• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٥ی سێپتامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠٣ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

هەڵبژاردنی ئازاد و دێموکراتیک

زایینی: ١٦-٠٥-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٢/٢٦ - ١١:٣٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
هەڵبژاردنی ئازاد و دێموکراتیک
حوسێن نازدار

هه‌ڵبژاردن یه‌کێک له‌ بنه‌ما سه‌ره‌کییه‌کانی دێموکراسییه‌‌ و پێوه‌ندی ڕاسته‌وخۆ ‌و پته‌وی به‌ ئازادییه‌وه‌ هه‌یه، یان به‌ ده‌ربڕینێکی‌تر ده‌توانین بڵێین ئازادی، پێشمه‌رجی مانا په‌یدا کردنی هه‌ڵبژاردنه.

ئه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردن بریتی بێت له‌ ده‌رخستنی ئیراده‌ی مرۆڤ سه‌باره‌ت به‌ بابه‌تێکی دیاریکراو، ئه‌وا به‌ بێ‌ هه‌بوونی ئازادی، ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ مانای نابێت، چوونکه‌ ئیراده‌ی ڕاسته‌قینه‌ی مرۆڤ له‌ ئازادی‌ و ئازاد بوونی ئه‌و مرۆڤه‌دا ده‌رده‌که‌وێ ‌‌و ده‌توانێ‌ خۆی نیشان بدات.

مافی هه‌ڵبژاردن بریتییه‌ له‌ مافی سه‌ربه‌خۆیی له‌ بڕیاردان ‌و ئازادی له‌ جۆری بڕیاردانی مرۆڤ له‌ چاره‌نووسی خۆی‌ و کۆمه‌ڵگاکه‌ی. مافێکی سروشتی، مه‌ده‌نی‌ و سیاسی هه‌ر مرۆڤێکه‌ که‌ ئازادانه‌ بیر‌وباوه‌ڕ، دین، کار، هاوسه‌ر، شوێنی نیشته‌جێ‌ بوون‌ و حکوومه‌تی وڵاتی خوی هه‌ڵبژێرێ‌. هه‌ڵبژاردن گرینگترین ماف‌ و ئه‌رکی هاووڵاتییه‌ که‌ له‌سه‌ر بنه‌مای تاک پێکهاتووه، چوونکه‌ تاک ده‌کات به‌ خاوه‌نی بڕیاردان‌ و که‌سایه‌تی‌ و به‌رپرسایه‌تیی بۆ دروست ده‌کات ‌و ویست‌ و خواسته‌ هاوبه‌شه‌کانی تاکه‌کان یه‌ک‌ده‌خات ‌و ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ که‌ تاک له‌ به‌رانبه‌ر چاره‌نووسی داهاتووی کۆمه‌ڵگاکه‌ی هه‌ست به‌ به‌رپرسایه‌تی بکات.

له‌ هه‌ڵبژاردنی ئازاد ‌و دێموکراتیکدا، هاووڵاتییان له‌ بارودۆخ ‌و که‌شێکی له‌بار و گونجاودا به‌ شێوه‌یه‌کی ئازاد، نهێنی، ڕاسته‌وخۆ، گشتی، یه‌کسان ‌و دادپه‌روه‌رانه‌ بڕیار ‌و ده‌نگ ده‌ده‌ن. بۆ هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ به‌گوێره‌ی یاسا مافی ده‌نگدانیان هه‌یه‌ شانس‌ و ده‌ره‌تانی "وه‌ک یه‌ک" دابین‌ و ده‌سته‌به‌ر ده‌کرێ‌‌ و مافی هه‌ڵبژاردن‌ و خۆپاڵاوتن له‌ که‌س زه‌وت ناکرێ، هیچ که‌س‌ و گرووپ ‌و لایه‌نێک به‌ هۆی جیاوازیی بیر‌وباوه‌ڕ، ڕه‌گه‌ز، ئایین، قه‌وم ‌و نه‌ته‌وه‌وه‌ په‌راوێز ناخرێ ‌‌و هه‌ڵاواردنی له‌سه‌ر به‌ڕێوه‌ ناچێ. هه‌ر هاووڵاتییه‌ک ته‌نیا خاوه‌نی یه‌ک ده‌نگه‌ ‌و که‌س به‌هۆی بارودۆخی ئابووری‌ و کۆمه‌ڵایه‌تی مافی تایبه‌ت و جیاوازی له‌ که‌سانی دیکه‌ نییه.

له‌ هه‌ڵبژاردنی ئازاد‌ و دێموکراتیکدا پاڵێوراو ‌و لیستی ڕه‌نگاوڕه‌نگ به‌ پرۆژه‌ و پلانی ڕوون و ئاشکرا له‌ ململانێی هه‌ڵبژاردندا به‌شداری ده‌که‌ن و ده‌رفه‌تیان پێده‌درێ‌ که‌ به‌گوێره‌ی یاسا بۆ ڕاگه‌یاندنی پڕۆژه‌‌ و به‌رنامه‌کانیان ده‌ستیان به‌ ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندن ڕابگات‌ و که‌ڵکیان لێ‌ وه‌رگرن، ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندنی گشتی له‌سه‌ر پاڵێوراوان‌ و پڕۆژه‌کانیان ‌و یاساکانی هه‌ڵبژاردن ‌و پێشێل کردنی یاساکانی پێوه‌ندیدار ‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی شوێن‌ و شێوه‌ی ده‌نگدان، زانیاریی پێویست به‌ هاووڵاتیان ڕاده‌گه‌یه‌نن.

لەهەلبژاردنی دێموکراتیکدا،ده‌وڵه‌ت ئاسایش‌ و ته‌ناهی هه‌ڵبژاردنه‌که‌ دابین‌ و ده‌سته‌به‌ر ده‌کات‌ و هه‌ر چه‌شنه‌ گوشارێک له‌لایه‌ن حکوومه‌ت، یان هه‌ر گرووپ ‌و لایه‌نێک ڕه‌وایی‌ و یاسایی بوونی هه‌ڵبژاردنه‌که‌ ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه.

کۆمیسیۆنی هه‌ڵبژاردن که‌ دامه‌زراوه‌یه‌کی سه‌ربه‌خۆ‌ و جێی متمانه‌ی لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان‌ و هاووڵاتییانه،‌ به‌ ماف‌ و ده‌سه‌ڵاتی ته‌واو هه‌ڵبژاردنه‌که‌ به‌ڕێوه‌ ده‌بات ‌و پاک ‌و بێگه‌رد بوونی پڕۆسه‌که‌ ده‌سه‌لمێنێ ‌‌و ڕایده‌گه‌یه‌نێ.

هه‌ڵبژاردنی ئازاد ‌و دێموکراتیک ڕه‌وتێکی مه‌ده‌نییانه ‌‌و ئاشتیخوازانه‌یه‌ که‌ ڕێگه‌چاره‌ی به‌ده‌ر له‌ توندوتیژی بۆ چاره‌سه‌ر کردن‌ و که‌م کردنه‌وه‌ی کێشه‌و گرفته‌ کۆمه‌ڵایه‌تی ‌و سیاسییه‌کان دابین ده‌کات‌ و ده‌رفه‌تێکی له‌بار بۆ هاووڵاتییان پێکدێنێ‌ که‌ نوێنه‌رانی جێی باوه‌ڕی خۆیان هه‌ڵبژێرن‌ و متمانه‌ به‌ ده‌سه‌ڵاتی سیاسی داهاتوویان بده‌ن‌ و به‌رپرسایه‌تی کاروباری وڵاتیان پێ‌ پسپێرن‌ و سێ‌ ده‌سه‌ڵاتی یاسادانان، جێبه‌جێ کردن ‌و دادوه‌ری نۆژه‌ن بکه‌نه‌وه‌ ‌و جێگۆڕکێ‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدا بکه‌ن ‌و به‌م چه‌شنه‌ له‌ پێناوی ژیانێکی باشتر و خزمه‌ت‌گوزاری زۆرتر ‌و گه‌شه‌‌ و پێشکه‌وتنی نیشتمانه‌که‌یان، بڕیار له‌ چاره‌نووسی خۆیان‌ و کۆمه‌ڵگاکه‌یان ده‌ده‌ن.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ شەرەفکەندی و ڕاسان
ــ دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست
ــ مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە
ــ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.
  • شەرەفکەندی و ڕاسان شەرەفکەندی و ڕاسان
    ڕاسان هەڵقووڵاوی بیر و ڕێبازی قاسملوو و شەرەفکەندییە. ئەمساڵ کە یادی دوکتۆر شەرەفکەندی دەکەینەوە، لە جێگای خۆیدایە بە خوێندنەوەی دەقەکانی سەردەمی شاخ لە کتێبی "‌هەڵبژاردەیەک لە وتارەکانی سادق شەرەفکەندی (١٣٦٨-١٣٦٢)" بنەما فکری و سیاسییەکانی ڕاسان بخەینە ڕوو.
  • مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە
    بەختەوەرین لە دەرفەتێکی مێژوویی، لە خەباتی سەد ساڵەی کورد لە هەموو بەشەکاندا، جارێکی دیکە دەرفەتێک هاتووەتە پێش بۆ بەشێک لە کوردستان، دانیشتوانی باشوور کە دەتوانن لە چەند رۆژی داهاتوودا دەنگ بدەن بۆ دیاریکردنی مافی چارەنووسی خۆیان.
  • دەقی قسەکانی \ دەقی قسەکانی "مستەفا هیجری" سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ڕێوڕەسمی ٢٦ی خەرمانانی ١٣٩٦ی هەتاوی
    ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی لەڕێگای دەوڵەتی ئەوکاتەی ئاڵمان و تەنانەت هەڕەشەکردن لە قازی دادگا هەموو هەوڵی خۆیدا کە لانیکەم ڕێژیم بە تاوانبار نەزانرێت، بەڵام قازییەکانی دادگا بە هیچ جۆرێک نەچوونە ژێرباری هەڕەشەکان و زۆر بەجورئەتەوە، دوای چوارساڵ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوە، حوکمی دادگایان ڕاگەیاند، حوکمێک کە نە کۆماری ئیسلامی و نە دنیا چاوەڕوانی نەدەکرد.
  • دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست
    بەواتایەکی تر گەر نەتزانی هەنگاوەکانت چەندە گرینگن، بە رووخساری دوژمنانتدا بزانە کە چەندەی لێ نیگەرانن!
  • کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ
    چالاکانی سیاسی لەو باوەڕەدان، ناوەندە ئەمنییەکان و سوپای پاسداران لە ماوەی چەندین ساڵی رابردوودا بە بەڕێوەبردنی مانۆڕ و میلیتاریزە کردنی ناوچە کوردنشینەکانی ئێران، ویستوویانە سیمایەکی نائەمن لە ناوچە کوردنشینەکان نیشان بدەن و بەو هۆیەشەوە هەتا ئێستا بە شێوەی پلان بۆداڕێژراو پیشیان بە گەشە سەندنی ئابووری ناوچە کوردنشینەکان گرتووە.
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    ته‌نز یه‌کێک له شێوازە کاریگه‌رەکانی ئاخاوتنی ئه‌دەبی و هونه‌رییه. ئه‌م شێوازه ئاخاوتنه یه‌کێک له لقەکانی ئه‌دەبیاتی ڕەخنه‌گرانه و کۆمەڵایه‌تییانه‌ به ئه‌ژمار دێت.
  • خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟ خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟
    تێکدانی سرووشتی کوردستان بەمەبەستی تێکدانی ژیانی خەڵک و دەربەدەرکردنیان دەکرێ؛ بۆیە دەبێ ئەو سیاسەتە چەپەڵ و گەماڕەی داگیرکەران هەرچی زیاتر لەقاو بدرێ و پێش بەو وێرانکارییە بگیردرێ. ئەو سیاسەت و پیلانانەی دوژمن لە پێش هەموو شتێکدا دژی زاگۆن و کونوانسیۆنەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان و بەتایبەتی کونوانسیۆنی مافی مرۆڤە.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە سەدەی سێیەمی کۆچیدا کرماشان لە چوارچێوەی دەسەڵاتی "سەفارییەکان"دا بووە، بەڵام گرووپێک لە شیعە کوردەکانی کرماشان بەناوی "حەسەنویە" (حکوومەتی ئالی حەسەنویە)یان دامەزراندووە کە نزیکەی نیو سەدە لەوێ دەسەڵاتیان هەبووە.
  • سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان
    ئەگەر ڕێگای ئەوەشمان پێ بدرێت كە بتوانین وەك گریمانەیەك سیاسەت لە دەرەوەی پانتایی كۆمەڵایەتی دابنین بۆ ئەوەی بتوانین پەیوەندی نێوان ئەم دووانە لە ئاستی ئانۆمیدا شی بكەینەوە، پێویستە بڵێین دوای هەر گۆڕانێكی بناغەیی لە كۆمەڵگا نۆڕم و بەها كۆمەڵایەتییەكان بە شێوەیەكی بنچینەیی دەگۆڕێن و نۆڕم و بەهای كۆمەڵایەتی نوێ جێگایان دەگرنەوە.
  • سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا
    ئەوە حاشاهەڵنەگرە کە کۆمەڵگەی مەدەنیش وەک زۆرینەی بەها ئەوڕۆییەکان چەمکێکە کە لەسەر دیاردەیەکی بەرهەست و عەینی لە نێودڵی کۆمەڵگەی رۆژئاوایی هاتووەتە دەر.
  • توتالیتاریزم وكۆمەڵگا توتالیتاریزم وكۆمەڵگا
    هەربۆیە ئیدی ڕێبەر دەبێتە ئەفسانە و بەقەولی "ئینیا تسیۆسیلۆنێ" كە لە كتێبی مەكتەبی دیكتاتۆرەكان‌دا دەڵێ: «ڕێبەر دەبێتە ئەفسانەی تاكی خۆبە زلزان .» جارێك دەبێتە "سێبەری خودا" و جارێك دەبێتە "نوێنەرو جێبەجێكاری فەرمانی خودا".