• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٥ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠٤ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم

زایینی: ٠٧-٠٥-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٢/١٧ - ١٩:٠٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم
ئەلبۆرز ڕووئین تەن

سەرەڕای تێپه‌ڕبوونی ماوەیەکى کورت لە ده‌سه‌ڵاتداریی ترامپ، پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و دیکتاتۆرەکانی سەردەم زۆر ئاڵۆز بووە و تەنانەت زۆر لایەن كاتژمێری سفری ده‌ستپێكی شەڕی جیهانی کە لایەکی ئەمریکا بێت، ڕادەگەینن. ئەو جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ حکوومەتی پێشووی ئۆباما هەیە کە خه‌ڵاتی نۆبێلی ئاشتیی وه‌رگرتبوو، بەڵام زۆر کێشەی چارەسه‌ر نەکراوی لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا بەجێهشت.

چوونکە ئێستا وێڕای هەڕەشەی زارەکیی بەرپرسانی ئەمریکا، بینه‌ری هێرشی ڕاستەوخۆی ئەمریکا بووین کە ئەو پرسه ‌زیاتر لە کابینەی سەربازیی ترامپ، بۆ لێبڕاوی و سووربوون لە بڕیاردانی ترامپ دەگەڕێتەوە.

ئەو شێوازە سیاسەت کردنە لەوانەیە بۆ ئێمە تەنیا کاتێک سەرنجڕاکێش بێ كه‌ لە پێوەندی لەگەڵ ئێراندا بێ، بەڵام ئێستا ئەوەی تا ئاستی هەڕەشە و شه‌ڕی ڕاستەوخۆ لەگەڵ کۆریای باکوور له‌ گۆڕێدایه‌، دونیای نیگەران کردووە، چوونکە له ‌ئەگەری سه‌رهه‌ڵدانی شەڕی له‌وشێوه‌، خەساری زۆری به‌دواوه‌ ده‌بێ.

ئەمجۆرە بڕیاردانەی ترامپ تەنیا بۆ کەسایەتیی بازرگانیی ئەو کە لە هەموو بابەتێكدا لە چوارچێوەی قازانج و خه‌ساری ئەمریکادا لێکدەداتەوە ناگەڕێتەوە، بەڵکوو بۆ تێرنەبوونی خواستی دیکتاتۆرەکان و پەرەپێدانی شەڕ و کوشتن لە پێناو بەرژەوەندیی خۆیان دەگەڕێتەوە کە سیاسەتی ئاشتی و بەڵاپارێزیی ئۆباما دەستی دیکتاتۆرەکانی لەو ڕووەوە ئاوەڵاتر کردبوو.

لە ماوەی دوو حەوتووی ڕابردوودا کە کۆریای باکوور بە شێوەیەکی بەربڵاو ده‌ستی داوه‌ته‌ تاقیكاریی مووشەکیی و مانۆڕی جۆراوجۆر کە بتوانێ بەهێزیی خۆی بۆ بەرگری و تەنانەت هێرش کردن نیشان بدا، لەلایەن ئەمریکاوە بێ‌وەڵام نەمایه‌وه‌ و کەشتی فڕۆکەهەڵگر ناردرایە ئاوەکانی نزیک کۆریا و دەریای چین کە سوور بوون و ده‌سه‌ڵاتی به‌هێزی ئەمریکا نیشان دەدات. ئەمریکا بەوه‌شه‌وه ‌نەوەستا و مووشەکی دوورهاوێژ کە توانای هەڵگرتنی کڵاوی ئەتۆمیی هەیە و زیاتر لە چوار هەزار کیلۆمتر ده‌بڕێت، تاقی بكاته‌وه‌.

هەرچەند بۆ درووست نەبوونی ئەو شەڕە چین ڕۆڵی سه‌ره‌كی دەبینێت، چوونکە دژی دروستبوونی شەڕه‌ و لایەنگری له‌ مانەوەی کۆریای باکوور و دیکتاتورە لاوه‌كه ‌دەکات و له‌ڕاستیدا ڕاگرتنی ئەو باڵانسە لە سەردەمی ترامپدا زۆریش سانا نییه‌ و چین بە باشی دەزانێ لە ئەگەری نەمانی دیکتاتۆرە لاوه‌كه‌دا، کۆریای باکوور و باشوور له‌وانه‌یه ‌یەک بگرن و هێزەکانی ئەمریکا تا سنووره‌كانی چین نزیک ببنەوە و ئەو قازانجه‌ بازرگانییەی چین لە کۆریای باکوور به‌ده‌ستی دێنێ، بەسه‌رهه‌ڵدانی شەڕ، له‌كیس ‌بچێ.

بۆ ئەوەی گرنگیی و مه‌زنیی قەیرانی دروستبوو بەوردی لێک بدرێته‌وه‌، پێویسته‌ چاوێک لە هێزی سه‌ربازیی کۆریای باکوور بكرێ کە بەگوێرەی ڕیزبەندیی گۆڤاری "گلۆبال فایر" له‌ساڵی ڕابردوودا، ۲٥ هە‌مین هێزی سه‌ربازیی دونیایە کە ۷٥۰ هەزار سەربازی زەوی و ٤٥۰ هەزار سەربازی دیكه‌ی بۆ کاتی پێویست هەیە. خاوەن ٤٥۲ فڕۆکەی شەڕکەر و زیاتر لە ۱۰۰ فڕۆکەی گواستنەوە، ۲۲۲ کۆپتەری هێزی ئاسمانی و خاوەنی هێزی دەریایی بەهێزە کە ۲۳هە‌مینە لە دونیادا. جیا لەوانە، ئەوەی جێگای نیگەرانییه‌ هەبوونى ١٦ بۆ ٢٠ بۆمبی ئەتۆمى و هێزى مووشەکیی به‌ربڵاوە کە دەتوانێ کلاوەى ئەتۆمى هەڵبگرن.

هەمووى ئەو هێزە و تەواوى بوارەکانی دیكه‌ی وڵاتە ٢٤ میلیۆن كه‌سییه‌كه‌ی کۆریارى باکوور لە ژێر بڕیارى دیکتاتۆر کیم یونگ دایە کە بەهۆى هەڵسوکەوتە جیاوازەکەى، چاوەڕێی هەر جۆره ‌بڕێارێکى لێدەکرێت. هەر ئەو پرسه‌ش بۆتە جێگاى نیگەرانى، نەک هه‌ڵسه‌نگاندنی هێزە سه‌ربازییەکەى لەگەڵ هێزەکانى ئەمریکا.

بەڵام ئەوەى جێگاى سەرنجە و پێویستە بەهەند وەربگیرێت، جیاوازیی سیاسەتى ئۆباما و ترامپە لەگەڵ ئەو دیکتاتۆرانە بەتایبەتى ئێران و کۆریاى باکوور، چوونکە سەرەڕاى ئاکامى خراپی سیاسەتى ئۆباما، بەڵام ئەوەشی سەلماند کە ئاشتى و پەرەپێدانى پێوەندییەکان و لابردنى گەمارۆکان دەتوانێ دەرەتانى زیاتر بۆ ئەو دیکتاتۆرانە دروست بکات بۆ پەرەپێدان بە سیاسەتە دژە مرۆییەکانیان کە دونیاى ئێستا بە دەستیانەوە دەناڵێنێ.

ئەوەى لە ڕابردوودا ده‌بینرا، ئەو دیکتاتۆرانە بە هەڕەشە و تێکدان و دەستێوەردان وەکوو بەرگێک بۆ وەرگرتنى قازانجی زیاتر لە دانوستان کەڵک وەردەگرن، بە بڕیارەکانى ترامپ و سیاسەتە نوێکەى ئیتر کۆتایی بەو جۆرە سیاسەتە هاتووە، چوونکە ئێستا لە هەموو کاتێک زیاتر هەست بە مەترسیی ئەمجۆرە دیکتاتۆرانە ده‌كرێ. لە ئەگەرى ڕوودانى هەر شەڕیک، مەترسیی کۆریای باکوور بۆ ئەمریکا زۆر کەمترە لە مەترسی بۆ سەر کۆریاى باشوور، چوونکە سێئوول و بیونگیانگ تەنیا ١٩٥ کیلۆمیتر لێک دورن و دیکتاتۆرە لاوه‌كه ‌بە هەموو شێوەیەک هەوڵی داگیر کردنى ئەو وڵاتە دەدات. تەنانەت ئەگەر داگیریشی نەکات، بە بۆردمان هەموو شیوە خەسارێکى لێ ده‌دا و ئەوەش خوویه‌كی دیكه‌ی ئەو دیکتاتۆرانەیە کە بۆ مانەوەى خۆیان هەموو ڕێگایه‌ك دەگرنەبەر، جا چەندە دژە مرۆڤایەتى بێت گرنگ نییە بۆ ئەوان.

هەر لەو سۆنگەیەوە بێدەنگ مانەوە لە بەرانبەر ئەو هەڕەشانەدا ناتوانێ کێشەکە چارەسەر بکات و لەوانەیە هەر ئەو پرسه‌ش ببێتە هۆى ئەوەى ئەمریکا و ترامپ دەیانهەوێ بە جۆرێكی دیكه‌ بجووڵێنه‌وه ‌بۆ ئەوەى ئەو كێشه ‌نەمێنێت. هیچکات لایەنگرى شەڕبوون شتێکى باش نییه‌، بەڵام لەپیناو کۆتایی هێنان بە خوێنڕێژى و هەروەها ڕزگار بوون لە دیکتاتۆرى سیاسەتى نوێی ئەمریکا جێگاى هیوایە کە بەو شێوەیە دونیا لە دیکتاتۆرێکى دیكه ‌ڕزگارى بێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ بوومەلەرزەی سیاسی
ــ لە خەبات دژ بە ئەپارتایدەوە بۆ ڕاسان
ــ ئەمن چی بكەم، خۆتان دروستی بكەنەوە
ــ دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک