• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢١ی سێپتامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٣٠ی خەرمانانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

زانکۆ، یەکلاکەرەوی رەوتی سیاسی له کرماشان

زایینی: ٠٦-٠٣-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٥/١٢/١٦ - ١٠:٤٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
زانکۆ، یەکلاکەرەوی رەوتی سیاسی له کرماشان
شەهرام میرزایی

ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی بزاڤی میللی-دێموکراتیکی کورد له کوردستان بدەینه‌وە دەبینین که له دامەزراندنی کۆمەڵەی "ژ.ک"ەوە هەتا دامەزراندنی حیزبی دێموکراتی کوردستان، چەندین کومیتەی تەشکیلاتی له ناوچەکانی کرماشان، خانەقین، ئیلام، لوڕستان و تەنانەت بەغداد بۆ ڕێکخستنی چالاکی و ڕاکێشانی بژاردەکان دادەمەزرێت، که به شاهێدیی مێژووی سیاسیی هاوچەرخی وڵاتەکەمان، ئەو کومیتانه به تایبەت کومیتەی کرماشان، خانەقین و کورده فەیلیەکانی بەغداد یەکێک له چالاکترین کومیتەکانی کۆمەڵەی ژ.ک بووه، بەڵام به داخەوه دوای دامەزراندنی کۆماری کوردستان ئەو کۆمیتانه و ئەو کەسایەتییه چالاکانە به تەواوەتی دەخرێنە پەراوێزی سیاسییەوە. ئەم کردەوه ناسیاسییە وەها زەربەیەک له بزاڤی میللی-دێموکراتیکی کورد ئەدات که ئێستایشی لەگەڵ بێت نەمانتوانیوە قەرەبووی تێچوەکانی بکەینەوە. مەودای دامەزراندنی کۆمار هەتا سکرتێریی قاسملووی مەزن ٢٥ ساڵ دەخایەنێت هەتا دووباره بتوانین قەبارەی فیکری- پێکهاتەیی حیزبەکەمان جۆرێک دابمەزرێنین که له شێوازی ڕێکخراوێکی ناوچەییەوە ببێته حیزبێکی مۆدێرن و ئاوانگارد، که هەموو کوردێک له هەر ناوچەیەک له کوردستان خۆی لەوێدا ببینێتەوه، کردەوەیەک که تەنیا بەرهەمی بیری قاسملوو بووه و ئەنجامی ئەو بیرۆکەیه دەبێته بەشداریی چالاکانەی خەلکی سنه و کرماشان و ئیلام له بزاڤی میللی- دێموکراتیکی کوردستان و پەیوەست بوونی ئەو ناوچەیه به حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران.

زانکۆ، کرماشان و گەشەی ناسیۆنالیسمی کوردی

مێژووی سەد ساڵی ڕابردووی کرماشان ئەوە دەسەلمێنێ که به هۆی سەقامگیر بوونی کولتووری شارنشینی لەم بەشەی کوردستاندا هەمیشه ئێلێمانگەلی شارنشینی دیاریکەر و یەکلاکەرەوەی ڕەوتی سیاسی- کۆمەڵایەتی ئەو شاره بووه و هەیه، بۆیه ئەگەر هەر حیزب و لایەنێکی سیاسی به بێ لەبەرچاوگرتنی ئەم بنەما بیهەوێ له کرماشان خۆی جێگیر بکات، بێجگه له شکست و تێچوو، هیچ شتێکی دیکەی دەست ناکەوێ.

