• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٦ی فێڤریەی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٨ی رەشەمەی ١٣٩٥ی هەتاوی  

ژن، داینامۆیەکی گرینگی ڕاسان

زایینی: ١٠-٠٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/٢٢ - ١١:٣٥ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ژن، داینامۆیەکی گرینگی ڕاسان
کەژاڵ حاجی میرزایی

ڕزگاری گەلان لە بندەستی و دەستەبەربوونی مافەکانیان پێویستییەکی حاشاهەڵنەگری بە بەشداری هەموو چین و توێژەکان و بەتایبەتی ژنانی کۆمەڵگاکە هەیە. ئەو ڕاستییە تەنانەت لە قۆناغەکانی دوای سەربەخۆیی و لە ڕەوتی پێشکەوتنی کۆمەڵگاکەشدا هەر بوونی هەیە. هەر وەک شەهید دوکتور قاسملوو دەڵێ، "ڕادەی پێشکەوتنی هەر کۆمەڵگایەک بە ڕادەی بەشداریی ژنانی ئەو کۆمەڵگایە هەڵدەسەنگێندرێت".لە لایەکی ترەوە "خەباتی ژنان بۆ یەکسانی و دەستەبەربوونیی مافەکانیان هیچ دژایەتییەکی لەگەڵ خەبات بۆ دیمۆکراسی و مافی نەتەوایەتی نییە" و تەنانەت بۆ وێنە، یەکێک لە پێناسە سەرەکییەکانی خەباتی نەتەوایەتیی کورد، خەبات بۆ یەکسانی ڕەگەزی و مافی ژنانە. کەوابوو تێکچنراوییەکی وەها لە نێوان ئەو دوو خەباتەدا هەیە کە جیاکردنەوەیان تا ڕادەیەکی زۆر ئاستەمە.

لە مێژووی خەباتی کوردستانیشدا لەگەڵ ئەوەیکە بە هۆی دواکەوتوویی و سووننەتیی بوونی کۆمەڵگای کوردەواری ژنان نەیانتوانیوە بە ڕادەیەکی ئیدەئاڵ ڕۆڵی خۆیان بگێڕن، بەردەوام جێگە پەنجەیان لە شۆڕش و بزووتنەوە جەماوەرییەکاندا دیار بووە و دیارە. هاوکات، ڕاستییەکیش کە لە ڕەوتی مێژوویی بەشداری ژنان لە خەباتدا بەدی دەکرێت ئەوەیە کە پێ بە پێی پێشکەوتن و مۆدێڕنیزە بوونیی پێوەندییە کۆمەڵایەتییەکان، وشیاری و تێکەڵاویی ژنان لەگەڵ کاروباری کۆمەڵایەتی و بەتایبەت خەبات بۆ ئازادی و ڕزگاری نەتەوەیی بەرفراوانتر بووە. یەکێکی دیکە لە ڕاستییەکانی مێژووی کۆمەڵایەتیمان ئەوەیە کە ئەو هەستیاری و ڕۆڵگێرییەی ژنی کورد هاوکات بەستراوەییەکی قوڵیی لەگەڵ گوڕوتینی کورەی خەباتی نەتەوەیی-دێموکراتیکی کورد هەبووە. هۆکارەکەشی ئەوە بووە کە بە پێچەوانەی تایبەتمەندیی پیاوسالارانە و کۆنەپارێزانەی دەسەڵاتە داگیرکەرەکان لە ئێران، جووڵانەوەی نەتەوەیی-دێموکراتیکی کوردستان بەردەوام هەڵگری بەها مۆدێڕن و پێشکەوتووە ئینسانییەکان و یەک لەوان داکۆکی لە یەکسانیی ژن و پیاو بووە. بۆیە هەر کات کوورەی جوڵانەوە بە تین بووە بزووتنەوەی ژنانیش لە سۆنگەی پشتیوانی ئەو جووڵانەوەیە، بەهێزتر بووە.

ئەمجارە خەباتێکی نوێ بە نێوی ڕاسان بەرامبەر بە ڕژیمی داگیرکەری کۆماری ئیسلامی دەستی پێکردووە. ڕاسان خەباتێکی گشتگیر و هەمەلایەنەی رزگاریخوازانەیە لە درێژەی خەباتی چەندین ساڵەی مۆدێڕنی کورد بە هەندێک تایبەتمەندی بەرچاوتر. لە ڕاسان‌دا، ڕاسان و ڕابوونی گشت ئەندامانی کۆمەڵ بە هەموو خواست و پێگەیەکیانەوە بە دژی داگیرکاریی و دواکەوتوویی کۆماری ئیسلامی مەبەستە. کارگێڕ(کارگوزار)ی ڕاسان نەک تەنیا پێشمەرگە، بەڵکوو هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵی کوردەوارییە. ئەگەر ڕوویەکی ئەو دراوە ڕۆڵگێڕیی هەموو ئەندامانی کۆمەڵ لە ڕاساندایە، ڕوویەکەی تری، لەخۆگرتن و ڕەنگدانەوەی هەموو خواستە مۆدێڕنەکانی کۆمەڵ لەو خەباتەدایە. واتا ڕاسان چەترێکی بەربڵاوی ڕزگاریخوازانەیە کە هەموو خواستە پێشکەوتووەکانی مرۆڤی کورد وێڕای خواستی نەتەوەیی لە خۆ دەگرێ و بۆی تێدەکۆشێ. لەو نێوەدا، ڕۆڵ و مافی ژن، پێکەوە، گرینگییەکی تایبەتی هەیە. بێ گومان ڕۆڵگێری ژنانی کورد لە ڕاساندا یەکێک لە کۆڵەکە سەرەکییەکانی سەرکەوتنی درێژخایەنی ئەو شۆڕشە دەبێ. لە لایەکی ترەوە بەشداری بەرچاوی ژنان دەبێتە زامنی قورسایی گوتاری ژنانە(یەکسانیی رەگەزی) لە نێو ڕاسانداو مسۆگەر بوونی کۆمەڵگایەکی مرۆڤتەوەری پێشکەوتوو.

دیارە لە نێو ریزەکانی حیزب و رێکخراوەکانی کوردستانی ڕۆژهەڵاتدا، بەردەوام ژنان شان بە شانی پیاوان چ لە سەنگەرەکانی بەرگریدا و چ لە مێدیا و ڕاگەیاندنەکانیشدا ڕۆڵیان هەبووە و هەیە. بەڵام ڕاسان هەرواکە خاڵ¬وەرچەرخانێکی ستراتیژیکە لە جووڵانەوەی رزگاریخوازیی کورددا، بازدانێکی گرینگیشە لە شکڵ و ناوەڕۆکی رۆڵگێڕی ژن هەم لە بزووتنەوە نەتەوەیی-دیمۆکراتیکەکەی کورد و هەم لە کاروبارە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی دیکەی کوردستانی ڕۆژهەڵاتدا. ئەوەش هەر وەکوو ئاماژەی پێکرا لە بەرفراوانیی چەتر و مەیدانی خەبات و مێتۆدی ڕاسان سەرچاوە دەگرێ. بە واتایەکی تر، قۆناغی نوێی خەبات نەک تاک ڕەهەندی بەڵکوو فرەڕەهەند و فرەتوێژە و تا ڕادەیەکی زۆر خاوەنی تایبەتمەندیی پێوەندیی ئاسۆییە. لەوەوە کە ڕاسان بە مانای هەستانەوە و ڕاپەڕین لە خەو و بە گژ باری باودا چوونەوەیە، کە وابوو هەموو کۆمەڵ بە تێكڕا و چین بە چین و توێژ بە توێژ و هەرکەسەو لە جێگای خۆی دەتوانێ ئەرکی ڕاسانی خۆی و دەورووبەری ڕاپەڕێنێ.

ژنی کورد، هەم دەنگ و هەم بەردەنگی ڕاسان دەبێ. دەنگی ڕاسان دەبێ چوون سەرچاوەی ژین و وێنای چەوساوەترین مرۆڤی کوردە کە زۆرترین پێویستیی بە هەستانەوە هەیە و زۆرترین رەوایی بۆ بەگژداچوونەوەی داگیرکەریی هەیە. بەردەنگی ڕاسان دەبێ چوون ئاڕمانی ڕاسان مزگێنیی بەختیاری و ڕزگاری ژن دەدا. هەروەها ژن کە ڕاسا، کۆمەڵ ڕادەبێ؛ کەوابوو ژن زۆر لە نیوەی کۆمەڵ زۆرترە. بۆیە لە لایەک حەقانییەتی ئازادیخوازی ژن یەکێک لە داینامۆ سەرەکییەکانی ڕاسانە و لە لایەکی ترەوە ژیانی ئازاد و سەربەستی ژن دەرەنجامی لۆژیکیی ڕاسان دەبێ.

کۆبەند:

بە چاوخشاندنێک بە مێژووی کورد و گەلانی ناوچەدا بۆمان دەردەکەوێ کە لە کۆنەوە ژنی کورد رۆڵی بەرچاوی هەبووە لە بزووتنەوە ڕزگاریخوازانەکانی کورد و بەرەنگاربوونەوەی زوڵم و زۆرداریی؛ کە ئەوە خۆی یەکێک لە شانازییە کولتووریی و سیاسییەکانی کورد بووە و ئێستاش بۆتە جێگەی سرنج و ستایشی جیهانی مۆدێڕن.

ڕاسانی نوێ، ئەو دەرفەت و گۆڕەپانەیە کە ژنی کورد جارێکی تر و ئەو جار هەستیارانەتر و لێبڕاوانەتر لە جاران ڕۆڵی خۆی تێدا دەگێڕێ و بە ئیرادە و کردەوەی خۆی ئەو هیوا و هۆمێدەی کە چەند ساڵ بوو لێی بزر ببوو دەبووژێنێتەوە و مزگێنی دەستەبەربوونیی یەکسانی و مرۆڤتەوەری دەداتەوە. لەو گۆڕەپانەدا، بەستێنی خەبات بۆ سەرجەم ژنانی کۆمەڵگا ڕەخساوە و هەر کەس لە هەر شوێنێکەوە دەتوانێ یارمەتیدەری ئەو خەباتە بێت. رێژەی ئەو ژنانەی ناوخۆی وڵات کە بۆیان دەگونجێ شانازیی بەشداری لە ریزەکانی پێشمەرگەیان وەبەر بکەوێ رەنگە زۆر کەم بێت بەڵام باقی ژنان لە ناوخۆ پێویستە بە پشتگەرمی بە ئیرادەی لەشکان-نەهاتووی ڕاسان لە سەر ویست و خواستە نەتەوەیی و دێموکراتیکەکانیان سوور بن و لە هەموو دەرفەتێک کەڵک وەربگرن و بە گژ داگیرکەردا بچنەوە. ژنان لە هەموو جێگە و پێگەیەک، لە ماڵدا، لە قوتابخانەدا، لە ئیدارەدا، لە ناوەندەکاندا و تەنانەت لە دەرەوەی وڵاتیش و بە گشتی لە هەر جێگایەک کە هەن دەتوانن بە بڵاوکردنەوەی پەیامی ڕاسان و بە هۆشیار کردنەوەی دەورووبەریان و لەقاودانی پیلانەکان و ڕەواندنەوەی ترس لە ڕژیم و بردنەسەرێی ورە و ئیرادەی خەڵک لە ڕووبەڕوو بوونەوە لە گەڵ داگیرکەر وخۆتەیارکردنی خۆیان بۆ یارمەتیدان بە پێشمەرگە و...هتد بەشدار ویارمەتیدەری ڕاسان بن. ڕاسانێک کە ئاکامەکەی بریتییە لە بەختەوەری و ئازادی هەموو چین و توێژەکانی کوردستان و بە تایبەت ژنانی کورد.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٦٩٥ لەم ژمارەیەدا:

ــ نیشانەناسیی ڕاسان وەک شەڕی نوێ
ــ فرۆشتنی منداڵان، فرۆشتنی بەشێك لە ژیان
ــ ئاستەنگەکانی بەردەم سەربەخۆیی باشووری کوردستان
ــ ڕاسان و خەباتی مەدەنی
  • مستەفا هیجری: ئه‌وڕۆ له‌ هاوكێشه‌كانی جیهاندا حسێب له‌سه‌ر هێز ‌ده‌كرێ مستەفا هیجری: ئه‌وڕۆ له‌ هاوكێشه‌كانی جیهاندا حسێب له‌سه‌ر هێز ‌ده‌كرێ
    ئایا ئه‌وه‌ی كه‌ كوردستانی ئێران له‌ ڕۆژەڤی ناوچه‌ و جیهاندا نییه‌، كێشه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر بارودۆخی دونیا، یان خۆمان وه‌ك كوردی ڕۆژهه‌ڵات یا هۆكاری دیكه‌؟
  • ئاستەنگەکانی بەردەم سەربەخۆیی باشووری کوردستان ئاستەنگەکانی بەردەم سەربەخۆیی باشووری کوردستان
    ئەگەر بێت و کورد لەو قوناغە هەستیارەدا بە دەرس وەرگرتن لە مێژوو و هەبوونی تێڕوانینێکی ڕوون بۆ داهاتوو نەجووڵێتەوە، ئەوە ئەگەری دووبارە ڕوودانی هەموو نەهامەتییەکانی سەد ساڵی ڕابردوو لە ئارادا هەیە، و بە پێچەوانەش دەتوانێ سەد ساڵی داهاتوو بە شێوەیەک بۆ کورد درووست بکات کە، بەر لە هەمووشتێک کەرامەت و ئازادی بۆ خۆی بگەڕێنێتەوە، و پاشانیش لە جێگای شەڕ و گیانفیداکردن بۆ نیشتمان، بیاڤەکانی وەکوو پێشکەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتی بکاتە ئەرکە سەرەکییەکانی خۆی.
  • ڕۆشنبیر؛ ویژدانی كۆمه‌ڵگا ڕۆشنبیر؛ ویژدانی كۆمه‌ڵگا
    له ڕاستیدا، له ڕۆژهه‌ڵاتی ‌نێوه‌ڕاست به تایبه‌ت له ئێراندا، ئه‌م كێشه‌یه فراوانتر و ئه‌م پرسیارگه‌له به‌رچاوترن، ئه‌ویش له بارودۆخێكی نائاسایی كه ڕۆشنبیری ئه‌م ناوچه‌یه تووشی ده‌بێت و به شێوه‌گه‌لێك ناكۆكی له كردار و گوتاریان ده‌بینرێت كه ڕه‌نگه له كه‌متر شۆێنك له‌م دنیایه ببیندرێت و ئه‌مه دەرخەری ئەوەیە كه كاراكتری ڕۆشنبیری فیدای بارودۆخێكی ڕامیاری – كۆمه‌ڵایه‌تی بووه .
  • فرۆشتنی منداڵان، فرۆشتنی بەشێك لە ژیان فرۆشتنی منداڵان، فرۆشتنی بەشێك لە ژیان
    چیرۆكی منداڵانی تازە لەدایكبوو كە پێ دەنێنە نێو دنیایەكی پڕ لە ژان و خەفەت و هەر لە سەرەتای هاتنیانەوە بۆ ئەم دنیا، بە جێگای باوەشی گەرمی بنەماڵەكانیان میوانی باوەشی سارد و پڕ لە مەینەتی شەقامەكان دەبن، چیرۆكێكی دڵتەزێنە كە بە مامەڵە كردن لەسەر ئەوان گیرفانی دەستە و گرووپە مافیاكانی لێ پڕ دەبێت و لە كۆتاییشدا كەس وەڵامدەری داهاتووی پڕ لە خەفەت و تاریكیی ئەوان نابێت.
