• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٣٠ی مەیی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٩ی جۆزەردانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

هەڵبژاردنی ئازاد و دێموکراتیک

زایینی: ١٦-٠٥-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٢/٢٦ - ١١:٣٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
هەڵبژاردنی ئازاد و دێموکراتیک
حوسێن نازدار

هه‌ڵبژاردن یه‌کێک له‌ بنه‌ما سه‌ره‌کییه‌کانی دێموکراسییه‌‌ و پێوه‌ندی ڕاسته‌وخۆ ‌و پته‌وی به‌ ئازادییه‌وه‌ هه‌یه، یان به‌ ده‌ربڕینێکی‌تر ده‌توانین بڵێین ئازادی، پێشمه‌رجی مانا په‌یدا کردنی هه‌ڵبژاردنه.

ئه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردن بریتی بێت له‌ ده‌رخستنی ئیراده‌ی مرۆڤ سه‌باره‌ت به‌ بابه‌تێکی دیاریکراو، ئه‌وا به‌ بێ‌ هه‌بوونی ئازادی، ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ مانای نابێت، چوونکه‌ ئیراده‌ی ڕاسته‌قینه‌ی مرۆڤ له‌ ئازادی‌ و ئازاد بوونی ئه‌و مرۆڤه‌دا ده‌رده‌که‌وێ ‌‌و ده‌توانێ‌ خۆی نیشان بدات.

مافی هه‌ڵبژاردن بریتییه‌ له‌ مافی سه‌ربه‌خۆیی له‌ بڕیاردان ‌و ئازادی له‌ جۆری بڕیاردانی مرۆڤ له‌ چاره‌نووسی خۆی‌ و کۆمه‌ڵگاکه‌ی. مافێکی سروشتی، مه‌ده‌نی‌ و سیاسی هه‌ر مرۆڤێکه‌ که‌ ئازادانه‌ بیر‌وباوه‌ڕ، دین، کار، هاوسه‌ر، شوێنی نیشته‌جێ‌ بوون‌ و حکوومه‌تی وڵاتی خوی هه‌ڵبژێرێ‌. هه‌ڵبژاردن گرینگترین ماف‌ و ئه‌رکی هاووڵاتییه‌ که‌ له‌سه‌ر بنه‌مای تاک پێکهاتووه، چوونکه‌ تاک ده‌کات به‌ خاوه‌نی بڕیاردان‌ و که‌سایه‌تی‌ و به‌رپرسایه‌تیی بۆ دروست ده‌کات ‌و ویست‌ و خواسته‌ هاوبه‌شه‌کانی تاکه‌کان یه‌ک‌ده‌خات ‌و ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ که‌ تاک له‌ به‌رانبه‌ر چاره‌نووسی داهاتووی کۆمه‌ڵگاکه‌ی هه‌ست به‌ به‌رپرسایه‌تی بکات.

له‌ هه‌ڵبژاردنی ئازاد ‌و دێموکراتیکدا، هاووڵاتییان له‌ بارودۆخ ‌و که‌شێکی له‌بار و گونجاودا به‌ شێوه‌یه‌کی ئازاد، نهێنی، ڕاسته‌وخۆ، گشتی، یه‌کسان ‌و دادپه‌روه‌رانه‌ بڕیار ‌و ده‌نگ ده‌ده‌ن. بۆ هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ به‌گوێره‌ی یاسا مافی ده‌نگدانیان هه‌یه‌ شانس‌ و ده‌ره‌تانی "وه‌ک یه‌ک" دابین‌ و ده‌سته‌به‌ر ده‌کرێ‌‌ و مافی هه‌ڵبژاردن‌ و خۆپاڵاوتن له‌ که‌س زه‌وت ناکرێ، هیچ که‌س‌ و گرووپ ‌و لایه‌نێک به‌ هۆی جیاوازیی بیر‌وباوه‌ڕ، ڕه‌گه‌ز، ئایین، قه‌وم ‌و نه‌ته‌وه‌وه‌ په‌راوێز ناخرێ ‌‌و هه‌ڵاواردنی له‌سه‌ر به‌ڕێوه‌ ناچێ. هه‌ر هاووڵاتییه‌ک ته‌نیا خاوه‌نی یه‌ک ده‌نگه‌ ‌و که‌س به‌هۆی بارودۆخی ئابووری‌ و کۆمه‌ڵایه‌تی مافی تایبه‌ت و جیاوازی له‌ که‌سانی دیکه‌ نییه.

له‌ هه‌ڵبژاردنی ئازاد‌ و دێموکراتیکدا پاڵێوراو ‌و لیستی ڕه‌نگاوڕه‌نگ به‌ پرۆژه‌ و پلانی ڕوون و ئاشکرا له‌ ململانێی هه‌ڵبژاردندا به‌شداری ده‌که‌ن و ده‌رفه‌تیان پێده‌درێ‌ که‌ به‌گوێره‌ی یاسا بۆ ڕاگه‌یاندنی پڕۆژه‌‌ و به‌رنامه‌کانیان ده‌ستیان به‌ ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندن ڕابگات‌ و که‌ڵکیان لێ‌ وه‌رگرن، ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندنی گشتی له‌سه‌ر پاڵێوراوان‌ و پڕۆژه‌کانیان ‌و یاساکانی هه‌ڵبژاردن ‌و پێشێل کردنی یاساکانی پێوه‌ندیدار ‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی شوێن‌ و شێوه‌ی ده‌نگدان، زانیاریی پێویست به‌ هاووڵاتیان ڕاده‌گه‌یه‌نن.

لەهەلبژاردنی دێموکراتیکدا،ده‌وڵه‌ت ئاسایش‌ و ته‌ناهی هه‌ڵبژاردنه‌که‌ دابین‌ و ده‌سته‌به‌ر ده‌کات‌ و هه‌ر چه‌شنه‌ گوشارێک له‌لایه‌ن حکوومه‌ت، یان هه‌ر گرووپ ‌و لایه‌نێک ڕه‌وایی‌ و یاسایی بوونی هه‌ڵبژاردنه‌که‌ ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه.

کۆمیسیۆنی هه‌ڵبژاردن که‌ دامه‌زراوه‌یه‌کی سه‌ربه‌خۆ‌ و جێی متمانه‌ی لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان‌ و هاووڵاتییانه،‌ به‌ ماف‌ و ده‌سه‌ڵاتی ته‌واو هه‌ڵبژاردنه‌که‌ به‌ڕێوه‌ ده‌بات ‌و پاک ‌و بێگه‌رد بوونی پڕۆسه‌که‌ ده‌سه‌لمێنێ ‌‌و ڕایده‌گه‌یه‌نێ.

هه‌ڵبژاردنی ئازاد ‌و دێموکراتیک ڕه‌وتێکی مه‌ده‌نییانه ‌‌و ئاشتیخوازانه‌یه‌ که‌ ڕێگه‌چاره‌ی به‌ده‌ر له‌ توندوتیژی بۆ چاره‌سه‌ر کردن‌ و که‌م کردنه‌وه‌ی کێشه‌و گرفته‌ کۆمه‌ڵایه‌تی ‌و سیاسییه‌کان دابین ده‌کات‌ و ده‌رفه‌تێکی له‌بار بۆ هاووڵاتییان پێکدێنێ‌ که‌ نوێنه‌رانی جێی باوه‌ڕی خۆیان هه‌ڵبژێرن‌ و متمانه‌ به‌ ده‌سه‌ڵاتی سیاسی داهاتوویان بده‌ن‌ و به‌رپرسایه‌تی کاروباری وڵاتیان پێ‌ پسپێرن‌ و سێ‌ ده‌سه‌ڵاتی یاسادانان، جێبه‌جێ کردن ‌و دادوه‌ری نۆژه‌ن بکه‌نه‌وه‌ ‌و جێگۆڕکێ‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدا بکه‌ن ‌و به‌م چه‌شنه‌ له‌ پێناوی ژیانێکی باشتر و خزمه‌ت‌گوزاری زۆرتر ‌و گه‌شه‌‌ و پێشکه‌وتنی نیشتمانه‌که‌یان، بڕیار له‌ چاره‌نووسی خۆیان‌ و کۆمه‌ڵگاکه‌یان ده‌ده‌ن.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠١ لەم ژمارەیەدا:

ــ کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانەی بەلارێ‌دا چوون
ــ لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
ــ ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک
ــ ژێستی سیاسی و خەباتکاری
  • هەڵبژاردن لە ڕێژیمی كۆماری ئیسلامی، ئەزموونێكی ئەزموون كراو هەڵبژاردن لە ڕێژیمی كۆماری ئیسلامی، ئەزموونێكی ئەزموون كراو
    یەكەم: ئەوەی كە كۆڵەكە ڕووخاوەكانی ئابووری و سیاسی نۆژن كەنەوە تا شانۆگەریی هەڵبژاردنێكی هێمن و بێ‌كێشە وە پشت سەر بنێن.
  • کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست
    لەبەرچاوگرتنى ئەو هەنگاوانە بۆ دەستەبەرکردنى مافى کورد پێویستە و زۆر ڕوونە ئەگەر خۆمان پێشقەدەم نەبین لە کار کردن لە ئاراستەى ئەو ستراتیژییە، سەرکەوتنى کاتى یا بانگەشەى ڕاگەیاندن ناتوانن داهاتوویەکى ڕوون بۆ کورد دابین بکەن.
  • پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌ پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌
    یه‌كێك له‌ كێشه‌كانی كورد نه‌بوونی یه‌كگرتووییه‌كی عه‌ینی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌سه‌ڵات، دامه‌زراوه‌ یاخود ڕێكخراوێكی سه‌راسه‌ری بووه‌. له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ش بۆ نه‌بوونی ڕه‌گه‌زه‌ مۆدێڕنه‌ ناسنامه‌ییه‌كان(مادی و نامادی) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا كه‌ درێژكراوه‌ی میژووی سیاسی-كولتووری و كۆمه‌ڵایه‌تی بارودۆخی كورد/كوردستان بووه‌ له‌ هه‌موو به‌شه‌كاندا، به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.
  • سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟ سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟
    ڕۆمییەکان لە نیوان کۆیلەکان و بەکرێگیراواندا جیاوازی دادەنێن و بە گوێرەی بیر و باوەڕی ئەوان، کۆیلە کە کەرەستەیەکە، لە نووسینی وەسیەتنامە بێ‌بەشە و ناتوانێ وەک شاهێد لە دۆسیەیەکدا شاهێدی بدات یان سکاڵا تۆمار بکات، بەڵام ئەگەر سەرپێچییەک بکات یان یاسایەک بخاتە ژێ پێ، دەبێ سزا بدرێ.
  • ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک ئابووری چەکی دەستی بەربژێرەکان بۆ فریودانی خەڵک
    ڕۆژنامەی کەیهان لە ژمارەی چەند ڕۆژ پێشی خۆیدا ڕایگەیاند؛ کەسانێک لە گوند و شار و شارۆچکە بێبەش کراوەکانی ئێراندا، هەڕەشەیان لە خەڵکی بێ‌دەرەتان و کەم‌داهات و هەژار کردووە کە ئەگەر دەنگ بە ڕۆحانی نەدەن بوودجە و یارانەکانتان لێ دەبڕین.
  • کۆماری ئیسلامی – حەتمیەتی لە ناوچوون کۆماری ئیسلامی – حەتمیەتی لە ناوچوون
    ستراتیژی ئیدارەدانی نێوخۆییان بۆ جڵەوگیرکردنی کۆمەڵگا لەسەر دوو بنەمای سەرەکی خۆی دەبینێتەوە، یەکەم : سیاسەتی زەبر و زەنگ و تێرۆری دەوڵەتی. دووەم : کارکردن لەسەر ستراتیژێکی پەروەردەیی زەمینەساز بۆ بێ‌ئاگاکردن و جڵەوگیرکردن و دەستەمۆکردنی کۆمەڵگا لەڕێگای خستنەگەڕی فاکتەرە فەرهەنگی و ئابوورییەکان.
  • لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
    لە کۆماری ئیسلامی‌دا بەناو "پەروەردەی ئیسلامی"یان بەرز کردوەتەوە، هەموو شتێکیان بەستووەتەوە بەو تەوەرە لە بەر ئەوەی تەنیا بە خەڵکی بسەلمێن کە "وەلی فەقیهـ"، نوێنەری خودایە لە سەر زەوی.
  • کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانە کە بە لارێ‌دا چوون کورتە وەڵامێک بۆ ئەو کەسە ئاکادمییانە کە بە لارێ‌دا چوون
    ڕەنگە بەئەنجام گەیشتنی ئەم پڕۆسە ماوەیەکی زەمەنیی زۆری پێویست بێت کە بە ئاکام گەیشتنی زۆر ئەستەم دەبێت، بەڵام لە ئاکامدا بیر و هزری داگیرکەر تووشی ڕەپاڵدان (فرافکنی) دەبێت کە تەنانەت خۆیشی لە تەنیایی خۆیدا ناتوانێت کارە ناڕەواکەی ڕۆژی یەکەمی خۆی بە ناڕەوا بزانێت!!!
  • ژێستی سیاسی و خەباتکاری ژێستی سیاسی و خەباتکاری
    ئەم جۆرە سیمایانە کە ڕەنگە لێرە و لەوێ نموونەیان پەیدا ببێ، دەیانەوێ هەم لە ئاسوودەیی کایەکردن لە چوارچێوەی ڕێژیم بەشدار بن و هەم سیمای خەباتکارییان هەبێ، کە لە ڕاستیدا بوونەوەرێکن کە سیمای خەباتیان پێ ناشیرین دەکرێ و لە کاتی هەڵهاتنی هەتاوی ئازادی‌دا دۆڕاوییان زیاتر دەردەکەوێ.
  • ‌ئامانجی ئێمە ‌ئامانجی ئێمە
    ئەم قەڵایە کە حیزبی دێموکراتی کوردستان دایمەزراند و بناغەی دانا، ٧٠ ساڵە کە بەپێوەیە و نەک مەترسیی ڕووخانی لەسەر نیە، بەڵکوو لەگەڵ تێپەڕینی ڕۆژ و مانگ و ساڵدا، پتەوتر و قایمتر لە جاران، دەبێ بە قەڵای بەرخۆدانی ڕووناکبیری و هزری و چاوی وشیار و تیژی کۆمەڵگای کوردستان.
  • ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم ئەمریکای ترامپ و دیکتاتۆرەکانی سەردەم
    سەرەڕای تێپه‌ڕبوونی ماوەیەکى کورت لە ده‌سه‌ڵاتداریی ترامپ، پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و دیکتاتۆرەکانی سەردەم زۆر ئاڵۆز بووە و تەنانەت زۆر لایەن كاتژمێری سفری ده‌ستپێكی شەڕی جیهانی کە لایەکی ئەمریکا بێت، ڕادەگەینن. ئەو جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ حکوومەتی پێشووی ئۆباما هەیە کە خه‌ڵاتی نۆبێلی ئاشتیی وه‌رگرتبوو، بەڵام زۆر کێشەی چارەسه‌ر نەکراوی لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا بەجێهشت.
  • تاوتوێ کردنی هەڵبژاردن لە چەند پرسیاردا تاوتوێ کردنی هەڵبژاردن لە چەند پرسیاردا
    بابەتی هەڵبژاردن وەک چەمکێک کە لە دەسەڵاتێکی دێموکراتیکەوە، چۆتە نێو کۆماری ئیسلامی و هەر وەها بوونی دوو باڵی جیاواز لە پێكهاتەی سیاسی ڕێژیمدا، وای کردووە، کە لە ئێراندا هەم کۆمەڵگا و هەم لایەنە سیاسییەکانی دەرەوەی پێکهاتەی ڕێژیم لە هەڵوێست گرتن، لەسەر هەڵبژاردن تووشی جۆرێک دڕدۆنگی و ڕاڕایی بێن، و دەرئەنجامی ئەو ڕاڕا بوونەش، دەبێتە ئاوێک و دەچێتە ئاشێ کۆماری ئیسلامییەوە.
  • ڕۆستەم جەهانگیری: کورد بە بێ پارێزگاکانی ورمێ، کرماشان و ئیلام جەستەیەکی كه‌مئه‌ندامه‌ ڕۆستەم جەهانگیری: کورد بە بێ پارێزگاکانی ورمێ، کرماشان و ئیلام جەستەیەکی كه‌مئه‌ندامه‌
    کاتێک ئێمه باسی "ستەمی نەتەوەیی" دەکەین، ئاماژه به مێژوویەکی زۆرتر له ٢٥٠٠ساڵ لێوانلێو له داگیرکاری، ژینۆساید، ئاسمیلاسیۆن، داگیرکەر،چەوساندنەوه، هەڵداشتن، زیندان و له‌نێوبردنی ژینگەی نه‌ته‌وه‌یه‌ك دەکەین که وێڕای ئەو هەموو جینایەته، مێژوویه‌کی لێوانلێو له بەرخۆدان و شۆڕشی بۆ مانەوە و به‌دەستهێنانی ژیانێکی ئینسانی و سەروەریی سیاسی له بازنەی جوگرافیای خۆیدا تۆمار کردووه.
  • دەنگ‌دان بۆ بەردەوامیی ڕاووڕووت و جینایەت؟ دەنگ‌دان بۆ بەردەوامیی ڕاووڕووت و جینایەت؟
    بۆ شی کردنەوەی وەڵامی ئەو دوو پرسیارە سەرەکییە، پێویستە کە لە پێشدا بە کورتی لە سەر مانای هەندێک کۆنسێپتی سەرەکی کە لەو وتارەدا بە کار دەبردرێن، ڕاوەستین؛ بۆ نموونە: دێموکراسی، هەڵبژاردن، بەشداری کردن، سیستمی تەواویەتخواز، تێۆلۆژی.