ئیسلامی و هەر وەها بوونی دوو باڵی جیاواز لە پێكهاتەی سیاسی ڕێژیمدا، وای کردووە، کە لە ئێراندا هەم کۆمەڵگا و هەم لایەنە سیاسییەکانی دەرەوەی پێکهاتەی ڕێژیم لە هەڵوێست گرتن، لەسەر هەڵبژاردن تووشی جۆرێک دڕدۆنگی و ڕاڕایی بێن، و دەرئەنجامی ئەو ڕاڕا بوونەش، دەبێتە ئاوێک و دەچێتە ئاشێ کۆماری ئیسلامییەوە.
  • ڕۆستەم جەهانگیری: کورد بە بێ پارێزگاکانی ورمێ، کرماشان و ئیلام جەستەیەکی كه‌مئه‌ندامه‌ ڕۆستەم جەهانگیری: کورد بە بێ پارێزگاکانی ورمێ، کرماشان و ئیلام جەستەیەکی كه‌مئه‌ندامه‌
    کاتێک ئێمه باسی "ستەمی نەتەوەیی" دەکەین، ئاماژه به مێژوویەکی زۆرتر له ٢٥٠٠ساڵ لێوانلێو له داگیرکاری، ژینۆساید، ئاسمیلاسیۆن، داگیرکەر،چەوساندنەوه، هەڵداشتن، زیندان و له‌نێوبردنی ژینگەی نه‌ته‌وه‌یه‌ك دەکەین که وێڕای ئەو هەموو جینایەته، مێژوویه‌کی لێوانلێو له بەرخۆدان و شۆڕشی بۆ مانەوە و به‌دەستهێنانی ژیانێکی ئینسانی و سەروەریی سیاسی له بازنەی جوگرافیای خۆیدا تۆمار کردووه.
  • دەنگ‌دان بۆ بەردەوامیی ڕاووڕووت و جینایەت؟ دەنگ‌دان بۆ بەردەوامیی ڕاووڕووت و جینایەت؟
    بۆ شی کردنەوەی وەڵامی ئەو دوو پرسیارە سەرەکییە، پێویستە کە لە پێشدا بە کورتی لە سەر مانای هەندێک کۆنسێپتی سەرەکی کە لەو وتارەدا بە کار دەبردرێن، ڕاوەستین؛ بۆ نموونە: دێموکراسی، هەڵبژاردن، بەشداری کردن، سیستمی تەواویەتخواز، تێۆلۆژی.