• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٣٠ی مەیی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٩ی جۆزەردانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم

زایینی: ٠٧-٠٥-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٢/١٧ - ١٩:٠٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم
ئەلبۆرز ڕووئین تەن

سەرەڕای تێپه‌ڕبوونی ماوەیەکى کورت لە ده‌سه‌ڵاتداریی ترامپ، پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و دیکتاتۆرەکانی سەردەم زۆر ئاڵۆز بووە و تەنانەت زۆر لایەن كاتژمێری سفری ده‌ستپێكی شەڕی جیهانی کە لایەکی ئەمریکا بێت، ڕادەگەینن. ئەو جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ حکوومەتی پێشووی ئۆباما هەیە کە خه‌ڵاتی نۆبێلی ئاشتیی وه‌رگرتبوو، بەڵام زۆر کێشەی چارەسه‌ر نەکراوی لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا بەجێهشت.

چوونکە ئێستا وێڕای هەڕەشەی زارەکیی بەرپرسانی ئەمریکا، بینه‌ری هێرشی ڕاستەوخۆی ئەمریکا بووین کە ئەو پرسه ‌زیاتر لە کابینەی سەربازیی ترامپ، بۆ لێبڕاوی و سووربوون لە بڕیاردانی ترامپ دەگەڕێتەوە.

ئەو شێوازە سیاسەت کردنە لەوانەیە بۆ ئێمە تەنیا کاتێک سەرنجڕاکێش بێ كه‌ لە پێوەندی لەگەڵ ئێراندا بێ، بەڵام ئێستا ئەوەی تا ئاستی هەڕەشە و شه‌ڕی ڕاستەوخۆ لەگەڵ کۆریای باکوور له‌ گۆڕێدایه‌، دونیای نیگەران کردووە، چوونکە له ‌ئەگەری سه‌رهه‌ڵدانی شەڕی له‌وشێوه‌، خەساری زۆری به‌دواوه‌ ده‌بێ.

ئەمجۆرە بڕیاردانەی ترامپ تەنیا بۆ کەسایەتیی بازرگانیی ئەو کە لە هەموو بابەتێكدا لە چوارچێوەی قازانج و خه‌ساری ئەمریکادا لێکدەداتەوە ناگەڕێتەوە، بەڵکوو بۆ تێرنەبوونی خواستی دیکتاتۆرەکان و پەرەپێدانی شەڕ و کوشتن لە پێناو بەرژەوەندیی خۆیان دەگەڕێتەوە کە سیاسەتی ئاشتی و بەڵاپارێزیی ئۆباما دەستی دیکتاتۆرەکانی لەو ڕووەوە ئاوەڵاتر کردبوو.

لە ماوەی دوو حەوتووی ڕابردوودا کە کۆریای باکوور بە شێوەیەکی بەربڵاو ده‌ستی داوه‌ته‌ تاقیكاریی مووشەکیی و مانۆڕی جۆراوجۆر کە بتوانێ بەهێزیی خۆی بۆ بەرگری و تەنانەت هێرش کردن نیشان بدا، لەلایەن ئەمریکاوە بێ‌وەڵام نەمایه‌وه‌ و کەشتی فڕۆکەهەڵگر ناردرایە ئاوەکانی نزیک کۆریا و دەریای چین کە سوور بوون و ده‌سه‌ڵاتی به‌هێزی ئەمریکا نیشان دەدات. ئەمریکا بەوه‌شه‌وه ‌نەوەستا و مووشەکی دوورهاوێژ کە توانای هەڵگرتنی کڵاوی ئەتۆمیی هەیە و زیاتر لە چوار هەزار کیلۆمتر ده‌بڕێت، تاقی بكاته‌وه‌.

هەرچەند بۆ درووست نەبوونی ئەو شەڕە چین ڕۆڵی سه‌ره‌كی دەبینێت، چوونکە دژی دروستبوونی شەڕه‌ و لایەنگری له‌ مانەوەی کۆریای باکوور و دیکتاتورە لاوه‌كه ‌دەکات و له‌ڕاستیدا ڕاگرتنی ئەو باڵانسە لە سەردەمی ترامپدا زۆریش سانا نییه‌ و چین بە باشی دەزانێ لە ئەگەری نەمانی دیکتاتۆرە لاوه‌كه‌دا، کۆریای باکوور و باشوور له‌وانه‌یه ‌یەک بگرن و هێزەکانی ئەمریکا تا سنووره‌كانی چین نزیک ببنەوە و ئەو قازانجه‌ بازرگانییەی چین لە کۆریای باکوور به‌ده‌ستی دێنێ، بەسه‌رهه‌ڵدانی شەڕ، له‌كیس ‌بچێ.

بۆ ئەوەی گرنگیی و مه‌زنیی قەیرانی دروستبوو بەوردی لێک بدرێته‌وه‌، پێویسته‌ چاوێک لە هێزی سه‌ربازیی کۆریای باکوور بكرێ کە بەگوێرەی ڕیزبەندیی گۆڤاری "گلۆبال فایر" له‌ساڵی ڕابردوودا، ۲٥ هە‌مین هێزی سه‌ربازیی دونیایە کە ۷٥۰ هەزار سەربازی زەوی و ٤٥۰ هەزار سەربازی دیكه‌ی بۆ کاتی پێویست هەیە. خاوەن ٤٥۲ فڕۆکەی شەڕکەر و زیاتر لە ۱۰۰ فڕۆکەی گواستنەوە، ۲۲۲ کۆپتەری هێزی ئاسمانی و خاوەنی هێزی دەریایی بەهێزە کە ۲۳هە‌مینە لە دونیادا. جیا لەوانە، ئەوەی جێگای نیگەرانییه‌ هەبوونى ١٦ بۆ ٢٠ بۆمبی ئەتۆمى و هێزى مووشەکیی به‌ربڵاوە کە دەتوانێ کلاوەى ئەتۆمى هەڵبگرن.

هەمووى ئەو هێزە و تەواوى بوارەکانی دیكه‌ی وڵاتە ٢٤ میلیۆن كه‌سییه‌كه‌ی کۆریارى باکوور لە ژێر بڕیارى دیکتاتۆر کیم یونگ دایە کە بەهۆى هەڵسوکەوتە جیاوازەکەى، چاوەڕێی هەر جۆره ‌بڕێارێکى لێدەکرێت. هەر ئەو پرسه‌ش بۆتە جێگاى نیگەرانى، نەک هه‌ڵسه‌نگاندنی هێزە سه‌ربازییەکەى لەگەڵ هێزەکانى ئەمریکا.

بەڵام ئەوەى جێگاى سەرنجە و پێویستە بەهەند وەربگیرێت، جیاوازیی سیاسەتى ئۆباما و ترامپە لەگەڵ ئەو دیکتاتۆرانە بەتایبەتى ئێران و کۆریاى باکوور، چوونکە سەرەڕاى ئاکامى خراپی سیاسەتى ئۆباما، بەڵام ئەوەشی سەلماند کە ئاشتى و پەرەپێدانى پێوەندییەکان و لابردنى گەمارۆکان دەتوانێ دەرەتانى زیاتر بۆ ئەو دیکتاتۆرانە دروست بکات بۆ پەرەپێدان بە سیاسەتە دژە مرۆییەکانیان کە دونیاى ئێستا بە دەستیانەوە دەناڵێنێ.

ئەوەى لە ڕابردوودا ده‌بینرا، ئەو دیکتاتۆرانە بە هەڕەشە و تێکدان و دەستێوەردان وەکوو بەرگێک بۆ وەرگرتنى قازانجی زیاتر لە دانوستان کەڵک وەردەگرن، بە بڕیارەکانى ترامپ و سیاسەتە نوێکەى ئیتر کۆتایی بەو جۆرە سیاسەتە هاتووە، چوونکە ئێستا لە هەموو کاتێک زیاتر هەست بە مەترسیی ئەمجۆرە دیکتاتۆرانە ده‌كرێ. لە ئەگەرى ڕوودانى هەر شەڕیک، مەترسیی کۆریای باکوور بۆ ئەمریکا زۆر کەمترە لە مەترسی بۆ سەر کۆریاى باشوور، چوونکە سێئوول و بیونگیانگ تەنیا ١٩٥ کیلۆمیتر لێک دورن و دیکتاتۆرە لاوه‌كه ‌بە هەموو شێوەیەک هەوڵی داگیر کردنى ئەو وڵاتە دەدات. تەنانەت ئەگەر داگیریشی نەکات، بە بۆردمان هەموو شیوە خەسارێکى لێ ده‌دا و ئەوەش خوویه‌كی دیكه‌ی ئەو دیکتاتۆرانەیە کە بۆ مانەوەى خۆیان هەموو ڕێگایه‌ك دەگرنەبەر، جا چەندە دژە مرۆڤایەتى بێت گرنگ نییە بۆ ئەوان.

هەر لەو سۆنگەیەوە بێدەنگ مانەوە لە بەرانبەر ئەو هەڕەشانەدا ناتوانێ کێشەکە چارەسەر بکات و لەوانەیە هەر ئەو پرسه‌ش ببێتە هۆى ئەوەى ئەمریکا و ترامپ دەیانهەوێ بە جۆرێكی دیكه‌ بجووڵێنه‌وه ‌بۆ ئەوەى ئەو كێشه ‌نەمێنێت. هیچکات لایەنگرى شەڕبوون شتێکى باش نییه‌، بەڵام لەپیناو کۆتایی هێنان بە خوێنڕێژى و هەروەها ڕزگار بوون لە دیکتاتۆرى سیاسەتى نوێی ئەمریکا جێگاى هیوایە کە بەو شێوەیە دونیا لە دیکتاتۆرێکى دیكه ‌ڕزگارى بێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠١ لەم ژمارەیەدا:

ــ کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانەی بەلارێ‌دا چوون
ــ لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
ــ ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک
ــ ژێستی سیاسی و خەباتکاری
  • هەڵبژاردن لە ڕێژیمی كۆماری ئیسلامی، ئەزموونێكی ئەزموون كراو هەڵبژاردن لە ڕێژیمی كۆماری ئیسلامی، ئەزموونێكی ئەزموون كراو
    یەكەم: ئەوەی كە كۆڵەكە ڕووخاوەكانی ئابووری و سیاسی نۆژن كەنەوە تا شانۆگەریی هەڵبژاردنێكی هێمن و بێ‌كێشە وە پشت سەر بنێن.
  • کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست
    لەبەرچاوگرتنى ئەو هەنگاوانە بۆ دەستەبەرکردنى مافى کورد پێویستە و زۆر ڕوونە ئەگەر خۆمان پێشقەدەم نەبین لە کار کردن لە ئاراستەى ئەو ستراتیژییە، سەرکەوتنى کاتى یا بانگەشەى ڕاگەیاندن ناتوانن داهاتوویەکى ڕوون بۆ کورد دابین بکەن.
  • پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌ پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌
    یه‌كێك له‌ كێشه‌كانی كورد نه‌بوونی یه‌كگرتووییه‌كی عه‌ینی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌سه‌ڵات، دامه‌زراوه‌ یاخود ڕێكخراوێكی سه‌راسه‌ری بووه‌. له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ش بۆ نه‌بوونی ڕه‌گه‌زه‌ مۆدێڕنه‌ ناسنامه‌ییه‌كان(مادی و نامادی) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا كه‌ درێژكراوه‌ی میژووی سیاسی-كولتووری و كۆمه‌ڵایه‌تی بارودۆخی كورد/كوردستان بووه‌ له‌ هه‌موو به‌شه‌كاندا، به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.
  • سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟ سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟
    ڕۆمییەکان لە نیوان کۆیلەکان و بەکرێگیراواندا جیاوازی دادەنێن و بە گوێرەی بیر و باوەڕی ئەوان، کۆیلە کە کەرەستەیەکە، لە نووسینی وەسیەتنامە بێ‌بەشە و ناتوانێ وەک شاهێد لە دۆسیەیەکدا شاهێدی بدات یان سکاڵا تۆمار بکات، بەڵام ئەگەر سەرپێچییەک بکات یان یاسایەک بخاتە ژێ پێ، دەبێ سزا بدرێ.
  • ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک
    ڕۆژنامەی کەیهان لە ژمارەی چەند ڕۆژ پێشی خۆیدا ڕایگەیاند؛ کەسانێک لە گوند و شار و شارۆچکە بێبەش کراوەکانی ئێراندا، هەڕەشەیان لە خەڵکی بێ‌دەرەتان و کەم‌داهات و هەژار کردووە کە ئەگەر دەنگ بە ڕۆحانی نەدەن بوودجە و یارانەکانتان لێ دەبڕین.
  • کۆماری ئیسلامی – حەتمیەتی لە ناوچوون کۆماری ئیسلامی – حەتمیەتی لە ناوچوون
    ستراتیژی ئیدارەدانی نێوخۆییان بۆ جڵەوگیرکردنی کۆمەڵگا لەسەر دوو بنەمای سەرەکی خۆی دەبینێتەوە، یەکەم : سیاسەتی زەبر و زەنگ و تێرۆری دەوڵەتی. دووەم : کارکردن لەسەر ستراتیژێکی پەروەردەیی زەمینەساز بۆ بێ‌ئاگاکردن و جڵەوگیرکردن و دەستەمۆکردنی کۆمەڵگا لەڕێگای خستنەگەڕی فاکتەرە فەرهەنگی و ئابوورییەکان.
  • لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
    لە کۆماری ئیسلامی‌دا بەناو "پەروەردەی ئیسلامی"یان بەرز کردوەتەوە، هەموو شتێکیان بەستووەتەوە بەو تەوەرە لە بەر ئەوەی تەنیا بە خەڵکی بسەلمێن کە "وەلی فەقیهـ"، نوێنەری خودایە لە سەر زەوی.
  • کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانە کە بە لارێ‌دا چوون کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانە کە بە لارێ‌دا چوون
    ڕەنگە بەئەنجام گەیشتنی ئەم پڕۆسە ماوەیەکی زەمەنیی زۆری پێویست بێت کە بە ئاکام گەیشتنی زۆر ئەستەم دەبێت، بەڵام لە ئاکامدا بیر و هزری داگیرکەر تووشی ڕەپاڵدان (فرافکنی) دەبێت کە تەنانەت خۆیشی لە تەنیایی خۆیدا ناتوانێت کارە ناڕەواکەی ڕۆژی یەکەمی خۆی بە ناڕەوا بزانێت!!!
  • ژێستی سیاسی و خەباتکاری ژێستی سیاسی و خەباتکاری
    ئەم جۆرە سیمایانە کە ڕەنگە لێرە و لەوێ نموونەیان پەیدا ببێ، دەیانەوێ هەم لە ئاسوودەیی کایەکردن لە چوارچێوەی ڕێژیم بەشدار بن و هەم سیمای خەباتکارییان هەبێ، کە لە ڕاستیدا بوونەوەرێکن کە سیمای خەباتیان پێ ناشیرین دەکرێ و لە کاتی هەڵهاتنی هەتاوی ئازادی‌دا دۆڕاوییان زیاتر دەردەکەوێ.
  • ‌ئامانجی ئێمە ‌ئامانجی ئێمە
    ئەم قەڵایە کە حیزبی دێموکراتی کوردستان دایمەزراند و بناغەی دانا، ٧٠ ساڵە کە بەپێوەیە و نەک مەترسیی ڕووخانی لەسەر نیە، بەڵکوو لەگەڵ تێپەڕینی ڕۆژ و مانگ و ساڵدا، پتەوتر و قایمتر لە جاران، دەبێ بە قەڵای بەرخۆدانی ڕووناکبیری و هزری و چاوی وشیار و تیژی کۆمەڵگای کوردستان.
  • ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم
    سەرەڕای تێپه‌ڕبوونی ماوەیەکى کورت لە ده‌سه‌ڵاتداریی ترامپ، پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و دیکتاتۆرەکانی سەردەم زۆر ئاڵۆز بووە و تەنانەت زۆر لایەن كاتژمێری سفری ده‌ستپێكی شەڕی جیهانی کە لایەکی ئەمریکا بێت، ڕادەگەینن. ئەو جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ حکوومەتی پێشووی ئۆباما هەیە کە خه‌ڵاتی نۆبێلی ئاشتیی وه‌رگرتبوو، بەڵام زۆر کێشەی چارەسه‌ر نەکراوی لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا بەجێهشت.
  • تاوتوێ کردنی هەڵبژاردن لە چەند پرسیاردا تاوتوێ کردنی هەڵبژاردن لە چەند پرسیاردا
    بابەتی هەڵبژاردن وەک چەمکێک کە لە دەسەڵاتێکی دێموکراتیکەوە، چۆتە نێو کۆماری ئیسلامی و هەر وەها بوونی دوو باڵی جیاواز لە پێكهاتەی سیاسی ڕێژیمدا، وای کردووە، کە لە ئێراندا هەم کۆمەڵگا و هەم لایەنە سیاسییەکانی دەرەوەی پێکهاتەی ڕێژیم لە هەڵوێست گرتن، لەسەر هەڵبژاردن تووشی جۆرێک دڕدۆنگی و ڕاڕایی بێن، و دەرئەنجامی ئەو ڕاڕا بوونەش، دەبێتە ئاوێک و دەچێتە ئاشێ کۆماری ئیسلامییەوە.
  • ڕۆستەم جەهانگیری: کورد بە بێ پارێزگاکانی ورمێ، کرماشان و ئیلام جەستەیەکی كه‌مئه‌ندامه‌ ڕۆستەم جەهانگیری: کورد بە بێ پارێزگاکانی ورمێ، کرماشان و ئیلام جەستەیەکی كه‌مئه‌ندامه‌
    کاتێک ئێمه باسی "ستەمی نەتەوەیی" دەکەین، ئاماژه به مێژوویەکی زۆرتر له ٢٥٠٠ساڵ لێوانلێو له داگیرکاری، ژینۆساید، ئاسمیلاسیۆن، داگیرکەر،چەوساندنەوه، هەڵداشتن، زیندان و له‌نێوبردنی ژینگەی نه‌ته‌وه‌یه‌ك دەکەین که وێڕای ئەو هەموو جینایەته، مێژوویه‌کی لێوانلێو له بەرخۆدان و شۆڕشی بۆ مانەوە و به‌دەستهێنانی ژیانێکی ئینسانی و سەروەریی سیاسی له بازنەی جوگرافیای خۆیدا تۆمار کردووه.
  • دەنگ‌دان بۆ بەردەوامیی ڕاووڕووت و جینایەت؟ دەنگ‌دان بۆ بەردەوامیی ڕاووڕووت و جینایەت؟
    بۆ شی کردنەوەی وەڵامی ئەو دوو پرسیارە سەرەکییە، پێویستە کە لە پێشدا بە کورتی لە سەر مانای هەندێک کۆنسێپتی سەرەکی کە لەو وتارەدا بە کار دەبردرێن، ڕاوەستین؛ بۆ نموونە: دێموکراسی، هەڵبژاردن، بەشداری کردن، سیستمی تەواویەتخواز، تێۆلۆژی.