• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٦ی مارسی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٦ی خاکەلێوەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

زانکۆ، یەکلاکەرەوی رەوتی سیاسی له کرماشان

زایینی: ٠٦-٠٣-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١٢/١٦ - ١٠:٤٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
زانکۆ، یەکلاکەرەوی رەوتی سیاسی له کرماشان
شەهرام میرزایی

ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی بزاڤی میللی-دێموکراتیکی کورد له کوردستان بدەینه‌وە دەبینین که له دامەزراندنی کۆمەڵەی "ژ.ک"ەوە هەتا دامەزراندنی حیزبی دێموکراتی کوردستان، چەندین کومیتەی تەشکیلاتی له ناوچەکانی کرماشان، خانەقین، ئیلام، لوڕستان و تەنانەت بەغداد بۆ ڕێکخستنی چالاکی و ڕاکێشانی بژاردەکان دادەمەزرێت، که به شاهێدیی مێژووی سیاسیی هاوچەرخی وڵاتەکەمان، ئەو کومیتانه به تایبەت کومیتەی کرماشان، خانەقین و کورده فەیلیەکانی بەغداد یەکێک له چالاکترین کومیتەکانی کۆمەڵەی ژ.ک بووه، بەڵام به داخەوه دوای دامەزراندنی کۆماری کوردستان ئەو کۆمیتانه و ئەو کەسایەتییه چالاکانە به تەواوەتی دەخرێنە پەراوێزی سیاسییەوە. ئەم کردەوه ناسیاسییە وەها زەربەیەک له بزاڤی میللی-دێموکراتیکی کورد ئەدات که ئێستایشی لەگەڵ بێت نەمانتوانیوە قەرەبووی تێچوەکانی بکەینەوە. مەودای دامەزراندنی کۆمار هەتا سکرتێریی قاسملووی مەزن ٢٥ ساڵ دەخایەنێت هەتا دووباره بتوانین قەبارەی فیکری- پێکهاتەیی حیزبەکەمان جۆرێک دابمەزرێنین که له شێوازی ڕێکخراوێکی ناوچەییەوە ببێته حیزبێکی مۆدێرن و ئاوانگارد، که هەموو کوردێک له هەر ناوچەیەک له کوردستان خۆی لەوێدا ببینێتەوه، کردەوەیەک که تەنیا بەرهەمی بیری قاسملوو بووه و ئەنجامی ئەو بیرۆکەیه دەبێته بەشداریی چالاکانەی خەلکی سنه و کرماشان و ئیلام له بزاڤی میللی- دێموکراتیکی کوردستان و پەیوەست بوونی ئەو ناوچەیه به حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران.

زانکۆ، کرماشان و گەشەی ناسیۆنالیسمی کوردی

مێژووی سەد ساڵی ڕابردووی کرماشان ئەوە دەسەلمێنێ که به هۆی سەقامگیر بوونی کولتووری شارنشینی لەم بەشەی کوردستاندا هەمیشه ئێلێمانگەلی شارنشینی دیاریکەر و یەکلاکەرەوەی ڕەوتی سیاسی- کۆمەڵایەتی ئەو شاره بووه و هەیه، بۆیه ئەگەر هەر حیزب و لایەنێکی سیاسی به بێ لەبەرچاوگرتنی ئەم بنەما بیهەوێ له کرماشان خۆی جێگیر بکات، بێجگه له شکست و تێچوو، هیچ شتێکی دیکەی دەست ناکەوێ.

