• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی ئاوریلی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٤ی بانەمەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی  

کورد و تراژدییەک به نێوی ژیان و ڕزگاری

زایینی: ٠٥-٠٤-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠١/١٦ - ٢١:٢٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
کورد و تراژدییەک به نێوی ژیان و ڕزگاری
شەهرام میرزایی

ئەگەر بمانهەوێ دەستپێکێک بۆ له نێو بردنی سیستماتیک و بەرنامەدارێژراوی گەلی کورد دیاری بکەین، بێشک شکستی کوردەکان بەرانبەر به پارس و ڕووخانی ئیمپراتۆریی ماد و به‌تاڵان چوونی کوردستان به دەستی کوروشی هەخامەنشی خاڵی دەستپێکی ئەو پرۆسەیه.

پرۆسەیەک که لەگەڵ دامەزراندنی ئیمپراتۆریی هەخامەنشی دەست پێدەکات و هەتا ئێستا درێژەی بووه و هەیه. کوشتار، ئێعدام، تۆقاندن، دوور خستنەوە، ڕاگواستنی خەڵکی کوردستان له شوێنکی ئەو وڵاته‌وە بۆ شوێنێکی دێکه، له نێو بردنی ژینگەی زاگرۆس، پەره‌دانی سیستمی جاشایەتی، چەوساندنەوەی گەلی کورد، ئێستعماری سەرچاوه سروشتییەکانی زاگرۆس، له نێو بردن یان گواستنەوەی ڕووبار و سەرچاوه ئاوییەکانی کوردستان، پەره‌دانی هەژاری و بێدەرەتانی، له نێو بردنی کەسایەتی تاکی کورد و هەوڵدان بۆ له نێو بردنی زمانی دایکیی گەلەکەمان و دەیان گەڵاڵە و پرۆژەی دیکه که له ٢٥٠٠ ساڵی ڕابردووەوە هەتا ئێستا به شێوەگەلی جیاواز بۆ له نێو بردنی کورد و کوردستان بەرێوه چووه و دەچێ.

بەڵام کاتێک کەمێک به وردی ئاوڕێک له دۆخی ئێستای کوردستان دەدەینەوە به ڕوونی دەبینین که بەو هەموو پیلانه دژه مرۆڤانەی که لە حەقی کورددا کراوه، هێشتا و هێشتا ئێمه لەسەر پێی خوەمان ڕاوەستاوین و هەر ڕۆژ بەیانی له نێو شار یان چیاکانمان، سڵاو له خۆر دەکەین و له فکری گەیشتن به ئازادی و پێکهێنانی ژیانێکی نوێ بۆ گەل و داهاتووی کوردستانین.

بەرخۆدان و شۆڕش بۆ ڕزگاری و پێکهێنانی ژیانێکی مرۆیی هەر له دوای داگیرکردنی خاکی کوردستان بەدەستی هەخامەنشییەکان دەستی پێکرد، شۆڕشی گئوماد له سەردەمی داریوشی هەخامەنشی و پێکهاتنی نزیک به ٥٤٠ سەرهەڵدانی دیکه له درێژایی تەمەنی ئیمپراتۆریی هەخامەنشی سەڵمێنەری ئەو ڕاستیەیه که کورد هێچکات دەسەڵاتی داگیرکەری قەبوول نەکردووه و هەمیشه به ئاواتی ئازادی و دادپەروەری و سەربەخۆیی وڵاتەکەی ژیاوە.

هەخامەنشییەکانیش بەرانبەر بەو هەموو ڕاپەڕینه بێدەنگ نماون و به دڕندانەترین شێوه وەڵامی ڕزگاریخوازیی گەلەکەمانیان داوەتەوە، که نموونەی بەرچاوی ئەو کوشتار و سەرکوته له کەتیبەی بیستووندا تۆمار کراوه. لەو کەتیبهدا داریوش هەخامەنشی دەڵێ: من چاو و گوێ و لووتی گئومادم بڕی و دەرمهێنا و پێستم کەند و پڕم کرد لە کا و له دەروازەی هێگمتانه هەڵمواسی بۆئەوەی ببێته پەندی مادەکان". بەڵام مێژوو ئەوەی نیشان دا که نەتەنیا ئەو دڕندەییه نەبووه مایەی پەند وەرگرتنی کوردەکان، بەڵکوو قین و هەستی تۆڵەسەندنی له نێو کوردەکاندا به هێزتر و به هێزتر کرد. ئەمه بووه هۆی ئەوەی داگیرکەر بەو قناعەته بگات که کوشتار و ژینۆسایدی کورد تەنیا ڕێگا نیه، بۆیه هەر لەسەرەتای حکومەتی هەخامەنشی پیلانگێرەکانی پارس دەستیان دایە داڕشتنی پرۆژەیەکی توکمە و درێژخایەن که هێدی هێدی له ڕێگای کولتووری و سڕینی مێژووی کورد و پێکهێنانی هەستی سووکایەتیی نەتەوەیی، هەوڵ بۆ له نێو بردنی زمان و هەستی کورد بوون بدەن، تا لەو ڕێگایهوە تاکی کورد به پەنا بردن بۆ باوەشی پارسەکان هێدی هێدی خۆی به دەستی خۆی، خۆی له نێوببات و له نێۆ کۆمەڵگای فارسی‌دا ئاسمیله ببێت.

له سەدەی بیستەمدا و دوای ٢٥٠٠ ساڵ و له سەدەی پێشکەوتنی ڕۆژ له دوای ڕۆژی تێکنۆلۆژی، حکومەتی ئێرانیش به گۆڕینی سیستمی سەرکوت و له نێوبردنی گەلەکەمان به تەواوەتی له کەرەستە مۆدێڕنەکان له ڕەوتی ئاسمیلاسیۆن و ژینۆسایدی کورد کەڵکی وەرگرت. شۆڕشی بەربڵاوی لوڕەکان لە ساڵانی ١٣٠٠ بەو لاوه و بۆمبارانی هەوایی "خوڕڕەم ئاوا" و سەرکوتی شۆڕشی "سمکۆی شکاک" دوو نموونه له کوشتاری کورد و لوڕ لەسەرەتای ئەم سەده و ڕانەوەستانی نەتەوەی کورد له شۆڕش و خەبات دژ به داگیرکەری ناوەندگەرایە. بەڵام حکومەتی ناوەندی بۆ بەرهەمهێنانەوهی "نظام معنایی"ی خۆی و سەڵماندنی دونیای فکری و هەروەها له‌نێو بردنی "جیهانبینیی کوردی" به تەواوەتی له کەرەستە و سیستمە مۆدێڕنەکانی دونیای ڕۆژئاوا به قازانجی خۆی کەڵکی وەرگرت.

دامەرزاندنی سیستمی پەروەردەی نۆێ لەسەر بناغەی زمان و بیری "پان ئیرانیسم" و پێکهنانی بوروکراسییەکی ناوەندگرا، دوو نموونەی هەره گرینگی بەرەوپێش بردنی سیاسەتی فاشیستی لە ئێران بووه.

بەڕێوبردنی ئەو سیاسەته نوێیه بووه هۆی پەروەرده کردنی کەسایەتیگەلێکی کورد که به تەواوەتی له خزمەتی بەڕێوبردنی سیستمی فاشیستیی ئێراندا بوون و خۆیان بوون به پێشکەشکار و بەرێوبەری ئاسمیلاسیون و تواندنەوەی ڕۆڵەکانی کورد له نێو زمان و فکری فارسی-‌ئێرانی. دوای سەرکوتی شۆڕشەکانی گەلەکەمان له ساڵانی سەرەتای ١٣٠٠ و بەڕێوەچوونی سیاسەته نوێیەکانی دژ به کورد، دەبینن که وێڕای ئەو هەموو گوشار و کوشتاره له ساڵی ١٣٢١ کۆمەڵەی ژێ.کاف به بنەمایەکی تەواو نەتەوەیی و ڕزگاریخوازانه پێکدێت و بیرەکەیشی به درێژایی زاگرۆس بڵاو دەبێتەوه تا جارێکی دیکە کورد زیندوو بوونی خۆی به داگیرکەر نیشان بدات. کوردەکان که لەگەڵ دونیای فکری نوێی ڕۆژئاوایی ئاشنا ببون، بۆ بەرپەرچ دانەوەی سیاسەتی فاشیستیی دژ به خۆیان هەوڵیان دا که بیری خۆیان به ڕۆژ بکەن و هەر لەم ڕاستایەدا بوو که هەوڵی پێکهێنانی حیزب و پەرەدان به سیستماتیک کردنی بیری حەق خوازی خۆیان دا که ئەو هەوڵانه به پێکهاتنی حزبێکی مۆدێڕن له ساڵی ١٣٢٤ –حیزب دێموکرات- و ڕاگەیاندنی "کۆماری کوردستان" به لوتکەی خۆی گەیشت.

بەردەوام بوون له خۆڕاگری و شۆڕش له نەتەوەی کورددا، بێشک بێ‌وێنەترین و درێژخایەنترین پرۆسەی ڕزگاریخوازیی نەتەوەیەک له دونیادایه. کاتێک "شوپێنهاوێر" مرۆڤ به بوونەوەرێکی "مەزن" وەسف دەکات له لێکدانەوەی ئەو وەسفەدا دەڵێ: ژیان به هەموو بێ‌مانایی و سامناکیی خۆیەوە مرۆڤی له ئامێز گرتووه، بەڵام مرۆڤ نه ملکەچ بووه و نه پاشەکشه‌ دەکات و بەو حاڵەیشەوە "بەهێز" ڕاوەستاوه، بۆیه من دەڵێم که مرۆڤ بونەوەرێکی مەزنە". لێره دەتوانین ئەو حوکمە فەلسەفییه گرێ بدەینەوە بە نەتەوەی کوردەوە و بڵێین، کورد بەو هەموو کوشتار و ماڵوێرانی و ئاوارەییه که به سەریدا سپاوه، له درێژەی زۆرتر له ٢٥٠٠ ساڵدا بەرانبەر به دۆژمنان و داگیرکەرانی خاکی "بەهێز" ڕاوستاوە و نەتەنیا ملکەچ نەبووه، بەڵکوو بەرانبەر به تراژێدیای لەئارادا بوو شورشی کردووه، بۆیه کورد نەتەوەیەکی مەزنە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٦٩٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ شار مێحوەری ڕاسان
ــ ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟
ــ هێرشی مووشەکیی سنووردار و...
ــ جیهادی سپی
  • دادگای میکۆنووس، ئاشکرابوونی تێرۆریزمی نێودەوڵەتیی ڕێژیمی ئێران دادگای میکۆنووس، ئاشکرابوونی تێرۆریزمی نێودەوڵەتیی ڕێژیمی ئێران
    دوکتور شه‌ره‌فکه‌ندی له‌ کاتێکدا بوو به‌ سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات که‌ جه‌مسه‌ری کۆمۆنیستیی ڕۆژهه‌ڵات تێکـڕووخا و خولێکی نوێ له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا ده‌ستی پێکرد.
  • هێرشی مووشەکیی سنووردار و پەیامێکی بێ‌سنوور هێرشی مووشەکیی سنووردار و پەیامێکی بێ‌سنوور
    دواى ئەو هێرشە ئەمریکا هەر زوو هەم لە نەتەوە یەکگرتووەکان و هەم لە زارى ترامپه‌وه ‌ئیدانەى توندى ئەو هێرشەیان کرد و بە کردەوەش ٥٩ مووشەکى "تامهاوک"یان ئاراستەى فڕۆکەخانەى "ئەلشەعیرات" کرد کە به‌ بۆچوونی ئه‌مریكییه‌كان له‌وێوه‌ هێرشه‌ كیمیاییه‌كه‌ به‌ڕێوه‌ براوه‌.
  • بڕینەوەی داربەڕووەکان، هەناسەی \ بڕینەوەی داربەڕووەکان، هەناسەی "هوزمانەوەنی" سوار کرد
    بەڵام به‌پێی ڕووداوه سیاسی-‌مەدەنییەکانی دوو دەیەی ڕابڕدوو، به پێداگریی تەواو دەتوانین بڵێین که ئاوڕدانەوه لەو دوو بەشه و داڕشتنی بەرنامه بۆ بەرپەرچدانەوەی سیاسەته فاشیستییەکانی داگیرکەرانی کوردستان له بازنەی چالاکییە سیاسی=کۆمەڵایەتییەکانی کوردستان له پراوێزەوە گواستراوەتەوه بۆ ناوەندی هزر و کرداری چالاکیی سیاسی-مەدەنی‌مان.
  • هه‌ڵاواردن، زیانێک بۆ کار و چالاکیی مرۆڤەکان لە کۆمەڵگادا هه‌ڵاواردن، زیانێک بۆ کار و چالاکیی مرۆڤەکان لە کۆمەڵگادا
    بەپێی سەرچاوە زانستییه‌كان، هەڵاواردن سێ جۆرە: هەڵاواردنی ڕاستەوخۆ، هەڵاواردنی ناڕاستەوخۆ و هەڵاواردنی سیستماتیک.
  • ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟ ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟
    بە واتایەکی تر سیاسەتمەدارە گەندەڵەکانی ئێران بۆ وەرگرتنی پشتیوانیی بازرگانەکان دەرەتانی کاری نایاساییان بۆ دەڕەخسێنن، تاکوو ژیانی ئابوورییان بەهێزتر بێت و لە بەرانبەریشدا پشتیوانیی ماددی و مەعنەوی ئەم توێژە بۆ بەردەوامیی دەسەڵاتەکەیان مسۆگەر دەکەن کە ئەم یارییە لەسەر سفرەی وڵات و خەڵکی بێ دەرەتان ئەنجام دەدرێت.
  • هەوڵی گەرمكردنی تەنووری هەڵبژاردن، بوو بە نمایشی كۆمیدی هەوڵی گەرمكردنی تەنووری هەڵبژاردن، بوو بە نمایشی كۆمیدی
    لەو پێوەندییەدا یەكەم كەسێك كە بۆ ناونووسین سەردانی وەزارەتی نێوخۆی ڕێژیمی كرد، پیاوێك بوو كە كفنی سپیی لە سەرتاپێی خۆی ئاڵاندبوو. دوابەدوای ئەویش نیگابانێكی كارگەی كاشیی "مەیبۆد"ی یەزد ناوی خۆی تۆمار كرد. ئەو كرێكارە دەڵێ دەمهەوێ لەگەڵ دۆناڵد ترامپ كێبڕكێی مەلەوانی بكەم.
  • ڕاسان و ژێئۆپۆلیتیکی ئێران! ڕاسان و ژێئۆپۆلیتیکی ئێران!
    ئورووپا لێرەدا لە دژایەتيی مەزهەبی کەڵک وەردەگرێ. واتە سەفەویی شێعە مەزهەب دژی عوسمانیی سۆننە مەزهەب کەڵکی لێ وەردەگیردرێت. لە سەردەمی شەڕی ساردیشدا ئێران یەکێک لە گرینگترین وڵاتانی پێکهێنەری پشتوێنی ئەمنییەتی بۆ پێشگرتن لە تەشەنە کردنی کۆمۆنیزم بوو کە دژی یەکیەتیی سۆڤییەت پێکهاتبوو!
  • شار مێحوەری  ڕاسان شار مێحوەری ڕاسان
    بە بەراورد لە گەڵ بەشەکانی دیکەی کوردستان، ڕۆژهەڵات — کە بە پێی پانتایی جوگرافی و حەشیمەت، دووهەمین بەشی کوردستانە— لە دوو دەیەیی ڕابردوودا تووشی نسکۆ هاتبوو. لە دوو ساڵی ڕابردوودا، ڕاسان ئەو دۆخەی گۆڕی.
  • جیهادی سپی جیهادی سپی
    جیهادی سپیی ڕێژیمی ئیسلامیی تاران، درێژەی فەرمانی جەهادی خومەینیە کە بە شێوەی سەربازی کوردستانیان داگیر کرد و بە پیلانی سیاسی دەیانەوێ ئیرادەی خۆڕاگری لە کوردستاندا بە چۆکدا بێنن.
  • شانۆیەکی درۆزنانە شانۆیەکی درۆزنانە
    ڕەخنەگرانی نێوخۆ و بەتایبەت هێزە ئۆپۆزیسیۆنە کوردەکانی دژبەری ڕێژیمی ئێران، سەفەری حەسەن ڕۆحانی بۆ سنە بە پڕوپاگەندە بۆ هەڵبژاردن لەقەڵەم دەدەن و لەو باوەڕەدان هیچ دەسکەوتێکی بۆ خەڵک نابێت.
  • کورد و تراژدییەک به نێوی ژیان و ڕزگاری کورد و تراژدییەک به نێوی ژیان و ڕزگاری
    دامەرزاندنی سیستمی پەروەردەی نۆێ لەسەر بناغەی زمان و بیری "پان ئیرانیسم" و پێکهنانی بوروکراسییەکی ناوەندگرا، دوو نموونەی هەره گرینگی بەرەوپێش بردنی سیاسەتی فاشیستی لە ئێران بووه.
  • سیاسەتی کۆمەڵایەتی لەپێناو خۆشبژێویدا سیاسەتی کۆمەڵایەتی لەپێناو خۆشبژێویدا
    لەیەکەم بەرکەوت، چەمکی سیاسەتی کۆمەڵایەتی(Socialpolicy) لە سێ تایبەتمەندیی ئاکادێمیک، کردەوە و مێتۆدۆلۆژیکدا خۆی دەردەخات.
  • کۆمەڵگای سیاسیی کوردستانی ڕۆژهەڵات و کاریگەریی ڕاسان کۆمەڵگای سیاسیی کوردستانی ڕۆژهەڵات و کاریگەریی ڕاسان
    ئەمە بەو واتایە نیە کە پێویستە هەموو کەس ڕوو لە شاخ بکات؛ وەکوو ئەوەی کە لە نێو کورد دا باوە کە دەڵێن؛ بۆ خزمەت کردن پێویست ناکات هەموو ببن بە پێشمەرگە. لەگەڵ هەبوونی ڕاسان، لایەن و حیزبە جیاوازەکان و بزاڤەکان و کۆمەڵگای مەدەنی لەهەرکوێ بن و ئایا بەشێک لە ڕاسان بن یان نا، لەلایەکەوە خاوەن کاریگەریی زۆرتر دەبن و لەلایەکی تریشەوە پانتایی چالاکییان بەرفراوانتر دەبێت.
  • حەسەن شەرەفی: سڵاو لە ڕاسان سڵاو لە شەهیدانی ڕاسان حەسەن شەرەفی: سڵاو لە ڕاسان سڵاو لە شەهیدانی ڕاسان
    دەقی وتەکانی بەڕێز حەسەن شەرەفی جێگری سکرتێری گشتیی حیزب لە ڕۆژی ١٠ی خاکەلێوە، ڕۆژی شەهیدانی کوردستاندا