  • یەکیەتیی لاوان، وەک یەکەم ڕێکخراوی تایبەت بە توێژی لاوی کورد یەکیەتیی لاوان، وەک یەکەم ڕێکخراوی تایبەت بە توێژی لاوی کورد
    هەر بە سەرنجدان بەم ڕاستییە حاشاهەڵنەگرەش بوو كە؛ یەكیەتیی لاوانی دێموكراتی كوردستانی ئێران له‌ یەكێك لە زێڕینترین قۆناغەكانی بزاڤی ڕزگاریخوازی نەتەوەی كورددا، دامەزرا.
  • ئەزموونێكی تاڵ كە لە باشووری كوردستان دووپات كرایەوە! ئەزموونێكی تاڵ كە لە باشووری كوردستان دووپات كرایەوە!
    بە دامەزرانی سپای پاسداران، جموجووڵی خەڵكی ئێران كە تازە لە ژێر ستەمی پاشایەتی ڕزگاریان ببوو، جارێكیتر كەوتەوە ژێر چاوەدێری و دەسەڵاتی ڕێژیمی تازە و تووشی زەبر و زەنگ و سەركوت بووەوە.
  • نیشانەناسیی ڕاسان وەک شەڕی نوێ نیشانەناسیی ڕاسان وەک شەڕی نوێ
    قسەکانم بە ڕوونی چاودێری لە بەرپرسیایەتێکە کە لە شێوازی بەیانی ئەدەبی خۆی دەردەخات. هەڵسەنگاندنی بەرپرسیارەتی، لە چوارچێوەی ئیدئۆلۆژیک، هەڵەیەکی گەورەیە لە حیزبەکانی دیکەی کوردستانی ڕۆژهەڵات، لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا تووشی بوونە.
  • ڕاسان و خەباتی مەدەنی ڕاسان و خەباتی مەدەنی
    ڕاسانی ڕۆژهەڵات بەبێ خەباتی شار و کەڵک وەرگرتن لە هێزی خەڵک مانایەکی نابێ و خەباتی شار یەکێک لە کۆڵەکەکانی ڕاسانە و ئامانجی ڕاسانیش بریتیە لە ڕێکخستنی خەڵک لە خەباتێکی جیددی و واقیعیدا، دژ بە سیستمی زاڵ، بۆ ئەوەی داهاتوویەکی باشتر بونیات بنرێ نەک ئەم سیستمە بە دەمامکی ڕەنگاڵەوە بمێنێتەوە.
  • سیاسەتی دوور هاوێتنی پرسی كورد بۆ ئەو دیوی سنوورەكانی ئێران سیاسەتی دوور هاوێتنی پرسی كورد بۆ ئەو دیوی سنوورەكانی ئێران
    لە سیستمە داخراوەكاندا زۆربەی پێوەندی و پلانەكان، بە تایبەتی سیاسەت و پلانە ئەمنیەتیەكانیان، بە شێوەی نهێنی دادەڕێژرێت. بۆ ناسینی هیندێك لە سیاسەتەكانی سیستمە داخراوەكان لە زانستی سیاسەتدا چاو لە ڕەفتار و هەڵسوكەوتی ئەو سیستمانە لە هەمبەر ئەو دیاردانەدا دەكرێت كە بە حوكمی سیستمی داخراو، وەك كێشەی ئەمنیەتی دەناسرێن.
  • ئارەش ساڵح: حیزبی دێموکرات نەبزی کۆمەڵگای کوردستانی ڕۆژهەڵاتە و کوردستانی ڕۆژهەڵاتیش لەو ئەگەرەدا ڕۆڵێ ڕێبەرایەتی گۆڕانکارییەکان لە نێو نەتەوە بندەستەکان‌دا دەگێڕێت ئارەش ساڵح: حیزبی دێموکرات نەبزی کۆمەڵگای کوردستانی ڕۆژهەڵاتە و کوردستانی ڕۆژهەڵاتیش لەو ئەگەرەدا ڕۆڵێ ڕێبەرایەتی گۆڕانکارییەکان لە نێو نەتەوە بندەستەکان‌دا دەگێڕێت
    ئارەش ساڵح: حیزبی دێموکرات نەبزی کۆمەڵگای کوردستانی ڕۆژهەڵاتە و کوردستانی ڕۆژهەڵاتیش لەو ئەگەرەدا ڕۆڵێ ڕێبەرایەتی گۆڕانکارییەکان لە نێو نەتەوە بندەستەکان‌دا دەگێڕێت
  • دەقی پەیامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بۆ یادی کۆماری کوردستان لە ئامەد دەقی پەیامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بۆ یادی کۆماری کوردستان لە ئامەد
    لە گۆڕەپانی مەزنی چوارچرای مەهاباددا بە دەست و بە فكر و بە هێزی ئەندێشەی مرۆڤێكی تێكۆشەر، گەورە ڕێبەرێكی مێژووی كوردستان ئەو كۆمارە ڕادەگەیەندرێت، بە دەستی پێشەوای نەمر قازی محەممەد وەكوو ڕێبەرێكی كارامە و لێوەشاوە و شارەزا.
  • کەریم پەرویزی: تا ڕۆڵەیەکی کورد بمێنێت، خەباتی کورد زیندووە کەریم پەرویزی: تا ڕۆڵەیەکی کورد بمێنێت، خەباتی کورد زیندووە
    ئێمە لێرەین، لەم ڕۆژەدا بە بۆنەی دووی ڕێبەندان، بە بۆنەی ڕۆژێکەوە کە لەودا کۆماری کوردستان، لە شارە جوان و شۆڕشگێڕەکەی مەهاباددا، بە دەستی پێشەوای بلیمەتی گەل، بە زمانی پێشەوای بلیمەتی گەل، بە فکر و کرداری پێشەوای بلیمەتی گەڵ ڕادەگەیەندڕیت، لێرە کۆبووینەتەوە بۆ ڕێز گرتن لەو کۆمارە مەزنە.
  • ڕاسان و لایەنە سیاسیەکان ڕاسان و لایەنە سیاسیەکان
    ئێستا کە وەرزێکی دیکەی خەبات لە کوردستانی ڕۆژهەڵات دەست پێدەکاتەوە و فەسڵێکی دیکەی مێژوو دەنووسرێتەوە، پێویستە کە حیزبی بوون و پێوەندیی نێوان حیزب و لایەنە سیاسییەکان پێ بنێتە قۆناغێکی دیکەوە.
  • تەگەرەکانی سەر ڕێگای پێشکەوتنی شێوەزار لە کرماشان ! تەگەرەکانی سەر ڕێگای پێشکەوتنی شێوەزار لە کرماشان !
    دیارە زمانی کوردی بە شێوەزارەکانی خۆیەوە دەوڵەمەندە و بەرفەراوانی وشە و دەستەواژەی پڕ مانا و هەروەها گرانیی باری ئەدەبی لە نووسین، خوێندنەوە، هۆنەر و لایەنە جیاوازەکانی زمانی، بە نرخی و جوانییەک بەم زمانە دەدات کە دەڤەر بە دەڤەر و شێوەزار بە شێوەزاری ئەم زمانە، تایبەتمەندی جیاواز و بەرهەمی جیاوازی پر بەهای لێ دەکەوێتەوە.