• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی ئاوریلی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٤ی بانەمەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ڕاسان و ژێئۆپۆلیتیکی ئێران!

زایینی: ٢٠-٠٤-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠١/٣١ - ٢٠:٣٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ڕاسان و ژێئۆپۆلیتیکی ئێران!
جەميل كولاهی

بە درێژایی مێژوو ئەو وڵاتەی کە ئەمڕۆ بە ناوی ئێران دەیناسین، لە باری ژێئۆپۆلیتیکەوە خاون گرینگییەکی تایبەت بووە. داگیرکردنی ئیمپراتووريی ساسانی لە لایەن سوپای عەرەبەکانەوە، گرینگییەکی تایبەتی بۆ سەرخستنی ئیسلام و بە جیهانی کردنی هەبووە و بە بێ تێکشکاندنی ئەو ئیمپراتوورییە ئیسلام نەیدەتوانی بەو شێوەیەی ئەمڕۆ پەلوپۆ بهاوێ! کە دێینە مێژوویەکی زۆر نزیکترەوە، ئیمپراتووريی عوسمانی هەیە کە هەڕەشەی داگیر کردنی ئورووپا دەکا و مەترسییەکی گەورەیە لە سەر ئورووپا! لێرەدا وڵاتانی ئورووپايی بە تايبەتی بریتانیا سپای ئێران پڕچەک دەکەن و دژی عوسمانی کەڵکی لێ وەردەگرن و پارسەنگی هێز ڕادەگرن.

ئورووپا لێرەدا لە دژایەتيی مەزهەبی کەڵک وەردەگرێ. واتە سەفەویی شێعە مەزهەب دژی عوسمانیی سۆننە مەزهەب کەڵکی لێ وەردەگیردرێت. لە سەردەمی شەڕی ساردیشدا ئێران یەکێک لە گرینگترین وڵاتانی پێکهێنەری پشتوێنی ئەمنییەتی بۆ پێشگرتن لە تەشەنە کردنی کۆمۆنیزم بوو کە دژی یەکیەتیی سۆڤییەت پێکهاتبوو!

دوای شۆڕشی ساڵی ١٩٧٩ی ئێران و هاتنە سەرکاری ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی، ئێران بەرەبەرە گرینگییەکی تایبەتی ژێئۆپۆلیتیک بە دەست دێنێ! ئەم گرینگییە لە بوونی ئیسرائیل لە ناوچەکەدایە! گرینگيی ئێران بۆ ئیسرائیل تا ڕادەیەکە کە لە شەڕی ئێران و عێراقدا بۆ ڕاگرتنی پارسەنگی هێز، ئیسرائیل یارمەتيی ئێران دەدات و چەکی بۆ دەنێرێ! ئێران خاوەن دوو تایبەتمەنديی سەرەکییە کە بۆ ئیسرائیل گرینگە، یەکەم ئەوە کە ناسیونالیزمی زاڵ بە سەر ئێراندا ناسیونالیزمێکی بەرچاوتەنگی دژە عەرەبە و دووهەم ئەوە کە مەزهەبی فەرميی ئێران شیعەیە و مەزهەبی زۆرینەی هەرە زۆری دانیشتوانی ئێرانیش شیعەن!

ئەگەر چاوێک بە سەر پێکهاتەی حەشیمەتی وڵاتانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست و بە تایبەتی دەوروبەری ئیسرائیلدا بخشێنین دەبینین عەرەب و سۆننە مەزهەبن! وڵاتانی ئیسلامی بە تایبەت وڵاتە عەرەبییەکان بە هۆی کێشەی فەلەستین و شەڕەکانی سەدەی پێشووی نێوان ئیسرائیل و عەرەبەوە لە گەڵ ئیسرائیل کێشەیان هەیە و بیروڕای گشتی موسوڵمانەکان دژی ئیسرائیلە! هەر بۆیە لەو ناوچەیە گوشارێکی گەورە لە سەر ئیسرائیلە! بۆ دەرباز بوون لەم گوشارە ئیسرائیل پێویستی بە شوێنێکی دیکەیە کە ئەو گوشارەی لە سەر لا ببات! لە ڕۆژهەڵاتی ناڤین هیچ وڵاتێکی دیکە لە ئێران باشتر نیە، چوونکە هەم لە باری ناسیۆنالیستی و هەم لە باری مەزهەبییەوە دژی وڵاتانی عەرەبە!

دوو دراوسێی ئێران واتە تالیبان و ڕێژیمی سەددام حسێن لە لایەن ئامریکا و هاوپەیمانانەوە ڕووخێندران، ئەم کارە بوو بە هۆی بەهێزتر بوونی پێگەی ئێران! چوونکە بە پێی ئامارەکان زیاتر لە ٦٠ لە سەدی دانیشتوانی عێراق شیعەن، بەشێک لە دانیشتوانی ئەفغانستانیش شیعەن! جیا لەوە ڕووخانی ڕێژیمی سەددام بووە هۆی ئاسانتر بوونی پێوەندی و ناردنی یارمەتی ئێران بۆ سووریە و لۆبنان لە ڕێگەی عێراقەوە! بۆیە ڕووخاندنی دوو ڕێژیمی ڕکابەری ئێران ناتوانێ بە بێ بەرنامە بووبێ! دوای ڕووخانی ئەم دوو ڕێژیمە بەرەبەرە باسێک لە ژێر ناوی چێ بوونی کەوانی شێعە هاتە ئاراوە! ئەم کەوانە لە ئێران، عێراق، سوریە و لۆبنان پێکدێ! کە ئێران ڕێبەرایەتی دەکات! واتە پڕۆژەی ڕۆژهەڵاتی ناڤینی نوێ کە لە سەردەمی جۆرج بووشدا باسی لێوە دەکرا، خەریکە پێکدێ کە ئەویش لە سەر ئەساسی دابەش بوونی مەزهەبییە! دۆخەکە بەرەو شوێنێک دەڕوات کە هاوسەنگییەک لە نێوان وڵاتانی سۆننە و کەوانی شیعە پێکبێت. لێرەدا دەبێ ئەوە ڕوون بکرێتەوە کە ئیسرائیل بە دوو هۆ دژایەتيی پرۆژەی ناوکيی ئێران دەکات؛ یەکەم تێک نەچوونی هاوسەنگيی هێز لە نێوان بەرەی سۆننە و شیعە و دووهەم لە بەرنامەی ئیسرائیلدایە کە ئیزن نەدات بە هیچ وڵاتێکی ئەو ناوچەیە کە لە ئیسرائیل بەهێزتر بێت. هەر بۆیە دەبینین ئیسرائیل هێرش دەکاتە سەر ناوەندی ناوکيی سەددام حسێن و کاولی دەکات، پێش لە بەهاری عەرەبییش ناوەندێکی لە نزیک دەمێشقی پێتەختی سووریە کە گۆمانی دەکرد ناوەندێکی ناوکییە، بۆمباران کرد! بۆیە دژایەتيی ئیسرائیل نەک بە واتای ڕووخاندنی ڕێژیمی ئێران، بەڵکوو بە واتای ڕاگرتنی هاوسەنگيی هێزە! چوونکە ڕووخاندنی ڕێژیم بە قازانجی ئیسرائیل نیە! ئێستا دۆخێک هاتۆتە ئاڕاوە کە باس لە هاوپەیمانيی ئیسرائیل و عەرەب دژی کەوانی شیعە دەکرێ!

هاوپەیمانییەک کە نە تەنیا گوشارەکان لە سەر ئیسرائیل لا دەبات، بەڵکوو ڕۆڵی هێزێکی ناوچەیی و پارێزەرانە بە ئیسرائیل دەدات. ئێستا هەموو ئەو گوشارانەی کە لە سەر ئیسرائیل بوون بۆ سەر ئێران کاناڵیزە کراون، دۆخێک کە بە تەواوی بە قازانجی ئیسرائیلە و هیچکات بە قەد ئێستا ئەمنییەتی ئیسرائیل چ لە باری سیاسی و ئابووری و چ لە باری نیزامییەوە نەپارێزراوە!

لێرەدا پرسیار ئەوەیە کە ڕاسانی کوردستانی ڕۆژهەڵات لە کوێی ئەم هاوکێشانەدایە! ڕێژیمی ئێران و بەشیک لە ئۆپۆزيسیونی ئەم ڕێژیمە هەر لە سەرەتای ڕاسانەوە بە دەسکردی بیانی و بەسراوە بە هێزەکانی دیکە ناویان بردووە. ئەم پڕوپاگەندەیە تەنیا بۆ تەریکخستنەوە و سەرکوتی ڕاسانە، دەنا فەڕی بە ڕاستییەوە نیە! چوونکە لە ڕاستیدا ڕاسان ئەگەر بەهێزتر بکرێ، ئێران کە هەروەک گوترا یەکێک لە فاکتەرە گرینگەکانە بۆ پاراستنی ئەمنییەتی ئیسرائیل لاواز دەبێ! بۆ دۆزینەوەی دۆست و هاوپەیمان بۆ ڕاسان دەبێ ئەو ڕاستییە لەبەرچاو بگیرێ کە ئێران بە پێی ئەو ئیدئۆلۆژییەی کە هەیەتی و دروشمی هەناردە کردنی شۆڕش، لە وڵاتانی دەوروبەر دەستێوەردان دەکات، بۆیە دژبەری زۆری هەیە و دەبێ لە سەر شێوازی پێوەندییەکانی ئێران و وڵاتانی دیکە بکۆڵدرێتەوە!

ئێستا کە ڕێژیم و بەشێک لە بەناو ئۆپۆزسیونی ڕێژیم بە ڕاشکاوانە دژی ڕاسان یەکیان گرتووە و لە یەک ئەدەبیات کەڵک وەردەگرن، حیزبی دێموکراتیش دەبێ هێڵی خەباتی خۆی لەو ئۆپۆزسیونە جیا بکاتەوە و تەنیا بە گوتاری کوردی گرینگی بدات و لە هیچ تۆمەت و بۆختانێک نەترسێ و هەنگاوەکانی پێ شل نەکاتەوە! گوتارێک کە وڵامدەری ئاستی کۆمەڵگەی ئەمڕۆی ڕۆژهەڵات بێت بەرهەم بێنێ! کۆمەڵگەی ڕۆژهەڵات لە نەورۆزی ئەمساڵ ئاستی بەرزی خۆی نیشان دا و دەبێ حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بە هانای ئەو ئاستە بەرزەوە بڕوات و گوتاری نەتەوەیی تۆختر بکاتەوە!

بۆ دەربازبوون لە بەندی گرینگیی ژێئۆپۆلیتیکی ئێران، دەبێ کوردی ڕۆژهەڵات ببێت بە هێزێکی شوێندانەر! کاتێک بوو بە هێزی شوێندانەر بە واتای ئەوەیە کە دەبێتە مەترسی بۆ سەر بەرژەوەنديی زۆر وڵات و لایەن! تەنیا لەو کاتەدایە کە مل بۆ داخوازییەکانی کوردی بندەستی ئێران ڕادەکێشرێ! ئەمە بەو مانایەیە کە دەبێ سنووری ڕاسان بەرینتر بکرێتەوە و پانتاییەکی گەورەتر بگرێتە بەر! بۆ ئەم مەبەستە دەبێ هەوڵ بدرێ لانی زۆری هێزی کورد بخرێتە گەڕ! چوونکە ئەگەر ڕاسان بەرینتر ببێتەوە دەنگدانەوەی جیهانی زۆر لە خەباتی پارچەکانی دیکەی کوردستان زیاتر دەبێ، ئەمە پێوەستە بەوەوە کە؛ کوردستانی ڕۆژهەڵات لەنێو سنوورەکانی ئێرانی ئێستایە کە هەر وەک باس کرا خاون باری ژێئۆپۆلیتیکێکی شازە لە ناوچەکەدا! هەر وەک ساڵی پار دیتمان کە ئەو چەند تێکهەڵچوونەی نێوان پێشمەرگەکان و سپای پاسداران لە چەند ناوچەیەکی کوردستان دەنگدانەوەیەکی جیهانیی هەبوو و هەواڵنێرییە گرینگەکانی جیهان باسیان لێوە کرد! ئێران کە لە ماوەی تەمەنیدا بایکۆتی هەواڵی خستبووە سەر چالاکيی پێشمەرگە، بە شێوەیەکی بەرین ئەو بێدەنگییەی خۆی شکاند و دەستی کرد بە هەڕەشە و گوڕەشە! ئەمەش هەڵدەگەڕێتەوە بۆ ئەوە کە بەرژەوەنديی وڵاتان دەکەوێتە مەترسییەوە! کە ئەمە خاڵێکی ئەرێنییە! کاتێک ئەمە ڕوویدا وڵاتان دەکەونە بیری چارەسەری کێشەکە! ئیتر لێرەوە ڕۆژهەڵات دێتە نێو هاوکێشە سیاسییەکانی ئێران و ناوچەکە و تەنانەت دنیاشەوە! واتە حیزبی دیمۆکرات وەک ڕێکخەری ڕاسان دەبێ ژێئۆپۆلیتیکی ئێران کە یەکێک لە کۆسپەکانی سەر ڕێگەی ڕاسانە، بکا بە دەرفەت، واتە بە دەرفەت کردنی هەڕەشەکان! ئەویش بە پێداگری لە سەر چالاکيی زیاتر و پەرەپێدان بە ڕاسان دێتە ئاڕاوە!
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٦٩٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ شار مێحوەری ڕاسان
ــ ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟
ــ هێرشی مووشەکیی سنووردار و...
ــ جیهادی سپی
  • دادگای میکۆنووس، ئاشکرابوونی تێرۆریزمی نێودەوڵەتیی ڕێژیمی ئێران دادگای میکۆنووس، ئاشکرابوونی تێرۆریزمی نێودەوڵەتیی ڕێژیمی ئێران
    دوکتور شه‌ره‌فکه‌ندی له‌ کاتێکدا بوو به‌ سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات که‌ جه‌مسه‌ری کۆمۆنیستیی ڕۆژهه‌ڵات تێکـڕووخا و خولێکی نوێ له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا ده‌ستی پێکرد.
  • هێرشی مووشەکیی سنووردار و پەیامێکی بێ‌سنوور هێرشی مووشەکیی سنووردار و پەیامێکی بێ‌سنوور
    دواى ئەو هێرشە ئەمریکا هەر زوو هەم لە نەتەوە یەکگرتووەکان و هەم لە زارى ترامپه‌وه ‌ئیدانەى توندى ئەو هێرشەیان کرد و بە کردەوەش ٥٩ مووشەکى "تامهاوک"یان ئاراستەى فڕۆکەخانەى "ئەلشەعیرات" کرد کە به‌ بۆچوونی ئه‌مریكییه‌كان له‌وێوه‌ هێرشه‌ كیمیاییه‌كه‌ به‌ڕێوه‌ براوه‌.
  • بڕینەوەی داربەڕووەکان، هەناسەی \ بڕینەوەی داربەڕووەکان، هەناسەی "هوزمانەوەنی" سوار کرد
    بەڵام به‌پێی ڕووداوه سیاسی-‌مەدەنییەکانی دوو دەیەی ڕابڕدوو، به پێداگریی تەواو دەتوانین بڵێین که ئاوڕدانەوه لەو دوو بەشه و داڕشتنی بەرنامه بۆ بەرپەرچدانەوەی سیاسەته فاشیستییەکانی داگیرکەرانی کوردستان له بازنەی چالاکییە سیاسی=کۆمەڵایەتییەکانی کوردستان له پراوێزەوە گواستراوەتەوه بۆ ناوەندی هزر و کرداری چالاکیی سیاسی-مەدەنی‌مان.
  • هه‌ڵاواردن، زیانێک بۆ کار و چالاکیی مرۆڤەکان لە کۆمەڵگادا هه‌ڵاواردن، زیانێک بۆ کار و چالاکیی مرۆڤەکان لە کۆمەڵگادا
    بەپێی سەرچاوە زانستییه‌كان، هەڵاواردن سێ جۆرە: هەڵاواردنی ڕاستەوخۆ، هەڵاواردنی ناڕاستەوخۆ و هەڵاواردنی سیستماتیک.
  • ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟ ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟
    بە واتایەکی تر سیاسەتمەدارە گەندەڵەکانی ئێران بۆ وەرگرتنی پشتیوانیی بازرگانەکان دەرەتانی کاری نایاساییان بۆ دەڕەخسێنن، تاکوو ژیانی ئابوورییان بەهێزتر بێت و لە بەرانبەریشدا پشتیوانیی ماددی و مەعنەوی ئەم توێژە بۆ بەردەوامیی دەسەڵاتەکەیان مسۆگەر دەکەن کە ئەم یارییە لەسەر سفرەی وڵات و خەڵکی بێ دەرەتان ئەنجام دەدرێت.
  • هەوڵی گەرمكردنی تەنووری هەڵبژاردن، بوو بە نمایشی كۆمیدی هەوڵی گەرمكردنی تەنووری هەڵبژاردن، بوو بە نمایشی كۆمیدی
    لەو پێوەندییەدا یەكەم كەسێك كە بۆ ناونووسین سەردانی وەزارەتی نێوخۆی ڕێژیمی كرد، پیاوێك بوو كە كفنی سپیی لە سەرتاپێی خۆی ئاڵاندبوو. دوابەدوای ئەویش نیگابانێكی كارگەی كاشیی "مەیبۆد"ی یەزد ناوی خۆی تۆمار كرد. ئەو كرێكارە دەڵێ دەمهەوێ لەگەڵ دۆناڵد ترامپ كێبڕكێی مەلەوانی بكەم.
