• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٦ی ئوتی ٢٠١٧ی زایینی - ٢٥ی گەلاوێژی ١٣٩٦ی هەتاوی  

فرۆشتنی منداڵان، فرۆشتنی بەشێك لە ژیان

زایینی: ١٨-٠٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١١/٣٠ - ١٩:٥٠ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
فرۆشتنی منداڵان، فرۆشتنی بەشێك لە ژیان
سارا پارسا

چیرۆكی منداڵانی تازە لەدایكبوو كە پێ دەنێنە نێو دنیایەكی پڕ لە ژان و خەفەت و هەر لە سەرەتای هاتنیانەوە بۆ ئەم دنیا، بە جێگای باوەشی گەرمی بنەماڵەكانیان میوانی باوەشی سارد و پڕ لە مەینەتی شەقامەكان دەبن، چیرۆكێكی دڵتەزێنە كە بە مامەڵە كردن لەسەر ئەوان گیرفانی دەستە و گرووپە مافیاكانی لێ پڕ دەبێت و لە كۆتاییشدا كەس وەڵامدەری داهاتووی پڕ لە خەفەت و تاریكیی ئەوان نابێت.

لە ساڵانی زۆر پێشتردا، ئەگەر مامەڵە لە سەر منداڵانی مەلۆتكە دەكرا، بۆ بەدیهاتنی ئاواتی خێزانێك بوو كە هیوایان بووژاندنەوەی ژیانیان بە دەنگی گریان و زەردەخەنەی مندالێك بوو كە بۆن و ڕەنگێكی نوێ بە ژیانیان بدات، ئەگەرچی ئەو كاتیش نەبوونی و لاوازیی ئابووریی بنەماڵەكان، هۆكاری سەرەكیی فرۆشتنی منداڵان بووە، بەڵام چیرۆكی منداڵانی تازە لەدایكبووی ئەم سەردەمە، جیاوازییەكی زۆری هەیە. ئێستاكە چیرۆك، چیرۆكی منداڵانێكە كە بنەماڵەكانیان نەك هەر تووشی كێشەی ئابوورین، بەڵكوو گیرۆدەی مادەهۆشبەرەکان و كێشەی كۆمەڵایەتین، بەتایبەت ئەو منداڵانەی كە دایكانیان گیرۆدەی مادە سڕكەرەكانن و سەرینی ژێر سەریان كارتۆنی سەر شەقامەكانە و لێفەی سەر جەستەیان ئاسمانی ڕەش و بێئەستێرەیە. ئەم منداڵانە كە زۆربەی زۆریان بە هۆی گیرۆدەبوونی دایكانیانەوە بە نەخۆشینگەلێك وەك "ئیدز" (HIV) ئەوانیش گیرۆدە دەبن، قوربانیانی سەرەكیی ئەم كارەساتە مرۆییەن، تەنانەت زۆربەی جار پێش لەدایكبوونیان دەفرۆشرێن و داهاتوویان دەخرێتە بەر دەستی قوماری ڕۆژگارەوە.

بە ڕاستی نرخی مرۆڤێك پێش لەدایكبوونی چۆن بەراورد دەكرێت؟ لە سەر چ بنەمایەكی ئینسانی و یاسایی ئەم نرخانە دیاری دەكرێت؟ لە وەڵامدا دەكرێت وا باس بكرێت كە زۆر بە ئاسانی و بێ هیچ بنەمایەك و تەنیا لەسەر لەبەرچاونەگرتنی ویژدان، نرخ لەسەر مرۆڤێك دادەنرێت كە هێشتا ڕەنگی خۆرەتاوی نەدیوە، لە كۆتاییشدا هەر چەندێك كە نرخیان بۆ دابنرێت ئەوانیش بەختیان، چارەنووسیان، وەك دایكیان و هەزاران منداڵی وەك خۆیان، لە نێوان ئاڵۆزیی سەر شەقامەكان، دەنگیان لە نێو هەستی ساردی خەڵكی كۆمەڵگادا ون دەبێت، چوونكە لە دوای فرۆشتنیان بە گرووپ و دەستە مافیاییەكان، زۆربەی جار بە گشتی ڕادەستی سواڵكەرەكان دەكرێن و بە دەنگی ناسك و پڕ لە سۆزیان گیرفانی ئەم باندانەیان پێ پڕ دەكەن. ئەگەر چی ئەو منداڵە بێتاوانانە بە هۆی پێڕانەگەیشتن و چاوەدێری نەكردنیان لە لایەن خاوەنەكانیانەوە، تەمەنیان زۆر درێژە ناكێشێت و وەك گەڵای پاییزی لە ژێر پێی چارەنووسیاندا هەڵدەوەرن و كەسیش وەك مرۆڤێك لایان لێ ناكاتەوە و بەرپرسایەتییان بە ئەستۆ ناگرێت.

ئەم دیاردەیە لە ئێراندا كە هەم دەتوانین وەكوو كارەساتێكی مرۆیی و هەم وەكوو كارەساتێكی كۆمەڵایەتی و تەنانەت یاساییش ناوی لێ ببەین، لە چەند ساڵی ڕابردوودا لە ژێر سێبەری ڕێژیمی ئیسلامیی ئێراندا بە ئاستێكی مەترسیدار گەیشتووە، بە جۆرێك لە جۆرەكان بەرپرسانی ئۆرگانە فەرمییەكانی سەر بە ڕیژیمی ئێران و تەنانەت نوێنەرانی مەجلسی ئیرانیشی بەدەنگ هێناوە و توانای سەرپۆش دانانیان لەسەر ئەم دیاردەیە نەماوە و بەناچار خۆیان باسی لێ دەكەن. بۆ نموونە، نوێنەری شاری تاكستان لە ڕێكەوتی ٢ی ڕێبەندانی ١٣٩٥ هەتاوی، لە دانیشتنێك لە مەجلیسدا بە ڕاشكاوانە ڕەخنەی لە پەرەگرتنی فرۆشی منداڵان لە شارە جۆراوجۆرەكانی ئێران و مامەڵە كردن لە سەر منداڵان گرتووە و سەبارەت بەم بابەتە ڕایگەیاندووە كە: ئەم دیاردەیە لە ئێراندا وەك تجارەتی لێ هاتووە".

ئەم نوێنەرەی مەجلیس هەروەها هۆكاری سەرەكیی سەرهەڵدانی ئەم دیاردەیەی بە بوونی كێشەی ئابووری و كۆمەڵایەتی لە وڵاتی ئێران زانیوە.
ئەم كارەساتە، شارەكانی كوردستانی ئێرانیشی بە هۆی كێشەی ئابووری و پەرەگرتنی مادەی سڕكەر لە كۆمەڵگای كوردەواریدا بێبەش نەكردووە، بۆ نموونە لە پارێزگای كرماشاندا لە سەرەتای ساڵی ١٣٩٤ تا كۆتایی ساڵ لە نەخۆشخانەكان، منداڵانی مەلۆتكە ڕفێندراون و كەس لە چارەنووسیان ئاگادار نەبووە.

هۆكاری سەرەكیی ئەم جینایەتە مرۆییە دەتوانێت بە بەرزبوونەوەی ئاستی بێكاری، نەداری و نەبوونیی بنەماڵەكان و گیرۆدەبوون بە ماددەی هۆشبەر لە نێوان بنەماڵەكان یان ژنانی بێ سەرپەرەست و كارتۆنخەو یان ژنانێك كە بە هۆی كێشەكانیانەوە دەست دەدەنە لەشفرۆشی و لە ئاكامدا منداڵێكی نەخوازراو بە چارەنووسێكی ڕەشەوە ڕادەستی كۆمەڵگا دەكەن، پەیوەندیی هەبێت.

كار بەدەستانی ڕێژیمی ئێرانیش بۆ ئەوەی بە ڕواڵەت چارەسەری ئەم بابەتە بكەن ماوەیەك پێش ئێستا دەستیان داوەتە نەزۆك كردنی ژنانی كارتۆنخەو و گیرۆدە بە مادە سڕكەرەكان، تا لەم ڕێگایەوە بتوانن سەرپۆش لە سەر نابەرپرسایەتیی خۆیان بۆ بەڕێوەبردنی وڵات دابنێن، بەرپرسانێك كە دەنگی دادوەرییان ئاسمان و زەویی هەڵگرتووە، بە دوای سی و چەند ساڵ كە لە دەسەڵاتدارییان تێپەر دەبێت و بۆ شۆڕشێك كە لە سەر بنەمای دادوەری و لەنێوبردنی فەساد لە كۆمەڵگای ئێراندا پێكیان هێنا، ئێستا منداڵانی لەدایكبوو لە ژێر دەسەڵاتی هەمان ڕێژیمی بە ناو دادوەر، پێش لەدایكبوونیشیان بە هۆی كێشەكانی ئابووری و بێسەرپەرەستی و... هتد، مامەڵەیان لەسەر دەكرێت و ڕادەستی باند و مافیاكان دەكرێن و شەقام و كارتۆنەكان باوەشیان بۆ دەكەنەوە و لە كاتی گەڵاڕێزانی ژیانیشیاندا زبڵدانەكان گۆڕی هەتاهەتاییان دەبێت.

ڕێگەی چارەسەركردنی ئەم دیاردەیە دەتوانێت چی بێت؟

١. دابینكردنی ئابوورییەكی پێشكەوتوو بۆ وڵات.

٢. پەرەپێدان بە پەروەردەیەكی ئینسانی لە كۆمەڵگادا.

٣. داڕشتنی بەرنامەیەكی بەكارهاتوو و سەرنجڕاكێش بۆ سەروسامان دان بە كێشەی بێكاری و كێشە كۆمەڵایەتییەكان وەکوو گیرۆدەبوون بە ماددەی هۆشبەر و لەشفرۆشی لە نێوان ژناندا.

٤. چاوەدیریی یاسایی و هەڵوێست گرتن و پێشگرتن بە چالاكیی باندە مافیاكان.

٥. دیاریكردنی مووچەیەك بۆ ژنانی خاوەن منداڵ كە خۆشیان تووشی كێشەی كۆمەڵایەتین(وەك ئێعتیاد) و دابینكردنی شوێنێك بۆ ژیانی خۆیان و منداڵانیان و چاوەدێریی ڕاستەوخۆی ناوەندە حكوومی یان نیوە حكوومییەكان، بۆ پێشگرتن لە دیاردەی مامەڵە كردن لە سەر منداڵان.

٦. كەڵك وەرگرتن لە ڕاوێژكاران و كۆمەڵناسان و دەروونناسان بۆ چارەسەركردنی ئەم دیاردەیە.

٧. چاوەدێریی یاسایی لەسەر چالاكیی باندە مافیاییەكان كە لەم بوارەدا چاڵاكیی نایاساییان هەیە و سەپاندنی حوكمی یاسایی قورس بەسەر چالاكانی بواری فرۆشتنی منداڵان.

٨. كەڵك وەرگرتن لە ماڵپەڕەكان و گەیاندنی زانیاریی زیاتر لەسەر ئەم بابەتە لە كۆمەڵگادا.

٩. چالاكیی سەندیكایی، تایبەت لەسەر ئەم دیاردە دڵتەزێنە.

١٠. تەرخانكردنی بوودجەیەك بۆ چارەسەركردنی دیاردەی فرۆشتنی منداڵان لە ئێراندا.

١١. چاوەدێری بەسەر بەشی منداڵبوونی نەخۆشخانەكان كە زۆربەی جار مامەڵە لەو بەشانەدا سەر هەڵدەدات.

بە ئاماژە بەم ١١ ڕێگایە كە دەتوانێت سەرەكیترین ڕێگاچارە بۆ ئەم دیاردە پڕ لە باسە بێت، پرسیاڕیك دێتە پێشەوە، ئەویش ئەوەیە كە؛ ئایا ڕێژیمی ئێران ئامادەیە پێشوازی لە چارەسەركردنی ئەم دیاردەیە و پێكهێنانی هەلومەرجێكی یاسایی و ئینسانی تایبەت بەم دیاردەیە بكات؟ وەڵامی ئەم پرسیارە تەنیا یەك وشەیە، ئەویش(نا)یە، چوونكە كاربەدەستانی ڕێژیمی ئێران ئەوەندەی كە بۆ دابینكردنی كەرەستەی شەڕ لە وڵاتانی دراوسێ وەك عێراق و سووریە تێدەكۆشن، ئەوەندەی ئاگری شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا خۆش دەكەن و بۆ سەركوتی ڕۆشنبیران لە نێوخۆ و پەرەپێدان بە كولتووری پووچەڵی وەك ڕاهیانی نوور و فەرهەنگی بەسیج كات و بوودجە تەرخان دەكەن، یان بۆ تایبەتیترین بەشێك كە هەر تاكێك دەبێ خۆی خاوەنی بێت بە هەر بیر و باوەڕێكەوە هەڵوێست دەگرن و یاسای بۆ دیاری دەكەن وەك چۆنیەتیی شێوازی جل پۆشین لە كۆمەڵگادا، ئەوەندەی كە بۆ داڕووخانی كولتووری نەتەوەكان وەك نەتەوەی كورد، سیاسەتێكی نەرم و فێڵبازانە دادەڕێژن، لە كۆتاییدا بەو ئاكامە دەگەین كە ڕێژیمی ئێران بە ئاماژە بەم سیاسەتانە كە لە بەڕێوەبردنی وڵاتدا گرتوویەتە پێش، لێی ناوەشێتەوە ئاوڕێك لە بارودۆخی كۆمەڵگای ئێران و كێشە كۆمەڵایەتییەكانی بداتەوە كە تەنانەت خەریكە وەك كێشەی مرۆڤایەتی لێ دێت. سیاسەتی ڕێژیمی ئاخوندە ڕەشپۆشەكانی ئێران كە ئەدەبیاتی سیاسییان تەنیا لەسەر زۆرداری و سەركوتكارییە و زمانی دیالۆگ و ئاشتی ناناسن، بە هۆی سیاسەتێك كە لە مێشكی پرتوكاویان و بیروباوەڕە هەڵە ئایینییەكانیانەوە سەرچاوە دەگرێت، كۆمەڵگای ئێرانی وەك سەردەمی تاریكی سەدەكانی نێوەڕاستی ئورووپا لێ كردووە، ڕەنگە بتوانین بڵێین بایەخ نەدانیان بەم گرفتە كۆمەڵایەتییە، بەشێكی دەتوانێت پەیوەندیی بە باوەڕ و فیكری سیاسیی ئاخوندەكان و ڕێژیمی ڕەشپۆشی داعش ئاسای ئێرانەوە هەیێت كە لەسەر ئەو بڕوایەن كە هەرچی زیاتر خەڵكی كۆمەڵگا لە نەبوونی و فەساددا بژین، كەمتر سەرقاڵ بە كێشە سیاسییەكانی وڵاتیانەوە دەبن، هەرچی ژنانی ئێرانی بەتایبەت ژنانی نەتەوەی كورد لە تەنگانەی فیكریدا بمێنن، كەمتر بیر لە نەتەوەكەیان و شۆڕش بۆ نەتەوەكەیان و پەروەردەكردنی منداڵانێكی بەهەست بۆ نەتەوەكەیان لە داهاتوودا دەكەنەوە، كە وابوو باشتر وایە هەر لە سەرەتاوە لە پێشدا، ژنان تووشی مردنێكی فێڵبازانە بكەن و لە پاشانیشدا منداڵانی بێتاوان چارەنووسیان لە شەقامەكان و لە باندە مافیاییەكان ڕیشە دابكوتێت، ئەگەرچی زۆربەی زۆری ئەم باندانەش شیمانەی ئەوەیان دەتوانێت لەسەر بێت كە پەیوەندییان لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ڕێژیمی ئێران هەبێت، چوونكە بە كڕین و فرۆشتنی منداڵان، جیا لە ئاوەدانكردنەوەی گیرفانیان، یارمەتیدەری ڕێژیمی ئێران بۆ وێرانكردنی زیاتری وڵات و كۆمەڵگا دەبن.

لەوانەشە دەسەڵاتدارانی ڕێژیمی ئێران ئەم سیاسەتە بگرنە پێش تاكوو ڕۆژێك لە ڕۆژانی هەینی بە باوەری پڕ لە هەڵەیان، ئەوەندە بە فەساد و زۆڵم لە كۆمەلگای ئێران پەرە بدەن كە بەستێنی هاتنی ئیمامی زەمان زیاتر ئامادە بكەن و تا هاتنی ئەم كەسایەتییە كە خەڵكی ئێرانیان پێوە سەرقاڵ كردووە، دەسەڵاتدارانی ڕێژیمی ئێرانیش بە ئامانجەكانیان بگەن كە هەمان درێژەی زۆرداری بەسەر خەڵكدا و پەرەپێدان بە سیاسەتە فاشیستییەكانیان و لە ئاكامیشدا لەنێوبردنی ماڵ و سامانی ڕاستەقینەی وڵاتە كە هەمان منداڵانی بێتاوانی كۆمەڵگان.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ کوردی نوێنەر، نوێنەری کورد
ــ دۆستی خەباتێک
ــ پیلانی دابڕان لە زمانی کوردی پـــــووچـــەڵــە!
ــ گشتپرسی بۆ سەربەخۆیی لە باشووری کوردستان لە نێوان
دوو هێزی ناسیۆنالیستیی "ناوەندگەرا" و " ناوەندڕەتێن"