زانکۆ و بوونی چینی خوێندەوار دوو بەشی دانەبڕاوەی شارن که له کرماشان و به درێژایی ئاڵوگۆڕە سیاسی- کۆمەڵایەتییەکان ئەکتەر و شوێندانەری سەرەکی و یەکەمی نێو شار بوونه. له دامەزراندنی کومیتەی کرماشانی کۆمەڵەی ژ.ک و دواتر بەشدار بوونی له کۆماری کوردستاندا، ڕووداوەکانی میللی کردنی نەوت و پەره‌سەندنی بیری میللی‌-‌مەزهەبی لەو سەردەمه له کرماشاندا، گەشه سەندنی ڕەوتی چەپ له کرماشان له ساڵەکانی ٤٠ بەرەوئەولا، ڕووداوەکانی ساڵانی ٥٥-٥٧، ڕووداوەکانی سەردەمی چاکسازی و هەروەها گەشه سەندنی ڕۆژ له دوای ڕۆژی بیری نەتەوەیی و گەشه سەندنی بزاڤی سیاسی‌-‌ئەدەبی له چوارچێوەی بزافی میللی-دێموکراتیکی کوردستان له دەیەی ٧٠ و ٨٠دا، شوێندەستی خوێندکار و زانکۆی پێوە دیاره، بۆیه له هەر بڕگەیەکی مێژووی هاوچەرخی کرماشاندا، زانکۆ له هەر کوێ ڕاوەستابێت کۆمەڵگای کرماشانیش لەو بەره‌دا ڕاوەستاوه. ئەگەر بڕوانینه ئاڵوگۆڕە سیاسی‌-‌کۆمەڵایەتی‌-‌ئەدەبییەکانی دەیەی ٧٠ بەملاوه، به ڕوونی دەبینین که پەرەسەندن و گەشه‌سەندنی بیری نەتەوەیی له کرماشان به دەستی زانکۆ و توێژی خوێندکار بووه و هەیه.

زانکۆ، کرماشان و داهاتووی حیزبی

به بێ ناسینی سایکۆلۆژیای سیاسی‌-کۆمەڵایەتیی هەر کۆمەڵگایەک نه دەتوانین پلان و بەرنامەمان بۆی هەبێ، نه هیچ پلانێکی داڕێژراویش لەوێ سەردەکەوێ، ئەمه ئەسلێکی موتلەقه. ئێمەیش دەبێ ئەو ئەسله بۆ بەڕێوە بردنی چالاکییەکانمان و گەیشتن به ئامانجی دیاریکراومان لەبەرچاو بگرین و ڕەچاوی بکەین.

دروسته که کرماشان بەشێکه له کۆمەڵگای کوردی، بەڵام ئەوه بەو مانایه نیه که سایکۆلۆژیای سیاسی‌-‌کۆمەڵایەتیی هەموو بەشەکانی کوردستان به یەک شێوه و یەک جۆرن. که وابوو، بەرنامەی تەشکیلاتی‌-‌سیاسیی ئێمه بۆ کرماشان دەبێ به‌پێی ناسینی کامل و دروستی ئێمه لەو پارێزگا بێ. به‌پێی شرۆڤەیەک که له سەرەوه کرا، زانکۆ وەکوو یەکلاکەرەوەی ڕەوتی سیاسی له کرماشان دیاری کراوه. بۆیه نووسەری ئەم بابەته به تەواوەتی لەو باوەڕه‌دایه که ڕەوتی سیاسی‌-‌فەرهەنگیی کرماشان بەدەست ئەو حیزب یان لایەنەوەیە که توانیویەتی دەست لەسەر زانکۆی کرماشان دبنێت، یا به واتای دیکە هەر حیزب و لایەنێک که زانکۆی کرماشان به دەستیەوە بێت ئەوه ڕەوتی سەرەکیی شاری کرماشانه. بۆیه ئەگەر دەمانهەوێ وەکوو ڕێکخستنی سیاسی لە کرماشاندا ڕەوتی سیاسی ببەینە پێش، دەبێ زانکۆمان لە پێش چاو بێ. ئێمه له کرماشان کێشەی کوردایەتیمان نییه، چوونکه ئەو شاره چ له بواری حەشیمەت و چه له بواری عەقڵانیەتدا له بازنەی کورد و کوردایەتیدایه، بۆیه ئێمه لەوێ کێشەی سەلماندنی خۆمان وەکوو ڕێکخراوی سیاسییمان هەیه. له ڕاستیدا حیزبی دێموکرات له بەراوردی تەمەنی شۆڕش و خەباتەکەیدا ئەو جێگه و پێگەیه که دەبێ له کرماشان هەیبێ، لەو ئاستە پێویستەدا نییە.