زانکۆ و بوونی چینی خوێندەوار دوو بەشی دانەبڕاوەی شارن که له کرماشان و به درێژایی ئاڵوگۆڕە سیاسی- کۆمەڵایەتییەکان ئەکتەر و شوێندانەری سەرەکی و یەکەمی نێو شار بوونه. له دامەزراندنی کومیتەی کرماشانی کۆمەڵەی ژ.ک و دواتر بەشدار بوونی له کۆماری کوردستاندا، ڕووداوەکانی میللی کردنی نەوت و پەره‌سەندنی بیری میللی‌-‌مەزهەبی لەو سەردەمه له کرماشاندا، گەشه سەندنی ڕەوتی چەپ له کرماشان له ساڵەکانی ٤٠ بەرەوئەولا، ڕووداوەکانی ساڵانی ٥٥-٥٧، ڕووداوەکانی سەردەمی چاکسازی و هەروەها گەشه سەندنی ڕۆژ له دوای ڕۆژی بیری نەتەوەیی و گەشه سەندنی بزاڤی سیاسی‌-‌ئەدەبی له چوارچێوەی بزافی میللی-دێموکراتیکی کوردستان له دەیەی ٧٠ و ٨٠دا، شوێندەستی خوێندکار و زانکۆی پێوە دیاره، بۆیه له هەر بڕگەیەکی مێژووی هاوچەرخی کرماشاندا، زانکۆ له هەر کوێ ڕاوەستابێت کۆمەڵگای کرماشانیش لەو بەره‌دا ڕاوەستاوه. ئەگەر بڕوانینه ئاڵوگۆڕە سیاسی‌-‌کۆمەڵایەتی‌-‌ئەدەبییەکانی دەیەی ٧٠ بەملاوه، به ڕوونی دەبینین که پەرەسەندن و گەشه‌سەندنی بیری نەتەوەیی له کرماشان به دەستی زانکۆ و توێژی خوێندکار بووه و هەیه.

زانکۆ، کرماشان و داهاتووی حیزبی

به بێ ناسینی سایکۆلۆژیای سیاسی‌-کۆمەڵایەتیی هەر کۆمەڵگایەک نه دەتوانین پلان و بەرنامەمان بۆی هەبێ، نه هیچ پلانێکی داڕێژراویش لەوێ سەردەکەوێ، ئەمه ئەسلێکی موتلەقه. ئێمەیش دەبێ ئەو ئەسله بۆ بەڕێوە بردنی چالاکییەکانمان و گەیشتن به ئامانجی دیاریکراومان لەبەرچاو بگرین و ڕەچاوی بکەین.

دروسته که کرماشان بەشێکه له کۆمەڵگای کوردی، بەڵام ئەوه بەو مانایه نیه که سایکۆلۆژیای سیاسی‌-‌کۆمەڵایەتیی هەموو بەشەکانی کوردستان به یەک شێوه و یەک جۆرن. که وابوو، بەرنامەی تەشکیلاتی‌-‌سیاسیی ئێمه بۆ کرماشان دەبێ به‌پێی ناسینی کامل و دروستی ئێمه لەو پارێزگا بێ. به‌پێی شرۆڤەیەک که له سەرەوه کرا، زانکۆ وەکوو یەکلاکەرەوەی ڕەوتی سیاسی له کرماشان دیاری کراوه. بۆیه نووسەری ئەم بابەته به تەواوەتی لەو باوەڕه‌دایه که ڕەوتی سیاسی‌-‌فەرهەنگیی کرماشان بەدەست ئەو حیزب یان لایەنەوەیە که توانیویەتی دەست لەسەر زانکۆی کرماشان دبنێت، یا به واتای دیکە هەر حیزب و لایەنێک که زانکۆی کرماشان به دەستیەوە بێت ئەوه ڕەوتی سەرەکیی شاری کرماشانه. بۆیه ئەگەر دەمانهەوێ وەکوو ڕێکخستنی سیاسی لە کرماشاندا ڕەوتی سیاسی ببەینە پێش، دەبێ زانکۆمان لە پێش چاو بێ. ئێمه له کرماشان کێشەی کوردایەتیمان نییه، چوونکه ئەو شاره چ له بواری حەشیمەت و چه له بواری عەقڵانیەتدا له بازنەی کورد و کوردایەتیدایه، بۆیه ئێمه لەوێ کێشەی سەلماندنی خۆمان وەکوو ڕێکخراوی سیاسییمان هەیه. له ڕاستیدا حیزبی دێموکرات له بەراوردی تەمەنی شۆڕش و خەباتەکەیدا ئەو جێگه و پێگەیه که دەبێ له کرماشان هەیبێ، لەو ئاستە پێویستەدا نییە.

ئەمه ڕاستییەکی تاڵه که هەتا قبوولی نەکەین ناتوانین چارەسەری بکەین. تەشکیلات و ڕاگەیاندن وەکوو دوو باڵی سەرەکی و کاریگەری ئێمه دەتوانن زۆرترین ڕۆڵیان له زانکۆی کرماشاندا هەبێ. بێ‌شک تەرخان کردنی زۆرترین وزەمان له نێو زانکۆدا و گۆڕینی ئاراستەی تەشکیلاتیی ئەوێ بەرەو خۆمان، ئاکامێک بێجگه سەرکەوتنی تەواو و بوون به هێزی سەرەکی و یەکەمی ئەو شاره نیه.

ڕێکخستنی زانکۆ، پەیوەندیدانی گرووپه خوێندکارییەکان به زانکۆکانی بەشەکانی دیکەی کوردستان، به تایبەت ئەو شارانەی که له نێو بزاڤی میللی‌-‌دێموکراتیکی گەلەکەماندا ڕۆلی بەرچاویان هەیه، و دانی خۆراکی فیکری به خوێندکار کۆمەڵێک چالاکین که دەتوانین کاریان لەسەر بکەین، تا بتوانین هەنگاو به هەنگاو ئەتمۆسفێری زانکۆ ڕێبەری بکەین.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٨ لەم ژمارەیەدا:

ــ توتالیتاریزم و کۆمەڵگا
ــ شار جمەی دێ
ــ خاکی سووتاووەک تاکتیک یان ستراتێژی؟
ــ کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
  • کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ
    چالاکانی سیاسی لەو باوەڕەدان، ناوەندە ئەمنییەکان و سوپای پاسداران لە ماوەی چەندین ساڵی رابردوودا بە بەڕێوەبردنی مانۆڕ و میلیتاریزە کردنی ناوچە کوردنشینەکانی ئێران، ویستوویانە سیمایەکی نائەمن لە ناوچە کوردنشینەکان نیشان بدەن و بەو هۆیەشەوە هەتا ئێستا بە شێوەی پلان بۆداڕێژراو پیشیان بە گەشە سەندنی ئابووری ناوچە کوردنشینەکان گرتووە.
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    ته‌نز یه‌کێک له شێوازە کاریگه‌رەکانی ئاخاوتنی ئه‌دەبی و هونه‌رییه. ئه‌م شێوازه ئاخاوتنه یه‌کێک له لقەکانی ئه‌دەبیاتی ڕەخنه‌گرانه و کۆمەڵایه‌تییانه‌ به ئه‌ژمار دێت.
  • خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟ خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟
    تێکدانی سرووشتی کوردستان بەمەبەستی تێکدانی ژیانی خەڵک و دەربەدەرکردنیان دەکرێ؛ بۆیە دەبێ ئەو سیاسەتە چەپەڵ و گەماڕەی داگیرکەران هەرچی زیاتر لەقاو بدرێ و پێش بەو وێرانکارییە بگیردرێ. ئەو سیاسەت و پیلانانەی دوژمن لە پێش هەموو شتێکدا دژی زاگۆن و کونوانسیۆنەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان و بەتایبەتی کونوانسیۆنی مافی مرۆڤە.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە سەدەی سێیەمی کۆچیدا کرماشان لە چوارچێوەی دەسەڵاتی "سەفارییەکان"دا بووە، بەڵام گرووپێک لە شیعە کوردەکانی کرماشان بەناوی "حەسەنویە" (حکوومەتی ئالی حەسەنویە)یان دامەزراندووە کە نزیکەی نیو سەدە لەوێ دەسەڵاتیان هەبووە.
  • سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان
    ئەگەر ڕێگای ئەوەشمان پێ بدرێت كە بتوانین وەك گریمانەیەك سیاسەت لە دەرەوەی پانتایی كۆمەڵایەتی دابنین بۆ ئەوەی بتوانین پەیوەندی نێوان ئەم دووانە لە ئاستی ئانۆمیدا شی بكەینەوە، پێویستە بڵێین دوای هەر گۆڕانێكی بناغەیی لە كۆمەڵگا نۆڕم و بەها كۆمەڵایەتییەكان بە شێوەیەكی بنچینەیی دەگۆڕێن و نۆڕم و بەهای كۆمەڵایەتی نوێ جێگایان دەگرنەوە.
  • سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا
    ئەوە حاشاهەڵنەگرە کە کۆمەڵگەی مەدەنیش وەک زۆرینەی بەها ئەوڕۆییەکان چەمکێکە کە لەسەر دیاردەیەکی بەرهەست و عەینی لە نێودڵی کۆمەڵگەی رۆژئاوایی هاتووەتە دەر.
  • توتالیتاریزم وكۆمەڵگا توتالیتاریزم وكۆمەڵگا
    هەربۆیە ئیدی ڕێبەر دەبێتە ئەفسانە و بەقەولی "ئینیا تسیۆسیلۆنێ" كە لە كتێبی مەكتەبی دیكتاتۆرەكان‌دا دەڵێ: «ڕێبەر دەبێتە ئەفسانەی تاكی خۆبە زلزان .» جارێك دەبێتە "سێبەری خودا" و جارێك دەبێتە "نوێنەرو جێبەجێكاری فەرمانی خودا".
  • ئامانجە شاراوەکانی پشت رێککەوتنەکەی نێوان حیزبوڵڵای لوبنان، رێژیمی ئەسەد و داعش ئامانجە شاراوەکانی پشت رێککەوتنەکەی نێوان حیزبوڵڵای لوبنان، رێژیمی ئەسەد و داعش
    ٥- پاش ئەوەی کۆریدۆری تاران - بەیروت لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە تێک درا بۆ ئەوەی رێگایەکی وشکانی بەرەو هاوپەیمانەکانی و بەرەو دەریای سپی ناوەراست بۆ خۆی بکاتەوە_ هەرچەند ئەو کۆریدۆرە پێشتر لەلایەن سەرۆکی هەرێمی کوردستانەوە تێکدرا لەوەی کە ئیزنی بە ئێران نەدا لە رێگای کوردستانەوە رێرەوێک بەرەو سوریا بکاتەوە_ ئێستا دەیهەوێ بە بەهانەی هێزەکانی داعش لە رێگای حەشدی شەعبییەوە ئەو رێگایە بەرەو لوبنان بکاتەوە کە گومانم هەیە لەمەشیاندا بەئاسانی بتوانێ ئەو پلانەی جێبەجێ بکات چونکە لەمێژە ئەمریکا بەو خەونەی ئێرانی زانیوە.
  • گەورەترین لەمپەری سەر ڕێگای ئێران بۆ سازکردنی هیلالی شیعی و پەرەدان بە تووندرەویەکان بوونی هێزی سەربازی ئامریکایە گەورەترین لەمپەری سەر ڕێگای ئێران بۆ سازکردنی هیلالی شیعی و پەرەدان بە تووندرەویەکان بوونی هێزی سەربازی ئامریکایە
    ئەگەرچی هیلالی شیعی بۆتە هۆی کۆنترۆڵی وڵاتانی عەرەبی و کێبڕکێ چەک‌وچۆڵییەکان بە قازانجی کۆمپانیا ئامریکاییەکان شکاوەتەوە و ئەوەش رەوایی بە مانەوەی درێژماوەی ئامریکا دەبەخشێت بەڵام بە دوو هۆکار ئامریکا ئەوە بە قازانجی درێژماوەی خۆی نابینێت.
  • دەوڵەتی موازی؛ كاریگەرترین پیلانی ڕێژیم بۆ مانەوه له دەسەڵات به هەر نرخێک بێ دەوڵەتی موازی؛ كاریگەرترین پیلانی ڕێژیم بۆ مانەوه له دەسەڵات به هەر نرخێک بێ
    بەڵام له دوای شەڕ هەست به كەڵك و بەكارهاتوویی ئەو هێزه كرا، چۆن ئەو هێزە له قوڵایی خەڵكەوه و له ناوچه جیاجیاكانی وڵات وەكوو بەلووچستان، باکوور و باشوور و كوردستان پێکهاتبوو و هەروەها ئەو لاوازیەی کە ئەرتەش هەیبوو ئەو هێزە نەیبوو و سەرەڕای ئەوەش سپای پاسداران هێزێکی ئیدئۆلۆژیک بوو.
  • شار جمەی دێ شار جمەی دێ
    ئەمە یەکەم سووکایەتی و ستەم نەبوو و دوایینیشیان نییە، بەڵام ستەمکاریەکە ئەوەندە روون و ئاشکرا بوو کە خوێنی خەڵکی وەجۆش هێنا و لە کردەوەیەکی مەدەنی و ئاشتیخوازانەدا شاریان داخست و چوونە بەردەم فەرمانداری تاکوو داوای دادپەروەری بکەن.
  • حەسەن شەرەفی: ئەوانەی ڕێژیمی ئێران پێی دەڵێت شەیتانی گەورە و دوژمن، بە کردەوە دەبنە جیرانی کۆماری ئیسلامیی ئێران حەسەن شەرەفی: ئەوانەی ڕێژیمی ئێران پێی دەڵێت شەیتانی گەورە و دوژمن، بە کردەوە دەبنە جیرانی کۆماری ئیسلامیی ئێران
    سەردانی سوپاسالاری ئێران بۆ تورکیە، ئامانج و بەرنامەیان لەو کاتە هەستیارەدا مژاری دیمانەی ئەمجارەی کوردستانە لەگەڵ بەڕێز حەسەن شەرەفی، جێگری سکرتێری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین.
  • سەربەخۆیی باشوور وەک دەرفەتێک بۆ دەوڵەتسازی و دێموکراسیی سەرکەوتوو سەربەخۆیی باشوور وەک دەرفەتێک بۆ دەوڵەتسازی و دێموکراسیی سەرکەوتوو
    هەوڵێکی وا دەتوانێ دوو سوودی هەبێ: لەلایەک، بە دەسنیشان‌کردنی لێکچوون و جیاوازییەکانی باشووری کوردستان لەگەڵ وڵاتانی دیکە، دەتوانین باشتر ڕاڤەی ئەو مەسەلەیە بکەین، لەلایەکی دیکەوە، دەشێ بەرچاوڕوونی لەمەڕ قۆناغەکانی پاش سەربەخۆیی باشووری کوردستان وەدەست بێنین.
  • هەڵسەنگاندنێک لەسەر \ هەڵسەنگاندنێک لەسەر "ڕاسان" و "دەروونی کوردستانی ڕۆژهەڵات"
    بۆ هەڵسەنگاندنی ئەوە کە هەتا ئێستا ڕاسان هەتا چ ڕادەیێک تێکەڵ بە دەروون یان ڕەوانی خەڵکی شەقامی کوردستانی ڕۆژهەڵات لە ناوخۆدا بووە ناچارم مێژویێکی کورتی ڕابردوو بهێنمەوە بەرباس کە لانیکەم لەم شارە کە من تێیدا دەژیم لە دەرونی مرۆڤەکان وخەڵکی تا ڕادەیێک جێگای خۆی کردبوویەوە.