• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی ئاوریلی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٤ی بانەمەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟

زایینی: ٢٠-٠٤-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠١/٣١ - ٢٠:٤٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟
ن: شەماڵ تەرغیبی

پڕ ئاشکرایە کە ئابووری کۆڵەکەیەکی سەرەکییە لە ژیانی تاک، بنەماڵە، ڕێکخراو و کۆمەڵگە؛ هەر لەم ڕاستایەشدا هەرچەندە ئەم ئابوورییە بەهێز و ڕەگ داکووتاوتر بێ باری گوزەران و دۆخی ژیان بەهێزتر و لەبارتر دەبێ، بەپێچەوانەشەوە هەرچەندە ئەم ئابوورییە کز و لاواز و بی نێوەڕۆکتر بێت دۆشداماوی و چەرمەسەرییەکانی ژیان زیاتر و زیاتر دەبن. لێرەدا پرسیاری سەرەکی ئەوەیە کە بە لەبەرچاوگرتنی ئەم ڕاستییە بۆ چی هیچ هەوڵێک بۆ چارەسەری کیشە و ئاریشە گەورە و بچووکەکانی بیاڤی ئابووریی ئێران نادرێت؟ یان ئەگەر هەوڵێک دراوە بۆچی بە هیچ ئەنجامێکی هەستپێکراو نەگەیشتووە و ئابووریی ئێران هەروا لاوازە؟

بە دوو بۆچوون دەتوانین وەڵامی ئەم پرسیارە بدەینەوە: یەکەم ئەوەیکە سیستمی ئابووریی ئێران سیستمێکی مێرکانتێلیستییە کە بەهۆیەوە ئەو کەسانەی لە دۆخی هەنووکەیی ئابووریی ئێران بەهرەمەند دەبن ڕێگری دەکەن لە چاکسازی پێکهاتەیی. "مێرکانتێلیزم" قوتابخانەیەکی فکرییە کە بەهۆیەوە قازانجەکان لە نێوان بازرگانەکان و دەسەڵاتبەدەستان ڕێک دەخرێت؛ لەسەر ئەم بنەماش هاوپەیمانییەکی ڕانەگەیەندراوی نایاسایی پێک دێت کە هەر دوو لایەن قازانجی لێدەکەن؛ لە لایەکەوە بازرگانەکان بەهۆی پشتیوانی سیاسەتمەدارەکان بەتواناتر لە ڕابردوو دەبنەوە و لە ڕێگەی پارە و توانایی بازرگانەکانیش پشتگیریی نابەجێ لە سیاسەتە ملهۆڕانەکانی دەسەڵاتبەدەستە دیکتاتۆرەکان دەکرێت کە دەبێتە گەرەنتی بەردەوامی ئەم دەسەڵاتە.

بە واتایەکی تر سیاسەتمەدارە گەندەڵەکانی ئێران بۆ وەرگرتنی پشتیوانیی بازرگانەکان دەرەتانی کاری نایاساییان بۆ دەڕەخسێنن، تاکوو ژیانی ئابوورییان بەهێزتر بێت و لە بەرانبەریشدا پشتیوانیی ماددی و مەعنەوی ئەم توێژە بۆ بەردەوامیی دەسەڵاتەکەیان مسۆگەر دەکەن کە ئەم یارییە لەسەر سفرەی وڵات و خەڵکی بێ دەرەتان ئەنجام دەدرێت.

دووهەم بۆچوون بریتییە لەوەیکە دەسەڵات بەدەستان لەسەر بنەمای پاوانخوازییان سیستمی ئابوورییان دابەش کردووە بەسەر خزم و کەسوکاری نیزیک لە خۆیان و هاوشێوەی "تیولداری"ی سەردەمی مەغۆلەکان دەرەتانی هەرچەشنە کەڵکاژۆ وەرگرتنێکیان پێداون و "حاتەم ئاسا" و بە بێ سەرئێشەی یاسایی سەرقاڵی تاڵان کردن بن، تەنیا بەو مەرجەی کە ببنە مایە و گەرەنتییەک بۆ بەردەوامیی دەسەڵاتبەدەستان؛ زەقترین دەرهاویشتەکانی ئەم پاوانخوازییەش بریتییە لە داخرانی ڕۆژانە و بەردەوامی یەکە ئابوورییەکان بەتایبەت ئەو بەشەی کە دەوڵەتی نین.

بەم پێیە زۆر ڕوونە کە دەسەڵاتبەدەستان و پشتیوانەکانیان کە لە چوارچێوەی کارتێلە ئابوورییە ڕانەگەیەندراوەکانیان سەرقاڵی هەڵلووشینی داهات و سەرمایەی ماددی و مەعنەوی ئێرانن، نەتەنیا پێیان خۆش نییە کە ئابووریی وڵات گەشە بکات، بەڵکوو هەموو هێز و توانای خۆیان دەخەنە گەڕ تاکوو دۆخی شپرزەی ئابووری وەک خۆی بمێنێتەوە؛ ئیتر لەم نێوانەدا ئەگەر قەیرانی ئاو، قەیرانی وشکەساڵی، گرفتەکانی وەک بێکاری، هەڵاوسان، گرانی و هەژاری کە بۆخۆیان بەستێن خۆشکەری دیاردە و نەخۆشییە کۆمەڵایەتی و دەروونییەکانن، بە چارەسەرنەکراوییش بمێننەوە گرینگ نییە چوونکە چارەسەرکردنی ئەم کێشانە واتە کەم کردنەوەی دەسەڵاتی تیولدارە زاڵەکان بە سەر وڵاتدا.

لەمبارەوە دوکتور عەلی میرزاخانی ئابووریناس دەڵێ: ئابووریی ئێران بریتییە لە تیولداری مۆدێڕن بەو مانایە کە هەرێمە جیاکراوەکان جێگەی خۆیان بە یەکە ئابوورییە دابەشکراوەکان داوە و لەم نێوانەدا هەندێک کەسی خاوەن دەسەڵات بەهرەمەند دەبن لە قازانجە ئابوورییەکان و خەڵکی دیکەش سەریان بێ کڵاو دەمێنێتەوە!

ناوبراو لە وتارێکی شیکاریدا باس لەوە دەکات کە ئەگەر بمانهەوێ چارەسەرێک بۆ دۆخی ئابووریی ئیران بدۆزینەوە دەبێ پیش لە هەموو شتێک پەکەیجی تیولداری مۆدێڕن وەلابنێین و تێگەیشتنمان بەرانبەر بە ئابووری و ئابووریی سیاسی بگۆڕین.

بە وتەی ناوبراو ئابووریی ئێران ئابوورییەکی سیاسەت لێدراوە کە تێیدا سیاسەتمەدارەکان بڕیار لەسەر ئابووری دەدەن، لە حاڵێکدا کە بەپێی پێناسە ئەوە ئابووریزانانن کە دەبێ لەم بیاڤەدا چالاکییان هەبێ نەک سیاسەتمەدارەکان. بەڵام مەسەلەکە لێرەدا ئەوەیە کە قازانجە ماددییەکانی ئەو کەسانە ڕێگرن لەبەردەم گەڕاندنەوەی شکۆی زانستی ئابووری.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٦٩٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ شار مێحوەری ڕاسان
ــ ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟
ــ هێرشی مووشەکیی سنووردار و...
ــ جیهادی سپی
  • دادگای میکۆنووس، ئاشکرابوونی تێرۆریزمی نێودەوڵەتیی ڕێژیمی ئێران دادگای میکۆنووس، ئاشکرابوونی تێرۆریزمی نێودەوڵەتیی ڕێژیمی ئێران
    دوکتور شه‌ره‌فکه‌ندی له‌ کاتێکدا بوو به‌ سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات که‌ جه‌مسه‌ری کۆمۆنیستیی ڕۆژهه‌ڵات تێکـڕووخا و خولێکی نوێ له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا ده‌ستی پێکرد.
  • هێرشی مووشەکیی سنووردار و پەیامێکی بێ‌سنوور هێرشی مووشەکیی سنووردار و پەیامێکی بێ‌سنوور
    دواى ئەو هێرشە ئەمریکا هەر زوو هەم لە نەتەوە یەکگرتووەکان و هەم لە زارى ترامپه‌وه ‌ئیدانەى توندى ئەو هێرشەیان کرد و بە کردەوەش ٥٩ مووشەکى "تامهاوک"یان ئاراستەى فڕۆکەخانەى "ئەلشەعیرات" کرد کە به‌ بۆچوونی ئه‌مریكییه‌كان له‌وێوه‌ هێرشه‌ كیمیاییه‌كه‌ به‌ڕێوه‌ براوه‌.
  • بڕینەوەی داربەڕووەکان، هەناسەی \ بڕینەوەی داربەڕووەکان، هەناسەی "هوزمانەوەنی" سوار کرد
    بەڵام به‌پێی ڕووداوه سیاسی-‌مەدەنییەکانی دوو دەیەی ڕابڕدوو، به پێداگریی تەواو دەتوانین بڵێین که ئاوڕدانەوه لەو دوو بەشه و داڕشتنی بەرنامه بۆ بەرپەرچدانەوەی سیاسەته فاشیستییەکانی داگیرکەرانی کوردستان له بازنەی چالاکییە سیاسی=کۆمەڵایەتییەکانی کوردستان له پراوێزەوە گواستراوەتەوه بۆ ناوەندی هزر و کرداری چالاکیی سیاسی-مەدەنی‌مان.
  • هه‌ڵاواردن، زیانێک بۆ کار و چالاکیی مرۆڤەکان لە کۆمەڵگادا هه‌ڵاواردن، زیانێک بۆ کار و چالاکیی مرۆڤەکان لە کۆمەڵگادا
    بەپێی سەرچاوە زانستییه‌كان، هەڵاواردن سێ جۆرە: هەڵاواردنی ڕاستەوخۆ، هەڵاواردنی ناڕاستەوخۆ و هەڵاواردنی سیستماتیک.
  • ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟ ئابووریی شپرزەی ئێران بە قازانجی کێیە؟
    بە واتایەکی تر سیاسەتمەدارە گەندەڵەکانی ئێران بۆ وەرگرتنی پشتیوانیی بازرگانەکان دەرەتانی کاری نایاساییان بۆ دەڕەخسێنن، تاکوو ژیانی ئابوورییان بەهێزتر بێت و لە بەرانبەریشدا پشتیوانیی ماددی و مەعنەوی ئەم توێژە بۆ بەردەوامیی دەسەڵاتەکەیان مسۆگەر دەکەن کە ئەم یارییە لەسەر سفرەی وڵات و خەڵکی بێ دەرەتان ئەنجام دەدرێت.
  • هەوڵی گەرمكردنی تەنووری هەڵبژاردن، بوو بە نمایشی كۆمیدی هەوڵی گەرمكردنی تەنووری هەڵبژاردن، بوو بە نمایشی كۆمیدی
    لەو پێوەندییەدا یەكەم كەسێك كە بۆ ناونووسین سەردانی وەزارەتی نێوخۆی ڕێژیمی كرد، پیاوێك بوو كە كفنی سپیی لە سەرتاپێی خۆی ئاڵاندبوو. دوابەدوای ئەویش نیگابانێكی كارگەی كاشیی "مەیبۆد"ی یەزد ناوی خۆی تۆمار كرد. ئەو كرێكارە دەڵێ دەمهەوێ لەگەڵ دۆناڵد ترامپ كێبڕكێی مەلەوانی بكەم.
  • ڕاسان و ژێئۆپۆلیتیکی ئێران! ڕاسان و ژێئۆپۆلیتیکی ئێران!
    ئورووپا لێرەدا لە دژایەتيی مەزهەبی کەڵک وەردەگرێ. واتە سەفەویی شێعە مەزهەب دژی عوسمانیی سۆننە مەزهەب کەڵکی لێ وەردەگیردرێت. لە سەردەمی شەڕی ساردیشدا ئێران یەکێک لە گرینگترین وڵاتانی پێکهێنەری پشتوێنی ئەمنییەتی بۆ پێشگرتن لە تەشەنە کردنی کۆمۆنیزم بوو کە دژی یەکیەتیی سۆڤییەت پێکهاتبوو!
  • شار مێحوەری  ڕاسان شار مێحوەری ڕاسان
    بە بەراورد لە گەڵ بەشەکانی دیکەی کوردستان، ڕۆژهەڵات — کە بە پێی پانتایی جوگرافی و حەشیمەت، دووهەمین بەشی کوردستانە— لە دوو دەیەیی ڕابردوودا تووشی نسکۆ هاتبوو. لە دوو ساڵی ڕابردوودا، ڕاسان ئەو دۆخەی گۆڕی.
  • جیهادی سپی جیهادی سپی
    جیهادی سپیی ڕێژیمی ئیسلامیی تاران، درێژەی فەرمانی جەهادی خومەینیە کە بە شێوەی سەربازی کوردستانیان داگیر کرد و بە پیلانی سیاسی دەیانەوێ ئیرادەی خۆڕاگری لە کوردستاندا بە چۆکدا بێنن.
  • شانۆیەکی درۆزنانە شانۆیەکی درۆزنانە
    ڕەخنەگرانی نێوخۆ و بەتایبەت هێزە ئۆپۆزیسیۆنە کوردەکانی دژبەری ڕێژیمی ئێران، سەفەری حەسەن ڕۆحانی بۆ سنە بە پڕوپاگەندە بۆ هەڵبژاردن لەقەڵەم دەدەن و لەو باوەڕەدان هیچ دەسکەوتێکی بۆ خەڵک نابێت.
  • کورد و تراژدییەک به نێوی ژیان و ڕزگاری کورد و تراژدییەک به نێوی ژیان و ڕزگاری
    دامەرزاندنی سیستمی پەروەردەی نۆێ لەسەر بناغەی زمان و بیری "پان ئیرانیسم" و پێکهنانی بوروکراسییەکی ناوەندگرا، دوو نموونەی هەره گرینگی بەرەوپێش بردنی سیاسەتی فاشیستی لە ئێران بووه.
  • سیاسەتی کۆمەڵایەتی لەپێناو خۆشبژێویدا سیاسەتی کۆمەڵایەتی لەپێناو خۆشبژێویدا
    لەیەکەم بەرکەوت، چەمکی سیاسەتی کۆمەڵایەتی(Socialpolicy) لە سێ تایبەتمەندیی ئاکادێمیک، کردەوە و مێتۆدۆلۆژیکدا خۆی دەردەخات.
  • کۆمەڵگای سیاسیی کوردستانی ڕۆژهەڵات و کاریگەریی ڕاسان کۆمەڵگای سیاسیی کوردستانی ڕۆژهەڵات و کاریگەریی ڕاسان
    ئەمە بەو واتایە نیە کە پێویستە هەموو کەس ڕوو لە شاخ بکات؛ وەکوو ئەوەی کە لە نێو کورد دا باوە کە دەڵێن؛ بۆ خزمەت کردن پێویست ناکات هەموو ببن بە پێشمەرگە. لەگەڵ هەبوونی ڕاسان، لایەن و حیزبە جیاوازەکان و بزاڤەکان و کۆمەڵگای مەدەنی لەهەرکوێ بن و ئایا بەشێک لە ڕاسان بن یان نا، لەلایەکەوە خاوەن کاریگەریی زۆرتر دەبن و لەلایەکی تریشەوە پانتایی چالاکییان بەرفراوانتر دەبێت.
  • حەسەن شەرەفی: سڵاو لە ڕاسان سڵاو لە شەهیدانی ڕاسان حەسەن شەرەفی: سڵاو لە ڕاسان سڵاو لە شەهیدانی ڕاسان
    دەقی وتەکانی بەڕێز حەسەن شەرەفی جێگری سکرتێری گشتیی حیزب لە ڕۆژی ١٠ی خاکەلێوە، ڕۆژی شەهیدانی کوردستاندا