  • ڕاسان و ژێئۆپۆلیتیکی ئێران! ڕاسان و ژێئۆپۆلیتیکی ئێران!
    ئورووپا لێرەدا لە دژایەتيی مەزهەبی کەڵک وەردەگرێ. واتە سەفەویی شێعە مەزهەب دژی عوسمانیی سۆننە مەزهەب کەڵکی لێ وەردەگیردرێت. لە سەردەمی شەڕی ساردیشدا ئێران یەکێک لە گرینگترین وڵاتانی پێکهێنەری پشتوێنی ئەمنییەتی بۆ پێشگرتن لە تەشەنە کردنی کۆمۆنیزم بوو کە دژی یەکیەتیی سۆڤییەت پێکهاتبوو!
  • شار مێحوەری  ڕاسان شار مێحوەری ڕاسان
    بە بەراورد لە گەڵ بەشەکانی دیکەی کوردستان، ڕۆژهەڵات — کە بە پێی پانتایی جوگرافی و حەشیمەت، دووهەمین بەشی کوردستانە— لە دوو دەیەیی ڕابردوودا تووشی نسکۆ هاتبوو. لە دوو ساڵی ڕابردوودا، ڕاسان ئەو دۆخەی گۆڕی.
  • جیهادی سپی جیهادی سپی
    جیهادی سپیی ڕێژیمی ئیسلامیی تاران، درێژەی فەرمانی جەهادی خومەینیە کە بە شێوەی سەربازی کوردستانیان داگیر کرد و بە پیلانی سیاسی دەیانەوێ ئیرادەی خۆڕاگری لە کوردستاندا بە چۆکدا بێنن.
  • شانۆیەکی درۆزنانە شانۆیەکی درۆزنانە
    ڕەخنەگرانی نێوخۆ و بەتایبەت هێزە ئۆپۆزیسیۆنە کوردەکانی دژبەری ڕێژیمی ئێران، سەفەری حەسەن ڕۆحانی بۆ سنە بە پڕوپاگەندە بۆ هەڵبژاردن لەقەڵەم دەدەن و لەو باوەڕەدان هیچ دەسکەوتێکی بۆ خەڵک نابێت.
  • کورد و تراژدییەک به نێوی ژیان و ڕزگاری کورد و تراژدییەک به نێوی ژیان و ڕزگاری
    دامەرزاندنی سیستمی پەروەردەی نۆێ لەسەر بناغەی زمان و بیری "پان ئیرانیسم" و پێکهنانی بوروکراسییەکی ناوەندگرا، دوو نموونەی هەره گرینگی بەرەوپێش بردنی سیاسەتی فاشیستی لە ئێران بووه.
  • سیاسەتی کۆمەڵایەتی لەپێناو خۆشبژێویدا سیاسەتی کۆمەڵایەتی لەپێناو خۆشبژێویدا
    لەیەکەم بەرکەوت، چەمکی سیاسەتی کۆمەڵایەتی(Socialpolicy) لە سێ تایبەتمەندیی ئاکادێمیک، کردەوە و مێتۆدۆلۆژیکدا خۆی دەردەخات.
  • کۆمەڵگای سیاسیی کوردستانی ڕۆژهەڵات و کاریگەریی ڕاسان کۆمەڵگای سیاسیی کوردستانی ڕۆژهەڵات و کاریگەریی ڕاسان
    ئەمە بەو واتایە نیە کە پێویستە هەموو کەس ڕوو لە شاخ بکات؛ وەکوو ئەوەی کە لە نێو کورد دا باوە کە دەڵێن؛ بۆ خزمەت کردن پێویست ناکات هەموو ببن بە پێشمەرگە. لەگەڵ هەبوونی ڕاسان، لایەن و حیزبە جیاوازەکان و بزاڤەکان و کۆمەڵگای مەدەنی لەهەرکوێ بن و ئایا بەشێک لە ڕاسان بن یان نا، لەلایەکەوە خاوەن کاریگەریی زۆرتر دەبن و لەلایەکی تریشەوە پانتایی چالاکییان بەرفراوانتر دەبێت.
  • حەسەن شەرەفی: سڵاو لە ڕاسان سڵاو لە شەهیدانی ڕاسان حەسەن شەرەفی: سڵاو لە ڕاسان سڵاو لە شەهیدانی ڕاسان
    دەقی وتەکانی بەڕێز حەسەن شەرەفی جێگری سکرتێری گشتیی حیزب لە ڕۆژی ١٠ی خاکەلێوە، ڕۆژی شەهیدانی کوردستاندا