• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ئاوریلی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٣ی بانەمەڕی ١٣٩٧ی هەتاوی  

لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی

زایینی: ٢٢-٠٥-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٣/٠١ - ١٩:٥٦ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
لە دیکتاتۆری‌دا پەروەردە کەرەستەیەکە بۆ ژێردەستەیی
بەختیار عوسمانی

دۆخی پەروەردە لە وڵاتی ئێران لێڵ، گوماناوی و هێژمونیخوازە، لەبەرئەوەی خەڵکی ئێران لە پەروەردەیەکی بەکەڵک و بەسوود بێبەشن، ئێمە لێرەدا نیشانی دەدەین کە بۆ پەروەردە لە ئێرانێک کە هەزاران ساڵە ئەزموونی حکوومداری هەیە، پەروەردە بۆ پێگەیاندن نییە!، سێ کەلێنی گەورە لە ئێران هەبووە و هەیە کە تا ئێستا چارەسەر نەکراون، تاکوو ئەم کەلێنانەش پڕ نەکرێنەوە پەروەردەیەک کە بە ڕاستەڕێدا بڕوا، دوورە لە چاوەڕوانی:
١ـ دەسەڵاتی سیاسی
٢ـ لەبەرچاونەگرتنی پێکهاتەی نەتەوەیی و ئایینی
٣ـ ئابووری

یەکەم‌ـ لە بواری دەسەڵاتی سیاسییەوە ئێران هەمیشە لە ژێر حوکمی چەک و سەرنێزەدا بووە، دەسەڵاتداران، دیکتاتۆر و دژی گەلی بوون.

خەڵکیان لە لا کۆیلە و فەرمانبەر بووە و بە زۆر ئیدارەیان کردوون، خەڵک بەردەوام هەوڵی داوە لەم ژێردەستەییە ڕزگاری بێ، بەڵام لە دیکتاتۆرێک ڕزگاری بووە، کەوتووەتە باوەشی دیکتاتۆرێکی دیکە. ترس لە دژکردەوەی خەڵک دەسەڵاتی وا لێ‌کردووە کە بە هەموو شێوەیەک لە بیری زنجیر و سەرکووتی خەڵکدا بن، بە پێشکەوتنی جیهان و پەرەگرتنی زانست و تیکنۆلۆژی، بواری پەروەردەیش گەشە وپەرەی سەند، لێرەیشدا بە جێگای ئەوە بۆ خزمەتی خەڵک کەڵکی لێ وەربگرن خستیانە ژێر دەسەڵات و بیری ڕەشیان بۆ ڕاهێنانی خەڵک بە کۆیلەتی، کۆنەپەرەستی و لارەملی، چوارچێوە و نێوەڕۆکی پەروەردەیان بە مەبەست و ئامانجی خزمەت و بەرزکردنەوەی " شا" و "ئیمام" داڕشتووە و جێبەجێ کردووە، وێنەی لاپەڕەی هەموو کتێبێکیان بە " شا" و "ئیمام"! داگیر کراوە و نێوەڕۆکەکەیشی بۆ پیاهەڵدان و ڕازاندنەوەی دەسەڵاتەکەیان نووسراوە و کێشراوە. هەموو فێربوونێک بۆ خزمەتی دەسەڵات و سەرکوتی خەڵکە، ئەگەر وانەبێ ڕێگای پەروەردەی لێ‌دەگرن یان کورتی دەکەنەوە، هەر وەک چۆن تا ئێستا کردوویانە.

لە کۆماری ئیسلامی‌دا بەناو "پەروەردەی ئیسلامی"یان بەرز کردوەتەوە، هەموو شتێکیان بەستووەتەوە بەو تەوەرە لە بەر ئەوەی تەنیا بە خەڵکی بسەلمێن کە "وەلی فەقیهـ"، نوێنەری خودایە لە سەر زەوی.

بۆیە تا دەسەڵاتێکی خەڵکی و دێموکرات جێگیر نەکرێ چاوەڕوانی لە پەروەردەیەکی بەكەڵک لە ئێران بێسوودە.

دووهەم‌ـ کەلێنێکی دیکە کە لەسەر ڕێگای پەروەردە لە ئێراندا هەیە، لەبەرچاونەگرتنی پێکهاتەی نەتەوەیی و ئایینییە. هەموومان دەزانین نەتەوەکانی کورد، بەلووچ، عەرەب، تورکمەن، تورک و فارس لەسەر خاکی خۆیان و لە چوارچێوەی وڵاتێک بە ناوی ئێراندا دەژین و هەر یەک لەم نەتەوانە خاوەنی هەموو ئەو تایبەتمەندیانەن کە نەتەوەیەک هەیەتی.

بەڵام دەسەڵاتداران چ ئەوانەی دوێنێ و چ ئەوانەی ئەمڕۆ چووکەترین گرنگییان بە نەتەوەکانی جیا لە فارس نەداوە، دەسەڵات تەنیا لای نەتەوەی باڵادەست(فارس)ە، تا ئێستاش نەتەوەکانی دیکە بندەست و مافخوراون و کەمترین دەوریان لە چارەنووسی وڵات و خۆیاندا نییە، بۆیان دەڕێسن و بۆیشیان دەدوورن. هێژمونیخوازیی نەتەوەی دەسەڵاتدار بە تەواوی ڕۆچووەتە نێو ناخی، هەر بۆیە هەرکامیان دەچنەسەر کورسیی دەسەڵات، ئەو خووە لە کار و کردەوەیاندا ڕەنگ دەداتەوە.

پەروەردە لەم وڵاتە بە بیر و زمانی هیژمونیخوازی و بە فارسی، بە ئامانجی خزمەتی ناسنامە و دەسەڵاتی نەتەوەی باڵادەست و سڕینەوەی ئەوانی دیکە دادەڕێژرێ، نەتەوەکانی دیکە نەک لە داڕشتنی پەروردە بێبەشن، تەنانەت لە هیچ شوێنێکیش جێگایان نییە.

دەسەڵاتداران دەزانن کە نەتەوە مافخوراوەکان بە خواست و ئیرادەی خۆیان نەچونەتە ژێرباڵی ئەو حوکمە، بۆیە هەوڵیانداوە کە لە ڕێگای پەروەردەیشەوە ئەمانە لە ژێردەستەیی‌دا بهێڵنەوە، زمان و فەرهەنگی خۆیان بەرز و پێش خستووە و لە بایەخی زمان و فەرهەنگی نەتەوەکانی دیکە کەم دەکەنەوە، بە چەشنێک کە بەشێک لە خەڵکی نەتەوە مافخواراوەکان باوەڕیان بەوە هێناوە کە زمانی فارسی لە زمانەکەی خۆیان شیرینترە، لە کاتێکدا هیچ زمانێک لە زمانی زگماکی شیرینتر نییە.

لانیکەم نیوەی حەشیمەتی ئێران غەیرە فارسن، ئەم نەتەوانە لە پەروەردەیەکی تایبەت بە خۆیان جیا لە پەروەردەی بنەماڵەیی بێبەش کراون و تەنانەت مافی خوێندنیش بە زمانی زگماکییان لێ زەوت کراوە چ بگا بەوەی کە پەروەردەکەیان بە زمانی زگماکی بێ. بەڵام لە ئێستادا ئەو نەتەوانە بە هەوڵ و تێکۆشانی خۆیان خەریکی پەروەردەکردن و ناساندی شوناسی خۆیانن، هەر بەو پێیەش زیاتر لە جاران لە هەوڵی بەدەستهێنانی مافە سیاسی و نەتەوەییەکانیاندان، لە بەرانبەریشدا دەسەڵات زیاتر و چڕتر لە جاران ئێعدام و کوشتاریان لێ دەکا.

جیا لە پێکهاتەی نەتەوەیی، پێکهاتەیەکی دیکە لە ئێران بە زەقی دیار و لەبەرچاوە ئەویش ئایینییە، جیا لە شیعە کە دەسەڵات وەک مەزهەبی فەرمی ناساندوویەتی، سوننە و مەسیحی و یارسان و .... ئایینی دیکە بوونیان هەیە کە خاوەنی تایبەتمەندیی خۆیانن و لە پەروەردەیەکی ئیسلامیی شیعەدا جێگایان نابێتەوە، ئەگەر لە دژایەتیشدا نەبن. پەروەردە لە ئێران ئەم کەلێنەیشی پڕ نەکردووەتەوە، بەڵکوو گەورەتر و گەورەتری کردووە.

سێهەم‌ـ بواری ئابووری، بوارێکی گرینگە لە ژیانی کۆمەڵگا و مرۆڤەکان، بەهێز و بێ‌هێز بوونی کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر بوارە جۆراوجۆرەکانی دیکەی دەسەڵات و کۆمەڵگا هەیە، ڕێژیمەکانی ئێران داهاتی وڵات و خەڵکیان تاڵان و خەرجی هێزە سەرکووتکەرەکانیان کردووە، هەر بۆیە ئابوورییەکی داڕماو و لاوازی هەیە، پاشماوەی ئەم داهاتە بۆ پەروەردە تەرخان دەکرێ، کە ئەمیش تەنیا بۆ پەروەردەی زمان و فەرهەنگی نەتەوەی باڵادەست تەرخان دەکرێ. زۆربەی زۆری خەڵکەکەی لەدەست هەژاری، بێکاری و کەم داهاتی دەناڵێنن و لە هەموو ئیمکاناتێک بێبەش کراون.

ئابووری پێوەندیەکی ڕاستەوخۆ و لێک‌گرێدراوی لەگەڵ پەروەردە هەیە، هەرچی دۆخی ئابووری گەشتر بێ، دەرفەت و ئیمکاناتی پەروەردەیەکی باشتر و زیاتر دەرەخسێ، یان دەشکرێ هەرچی دۆخی پەروەردە لە پێشەوە بێ، بواری ئابووری زیاتر گەشە دەکا و سەرمایەی مرۆیی زیاتر دەستەبەر دەبێ، بۆیە ئابووری و پەروەردە پێوەندییەکی چڕوپڕیان پێکەوە هەیە. ساڵانە زۆرن ئەو کەسانەی کە بە هۆی هەڵاواردن، بێداهاتی و نەبوونی ئیمکانات واز لە پەروەردە کردن دێنن و تێکەڵ بە کاروانی بێکاران دەبن.

بۆ ئەوەی وڵاتێکی وەک ئێران بتوانێ پەروەردەیەکی گشتگیر، بەبەرهەم و سەرکەوتووی هەبێ، لە پێشدا دەبێ سیستمی حوکمڕانییەکەی دێموکراتێک و مافی گشت نەتەوەکانی بپارێزی و هەروەها خاوەنی ئابوورییەکی بەهێز بێ، ئەم سێ بوارە حەلقەیەکی لێک‌گرێدراون کە بە بێ یەکتر ناتەواو و بێ‌کەڵکن، بۆیە ناتوانن پەروەردەیەکی باش پێشکەش بە خەڵک بکەن، تاکوو خونچەی پەروەردە لە ئێراندا بپشکوێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٢٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
ــ تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
ــ کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
ــ د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
  • ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات ئەدەبیاتی کوردی و کۆماری جیهانیی ئەدەبیات
    مێژووی سەرهەڵدانی ئەدەبی جیهانی لەلایەن پاسکال کازانۆڤا لە کتێبی کۆماری جیهانیی ئەدەبیات(ز١٣٩٢) سێ رەوتی فۆرم، گەشەسەندن و رەوتی کێبڕکێی نێودەوڵەتی لەخۆ گرتووە و هەر رەوتێکی لەگەڵ گۆڕانکاریی بنەڕەتی لە سەرهەڵدان و پەرەسەندنی زمانە رەسەنەکانی ئەورووپا لێکداوەتەوە و مانای کردۆتەوە.
  • د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت د.سەربەست نەبی: دەریای سپی بە هەناسەی ڕووسیه دەژمێردرێت
    مەسەلەی عەفرین جودایە لەگەڵ ئەو مەسەلەیە؛ ئەجێندای سیاسیی گەورە لە پشت ئەو هێرشە هەبوو، بۆیە ئەورووپا ئامادە بوو هێرش بکات، بەڵام بۆ عەفرین نا.
  • کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر کۆڵبەر یان کۆڵنەدەر
    ئەوەیکە لە گۆشە و کەناری وڵاتدا هێندێک خەمخۆری لەلایەن خەڵک یان خەڵکانێکدا دەبیندرێ یان هێندێک پێشکەوتن لە چەند بواری جیاجیادا دێتە ئاراوە، ئەوە هیممەت و بەرخۆدانی خەڵکە لە بەرامبەر کۆنەپەرەستی رێژیم و بە هیچ شێوەیەک پەیوەندی بە رێژیمەوە نییە .
  • \ "هوزمانەوەن" نمونەی بەرچاوی له نێوبردنی سروشتی کوردستان
    کاتێک ئێمه دەڵێین حکوومەته داگیرکەرەکانی کوردستان به بەرنامەیەکی داڕێژراو، سەرەکیترین سەرچاوەی ژیانی نەتەوەی کوردیان کردووەتە ئامانجی هێرشەکەیان، تەنیا له ڕووی هەستی خۆشەویستی خاک و کوردبوونەوە نییه، بەڵکوو لەم ڕاستایه‌دا بەڵگه ئەوەنده زۆره که تەنیا لێکوڵینەوەیەکی کورت دەتوانێ زۆر شت ڕوون بکاتەوە، بەڵام بەداخەوه لەم بوارەشدا ئێمەی کورد کەمکارییەکی ئێجگار زۆرمان کردووه.
  • دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە دوژمنانی ئازادی چ ڕەوتە فیکرییەکیان بەدڵە
    ئەگەر ئاوڕێک لە مێژووی فەلسەفە و زۆربەی زانستە فیکرییەکان بدرێتەوە، هێندێ خاڵ بەرچاو دەکەوێت، کە وڵامی زۆربەی قەیرانە هزرییەکان دەدرێتەوە. ئەگەر لە بابەتێکدا دوو لایەن و هێڵی فیکری جیاواز دەکەونە ململانێیەوە، ئاکامەکەی یان دەبێتە هۆی بەزینی یەکیان، یان دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی فکرێکی سێهەم کە ڕەنگە دڵخوازی هیچ لایەکیان نەبێت، بەڵام کۆتاییهێنەری ململانێیەکانە.
  • تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە تارمایی لە چاویلکەی فاشیزمەوە
    بنەماییترین تایبەتمەندییەکانی فاشیزم بریتییە لە پیرۆزمەندیی پەتی و سەرۆکێکی بێ هەڵە. لەلای فاشیستەکان ئەوەی هەمیشە وەک داردەست ئاپۆرەی پێ کۆنترۆڵ دەکرێ، تارماییەکی تۆقێنەرە کە بەپێی هەڵکەوتەیەکی تایبەت ئەم تارماییە لە شێوازی دوژمن، لایەن یان ئەگەرێک خۆی دەردەخات.
  • نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی نان، ئازادی، کەرامەتی ئینسانی
    مرۆڤێك كه له هەژاریدا ڕاگیراوه، مرۆڤێك كه نكۆڵی له ناسنامه ئێتنیكی، ئایینی یان نەتەوەییەكەی دەكرێ یان دەكەوێته بەر تەوژمی سیاسەتی تواندنەوه و سووكایەتی پێكردن یان لەژێر ستەمی جنسیدا دەژی، مرۆڤێكه كه كەرامەتی لێ زەوت كراوه.
  • شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن شەریف هەژاری: کورد خۆی دەرفەتەکان وەک پێویست ناقۆزێتەوە. بەشێک لە ھێزەکوردییەکان بوونەتە داردەستی ئێران و بە بێ ھیچ شەرمێک، فەرمانەکانی جێبەجێ ئەکەن
    گۆڕانکارییەکانی ناو کابینەی ترامپ و کاریگەرییان لە سەر سیاسەت و رووداوەکانی ناوچە، تەوەری گفتوگۆی ئەم ژمارەیەی رۆژنامەی کوردستانە لەگەڵ شەریف هەژاری، مامۆستای مێژوو لە زانکۆی سلێمانی، کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران
    لە دوو بابەتی پێشوودا، "شەڕی ئێران و ئیسرائیل"و بەشی یەکەمی "پاژنەی ئاشیلی ڕێژیمی ئێران"، هێڵی بەهێزی ڕێژیمی تاران (دەرەوەی سنوورەکان و کەڵک وەرگرتن لە ملیشیا و لایەنگرە شێعەکانی لە وڵاتانی ناوچە) و خاڵی لاوازی ئەو ڕێژیمە (خەڵکی ناڕازی و وەزاڵەهاتووی نێو شارەکانی ئێران) خرایە بەر باس و لێک درایەوە.
  • بێستوون، شوێنی خودای خوداکان بێستوون، شوێنی خودای خوداکان
    شاری بێستوون، یەکێک له شارەکانی کرماشانه که له باکووری رۆژهەڵاتی ئەو گەورەشاره جێگای خۆش کردووه و له سەر رێگای کرماشان - هەمەدان که سەردەمانێک پێتەختی ئیمپراتوری کوردان بوو، هەڵکەوتووه.
  • مانیفێستی ڕزگاری مانیفێستی ڕزگاری
    هەتا لاپەڕەکانی مێژووی کورد زیاتر هەڵدەدەینەوە، تابلۆی تراژێدیای کورد زیاتر دەردەکەوێت. لە پەنای ئەم تابلۆیە سەربوردەی قارەمانیەتی، فیداکاری، کاریگەری بلیمەت و ڕێبەرەکانمان لەسەر زیندوو مانەوەی کورد وەکوو نەتەوە زۆر ڕوونە. لە لایەک پرسیاری بۆچی تا ئێستا سەرنەکەوتووین دەبێتە خۆرەی مێشک، لە لایەک جێ داخە بۆچی ئەم ڕێبەرە زانا و لێهاتووانە بە ڕادەی پێویست لە لایەن تاکی کورد بەرجەستە نەکراون.
  • پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان پەیامی کۆمیسیۆنی کۆمەڵایەتی حیزبی دێموکرات بەبۆنەی ٧١ەمین ساڵیادی لەسێدارەدرانی پێشەوا قازی محەممەد و ڕۆژی شەهیدانی کوردستان
    ئەوان کۆتاییان بە کۆمار هێنا، بەڵام نەیانزانی ئامانجەکانی کۆمار و گیانفیدایی ڕێبەرەکانی، چ بەهایەکی مەزنن و چۆن بۆ نەوەکانی داهاتوو دەگوازرێنەوە، دوای حەفتاو یەک ساڵ لەو ڕووداوە، داستانی مەرگی سەربەرزانەی پێشەوا، هێشتا خاوەنی بەهێزترین وانەی خۆنەویستی، خەڵکویستی، ئازادیخوازی و سەرفرازییە و ئەوینێکی بەهێزیشە بۆ بە چۆکداهێنانی هەموو مەترسی و ناخۆشییەکان.
  • سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە سووکایەتی، ئامرازی تواندنەوە
    لە وڵاتێکدا کە چەند کەلتوور و نەتەوە و ئایینی جیاواز دەژین، حکوومەتی دەسەڵاتدار لەگەڵ هەڕەشە و دەرفەتی جۆربەجۆر بەرەوڕوویە؛ لەو جۆرە وڵاتانەدا، بەهۆی چەندنەتەوەیی و چەندکولتووری و پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگاوە، ژیانی کۆمەڵایەتی - سیاسی و هەروەها ئیدارەکردنی حکوومەت و دابەشکردنی دەسەڵات و سامان و ئیمتیازەکان لە نێو خەڵکدا ئەرکێکی ئاڵۆز و پڕمەترسییە، کە هەرجۆرە هەنگاو و کردارێک کە نیشان لە هەڵاواردن و بێبەشکردنی کەس و کەسانێک و پێکهاتەیەک بدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ رووخانی ئێعتمادی خەڵک بەرامبەر بە دەسەڵاتدار و حکوومەت.
  • پانۆڕامای ساڵ پانۆڕامای ساڵ
    خوێنەرانی خۆشەویست، ڕۆژنامەی کوردستان وەک نەریتی ساڵانە لە دوایین ژمارەی ساڵدا پوختەیەک لە ڕووداو و هەواڵە گرینگە حیزبییەکانی ساڵ دەخاتە بەر دیدی ئێوەی ئازیز؛ لێرەدا بەشێک لەم هەواڵ و ڕووداوانە دەخەینە بەر چاوی ئێوەی هێژا: