• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠١ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئەزموونێكی تاڵ كە لە باشووری كوردستان دووپات كرایەوە!

زایینی: ١٨-٠٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/٣٠ - ١٩:٤١ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئەزموونێكی تاڵ كە لە باشووری كوردستان دووپات كرایەوە!
قادر ئەلیاسی

لە سەرەتای هاتنەسەر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە، خومەینی بۆ ڕاگرتن و بەهێزكردنی دەسەڵاتی خۆی فەرمانی دامەزرانی ئۆرگانێكی سەربازیی میلیشیایی دا. ئەم دامەزراوە لە ٩ی ڕەشەمەی ١٣٥٧ی هەتاوی (٢٨/٢/١٩٧٩) بە ناوی "سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران" ڕاگەیەندرا.

بە دامەزرانی سپای پاسداران، جموجووڵی خەڵكی ئێران كە تازە لە ژێر ستەمی پاشایەتی ڕزگاریان ببوو، جارێكیتر كەوتەوە ژێر چاوەدێری و دەسەڵاتی ڕێژیمی تازە و تووشی زەبر و زەنگ و سەركوت بووەوە.

بەرەبەرە سپای پاسداران، پەلی هاویشت و لق و پۆپی زۆری لێ ڕوا، وەكوو:

١ـ هێزی زەوینی (وشكانی)
٢ـ هێزی ئاسمانی
٣ـ هێزی ئاوی (دەریایی)
٤ـ بەسیجی موستەزعەفین
٥ـ هێزی قودس

وەك دەردەكەوێ ئەم هێزە لە شێوەی دامەزرانیدا نەك هەر بوو بە هێزێكی گەورە و خاوەن دەسەڵاتی ڕەها، بەڵكوو سێبەری خستۆتە سەر هێزی چەكداریی سەرەكیی وڵات كە بە "ئەرتەش" پێناسە دەكرێ. لقوپۆپەكانی سپا دابەش كرا بۆ ئەو جێگە و شوێنانەی كە لە سەرەوە ئاماژەمان پێكرد. سپای قودس پەروەردە كرا بۆ تیرۆر و چالاكیی تیرۆریستی لە دەرەوەی ئێران.

بەسیجی موستەزعەفین كە یەكێك لە لقەكانی سپای پاسدارانە، لە ٥ی سەرماوەزی ١٣٥٨ی هەتاوی (٢٦/١١/١٩٧٩) بە فەرمانی خومەینی كرا بە یەكەیەكی سەربەخۆ كە هاوشانی سپای پاسداران دەستی بە كار و چالاكی كرد.

٣٥ ساڵ دوای هاتنە سەر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامیی ئێران، عێراقی پاش سەددام تووشی شەڕێكی ناوخۆیی لە نێوان عەرەبی سوننەی لە دەسەڵات وەلاونراو و عەرەبی شیعەی تازە بە دەسەڵات گەیشتوو هات.

ئەم ململانێ ئایینیییە ئەوەندە درێژەی كێشا تا سەرهەڵدانی داعشی بە دوادا هات. داعش لە ٢٣ی ڕەزبەری ١٣٨٥ی هەتاوی(١٥/١٠/٢٠٠٦) لە سەر پاشماوەی ڕێكخراوی تەوحید و جیهادی ئەبوومەسعەب زەرقاوی دامەزرا. داعش بە داگیركردنی پارێزگاكانی مووسڵ (٨/٦/٢٠١٤)، تكریت (١١/٦/٢٠١٤) و ڕەمادی (١٧/٥/٢٠١٥) دەسەڵاتی عێراقی گەیاندە لێواری ڕووخان.

دەسەڵاتدارانی عێراق بۆ ئەوەی بتوانن هەم دژی دەسەڵاتی داعش خۆ ڕابگرن و هەم عەرەبی سوننە بە بیانووی پشتیوانی لە داعش سەركوت بكەن، بە ڕێنوێنیی ئێران و لە ڕێگای عەلی سیستانییەوە كەوتنە بیری پێكهێنانی دامەزراوەیەكی نیزامی بە شێوەی سپا و بەسیجی ئێران. دوای پەیامی عەلی سیستانی، حەشدی شەعبی لە ٢٥ی جۆزەردانی١٣٩٣ی هـ (١٥/٦/٢٠١٤) دامەزرا. ئەم دامەزراوە سەرەتا پێك هاتبوو لە ٤٠ تاقمی شیعە، دواتر بازنەكە بەرینتر كرایەوە و ٦٧ گرووپی لە ژێر چەتری خۆیدا كۆ كردەوە. حەشد كە بە واتای "كۆمەڵ و تاقم" و شەعب بە واتای "خەڵك" لێك دەدرێتەوە، بە لێكدراوی دەبێتە هێزی خەڵكی یان هێزی بەرگری. ئەم یەكە چەكدارییە لە ئێران دەبێتە بەسیجی خەڵكی. حەشدی شەعبی لە ژێر چاوەدێریی سپای قودسی كۆماری ئیسلامی بە سەرۆكایەتیی قاسم سلێمانیدا، بەرە بەرە پێی گرت و بوو بە یەكەیەكی سەربازی لە عێراقدا. هادی عامری، بەرپرسی سەربازیی سپای بەدر كە گوێڕایەڵێكی ڕێژیمی ئاخوندیی ئێرانە، وەك سەرۆكی گشتیی حەشدی شەعبی دیاری كرا. حەشدی شەعبی لەو شوێنانەی كە بە هاوكاریی هێزی ئاسمانیی هاوپەیمانان توانیویانە سەركەوتنێك بە دەست بێنن، دەستیان لە كوشتنی خەڵك و سووتاندنی ماڵ و بە تاڵان بردنی سامانی ئەو خەڵكە نەپاراستووە. شارەكانی تكریت، فەلووجە و ڕەمادی كە زۆربەی دانیشتوانیان عەرەبی سوننەن، بەڵگەی ڕاستیی ئەم وتەیە دەسەلمێنن.

حەشدی شەعبی، سەرەنجام ڕۆژی شەممە، ٦ی سەرماوەزی ١٣٩٥ی هـ (٢٦/١١/٢٠١٦) بە دەنگی ٢٠٨ ئەندام پارلەمانی عێراق، بە پێی پڕۆژە یاسایەك بوو بە یەكەیەكی سەربازیی یاسایی ئەو وڵاتە.

حەشدی شەعبی و هەرێمی كوردستان

لە سەرەتای دروستبوونی حەشدی شەعبی تا دەگاتە ڕۆژی بە فەرمی ناسینی ئەم یەكە سەربازییە لە لایەن پارلەمانی عێراقەوە، بە بۆنەی جۆراوجۆر و لە لایەن بەپرسانی ئەو گرووپە چەكدارەوە هەڕەشە لە هەرێمی كوردستان كراوە. بەردەوام وتوویانە كە دوای شەڕی داعش، شەڕی قورسی ئەوان لە دژی هەرێمی كوردستان و هێزی پێشمەرگە دەبێ. ئەگەرچی ئەم لێدوانانە بە دەنگ و ڕەنگ و نووسراوە بڵاو كراونەتەوە و لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و ئارشیڤی ڕاگەیاندنە كوردییەكاندا پارێزراون، بەڵام بە لێدوانی بەرپرسێكی دیكەی حەشد نكووڵیی لێ كراوە و بە دروشمی بێ ناوەرۆكی "كورد و عەرەب برای یەكن"، كوردیان خاپاندووە و لە بەدواداچوون بۆ ئەو هەڕەشەیە، سارد كراونەتەوە. ئەم جۆرە هەڵسوكەوتانە، سەردەمی هاتنە سەر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامیی ئێران وە بیرمان دێنێتەوە. لەو سەرەتایەدا تا هێزی سپای پاسداران و دامەزراوە ئاڵقە لە گوێكانی خومەینی لەرزۆك و تازەكار بوون، كوردیان بە خوشك و برای خۆیان لە قەڵەم دەدا، بەڵام كە دیتیان هەلەكە بۆ لێدانی كورد لەبارە، "برایەتی" بە فەرمانی خومەینی گۆڕدرا بە "دوژمنایەتی" و لە فەرمانە شوومەكەی ناوبراودا ڕووی ڕاستەقینەی خۆی ئاشكرا كرد. فەرمانێك كە بە ناوی جیهاد لە مێژووی ڕەشی خومەینی و ڕێژیمەكەی "كۆماری ئیسلامی"دا تۆمار كراوە. ئەو فەرمانە لە ڕۆژی یەكشەممە، ٢٨ی گەلاوێژی ١٣٥٨ی هـ (١٩/٨/١٩٧٩) لە لایەن خومەینی، وەك بەرزترین پلەی ئایینی و سیاسیی ئێران و فەرماندەری گشتیی هێزە چەكدارەكانی ئەو وڵاتە دژی گەلی كورد بە ناوی "جیهاد" كە واتای شەڕی ئیسلام لە دژی كافرانە، ڕاگەیەندرا و بە هەموو توانایەكی سەربازی و بەوپەڕی دڕندەییەوە و بێبەزەییانە كوردستانیان لە خوێندا نوقم كرد.

ئەگەر ئەو ئەزموونە تاڵەی ئەو كاتە لە گەڵ ئێستادا بەراورد بكەین، عەلی سیستانی كە خومەینیی ئێستای عێراقە، لە سەرەتای ڕێگادایە. هێشتا شەڕی داعش كۆتایی نەهاتووە، هێشتا سوننەی عەرەب ملی بە سیستمی دەڵەمەی بەغدا نەداوە. هێشتا كورد، ئەو هێزە لاوازە نییە كە بە سەریدا سەركەون. بۆیە بە ناردنی وەفدی سیاسی و ئایینی (عەمار حەكیم وەك سەرۆكی وەفدی سیاسی و عەلا مووسەوی وەك سەرۆكی وەفدی شیعەی عێراق) لە ڕۆژەكانی شەممە، یەكشەممە و دووشەممە ١٦، ١٧ و ١٨ی رێبەندانی ١٣٩٥ی هـ (٥،٦ و٧/٢/٢٠١٧) لە هەولێر و سلێمانی، دەیانهەوێ لە لایەك كورد لە ئامانجی سەربەخۆیی دوور بخەنەوە و لە لایەكی دیكەوە بەرەو بەغدا پەلكێشی بكەنەوە. ئەویش نەك بۆ ئەوەی پێكەوە وڵات بەڕێوە بەرن، بەڵكوو بۆ ئەوەی بیانخافڵێنن تا لە دەرفەتێكی گونجاوتردا، بتوانن كوردستان بخەنەوە ژێر ڕكێفی خۆیان.
دەسەڵاتدارانی بەغدا لە ژێر ڕێنوێنی و هیژمۆنی ئێراندا، توانیویانە تا ئێستا كورد بە سەر دوو بەرەدا دابەش بكەن. بەرەیەكی چاوی لە تارانە و بەرەیەكی دیكەی بەرەو ئانكارا دەڕوانێ. ئەو بەرەیە كە چاوی لە تارانە، ناچارە لەگەڵ بەغدا بسازێت. بۆ سەلماندنی ئەم بۆچوونە دەتوانین ئاماژە بە دەنگدان بۆ بە یاساییكردنی حەشدی شەعبی (٢٦/١١/٢٠١٦) و پەسندكردنی بوودجەی ٢٠١٧ی عێراق (ڕۆژی چوارشەممە، ١٧ی سەرماوەزی ١٣٩٥ی هـ ٧/١٢/٢٠١٦) بكەین كە لە هەر دوو هەنگاوەكەدا كورد ناكۆك و بەغدا براوە بوو. لایەنێك حەشدی شەعبی بە مەترسی بۆ سەر هەرێمی كوردستان دەزانێ و دەنگی "ئەرێ"ی پێ نەدا، بەڵام لایەنی بەرامبەر دەنگی متمانەی بەو هێزە میلیشیاییە دا كە بە دروشم و بە كردەوە بۆ ئایینزایەكی تایبەت (ئیسلامی شیعە) كار دەكات. لە كاتی پەسندكردنی بوودجەشدا هەمان سیناریۆ دووپات بووەوە. واتە كورد لە بەغدا بوو بە دوو بەرە. بەرەیەك لە پەسندكردنی بوودجەدا خۆی بە براوە دەزانی و پەیامی پیرۆزبایی بۆ خەڵكی هەرێمی كوردستان دەنارد و بەرەیەكی دیكە، پەسندكردنی بودجەی بەو ناوەرۆكەوە بە زیانی كورد و هەرێمی كوردستان لە قەڵەم دەدا و دەنگی پێ نەدا.

ئەم شێوە سیاسەتە كە لە لایەن بەغداوە پەیڕەو دەكرێ، وای لە دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان كردووە كە لە باتی ئەوەی رێگای دووپاتبوونەوەی ئەزموونی تاڵی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە باشوور نەدەن، ڕۆژانە نیوەیەك بە نهێنی و نیوەیەك بە ئاشكرا دژی یەكتر لێدوان دەدەن. بە جۆرێك كە پیلانی بەغدا و چوار دەوریان لە بیر كردووە.

پرسیارەكە ئەمەیە: بەم هەموو ئەزموونە تاڵەوە، بە چوونی خومەینی و بە مانەوەی میراتەكەی بۆ سیستانی، كورد لە باشوور جارێكیتر ڕێگا دەدا ماڵوێرانییەكی دیكەی وەك ڕۆژهەڵاتی بە سەردا بێت؟

ئەزموونی دوور و نزیك پێمان دەڵێ: هەتا كورد یەكهەڵوێست نەبێ و بە یەكەوە بە گژ پیلانەكاندا نەچێتەوە، هەتا دراوسێی ئەوتۆی هەبێ، بەداخەوە دوور نییە جارێكیتر بینەری دووپاتبوونەوەی ئەو ڕووداوانە بین كە پێشتر لە چەند قۆناغ و لە ئاكامی یەكنەگرتووییماندا، بە سەرمان هاتووە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ بوومەلەرزەی سیاسی
ــ لە خەبات دژ بە ئەپارتایدەوە بۆ ڕاسان
ــ ئەمن چی بكەم، خۆتان دروستی بكەنەوە
ــ دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک