• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٢٩ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین

زایینی: ٢٢-٠٣-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠١/٠٢ - ١١:٥٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
بۆ ناتوانین خۆمان به خۆمان بناسێنین
شەهرام میرزایی

بۆ یەکەم جار کاتێک که بوومه پێشمەرگه، نێوی "تەنگیسەر"م بیست و لەگەڵ قارمانیەتی، خۆڕاگری، نیشتمانپەروەری و شوڕشگێڕیی خەڵکی ئەو ناوچەیه ئاشنا بووم. وەکوو تاکێک هەتا له کرماشان بووم هەر نەمدەزانی ئاوا گوندێک بوونی هەیه، یان ڕۆڵی له خەباتی ڕزگاریخوازانەی گەلەکەماندا بووه و هەیه. به‌داخەوه ئێمەی ڕۆژهەلاتی ئەوەنده که ئاوڕ له بەشەکانی دیکەی کوردستان دەدەینەوە کەمترین ئاشناییمان لەگەڵ زاگرۆس و خەباتەکەی هەیه و به باشی ڕۆژهەڵاتی خۆمان ناناسین و لەوه خراپتر چالاکانی سیاسی‌-‌کۆمەڵایەتی و هەروەها حیزبەکان و لایەنگرانیان کەمترین هەوڵیان له ناساندنی مێژووی خەباتی ئەم گەله داوه. بۆ وێنه، کەمترین دەق، وتار و فیلم سەبارەت به شۆڕش و بزووتنەوەی میللی- دێموکراتیکی کورد نووسراوه یان ئەگەر نووسراوه به دەگمەن دەگاته دەستی خوێنەری نێوخۆ.

جێگای سەیره که بۆ ئەوەنده چالاکی سیاسیی ئێمه لەم بوارەدا کەمتەرخەمە و گرینگیەکی ئەوتو بەم بابەته پربایەخه نادات؟؟!! با به باشی بزانین که ئەگەر چالاکێکی کرماشانی به جوانی لەگەڵ خۆڕاگری و شۆڕشگێڕیی خەڵکی سنه، نیەر، نروێ، تەنگیسەر، مەریوان و گوندە لێ‌قەوماوەکانی دەوروبەری که له بواری جوغرافیایی زۆر بەو ناوچه نزیکن ئاشنا ببێ و بزانێ که لەگەڵ ئەو هەموو کوشت و کوشتاره و ئەو هەموو ماڵوێرانییه هێشتا و هێشتا خەڵکی ئەو ناوچانه مناڵی نێو بێشکەیان به جۆرێک پەروەرده دەکەن که درێژەدەری بزووتنەوەی ڕزگاریخوازانەی گەلەکەمان بن، بێ‌شک هەڵسوکەوتەکان و چالاکیی نێو کرماشان و ئیلام و لوڕستان زۆر زووتر له نێو بزاڤی میللی-‌دێموکراتیکماندا جێگا دەگرێت و ڕەنگ و بۆنی ڕۆژهەلاتی به خۆیەوه دەگرێ.

هەڵبەت دەبێ ئاماژه بکرێت که؛ ئەمه تەنیا کێشەی چالاکی کرماشانی نیه، بەڵکوو به‌داخەوه به هۆی نەبوونی مێژوویەکی نووسراو، خەڵکانی ئەو ناوچانەش لەو فکره‌دان که له کرماشان و ئیلام بزاڤی کوردیمان نەبووه و شۆڕش لەوێ ڕنگ و بۆنی نەبووه، ڕاستییەک که نیشاندەری نامۆیی کورد له کورد و مێژووی خۆیەتی، پرسێک که تاڵیەکەی ئەوەندەیه که بووەته هۆی گەشه‌نەسەندنی بزاڤی ڕزگاریخوازانەی کوردستان له بست به بستی وڵاتەکەمان.

کاتێک ئاوڕێکی بچووک لە ڕابردووی خەباتی دژ به داگیرکەر له باشووری کوردستان دەدەینەوە، به ڕوونی دەبینین که له ماوەی ٢٠٠ ساڵی ڕابردووەوە هەتا ئێستا کرماشان، ئیلام و لوڕستان دەیان شۆڕشی مەزنی دژ به داگیرکەری هەبووه و تەنانەت کومیتەی کرماشان و ئیلام و لوڕستان و خانەقین و کورده فەیلیەکانی بەغداد لە سەردەمی کۆمەڵەی (ژ.ک)ەوە به هۆی چالاکییەکانیانەوه یەکێک له شانازییەکانی مێژووی خەباتی ئەو ناوچانەیه که بەداخەوه مێژوونووسی کورد نەیتوانیوه ئەو شۆڕشانه له چوارچێوەی بزاڤی ڕزگاریخوازانەی کوردستاندا تێئۆریزه بکات تا ببێته دەستمایەیەک بۆ ئەکتی سیاسی. نائاشنایی له مێژووی خۆڕاگری و شۆڕشگێڕانەی بەشه جۆراوجۆرەکانی ڕۆژهەڵاتەکەمان تەنیا تایبەت به خەڵکی نێوخۆ یان خەڵکانی ئاسایی نیه، بەڵکوو ئەو کێشەیه بەڕوکی زۆرینەی چالاکانی کوردی گرتووه‌تەوە، بۆ وێنه هەر ئاماژه به سەردەمی چالاکیی کۆمەڵەی ژ.ک له ١٣٢١ هەتا ١٣٢٣ دەکەم که کەمتەر کەسێک‌–‌تەنانەت ئەندامی حیزبی‌- ئاگای له چالاک بوونی کۆمیتەکانی کرماشان و ئیلام و لوڕستان و خانقین و کورده فەیلیەکانی بەغداد لەو کاته‌دا هەیه، ڕێکخراوگەلێک که ئەندامەکانی له کۆماری کوردستان به هۆی زاڵ بوونی فەزای عەشیرەتی، پەراوێز دەخرێن و ئەوه دەبێته گەورەترین زەربه له بەدەنه‌ی بزووتنەوەکەمان که مەخابن ئاکامە تاڵەکانی ئەو زەربەیه هەتا ئێستاش ماوەتەوه.

نائاشنابوونی چالاکانی ئێمه له نێوخۆ به تایبەت له شارەکانی کرماشان و ئیلام لەگەڵ مێژووی شوڕشگێڕانەی گەلەکەمان یەکێک له سەرەکیترین بۆشاییەکانی بزاڤی ئێمەیه که له فەرهەنگی نادروستی سیاسیمان سەرچاوه دەگرێ، بۆ وێنه ئەو قارمانیەتیه که خەڵکی کورد له شەڕی ٢٧ ڕۆژه و هەروەها له شەڕی سێ مانگەی سنه له خۆی نیشانی داوه، و ئەو دڕەندەییه که کۆماری سێدارەی ئیسلامی بەرانبەر بەو خەڵکهی کردووه، یان قارمانیەتی هێزی بێستوونی حیزبی دێموکرات و ئەو ٥٩ عەمەلیاته که له شۆڕشی چەکدارانەی کوردستاندا بێ‌وێنەیه، بۆ دەشێ له پەراوێزی مێژوو بخرێت که تەنیا دەبێ کرماشانیەک ببێته ئەندام یان پێشمەرگەی حیزبێک تا لەگەڵ ئەو بابەته ئاشنا ببێت و هەستی پێ‌بکات.

بۆیه‌ له یەکەم هەنگاودا بەشی تەبلیغات و ڕاگەیاندن و تەشکیلاتی حیزب به گشتی و دواتر کادر و پێشمەرگه قەڵەم بەدەستەکانی حیزب به تایبەتی له بواری ناساندنی مێژووی خەبات و شۆڕشی گەلەکەمان به خەڵکی نێوخۆ و ئاشنا کردنیان بەو مێژووە پڕ لە شانازییه ئەرکدار و بەرپرسن و دەبێ بۆ پڕ کردنەوەی ئەو بۆشاییه، هەوڵی چڕ و پڕ بدەن.

دەگەڕێمەوه سەر ناوچەی ژاورۆ و مەریوان و سنه، ناوچەیەک که دوای نزیک به ٣٩ ساڵ بەردەوامییان لە خەبات، و دوای چەندین و چەند جار ماڵوێرانی و سووتانی ژیانیان، چەنده عاشقانه و به شەرەف ڕێگای خەباتیان درێژه داوه و دەیدەن و لەم ڕێگایهدا چەندەها قارمانیەتی و دلاوەرییان له خۆ نیشان داوه. بۆیه ئەرکی ئەو خەڵکە زۆر سەنگینه - چ خەڵکی نێوخۆ، یان دەرەوه یا ئەندام و پێشمەرگەکانی ئەو ناوچەیه- له لایەک دەبێ ئەو مێژووە بپارێزن و له لایەکی دیکەشەوه دەبێ ڕۆژ به ڕۆژ به لاپەڕەکانی شانازییان له ڕێگای سەربەخۆیی نیشتمانمان زیاد بکەن و نەهێڵن ئەو کتێبه پڕ له شانازییه خەوشدار بێت. لێره یەکێک له ئەرکە گرینگەکانی ئەو ناوچەیه به هۆی دراوسێیەتی لەگەڵ باشووری زاگرۆس و کوردستان، پەیوەندی گرتن لەگەڵ کرماشان و ئیلام و لوڕستانه. چینی خوێندەوار، چالاکی فەرهەنگی-سیاسی و کۆمەڵایەتیی ئەو ناوچانه و تەنانەت خەڵکی ئاسایی دەتوانن لەگەڵ پەیوەندی "ڕاستەوخۆ" و "ناڕاستەوخۆ" لەگەل چینی "بژاردە" و "ئاسایی"ی ئەو پارێزگایانه و ئاشنا کردنیان لەگەڵ بزاڤی میللی-دێموکراتیکی کوردستان یاریدەری پێشڤەچوونی خەباتەکەمان بن. ڕێگای ساز کردنی ئەو پەیوەندییانه لەم سەردەمه‌دا زۆر و سانایە و شێوەی چالاکییەکانیش به پێی "زەمەن و شوێن" دابین دەکرێ، که بێ‌شک به هۆی ئەزموونی ٤ دەیەی خەباتی ئەو خەڵکانە، به باشی دەزانن که چ شێوه چالاکییەک بۆ ساز کردنی پەیوەندییەکان بگرنەبەر.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.