• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٨ی ژوئەنی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٧ی پوشپەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی  

هێرشی مووشەکیی سنووردار و پەیامێکی بێ‌سنوور

زایینی: ٢٠-٠٤-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠١/٣١ - ٢٠:٥١ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
هێرشی مووشەکیی سنووردار و پەیامێکی بێ‌سنوور
ئەلبۆرز ڕووئین تەن

دواى ئەوەى هێرشێکى فڕۆکەکانى سەر بە ڕێژیمى ئەسەد لە شارى ئیدلبى سووریەی ژێر دەستى ئۆپۆزیسیۆنى سووریە بووە هۆى ئەوەى بە چەکى کیمیایى زیاتر لە ١٠٠ کەس گیان لەدەست بدەن و بە سەدان کەسیش بریندار بن، دونیا جاریکى دیكه ‌هێرشێکى لەو شێوەی بینی کە لە لایەن ڕێژیمێکى دیکتاتۆره‌وه ‌خەڵکەکەى بکاتە ئامانجى چەکى قەدەغەکراوى کیمیایى.

ئەو هێرشە دەنگدانەوەیەکى زۆرى لە دونیا داهەبوو، تەنانەت نەتەوە یەکگرتووەکان دانیشتنى بەپه‌له‌ى له‌سەر پێکهێنا، هەرچەند دەوڵەتى ئەسەد ئینکارى بەکارهێنانى چەکى کیمیایی دەکات، بەڵام دونیا و خۆرئاوا گوێگرى ئەو گوتانه ‌نەبوون و ڕێژیمى ئەسەدیان بە تاوانبار زانى و تەنانەت کۆمارى ئیسلامیى ئێرانیشیان کردە ئامانجى ڕەخنە کە پشتیوانى لە ئەسەد دەکات.

دواى ئەو هێرشە ئەمریکا هەر زوو هەم لە نەتەوە یەکگرتووەکان و هەم لە زارى ترامپه‌وه ‌ئیدانەى توندى ئەو هێرشەیان کرد و بە کردەوەش ٥٩ مووشەکى "تامهاوک"یان ئاراستەى فڕۆکەخانەى "ئەلشەعیرات" کرد کە به‌ بۆچوونی ئه‌مریكییه‌كان له‌وێوه‌ هێرشه‌ كیمیاییه‌كه‌ به‌ڕێوه‌ براوه‌.

ئەو هێرشە لە کاتێکدا ڕوویدا کە سەرکۆمارى چین لە فلۆریدا میوانى ترامپ بوو، کە ئەوەش واتای خۆى هەبوو. هەروەها دواى هێرشەکە دونیا چاوى بڕییە ڕووسیە کە یەکێکى دیكه ‌لە زلهێزەکانە، چوونکە ئەو هێرشە لە هەمانکاتدا وەڵامێک بوو بۆ ڕووسیە کە پشتیوانیى له ‌ئەسەد دەکات، بەتایبەت کە دەنگۆى هەبوونى هێزی ڕووسیە لەو فرۆکەخانەیەدا هەبوو.

هەر لە یەکەم ساتی سەرکەوتنی ترامپ و نیگەرانی یا خۆشحاڵیی وڵاتانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست بۆ ئەو سەرکەوتنە، دەرخەری ئەو ڕاستییه ‌بوو کە شایەدی گۆڕانکاری لە سیاسەتی زلهێزێکی وەکوو ئەمریکا لە ناوچەدا دەبین.

چوونکە سیاسه‌تی هەشت ساڵی ئۆباما دەستی ئێرانی بۆ دەستێوەردان لە وڵاتانی ناوچە زیاتر ئاوەڵا کردبوو، تەنانەت کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی ئەو دەستێوەردانانەوە ئیمتیازی پێویستیان لە کاتى دانووستاندن لەگەڵ خۆرئاوا بەدەست ده‌هێنا.

هەربۆیەش وەک ئەوەى هەموو دونیا چاوەڕوانى کردەوەیەکى وا بن سەیرى ئەو هێرشەیان کرد. ئەو هێرشە مووشەکییە سنووردارە چەندین پەیام لەخۆ دەگرێت کە تەنیا بۆ دیکتاتۆرىی سووریە و سنوورەکانى سووریە نیە، بەڵکوو زۆر وڵاتى دیكه ‌دەگرێتەوە. بۆیە هەر چەند شرۆڤەى هاتنى ترامپ و سیاسەتى نوێی ناوچە گرینگ بوو، پێده‌چێ شرۆڤەى ئەو پەیامە دواى ئەو هێرشە گرنگیى خۆى هەیە .

یەکەم پەیام بۆ ڕێژیمى ئەسەد بوو کە ساڵى ٢٠٠٣ و کاتى هێرشی ئەمریکاى بۆ سەر وڵاتى عێراق وەبیر ئەسەد هێنایەوە، چوونکە ئەوکاتیش بە بیانووى هەبوونى چەکى کیمیایى هێرش کرایە سەرعێراق و دیکتاتۆرى بەناوبانگ سەدام. هەروەها نیشانى دا کە دەوڵەتى ترامپ بە کردەوە سیاسەتێکى نوێ ڕەچاو دەکات، تەنانەت ئەگەر پێویست بکات هێرشى لەشکرى یا مووشەکى دەکات کە ئەوەش سنوورێکە کە بۆ کردەوەکانى ڕێژیمی دادەنێت.

پەیامى دووەم بۆ کۆمارى ئیسلامیى ئێران بوو، چوونکە جیا لە ئۆتۆریتەى ئێران لە سەر ئەسەد و سووریە، ئۆتۆریتەى تایبەتى ئێران لە سەر هێزى ئاسمانیى ڕێژیمی سووریە و بەکارهێنانى فڕۆکەوانە ئێرانییەکان لە لایەن هێزى هەوایی ئەسەدەوە هەیە کە ئەو چەندە بۆ زۆر کەس ڕوون نییە، هەربۆیە بەشیکى زۆرى بەردەوامیى شەڕ و مانەوەى ئەسەد درووستکردنى ناکۆکیى نێوان ڕووسیە و تورکیە و هەروەها سووریە و تورکیە لە ڕێگەى ئەو هێزە ئاسمانییه‌وه، ‌ببوە هۆى ئەوەى ئێران تاکە ئەکتەرى کاریگەرى ئەو شەڕە لە سووریە بێت کە بە تەواویى پلانەکانى جێبەجێ دەبوون، بەڵام ئەو هێرشە نیشانى دا ئیتر بەرەبەرە کۆتایى دێت بەو کاریگەرییە، چوونکە ئەمریکاى سەردەمى ترامپ تەنیا سەیرى ڕووداوەکان ناکات، بەڵکوو هەڵوێست و دژکردەوەى دەبێت. بەتایبەتى هێرش بۆ سەر فڕۆکەخانە و فڕۆکەکان دەبێت ئەو واتایەى هەبێت.

پەیامى سێیەم بۆ ڕووسیە بوو، چوونکە ڕووسیەش بە پیلانى ئێران تا ڕادەیەک بەرەو زه‌لكاوی سووریە ڕاکێشراوە، ئەو هێرشە بە بێ هاوئاهەنگیى ڕووسیە و تەنیا لە ڕێگەى ئاگادارکردنەوەى چرکەساتى کۆتایی، پەیامێکى ڕوون بوو بۆ ڕووسیە کە دەبێت دەست لە پشتیوانیى ئەسەد هەڵگرن و لە هاوکێشەى ئێران بێنەدەر، ئەگەرنا ئەمریکاى نوێ بەرەنگارى دەبیتەوە، تەنانەت ئەگەر ئەو هاوکێشەکە ئەکتەرێکى وەک ڕووسیەى تێدا بیت. هەروەها ئەو هێرشە جارێکى دیكه ‌سەلماندى کە وێڕاى کاریگەریى، ڕووسیە ناتوانێت زلهێزێکى وەکوو ئەمریکا هەمیشەیی بێت، بەڵکوو دەتوانرێ پشتگوێ بخرێت، و لەوانەشە ببێتە هۆى ئەوەى بەخۆیدا بچێتەوە لەو هاوکێشەیەی کە تەنیا ئێران قازانجی لێ دەبات و مرۆڤایەتى بەردەوام ئازارى پێدەگات، بێتەدەر.

هەروەها نابێت پشتیوانانى ئەو هێرشە له‌بیر بکرێت کە جاریکى دیكه ‌هێڵى هاوکێشەکانى خۆیان تۆخ کردەوە، کە عەرەبستان و تورکیە و ئیسرائیل بە پشتیوانى فەرمیی خۆیان، پەیامى کاریگەریى ئەو بەرەیان لە داهاتوودا بە گوێی هەموو لایەک بەتایبەت ئێراندا گەیاند.

بێگومان شەڕ و ئاڵۆزیی ناوچەى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاستى زۆر نالەبار کردووە بۆ مرۆڤه‌كان، بۆیە لایەنگرى شەڕبوون باش نییە، بەڵام ڕاستیى سیاسەتى ناوچە و دەستێوەردانەکانى ئێران کە بەشێکى بەرچاوى ئەو شەڕ و ناکۆکییانەن، ئەگەر لە ڕێگەى گوشارى ڕاستەوخۆ و تەنانەت هێرشی لەم چەشنە نەبێت، ئەوە ناتوانرێ سنوورێک بۆ خوێنڕێژى و دڕەندەیی ئەو دیکتاتۆرانە دابنرێت، هەر بۆیەش ئەو هێرشە بۆ ئەوەى ڕێگرى بکات لە خوێنڕێژیى زیاتر و کاولکاریى زیاتر، بە پێویست دەزانرێ.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان
ــ سیاسەتی شەرخوازیی ڕێژیمی ئێران
ــ هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە
ــ ترس لە تەرەقە
  • \ "ئاسمیلاسیون فەرهەنگی" پڕۆسەیەک بۆ له نێوبردنی کورد
    رستەکانی ئەو پێش‌نووسه پیشان دەدەن که لە ڕوانگەی داڕێژەرانی ئەو پێش نووسەوە، " ئاسمیلاسیۆنی فەرهەنگی" وەکوو بەشێک لە "ژینۆسایدی فەرهەنگی" پێناسە کراوه و لەو پێشنووسەدا جێی گرتووە.
  • د. مەحموود عوسمان: ئێران خۆی دژی کوردە و هەر شتێ کورد بیکا دژیەتی د. مەحموود عوسمان: ئێران خۆی دژی کوردە و هەر شتێ کورد بیکا دژیەتی
    بەرپرسانی هەرێمی کوردستان یەکەم مانگی وەرزی پاییزی ئەمساڵ ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان ئەنجام دەدەن و ئەوەش وەک هەمیشە کاردانەوەی دوو دەوڵەتی ئێران و تورکیەی لێکەوتەوە و بەتایبەتی ڕێژیمی ئێران بە توندی دژایەتی خۆی لەگەڵ ئەو پرسە دەربڕیوە.
  • بە دیوارکێشان، هەستی نەتەوەیی خاشەبڕ ناکرێ بە دیوارکێشان، هەستی نەتەوەیی خاشەبڕ ناکرێ
    جیرانەکانی تورکیەش لە هێندێک شوێن سنووری وڵاتەکانیان لەگەڵ تورکیە بە نەردە و تێلدوور بەستووە. سنووری تورکیە- یوونان لەلایەن یوونانەوە لە ساڵی ٢٠١٢ ڕا بە حەسارێک لە تۆپەکانی سیمی خاردار قاییم کراوە. حکوومەتی بولغارستانیش بە دروستکردنی دیوارێک لە سیمی خاردار بە درێژایی ٣٠ کیلۆمێتر سنووری خۆیان لە گەڵ تورکیە قایمم کردووە.
  • شووناسی بکەرانی هێرشە تێرۆریستیەکەی تاران و پرسێک شووناسی بکەرانی هێرشە تێرۆریستیەکەی تاران و پرسێک
    لەم پرسەی ئەمڕۆی ئێمەشدا تۆڕێک لە دەسەڵات بوونی هەیە کە زیاتر لە یەک سەدەیە کە پێوەندی کوردەکان و فارسەکان لە ئێران یان باشتر وایە بڵیێن (نواندنەوەکانی دیکەیان) لە رۆژهەلاتی ناڤیندا رێک و چوارچێوەیان بۆ دیاری کردووە.
  • هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە
    ڕووداوی تاران پێچەوانەی زۆرینەی لێکدانەوەکان نەک لەجێ ڕوویدا و نە نەخوازراو بوو، نە بەو واتایە یەکلاکەرەوە کە بڵێین سێناریۆی پەتی بوو، بەڵکوو لەو ڕووەوە کە حاکمییەت ساڵانێکی زۆرە بەشێوازی داڕشتنی سیاسەتی سیستماتیک بەستێنی بۆ ڕووداوی ئەوتۆ خۆش کردووە.
  • منداڵ فرۆشی، دیاردەیەک لە وڵاتی چەوسێنەری ئێران منداڵ فرۆشی، دیاردەیەک لە وڵاتی چەوسێنەری ئێران
    ئێران وڵاتێکی چەوسێنەر و گیرۆدە بە نەخۆشییە، برین لەسەر برین لە جەستەی کز و لاوازیی وەک دیکتاتۆری، شەڕ، کوشتار، هەژاری، منداڵفرۆشی و ... سەرهەڵ ئەداو هەموویان لە وڵاتێکی ژێر حوکمی کۆماری ئیسلامی ئێراندا پێکەوە دەژین.
  • ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان (خوێندنەوەیەکی ڕاسان لە قۆناغی پاش داعش) ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان (خوێندنەوەیەکی ڕاسان لە قۆناغی پاش داعش)
    کەوایە لە ئێستادا ئەوەی لە هەنگاوی یەکەمدا ستراتێژی دوو داگیرکەری کوردستان واتە کۆماری ئیسلامی و تورکیا دیاری دەکات، لاواز کردنی دەسەڵاتی سیاسی کورد لە ناوچەکەدایە ، نەک سڕینەوەی شوناسی کوردستان.
  • ترس لە تەرەقە ترس لە تەرەقە
    خامنەیی کە هەیمەنەی درۆیینەی وەمەترسی کەوت، دەستی بە فڕوفیشاڵی زۆرتر کرد و گوایە دەیانەوێ لەگەڵ تیرۆریزمدا شەڕی کۆتایی بکەن، ئەمە لە کاتێکدایە کە تیرۆریزمی چ شیعی و چ سوننیەکەی لە لایەن کۆماری ئیسلامیەوە پەرەی پێ دراوە.
  • خوێندنه‌وه‌یه‌کی ناته‌واو له \ خوێندنه‌وه‌یه‌کی ناته‌واو له "باڵنده‌کانی ده‌م با"
    باڵنده‌کانی ده‌م با به زمانێکی زۆر شاعیرانه و ته‌كنیکێکی تێکه‌ڵاوی گێرانه‌وه، باسی وشکبوونی ئاره‌زەووه‌کانی پیاو له شۆره‌کاتی زیندان و مه‌نفا و ئاواره‌ییدا ده‌کا. باسی خه‌مێک که له ناخی پیاودا سه‌رهه‌ڵده‌دا و به‌دوای وەڵامی پرسیارێکدا د‌‌ه‌گه‌ڕێ، ئه‌وه‌ که: "له‌پێناوی کام تاواندا سزا دراوه ئه‌م پیاوه؟ له‌پێناوی کام تاواندا سزا ده‌درێین؟ له ئاگری کام تۆڵه‌دا ده‌سووتێن؟" (ل. ٢٩)
  • د. عەبدولحەکیم خوسرەو: ئێران بە نیسبەت هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆییەکەی بە شێوازێکی سلبی مامەڵەی کردووە د. عەبدولحەکیم خوسرەو: ئێران بە نیسبەت هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆییەکەی بە شێوازێکی سلبی مامەڵەی کردووە
    وتووێژی ڕۆژنامەی کوردستان لەگەڵ د.عەبدولحەکیم خوسرەو، مامۆستای زانستە سیاسییەکانی زانکۆی سەلاحەدین لە پێوەندی لەگەڵ پرسی ڕێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی هەرێمی کورستان و مەترسی و هەڕەشەکانی حەشدی شەعبی بۆ سەر شنگال و ناوچەکانی دیکەی هەرێمی کوردستان.
  • هەنگاو بەرەو لووتکەی مافی دیاریکردنی چارەنووس هەنگاو بەرەو لووتکەی مافی دیاریکردنی چارەنووس
    زانایان و تئۆریسییەنەکان باس لە دوو هۆی سەرەکی دەکەن کە مافی جیابوونەوە بە گرووپێک دەدات تاکوو لە وڵاتی سەرەکیی خۆیان جیا ببنەوە و وڵاتێکی دیکەی سەربەخۆ بونیاد بنێن. ئەو دوو هۆیە ئەوەندە بەهێزن کە خواستی "تەواویەتی خاکیی" وڵاتان دەتوانرێ بە خاتریان وەلابنرێت. هۆی یەکم ئەوەیە کە ئەگەر وڵاتێک ڕێگری بکا لە گرووپێکی دیاریکراو کە لە بواری نێوخۆییدا کە مافی چارەی‌خۆنووسینی هەبێ و خۆی بەڕێوە ببات.
  • شەریف فەلاح: شیعر و هونەری بەرگری شادەماری ڕاسان و ڕابوونی شۆڕشە شەریف فەلاح: شیعر و هونەری بەرگری شادەماری ڕاسان و ڕابوونی شۆڕشە
    شەریف فەلاح، شاعیر، وەرگێڕ و چالاکوانی فەرهەنگی، ساڵی ١٣٥٣ی هەتاوی لە گوندی (گەزنە)ی سەر بە چەمشاری سنە لەدایک بووە.
  • تاوتوێ کردنی پرسی \ تاوتوێ کردنی پرسی "بەشداریی خەڵکی کوردستان لە هەڵبژاردن"دا
    ئێمە لە هەڵبژاردنی ئێراندا لەگەڵ دیاردەیەک بەرەوڕووین بەناوی "هەڵسووڕی قەدەغەکراو"، چالاکێک یان بکەرێک کە دەتوانێ کارتێکەریی لەسەر ئاراستەی هەڵبژاردنەکان بێ، بەڵام چالاکییەکانی لە ڕێگای جۆراوجۆری یاسایی و نایاسایی قەدەغە و سنووردار کراوە.
  • ئەزموونی دامەزرانی ئیسرائیل و چەند وانەیەک ئەزموونی دامەزرانی ئیسرائیل و چەند وانەیەک
    باوکی سەهیونیزم و دەوڵەتی یەهوود، تێئۆدۆر هێرتسێل بوو کە دەرچووی بەشی یاسای زانکۆی ڤییەن بووە و وەکو ڕۆژنامەوان کاری دەکرد. سەرچاوەی دروستبوونی ئەو بیرۆکەیە کە دەبێ دەوڵەتی یەهوود بۆ یەهوودییەکانی دونیا دروست بکات، لە نێوئاخنی بەڕێوەچوونی دادگای ئەفسەرێکی یەهوودی-فەڕانسەیی لە ساڵى ١٩٨٤کە بە تۆمەتی سیخوڕی بۆ ئەڵمانەکان دادگایی دەکرا دروست بوو.