ئەمه ڕاستییەکی تاڵه که هەتا قبوولی نەکەین ناتوانین چارەسەری بکەین. تەشکیلات و ڕاگەیاندن وەکوو دوو باڵی سەرەکی و کاریگەری ئێمه دەتوانن زۆرترین ڕۆڵیان له زانکۆی کرماشاندا هەبێ. بێ‌شک تەرخان کردنی زۆرترین وزەمان له نێو زانکۆدا و گۆڕینی ئاراستەی تەشکیلاتیی ئەوێ بەرەو خۆمان، ئاکامێک بێجگه سەرکەوتنی تەواو و بوون به هێزی سەرەکی و یەکەمی ئەو شاره نیه.

ڕێکخستنی زانکۆ، پەیوەندیدانی گرووپه خوێندکارییەکان به زانکۆکانی بەشەکانی دیکەی کوردستان، به تایبەت ئەو شارانەی که له نێو بزاڤی میللی‌-‌دێموکراتیکی گەلەکەماندا ڕۆلی بەرچاویان هەیه، و دانی خۆراکی فیکری به خوێندکار کۆمەڵێک چالاکین که دەتوانین کاریان لەسەر بکەین، تا بتوانین هەنگاو به هەنگاو ئەتمۆسفێری زانکۆ ڕێبەری بکەین.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٦٩٧ لەم ژمارەیەدا:

ــ پەیامی نەورۆزیی سکرتێری گشتیی حیزب
ــ بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین
ــ نەورۆز، ڕسکانەوە و ڕاسان
ــ پانۆرامای ڕاسان
  • داهاتووى کورد لە پەنجەرەى نەورۆزەوە داهاتووى کورد لە پەنجەرەى نەورۆزەوە
    مێتولۆژیش وەک میژوو لە هەگبەى بیرەورىی هەر نەتەوەیەکدا جێگەى تایبەتی خۆى هەیە، تەنانەت بەشێک لەوانە بوونەتە بەشێکى دانەبڕاو لە پێناسەى نەتەوەکان. وەک هەر دابێکى دیکە کە لە ژیانى ڕۆژانەدا دووبارە دەبنەوە و فەرامۆش ناکرێن و پەرەیان پێ دەدرێن.
  • شان به شانی یەک بەرەو داهاتوویەکی ڕوون شان به شانی یەک بەرەو داهاتوویەکی ڕوون
    باشووری زاگرۆس له درێژەی یەک ساڵی ڕابردوودا، بیست و چوارەمین ژمارەی خۆی خستووەتە بەر ڕاو بووچۆنی خوێنەرانی بەڕێز و بیست و پێنجەمین ژمارە‌ی خۆیشی پێشکەشی هەموو ئەو کەسانە دەکات کە تەنانەت بە یەک ڕستەش له جێبەجێ کردنی ئەرکی ئەم لاپەڕەیەدا هاوبەش و هاوکار بوونه. بێ‌شک به بێ یارمەتیی ئەو بەڕێزانه لاپەڕەی باشووری زاگرۆس قەت نەیدەتوانی پێ بنێتە دووهەمین ساڵی چالاکیی خۆی و درێژه به ئەرکه نەتەوەییه‌کەی خۆی بدات.
  • بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین
    هەڵبەت دەبێ ئاماژه بکرێت که؛ ئەمه تەنیا کێشەی چالاکی کرماشانی نیه، بەڵکوو به‌داخەوه به هۆی نەبوونی مێژوویەکی نووسراو، خەڵکانی ئەو ناوچانەش لەو فکره‌دان که له کرماشان و ئیلام بزاڤی کوردیمان نەبووه و شۆڕش لەوێ ڕنگ و بۆنی نەبووه، ڕاستییەک که نیشاندەری نامۆیی کورد له کورد و مێژووی خۆیەتی، پرسێک که تاڵیەکەی ئەوەندەیه که بووەته هۆی گەشه‌نەسەندنی بزاڤی ڕزگاریخوازانەی کوردستان له بست به بستی وڵاتەکەمان.
  • پانۆرامای ڕاسان (٢) پانۆرامای ڕاسان (٢)
    ٣ی ڕەزبەر: یەكیەتیی خوێندكارانی دێموكراتی كوردستانی ئێران داوای لە خوێندكاران كرد پشتگیریی لە ڕاسان بكەن.
  • پانۆرامای ڕاسان (١) پانۆرامای ڕاسان (١)
    ٢٨ی ڕەشەمەی ١٣٩٤: لە ڕێوڕەسمێكی پڕشكۆی نەورۆزیدا لە سنوورەكانی كوردستانی ڕوژهەڵات، بە ئامادەبوونی ئەندامانی ڕێبەری، كادر، پێشمەرگە و ئەندامانی ئاشكرا و ژمارەیەك لە ئەندامانی نهێنیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران و هەواڵنێرانی چەندین دەزگای میدیایی و تەلەڤیزیۆنی كوردی، بەڕێز مستەفا هیجری، سكرتێری گشتیی حیزبی دێموكرات دەستپێكی قۆناغێكی نوێی لە خەباتی خەڵكی كورد لە كوردستانی ڕوژهەڵات ڕاگەیاند كە دواتر بە "ڕاسان" ناوی دەركرد.
  • نەورۆز، ڕسکانەوە و ڕاسان نەورۆز، ڕسکانەوە و ڕاسان
    سروشت لە دیاردە دژبەر و پێکناکۆکەکاندا دەناسرێتەوە، ئەو کاتەی تاریکی و ڕووناکی، شین بوونەوە و وشکاندن، تینی هەتاو و سەهۆڵبەندان و سەرما، ڕەشەبا و شاخ، جووڵە و ڕاوەستان و .... لەبەرانبەر یەکدا ڕادەوەستن و پێکەوە و لە پێکهاتەیەکی پڕ لە داهێنان و نوێبوونەوەدا بە هەزاران سیماوە دەردەکەونەوە و ژیان دەنەخشێنن.
  • زانکۆ، یەکلاکەرەوی رەوتی سیاسی له کرماشان زانکۆ، یەکلاکەرەوی رەوتی سیاسی له کرماشان
    به بێ ناسینی سایکۆلۆژیای سیاسی‌-کۆمەڵایەتیی هەر کۆمەڵگایەک نه دەتوانین پلان و بەرنامەمان بۆی هەبێ، نه هیچ پلانێکی داڕێژراویش لەوێ سەردەکەوێ، ئەمه ئەسلێکی موتلەقه. ئێمەیش دەبێ ئەو ئەسله بۆ بەڕێوە بردنی چالاکییەکانمان و گەیشتن به ئامانجی دیاریکراومان لەبەرچاو بگرین و ڕەچاوی بکەین.
  • نیزامی پیاوسالار و پرسی ژن نیزامی پیاوسالار و پرسی ژن
    ئەوەی لە نووسراوە مێژووییەكاندا لەهەمبەر بابەتی فیمینیستیەوە بەرچاو دەكەوێ ‌‌و هەروەهاش لە قسە ‌و باسە فیمینیزمییەكاندا هەموو كاتێك بە شێوەیەكی جیدی ئاوڕی لێدەدرێتەوە، پێویستیی فێركردن ‌و بارهێنانی بوارە جۆراوجۆرەكان بۆ ژنان ‌و كچانە. مافی خوێندنیش گرینگترین مژار بووە ‌و ئیستاكەش هەر بەردەوامە.
  • مستەفا هیجری: با بیر بكه‌ینه‌وه‌ بۆ داهاتوومان مستەفا هیجری: با بیر بكه‌ینه‌وه‌ بۆ داهاتوومان
    دیاره‌ ئه‌وانه‌ باسێكی دوور و درێژن و ده‌كرێ كتێبیان له‌سه‌ر بنووسرێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ كورتی باسی بكه‌ین، ڕێكخستنی نوێ، به‌و واتایه‌ی كه‌ ئه‌و خه‌ڵكه‌ وه‌كوو هێزی تاك، تاكی ڕۆژهه‌ڵات، بتوانین كۆیان بكه‌ینه‌وه‌ و بیانكه‌ین به‌ هێزی شوێندانه‌ر. ئه‌وه‌ به‌ ڕێكخستن، ئه‌رك پێ ئه‌سپاردن، لێپرسینه‌وه‌ و زانیاری پێدانی ڕۆژ به‌ ڕۆژ ده‌چێته‌ پێشێ. ئه‌وه‌ ئه‌ركی بنه‌ڕه‌تیی حیزبی ئێمه‌ ده‌بێ.
  • ڕاسان، مۆتەكەی كۆماری ئیسلامیی ئێران! ڕاسان، مۆتەكەی كۆماری ئیسلامیی ئێران!
    واتە ئەگەر ئاژاوەنانەوەی ڕێژیم لە دەرەوە بۆ پاراستن و مانەوە و ئەمنییەتی ڕێژیم "تێز" بێت، ئەوە ڕاسان "ئانتی تێز"ە! لە پێكدادانی نێوان ئەم دوانەدا "سەنتێز" دێتە ئاراوە كە هەمان ڕزگاریی نەتەوەییە!
  • نیشانەناسیی ڕاسان وەک شەڕی نوێ نیشانەناسیی ڕاسان وەک شەڕی نوێ
    زمان وەک شتێکی دۆزراوە هەمان ئەمری بابەتێکی کۆمەڵایەتییە و زمانناسیی ڕاسان لە شەڕ "ساختارزدایی" (Deconstruit) لە خۆی دەکات و ئەو "ساختارزدایی"ە زمان ناسییە کە ئێمە بە نۆبەی خۆمان ئەوە وەک نیشانەشناسیی هەستانەوە دەزانین.
  • خورافە، ڕێگاخۆشکەرێک بۆ دواکەوتوویی کۆمەڵگا خورافە، ڕێگاخۆشکەرێک بۆ دواکەوتوویی کۆمەڵگا
    منداڵە ساواکەت لەسەر تاق دامەنێ شوومە و باش نییە! شەوان چاو لە ئاوێنە مەکە، تەمەنت لە غەریبی دەبەیتە سەر! شەوان بنێشت مەجاوە، شوومە و باش نییە! و....هتد.
  • ئەرکی تاکی کورد لە دژی خیانەت و جاشایەتی ئەرکی تاکی کورد لە دژی خیانەت و جاشایەتی
    خیانەت بە وڵات یانی خیانەت لە سەبەخۆیی و پاراستنی وڵات. خیانەت لە کاتی شەڕدا، یانی هاوکاری و بەشداری کردن لە گەڵ دوژمن لە کاتی شەڕدا.
  • مەرگی براکوژی مەرگی براکوژی
    بەڵام لەم سەردەمە نوێیەدا دۆخ و هەلومەرجی سیاسی و تێگەیشتنی کۆمەڵگا گەیشتۆتە ئاستێک کە چیدیکە ئەو جۆرە کردەوانە قبووڵ ناکا و هەرجۆرە پەنابردنە بەر شەڕێکی خۆکوژی مەحکووم دەکا.