• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ژوئەنی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٢ی پوشپەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی  

سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟

زایینی: ٢٢-٠٥-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٣/٠١ - ٢٠:٠٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
سەرۆک کۆمارێکی کۆیلە یان تەداروکاتچی؟ بە چ نرخێک؟
عەلی مونەزەمی

لە سیستمی کۆماری ئاخوندی‌دا سەرۆک کۆمار دووهەمین پۆستی بەرزی بەڕێوەبەریە بە دوای ویلایەتی فەقیهـ.. لە ڕاستی‌دا ئەو پۆستە وەک کلیل و سوپاپی پاراستنی ویلایەتی فەقیهـە کە بە دروست کردنی کێبڕکێ لە سەر پۆستی سەرۆک کۆماری، لەبیری خەڵک دەبەنەوە کە پۆستی ڕێبەریی ڕێژیم پۆستێکی زیادەیە. ‌هەرچەند کە بۆ پۆستی سەرۆک کۆمارییش تەنیا مۆرەکانی ڕێژیم دەتوانن خۆیان بپاڵێون و خەڵکی جیابیر و جیائۆل لێی بێبەشن. گەییشتن بە پۆستی سەرۆک کۆماری لە ئێراندا و لە چارچێوەی ڕێژیمی دژەمرۆڤی، تووتالیتەر و بەدوور لە هەموو پرەنسیپە ئەخلاقی و ڕەوشتە ئینسانییەکان نەک لە سەر بنەمای دەنگی خەڵکە و نەش لە بەر لێوەشاوەیی و شایستەبوونە؛ بەڵکوو لە سەر بناغەی توانەوەی یەکجارەکییە لە نێو سیستمی ڕێژیمی ئاخوندی‌دا. بۆیە سەرۆک کۆمارەکانی ڕێژیم پێش گەییشتنیان بەو پۆستە، ڕۆحیان بە ڕێژیم یان باشترە بڵێین بە شەیتان دەفرۆشن و بۆ پاراستنی ئەو ڕێژیمە لە ئافراندنی هیچ جینایەتێک سڵ ناکەنەوە، تەنانەت لە بەکوشتدان و کوشتنی مناڵەکانیان. بۆیە ئەگەرچی ئەو پۆستە حکوومەتیە لەوانەیە لە ڕوانگەی هەندێک کەسەوە پۆستێکی بەرز بێ، بەڵام پووچیی ئەو یەکە بۆ مۆرەکانی ڕێژیم ئاشکرایە و بۆیە ئەوانەی کە خۆیان بۆ ئەو پۆستە کاندید دەکەن، خۆیان وا پێناسە دەکەن کە بە ڕوونی دەرکەوێ کە ڕێژیم هەموو نرخە مرۆییەکانیانی لێ زەوت کردوون و بۆیە خۆیان بە تەدارۆکاتچی یان کۆیلەی وەلیی فەقیهـ دەزانن. دەبێ ڕێژیم چی لەو کەسانە کردبێ کە ئەوان ڕازی بکا شانازی بە نامرۆڤانەترین شت کە کۆیلەتیە بکەن؟ کەسێک کە شانازی بە کۆیلەبوونی خۆی بکا، چوون دەتوانێ خەڵک بە بەختیاری و ژیانێکی لایقی مرۆڤ بگەیەنێ؟ بۆ ئەوەی کە بتوانین لەو تێڕوانینەی بەربژێرەکانی سەرۆک کۆماریی ڕێژیم باشتر وردبینەوە، با لەپێشدا بزانین کە کۆیلەبوون و تەدارۆکاتچێتی چ مانایەکێکیان هەیە.

بە گوێرەی ویکیپێدیا کۆیلەداری یانی کەسێک لە بواری مافناسییەوە خاوەنی کەسێکی دیکە بێ و بتوانێ ئەو کەسە بفرۆشێ یان لە سەر هێزی کاری لەشی بڕیاردەر بێ. بە ئەو کەسەی کە وەک کەرەستەیەک بە کار دەهێندرێ و لە لایەن ئەرەستووەوە بە "کەرەستەی گیانلەبەر" پێناسە کراوە و "بەکارهێنانی لەگەڵ بەکارهێنانی ئاژەڵ هیچ جیاوازییەکی نیە"، کۆیلە دەوترێ، کە "هەر دووکیان ئەو ڕێگایەمان پێدەدەن کە ئێمە بۆ پێداویستییەکانی ژیان لە هێزی فیزیکیی ئەوان کەڵک وەربگرین". ئەو مافەی کە کۆیلەدار بە سەر کۆیلەوە هەیەتی، گرێدراوە بە زۆر مافی دیکەشەوە؛ بۆ نموونە ئەگەر کۆیلەدار هەڵسوکەوتی خراپ لە گەڵ کۆیلەکەیدا بکات، سزا نادرێ لە بەر ئەوەی کە خاوەنیەتی.

ڕۆمییەکان لە نیوان کۆیلەکان و بەکرێگیراواندا جیاوازی دادەنێن و بە گوێرەی بیر و باوەڕی ئەوان، کۆیلە کە کەرەستەیەکە، لە نووسینی وەسیەتنامە بێ‌بەشە و ناتوانێ وەک شاهێد لە دۆسیەیەکدا شاهێدی بدات یان سکاڵا تۆمار بکات، بەڵام ئەگەر سەرپێچییەک بکات یان یاسایەک بخاتە ژێ پێ، دەبێ سزا بدرێ.

سیسێرۆ لەو بڕوایەدایە کە ئەگەر خەڵکێک تووشی تێکشکان هات و نەتوانن خۆیان بەڕێوەبەرن، دەبێ ئەو خەڵکە بکرێنە کۆیلە. یانی بە بڕوای سیسێرۆ، کۆیلە کەسێکە کە توانای خۆبەڕێوەبردنی نەبێ.

کۆیلەداری لە لایەن زۆریەک لە ئایینە ئاسمانییەکانی وەک جیۆ، کریستیان و ئیسلامەوە ڕێگەپێدراوە و لە کتێبەکانیاندا ئاماژەی پێ‌کراوە.

ڕیگا بدەن کە بەو باسە کورتە لە سەر کۆیلە و کۆیلەداری، بڕێکیش بە کورتی باسی تەدارۆکاتچێتی بکەین تاکوو بتوانین بگەینە سەر پەیوەندیی نیوان ئەو دوو باسە و پاڵێوراوانی سەرۆک کۆماریی ڕیژیمی ئاخوندی.

تەداروکاتچێتی یانی ئەوەی کە کەسێک یارمەتیدەر دەبێ بۆ ئەوەی کە کۆسپەکانی سەر ڕێگای کاری گرووپێک لاببات و ئاسانکارییان بۆ بکات کە ئەرکەکانیان بە سانایی تێپەڕێنن. یانی تەدارۆکاتچی بڕیاردەر نیە، بەڵکوو هاسانکاری دەکا کە ئەندامانی گرووپێک بتوانن بە تێگەییشتن و وێکگەییشتن لە سەر مەسەلەکان یان مەسەلەیەک بڕیار بدەن بۆ ئەوەی کە ئاکامێکی باشتر وەدەست بێ. یانی تەداروکاتچی بە خاوەنکار یارمەتی دەدات کە کارەکەی لە ڕێگەی هەندێک مێتۆدەوە بەڕێوە ببات کە بەشداران لە گەڵ یەک هاوکاری بکەن لە سەر ئەرکی دیاریکراو. ئەو هەوڵ دەدات لە کۆبوونەوەکاندا لە نێوان ئەرکە جۆراوجۆرەکاندا باڵانسێک پێک بێنێ لە جیاتی ئەوەی کە زۆر گرینگی یان پێشترێتی بە یەک ئەرک بدات لە بەرانبەر ئەرکەکانی دیکەدا. ئەو هەروەها سەرگێڕیی کۆبوونەوەکان دەکا و ئەوەی کە چ مژارێک لە کۆبوونەوەکاندا باس بکرێ.

ئێمە هەموومان باش دەزانین کە هەڵبژاردن لە سیستمی کۆماری ئاخوندی‌دا بە دوورە لە هەموو پرەنسیپە دێموکراتیکەکان و ئەوەی لە سەندووقەکانی دەنگدان دێتەدەرەوە، بە سێحر و جادووی ڕێبەرە. کە واتە، بەربژێرەکان بە زانیاریی تەواوەوە بە نیسبەت ئەو مەسەلەیە دێنەوە مەیدانی سیرک و شانۆی هەڵبژاردن. بە گوێرەی بەندی ٥ و ١٠٧ی یاسای بنەرەتیی ئێران، وەلیی فەقیهـ هەمەکارەی مەملەکەتە (کۆیلەدارە). ئەو بەندانە لە گەڵ بەندی ٦ کە باس لە هەڵبژاردنی نوێنەرانی خەڵک دەکا بۆ بەڕێوەبەریی وڵات و ئەسلی ١٩ و ٢٠ کە باسی یەکسانیی نێوان دانیشتوانی ئێران دەکا، بە تەواوی ناتەبایە. یانی کۆیلەتی و تەداروکاتچێتی لە نێو کۆماری ئاخوندی‌دا هەر وا هاسان نیە و دەبێ وەها کەسێک خۆی لە هەموو نرخە مرۆڤیەکان بێ‌بەش بکا و بگاتە ئاستی ئاژەڵ بەو تەعریفەی کە ئەرەستوو لە کۆیلەتی هەیبووە. لەپێشدا دەبێ تەنانەت یاساکانی ئەو ڕێژیمە- کە تەنانەت ئەو یاسا نادێموکراتیک و نائینسانیانەش بۆ کڵاو لەسەر خەڵک نان نووسراون و سەرانی ڕێژیم بۆخۆشیان بڕوایان پێی نیە- بن پێ بکا. بۆ نموونە کەسانی وەک ڕۆحانی یان ڕەئیسی کەی بەندی ٢٢ی یاسای ڕێژیمیان جێبەجێ کردووە و پارێزڤانی ماڵ و گیان و نامووسی خەڵک بوونە؟ مەگەر هەر ڕەئیسی نەبوو کە خەڵکی لە سێدارە دەدا و ئێستاش لە سەر گەورەترین بونیادی ئابووریی بێ حیساب و کیتابی ئێران (آستان قدس ڕضوی) دانیشتووە و بۆ گەییشتن بەو جێگایەش لە هیچ جینایەتێک دەستنی نەپاراستووە؟

ڕەئیسی بە ڕاستی لە کەرەستەیەکی گیاندار زیاتر شتێک نیە. ئەو کەسەی کە حوکمی ئەشکەنجە و سێدارە و زیندانی بە نادادپەروەرانە بە سەر هەزاران کەسدا سەپاند و تەنانەت باوەڕی بە بەندی ٣٨ی یاسای ڕێژیمەکەی خۆیشی نییە و نەبووە، کە ڕێگری لەو جۆرە کارە نامرۆڤیانە دەکات. ڕێژیمێک کە ئێرانی لە گەڵ سووریە و لوبنان لێ تێکچووە و بەپێی قسە و ئاماری خۆیان "حاشیە نشینی" تێیدا لە ١٢ میلیۆنەوە گەییشتووە بە ١٦ میلیۆن و لە جیاتی جێبەجێ کردنی بەڵێنەکانیان بە گوێرەی بەندی ٤٣ی یاسای خۆیان، خەریکن لوبنان ئاوەدان دەکەنەوە و سەرمایەی خەڵک بۆ شەڕ لە سووریە و یەمەن خەرج دەکەن. بۆ ئەوەی کە ڕێژیم بتوانێ باشتر ئەو پیلانانەی خۆی جێبەجێ بکا، پێویستیی بە تەدارۆکاتچیەکی وەک خاتەمی و ڕۆحانی هەیە کە هەولی پێکهێنانی هەماهەنگی لە نێوان بەشە جۆراوجۆرەکاندا دەدەن و پیلانەکانی خامنەیی جێبەجێ دەکەن. ڕۆحانی کە بۆ گەییشتن بەو پۆستە، تەنانەت مناڵی خۆی کردۆتە قوربانی. ئەو دز و جینایەتکارانە کە کۆیلە و تەداروکاتچیی ڕێژیمن بۆ ئەنجامدانی هەموو جینایەتێک. ئەوان تەنانەت خاوەنی هیچیەک لەو تایبەتمەندیانەش نین کە خودی ڕێژیم لە بەندی ١١٥ی یاسای بنەڕەتیی خۆیدا دەستنیشانی کردوون. هەموویان دز و درۆزن و جینایەتکارن.

کە واتە، ئەگەر پۆستی سەرۆک کۆماری کە یەکێک لە بەرزترین پۆستەکان لە سیستمی ئاخوندی‌دایە، کۆیلەتی و تەداروکاتچێتی بێ، گەلۆ ئێمە چۆن دەتوانین پێناسەیەک لە پۆستەکانی ئاستەکانی خوارەوە لە وەها سیستمێکدا بکەین؟ لە ڕاستی‌دا سیستمە تووتالیتێرەکان هەموویان وەک یەکن و لەو بوارەدا زۆر جیاوازییان نیە، لە بەر ئەوەی لەو پەری خۆیدا دەبن بە کۆیلە و تەداروکاتچی.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان
ــ سیاسەتی شەرخوازیی ڕێژیمی ئێران
ــ هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە
ــ ترس لە تەرەقە
  • \ "ئاسمیلاسیون فەرهەنگی" پڕۆسەیەک بۆ له نێوبردنی کورد
    رستەکانی ئەو پێش‌نووسه پیشان دەدەن که لە ڕوانگەی داڕێژەرانی ئەو پێش نووسەوە، " ئاسمیلاسیۆنی فەرهەنگی" وەکوو بەشێک لە "ژینۆسایدی فەرهەنگی" پێناسە کراوه و لەو پێشنووسەدا جێی گرتووە.
  • د. مەحموود عوسمان: ئێران خۆی دژی کوردە و هەر شتێ کورد بیکا دژیەتی د. مەحموود عوسمان: ئێران خۆی دژی کوردە و هەر شتێ کورد بیکا دژیەتی
    بەرپرسانی هەرێمی کوردستان یەکەم مانگی وەرزی پاییزی ئەمساڵ ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان ئەنجام دەدەن و ئەوەش وەک هەمیشە کاردانەوەی دوو دەوڵەتی ئێران و تورکیەی لێکەوتەوە و بەتایبەتی ڕێژیمی ئێران بە توندی دژایەتی خۆی لەگەڵ ئەو پرسە دەربڕیوە.
  • بە دیوارکێشان، هەستی نەتەوەیی خاشەبڕ ناکرێ بە دیوارکێشان، هەستی نەتەوەیی خاشەبڕ ناکرێ
    جیرانەکانی تورکیەش لە هێندێک شوێن سنووری وڵاتەکانیان لەگەڵ تورکیە بە نەردە و تێلدوور بەستووە. سنووری تورکیە- یوونان لەلایەن یوونانەوە لە ساڵی ٢٠١٢ ڕا بە حەسارێک لە تۆپەکانی سیمی خاردار قاییم کراوە. حکوومەتی بولغارستانیش بە دروستکردنی دیوارێک لە سیمی خاردار بە درێژایی ٣٠ کیلۆمێتر سنووری خۆیان لە گەڵ تورکیە قایمم کردووە.
  • شووناسی بکەرانی هێرشە تێرۆریستیەکەی تاران و پرسێک شووناسی بکەرانی هێرشە تێرۆریستیەکەی تاران و پرسێک
    لەم پرسەی ئەمڕۆی ئێمەشدا تۆڕێک لە دەسەڵات بوونی هەیە کە زیاتر لە یەک سەدەیە کە پێوەندی کوردەکان و فارسەکان لە ئێران یان باشتر وایە بڵیێن (نواندنەوەکانی دیکەیان) لە رۆژهەلاتی ناڤیندا رێک و چوارچێوەیان بۆ دیاری کردووە.
  • هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە
    ڕووداوی تاران پێچەوانەی زۆرینەی لێکدانەوەکان نەک لەجێ ڕوویدا و نە نەخوازراو بوو، نە بەو واتایە یەکلاکەرەوە کە بڵێین سێناریۆی پەتی بوو، بەڵکوو لەو ڕووەوە کە حاکمییەت ساڵانێکی زۆرە بەشێوازی داڕشتنی سیاسەتی سیستماتیک بەستێنی بۆ ڕووداوی ئەوتۆ خۆش کردووە.
  • منداڵ فرۆشی، دیاردەیەک لە وڵاتی چەوسێنەری ئێران منداڵ فرۆشی، دیاردەیەک لە وڵاتی چەوسێنەری ئێران
    ئێران وڵاتێکی چەوسێنەر و گیرۆدە بە نەخۆشییە، برین لەسەر برین لە جەستەی کز و لاوازیی وەک دیکتاتۆری، شەڕ، کوشتار، هەژاری، منداڵفرۆشی و ... سەرهەڵ ئەداو هەموویان لە وڵاتێکی ژێر حوکمی کۆماری ئیسلامی ئێراندا پێکەوە دەژین.
  • ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان (خوێندنەوەیەکی ڕاسان لە قۆناغی پاش داعش) ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان (خوێندنەوەیەکی ڕاسان لە قۆناغی پاش داعش)
    کەوایە لە ئێستادا ئەوەی لە هەنگاوی یەکەمدا ستراتێژی دوو داگیرکەری کوردستان واتە کۆماری ئیسلامی و تورکیا دیاری دەکات، لاواز کردنی دەسەڵاتی سیاسی کورد لە ناوچەکەدایە ، نەک سڕینەوەی شوناسی کوردستان.
  • ترس لە تەرەقە ترس لە تەرەقە
    خامنەیی کە هەیمەنەی درۆیینەی وەمەترسی کەوت، دەستی بە فڕوفیشاڵی زۆرتر کرد و گوایە دەیانەوێ لەگەڵ تیرۆریزمدا شەڕی کۆتایی بکەن، ئەمە لە کاتێکدایە کە تیرۆریزمی چ شیعی و چ سوننیەکەی لە لایەن کۆماری ئیسلامیەوە پەرەی پێ دراوە.
  • خوێندنه‌وه‌یه‌کی ناته‌واو له \ خوێندنه‌وه‌یه‌کی ناته‌واو له "باڵنده‌کانی ده‌م با"
    باڵنده‌کانی ده‌م با به زمانێکی زۆر شاعیرانه و ته‌كنیکێکی تێکه‌ڵاوی گێرانه‌وه، باسی وشکبوونی ئاره‌زەووه‌کانی پیاو له شۆره‌کاتی زیندان و مه‌نفا و ئاواره‌ییدا ده‌کا. باسی خه‌مێک که له ناخی پیاودا سه‌رهه‌ڵده‌دا و به‌دوای وەڵامی پرسیارێکدا د‌‌ه‌گه‌ڕێ، ئه‌وه‌ که: "له‌پێناوی کام تاواندا سزا دراوه ئه‌م پیاوه؟ له‌پێناوی کام تاواندا سزا ده‌درێین؟ له ئاگری کام تۆڵه‌دا ده‌سووتێن؟" (ل. ٢٩)
  • د. عەبدولحەکیم خوسرەو: ئێران بە نیسبەت هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆییەکەی بە شێوازێکی سلبی مامەڵەی کردووە د. عەبدولحەکیم خوسرەو: ئێران بە نیسبەت هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆییەکەی بە شێوازێکی سلبی مامەڵەی کردووە
    وتووێژی ڕۆژنامەی کوردستان لەگەڵ د.عەبدولحەکیم خوسرەو، مامۆستای زانستە سیاسییەکانی زانکۆی سەلاحەدین لە پێوەندی لەگەڵ پرسی ڕێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی هەرێمی کورستان و مەترسی و هەڕەشەکانی حەشدی شەعبی بۆ سەر شنگال و ناوچەکانی دیکەی هەرێمی کوردستان.
  • هەنگاو بەرەو لووتکەی مافی دیاریکردنی چارەنووس هەنگاو بەرەو لووتکەی مافی دیاریکردنی چارەنووس
    زانایان و تئۆریسییەنەکان باس لە دوو هۆی سەرەکی دەکەن کە مافی جیابوونەوە بە گرووپێک دەدات تاکوو لە وڵاتی سەرەکیی خۆیان جیا ببنەوە و وڵاتێکی دیکەی سەربەخۆ بونیاد بنێن. ئەو دوو هۆیە ئەوەندە بەهێزن کە خواستی "تەواویەتی خاکیی" وڵاتان دەتوانرێ بە خاتریان وەلابنرێت. هۆی یەکم ئەوەیە کە ئەگەر وڵاتێک ڕێگری بکا لە گرووپێکی دیاریکراو کە لە بواری نێوخۆییدا کە مافی چارەی‌خۆنووسینی هەبێ و خۆی بەڕێوە ببات.
  • شەریف فەلاح: شیعر و هونەری بەرگری شادەماری ڕاسان و ڕابوونی شۆڕشە شەریف فەلاح: شیعر و هونەری بەرگری شادەماری ڕاسان و ڕابوونی شۆڕشە
    شەریف فەلاح، شاعیر، وەرگێڕ و چالاکوانی فەرهەنگی، ساڵی ١٣٥٣ی هەتاوی لە گوندی (گەزنە)ی سەر بە چەمشاری سنە لەدایک بووە.
  • تاوتوێ کردنی پرسی \ تاوتوێ کردنی پرسی "بەشداریی خەڵکی کوردستان لە هەڵبژاردن"دا
    ئێمە لە هەڵبژاردنی ئێراندا لەگەڵ دیاردەیەک بەرەوڕووین بەناوی "هەڵسووڕی قەدەغەکراو"، چالاکێک یان بکەرێک کە دەتوانێ کارتێکەریی لەسەر ئاراستەی هەڵبژاردنەکان بێ، بەڵام چالاکییەکانی لە ڕێگای جۆراوجۆری یاسایی و نایاسایی قەدەغە و سنووردار کراوە.
  • ئەزموونی دامەزرانی ئیسرائیل و چەند وانەیەک ئەزموونی دامەزرانی ئیسرائیل و چەند وانەیەک
    باوکی سەهیونیزم و دەوڵەتی یەهوود، تێئۆدۆر هێرتسێل بوو کە دەرچووی بەشی یاسای زانکۆی ڤییەن بووە و وەکو ڕۆژنامەوان کاری دەکرد. سەرچاوەی دروستبوونی ئەو بیرۆکەیە کە دەبێ دەوڵەتی یەهوود بۆ یەهوودییەکانی دونیا دروست بکات، لە نێوئاخنی بەڕێوەچوونی دادگای ئەفسەرێکی یەهوودی-فەڕانسەیی لە ساڵى ١٩٨٤کە بە تۆمەتی سیخوڕی بۆ ئەڵمانەکان دادگایی دەکرا دروست بوو.