• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٦ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٥ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌

زایینی: ٢٢-٠٥-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٣/٠١ - ٢٠:١٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌
وتووێژ: شەهرام میرزایی

شی کردنەوەی هۆکاری شکڵ نەگرتنی دەسەڵاتی کوردی و دەوڵەت-نەتەوه له سنوورێکی دیاری کراو به ناوی کوردستان باسێکی هەره گرینگی بزاڤی ڕۆشنبیرییه که بێ‌شک کۆمەڵه وەڵامەکانی ئەم بابەته یەکێک له پێویستیەکانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازانەی گەلی کورده. بۆیه قوول بوونەوە لەم باسه بۆچی لەم سات و کاته‌دا که خەباتی گەلەکەمان پێی نیاوەته قۆناغێکی نوێ به ناوی "ڕاسان" زۆر گرینگ و به جێیه، چوونکه دی نابێ هەڵه مێژووییەکانمان دووپات بکەینەوه.

هەر لەم بوار و بەستێنەدا لەگەڵ "دوکتور پرویز ڕحیم قادر" پسپۆڕ له زانسته سیاسییەکان و مامۆستای زانکۆ، وتووێژێکمان پێکهێناوه که پێشکەشتان دەکرێ.

له سەرەتای باسەکەماندا ئاوڕم له مێژووی هاوچەرخی کوردستان دایەوە و ئەو پرسیارەم له دوکتور پرویز کرد که؛ ئێمه دەزانین له سەرەتاکانی ئەم سەدەدا شۆڕشگەلێکی گەورە و مەزن دژ به داگیرکەر له باکووری‌ترین خاڵی سنووری کوردستان هەتا باشووری‌ترینی پێکهاتووه، که نە تەنیا بەربڵاو بووه، بەڵکوو جەماوەر و هێزێكی بەرچاویشی له پشت بووه و توانیویەتی داگیرکەر لە پێ بخات، بەڵام کورد بۆ نەیتوانیوه لەو سەردەمه‌دا جۆرێک یەکگرتوویی یان تەنانەت "ژووری شەڕ" بۆ بەدەست هێنانی مافەکان و به‌دیهاتنی ئاواتەکانی پێک بێنی که له وەڵامدا گوتی: "هه‌رچه‌نده‌ پێویسته‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ئه‌كادیمی و كۆمه‌ڵناسانه‌ و هه‌روه‌ها له ‌ڕووی زانستی سیاسی، لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ بارودۆخی تایبه‌ت بە ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی كوردستان و ناوه‌ند(ئێران) بكرێت له‌ چوارچێوه‌ی‌ گۆڕانكاری و كۆنتێكستی نێوده‌وڵه‌تی و ناوچه‌یی، به‌ڵام ده‌كرێت كێشه‌كان به‌سه‌ر دوو فاكته‌ری "عه‌ینی و زه‌ینی"ی كوردا دابه‌ش بكه‌ین، كه‌ تاوه‌كوو ئێستا به‌ ئاست و ڕێژه‌ی جیاواز، به‌رده‌وامه‌.

یه‌كێك له‌ كێشه‌كانی كورد نه‌بوونی یه‌كگرتووییه‌كی عه‌ینی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌سه‌ڵات، دامه‌زراوه‌ یاخود ڕێكخراوێكی سه‌راسه‌ری بووه‌. له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ش بۆ نه‌بوونی ڕه‌گه‌زه‌ مۆدێڕنه‌ ناسنامه‌ییه‌كان(مادی و نامادی) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا كه‌ درێژكراوه‌ی میژووی سیاسی-كولتووری و كۆمه‌ڵایه‌تی بارودۆخی كورد/كوردستان بووه‌ له‌ هه‌موو به‌شه‌كاندا، به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.

له‌لایه‌كی تره‌وه‌، هۆكاری ئه‌مه‌ش بۆ كۆمه‌ڵێك فاكته‌ری نێوخۆیی و ده‌ره‌كی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. بۆ نموونه‌ كه‌لێن و لێكترازانه‌كانی كورد له‌نێوان سنووری جوگرافیایی و ناوچه‌ و عه‌شیره‌ و ئایین و مه‌زهه‌ب، هۆكارێكی سه‌ره‌كی و گرنگی دیكه‌ن، به‌و مانایه‌ كه؛‌ "كورد" وه‌كوو ئه‌مرێكی گشتی له‌و سه‌رده‌مه‌دا، وه‌كوو ناسنامه‌یه‌كی یه‌كگرتوو و یه‌كانگیر له‌دایك نه‌بووه‌.

هه‌روه‌ها نابێت ئه‌وه‌ له‌به‌رچاو نه‌گرین كه‌ له‌ قۆناغێكدا كه‌ دامه‌زراوه‌ مۆدێڕنه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدارییه‌ خۆییه‌كانی له‌ كوردستان له‌دایك نه‌بووه‌، وه‌كوو ناوه‌ندێكی چڕكراوه و هەڵچنراوی هێز‌ و ده‌سه‌ڵات، به‌م پێیه‌ له‌م قۆناغه‌دا پێویسته‌ که‌ ڕێبه‌رێك یاخود سه‌ركرده‌یه‌كی كاریزماتیك بوونی هه‌بێت (جا به‌ زه‌بری هێز یاخود له‌ ڕووی قه‌ناعه‌ته‌وه‌ زۆرینه‌ی تاكه‌كان وه‌كوو ڕێبه‌ر قبووڵی بكه‌ن)‌ كه‌ ئه‌مه‌ش له‌م قۆناغه‌دا و ته‌نانه‌ت له‌ قۆناغه‌كانی دواتریشدا بوونی نییه‌.

خاڵێكی‌تر، نه‌بوونی هۆكار و ئامرازه‌كانی په‌یوه‌ندی(به‌پێی ئه‌و سه‌رده‌مه‌) له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان و له‌نێوان ناوچه‌ جۆراوجۆره‌كان له‌ باكووره‌وه‌ بۆ باشوور، فاكته‌رێكی دیكه‌ی زۆر گرنگن بۆ دروستبوونی هه‌ستی هاوبه‌ش و پراكتیكی بۆ په‌یوه‌ندی گرتن له‌گه‌ڵ یه‌كتری و دروستكردنی ڕێكخراوێكی هاوبه‌ش و به‌رگریكار له‌هه‌مبه‌ر هێرشی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ند.

خاڵێكی زۆر گرنگی زه‌ینی، نه‌بوونی هه‌ست و ویست و ئیراده‌ی به‌هێزی سه‌ربه‌خۆییخوازی و ده‌رچوون له‌ ژێر سوڵته‌ و ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندیی ئێران(چ ئیمپراتۆری و چ پاشایه‌تی) به‌مانا مۆدێڕنه‌كه‌ی له‌ نێو كورددا بووه‌/هه‌یه‌‌. به‌م مانایه‌ی كه‌ كورد بۆ جۆرێك له‌ ئۆتۆنۆمیی ناوچه‌یی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندیی ئێران خه‌باتی كردووه‌(ڕاپه‌رین نه‌ك شۆڕش بۆ سه‌ربه‌خۆیی) نه‌ك دامه‌زراندنی دامه‌زراوه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارییه‌تی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌ت-نه‌ته‌وه‌ی سه‌ربه‌خۆ، كه‌ ئه‌مه‌ش له ‌ڕاستیدا بۆ بارودۆخی دواكه‌وتوویی سیاسی و هزری و كو‌لتووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی كوردستان ده‌گه‌ڕێته‌وه،‌ سه‌ره‌ڕای لێكترازانه‌ جۆراوجۆره‌كان.

كۆی ئه‌مانه‌ش به‌مانای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كورد له‌و سه‌رده‌مه‌دا هێشتا ئاشنا و ڕووبه‌ڕووی "مۆدێڕنیته‌" نه‌بۆته‌وه‌ كه‌ هه‌ڵگری هه‌موو ئه‌و ڕه‌گه‌زانه‌یه‌ تا ئه‌و كاته‌ی كه‌ ئێرانی مۆدێڕن بنیات ده‌نرێت، ئه‌گه‌ریش ئاشنابوونیكی هه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ ڕه‌هه‌ند و بنه‌ماكانی مۆدێڕنیته‌، ئه‌وه‌ زیاتر له‌ ڕێگه‌ی نوخبه‌كانی ناوه‌ند و زیاتریش له‌ ئاستی تاكه‌كه‌سی‌دا بووه‌.

هه‌روه‌ها ژێرخانی ئابووریی كشتوكاڵی و ناسراو به‌ فیۆداڵی ڕێگرێكی گه‌وره‌ بووه‌ بۆ دروستبوونی ئه‌م یه‌كگرتووییه‌.

من باسەکەم هێنایەوه سەردەمی کۆماری کوردستان و پەراوێز کەوتنی باشووری کوردستان – له سەقز بەرەو خوار- و پرسیارم کرد کە؛ بۆچی کورد له کۆماری کوردستان نەیتوانی له دەسکەوته نەتەوەییەکانی کۆمەڵەی (ژ.ک) بۆ نفووز لەو ناوچانه و کەڵک وەرگرتن له ئەندامانی چالاکیان که له کاتی خۆیدا جەزبی کۆمەڵەی (ژ.ک) بووبوون، له ڕاستای قازانجی بزاڤی ڕزگاریخوازانەی گەلەکەمان کەڵک وەربگرێت؟

وەڵامی بەڕێزیان ئەوە بوو كه‌؛ "هه‌موو ئه‌و هۆكار و فاكته‌رانه‌ی سه‌ره‌وه ‌كاریگه‌ر و به‌رده‌وام ده‌بێت تا سه‌رده‌می (ژ.ك) و دامه‌زراندنی كۆماری كوردستان، له‌لایه‌كی تره‌وه‌، ئاگایی و وشیاریی نه‌ته‌وه‌یی به‌ مانا مۆدێڕنه‌كه‌ی تا ئه‌و سه‌رده‌مه‌ش هه‌ر له‌ چوارچێوه‌ی وشیاری و هزر و ڕۆڵی نوخبه‌(ده‌سته‌بژێر)دا ده‌مێنیته‌وه‌. كه‌ یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كانیشی دواكه‌وتوویی ژێرخانه‌كانی كوردستان و نه‌بوونی په‌روه‌ر‌ده‌یه‌كی مۆدێڕن بۆ دروستبوونی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی بووه‌.

بۆیه‌ ده‌توانین ئێمه‌ بڵێین به‌هۆی لێكترازانه‌ جۆراوجۆره‌كان و زاڵبوونی شێوازێكی دواكه‌وتوو بۆ په‌روه‌رده‌ و فێركردن و له‌مه‌ش گرنگتر نه‌بوونی په‌یوه‌ندییه‌كی به‌رده‌وام و ڕاسته‌قینه‌ی به‌هێز له‌نێوان ناوچه‌كانی كوردستان و دواكه‌وتوویی هۆكاره‌كانی گه‌یاندن و گواستنه‌وه‌ و خاڵی جه‌وهه‌ریی شێوازی به‌رهه‌مهینان و ئابووری له‌ كوردستان. ئه‌مه‌ش لێكه‌وته‌كه‌ی ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ هه‌ر عه‌شیره‌ و ناوچه‌یه‌ك به‌ شێوه‌یه‌ك پێناسه‌ی له‌ كوردبوون كردووه‌ كه‌ له‌وانه‌یه‌ به‌پێچه‌وانه‌ی یه‌كتر بووبێت.

له‌مانه‌ش گرینگتر نابێت ڕۆڵی وڵاتانی زلهیز له‌و سه‌رده‌مه‌دا و دابه‌ش كردنی ئێران له ‌نێوخۆیاندا له‌بیر بكه‌ین كه‌ به‌پێی پێكهاته‌ی سیستمی نێوده‌وڵه‌تی ئه‌و كاته‌، ئێران بۆ ناوچه‌ی نفووزی جیاواز له‌نێوان خۆیان دابه‌شكراوه‌.

بۆیه‌ به‌گشتی فاكته‌ره‌ عه‌ینی و زه‌ینییه‌ نێوخۆیی و ده‌ره‌كییه‌كان كه‌ پێكه‌وه‌ كار لێكتر ده‌كه‌ن فه‌رامۆش بكه‌ین. به‌م مانایه‌ كه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ هۆكاری نه‌بوونی ڕێكخراو و دامه‌زراوه‌یه‌كی ده‌سه‌ڵاتدارییه‌تی یاخود پارتێكی مۆدێڕنی كوردی بووه‌ و به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ئاماده‌ نه‌بوونی ئه‌و فاكته‌ره‌ عه‌ینی و زه‌ینییانه‌ بۆته‌ هۆی دروست نه‌بوونی ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی یاخود ڕێكخراوێكی سه‌رتاسه‌ری له‌ كوردستان. بۆیه‌ كورد وه‌كوو ئه‌كته‌ر یاخود بكه‌رێك ده‌رناكه‌وێت.

لێره‌وه‌یه‌ كه‌ هێزی كورد پرش‌وبڵاوه‌ به‌ ئاسانی سه‌ركوت ده‌كرێت و له‌لایه‌ن وڵاتانی زلهێزیشه‌وه‌ گرنگی پێ نادرێت. چوونكه‌ له‌ ڕاستی‌دا كه‌سێك یاخود ڕێكخراو و ده‌سه‌ڵاتدارییه‌تێك نوێنه‌رایه‌تی زۆرینه‌ی كورد ناكات. ئه‌م هۆكارانه‌ بێجگه‌ له‌ لێكترازانی مه‌زهه‌بی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان له‌و به‌ستێن و سه‌رده‌مه‌دا كه‌ ڕێگرییه‌ك بووه‌ بۆ دروستبوون و زاڵبوونی هه‌ست و ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی به‌سه‌ر ناسنامه‌ و هه‌ستی ناوچه‌یی و مه‌زهه‌بی. ئه‌م ناسنامه‌یه‌ش هه‌ر وه‌كوو كۆنستراكتیڤیسته‌كان ده‌ڵێن، ئاسایش و به‌رژه‌وه‌ندی و ڕه‌فتاری هاوبه‌ش دروست ده‌كات.

له‌لایه‌كی تره‌وه‌، به ‌بڕاوی من خاڵێك كه‌ له‌ شێ كردنه‌وه‌كان و خه‌سارناسی‌دا كه‌متر گرینگیی پێ ده‌درێت و ناكرێت به‌هۆی نه‌بوونی ئه‌زموونی ده‌سه‌ڵا‌تدارییه‌تی و په‌روه‌رده‌ی مۆدیڕن فه‌رامۆش بكرێت ڕۆڵ و فاكته‌ری "جیاوازیی زاراوه‌ییه"‌ له‌ دروست‌نه‌بوونی په‌یوه‌ندییه‌كی پته‌و بۆ كاری هاوبه‌ش و لێك‌تێگه‌یشتن. چوونكه‌ له‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌هۆی نه‌بوونی ڕاگه‌یاندن و په‌روه‌رده‌ی سه‌رده‌میانه،‌ كورد بوون بریتی بووه‌ له‌ پرسێكی کو‌لتووری (نه‌ك سیاسی) و هه‌ستێكی دوور و ته‌مومژاوی له‌ مێژوودا كه‌ ناسنامه‌ی كورد به‌پێی زاراوه‌ و ناوچه‌ و عه‌شیرەته‌كان پێناسه‌ی بۆ كراوه‌. به‌ گشتی بێجگه‌ له‌ فاكته‌ری هێزی ده‌ره‌كی و به‌رژه‌وه‌ندیی وڵاتان، ئه‌وه‌ دواكه‌وتوویی له‌ هه‌موو ڕووه‌كانه‌وه‌ گه‌وره‌ترین هۆكار بووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ناسنامه‌یه‌كی مۆدێڕن دروست ببێت، به‌و پێیه‌ مرۆڤی كوردی سه‌ربه‌خۆ له‌ "ناوچه‌، زاراوه‌ و مه‌زهه‌ب" له‌دایك نه‌بووه‌ كه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ناسنامه‌یه‌كی مۆدێڕنی كوردی/كوردستانی، لانیكه‌م له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، دووباره‌ خۆی پێناسه‌ بكاته‌وه‌ و هه‌وڵی به‌رگری و ده‌سته‌به‌ركردنی ئازادی و مافه‌كانی و بنیاتنانی ده‌سه‌ڵاتی خۆی بدات".

له درێژەی باسەکەماندا ئاوڕمان دایه‌وە لە سەردەمی ڕێبەری نەمرمان دوکتور قاسملوو و هاتنه سەر کاری کاک دوکتور -١٣٤٩ هەتاوی- که بونیادێکی فیکری-ئستراکچری مودێڕن، زانستی و سازگار لەگەڵ بارودۆخی سیاسی-کۆمەڵایەتی کوردستانی لەگەڵ خۆی هێناوه‌تە ئارا و به پێی ئەو چوارچێوه خوێندنەوەی نوێی بۆ حیزبەکەمان کرد. لەم بەشه‌دا ئاماژەم کرد که کاک دوکتور توانیی بەم کردەوه ئێستراتژیکه بزاڤی کوردی بکاته ئاینەیەک که هەموو کوردێک خۆی لەنێویدا ببینێتەوە و حیزبیش له ناوچەیەک بەرتەسک نەمێنێتەوه، بەڵام دوای گەشەسەندنی ئاگری خەبات له ساڵەکانی ٥٧ بەم لاوه، بۆچی له لایەکەوه حیزب له کرماشان و ئیلام بوونی زۆر کەمڕەنگه و له لایەکی دیکەشەوە چالاکانی سیاسی-کۆمەڵایەتی ئەو ناوچه خۆیان له پارچەکانی دیکه‌دا وێنا دەکەن که له وەڵاممدا گوتی:
"بێجگه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌م بارودۆخ و هۆكار و لێكترازانانه‌ی پێشووتر له‌ سه‌رده‌می دوكتور قاسملووش هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت و لێكترازانی ئایدۆلۆژی و هه‌لومه‌رج و بارودۆخی تایبه‌تی سیستمی نێوده‌وڵه‌تی و نێوخۆیی ئێران و هه‌روه‌ها سیاسه‌ته‌ نوێیەکانی ناوه‌ندیش بۆ په‌ره‌پێدان به‌م لێكترازان و ناكۆكییانه‌ و ئاسمیلاسیۆن به‌ شێوه‌‌ی نوێ و ئامراز و میكانیزمی جۆراوجۆر دێته‌ سه‌ری. له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ به‌ هۆی ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی تاران، هه‌وڵی دروستكردن و به‌هێزتركردن و به‌دامه‌زراوه‌یی كردنی هه‌ستی هاوبه‌شی ئایینی له‌نێوان ناوه‌ند و ناوچه‌كانی كرماشان و ئیلام ده‌درێت/دراوه‌. هه‌رچه‌نده‌ له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دواییدا و به‌هۆی ده‌ستپێڕاگه‌یشتنی تاكه‌كان به‌ ئامراز و میكانیزمه‌ نوێیه‌كان وه‌كوو تۆڕی زانیاری و تێكنۆلۆژی و په‌یوه‌ندی، ئه‌وه‌ هه‌ستێكی نه‌ته‌وه‌یی به‌هێز له‌نێوان تاكه‌كان له‌م ناوچانه‌ بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر لێكترازانه‌ ناوچه‌یی، زاراوه‌یی و مه‌زهه‌بییه‌كان و داڕشتنه‌وه‌ی له‌چوارچێوه‌ی ناسنامه‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌یی دروست بووه‌.

هه‌روه‌ها ئێمه‌ نابێت ڕۆڵی لاوازی پارته‌كانیش له‌یاد بكه‌ین كه‌ وه‌كوو پێویست ئاوڕیان له‌م پرس و لێكترازانانه‌ نه‌داوه‌ یاخود به‌ هۆی فاكته‌رە عه‌ینی و زه‌ینییه‌كان گرنگییان به‌م پرس و ناوچانه‌ نه‌داوه‌ و كاری پراكتیكیان بۆ نه‌كردووه‌ و ته‌نها له‌ چوارچێوه‌ی دروشمدا ماوه‌ته‌وه"‌.

باسەکەمان له سێ خاڵی وەرچەرخانی مێژووی گەلەکەمانەوە گەیانده قۆناغی نۆێی خەباتەکەمان –ڕاسان- و پرسیم؛ ئێستا که حیزب دوای دوو دەیه دەیهەوێ له پەراوێزی ڕووداوەکانەوه بۆ ناوەندی ڕووداوەکان هەنگاو هەڵگرێ، ئەم دیسکۆرسه نۆێیه –ڕاسان- چۆن دەتوانێ "کەموکووڕییەکان، کەمکارییەکان و بۆشاییە زانستی-فکرییەکانمان له باشووری کوردستان جوبران بکاتەوه؟ که دوکتور پرویز به تێڕوانینێکەوه گوتی: "ڕاسان ده‌توانێت به‌ خه‌سارناسی و ڕه‌خنه‌ له‌ كاری ڕابردوو و له‌به‌رچاوگرتنی گۆڕانكارییه‌ نێوده‌وڵه‌تی و ناوچه‌ییه‌كان له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كی تره‌وه‌، ئاڵوگۆڕه‌ قووڵه‌ جیلی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و كو‌لتووری و سیاسییه‌كان له‌ هه‌موو به‌شه‌كانی كوردستان و به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان و كاریگه‌رییان له‌ دروستبوونی وشیارییه‌كی نوێی نه‌ته‌وه‌یی، كار بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ئه‌م لێكترازانانه‌ و زاڵبوون به‌سه‌ریانه‌وه‌ بكات، به‌ سوود وه‌رگرتن له‌ ئامراز و میكانیزمه‌ نوێیه‌كانی(تێكنۆلۆژی و زانیاری و په‌یوه‌ندی) به‌رده‌ستی هه‌موو تاكێكی كورد له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستاندا. بۆیه‌ چه‌قی خه‌باتی نوێی ڕۆژهه‌ڵات له‌شاره‌كانه‌‌ و شاریش ناوه‌ندی جووڵه‌ و به‌رگری و به‌رهه‌مهێنانی به‌ها و مانا نوێیه‌كانی "كورد-بوونه‌". ئه‌م ناوچه‌ و شارانه‌ش له‌ باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، خاوه‌نی سه‌رمایه‌یه‌كی وشیار و گه‌وره‌ی مرۆیین بۆ خه‌باتی ڕزگاریخوازیی نه‌ته‌وه‌یی كورد له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.

راسان ده‌بێت/پێویسته‌ ببێته‌ ئه‌و گوتاره‌ نوێیه‌ی ڕزگاری و ئازادیی كوردستان كه‌ هه‌موو ڕوانگه‌ و ته‌نانه‌ت ئایدۆلۆژییه‌كان و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان له‌خۆ بگرێت. ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك به‌ گۆڕانگاری له‌ میكانزیمی كاركردنی پارته‌كان و نوێ بوونه‌وه‌ی ڕێكخراوه‌یی ده‌كرێت و له‌لایه‌كی تره‌وه‌، به ‌سوود وه‌رگرتن له‌ به‌رهه‌مهێنانی هزریی پسپۆڕان و نوخبه‌كانی كورد و خستنه‌به‌رده‌م پارت و لایه‌نه‌ سیاییه‌كان بۆ دروستبوونی ئه‌م دیسكۆرسه‌ نوێیه‌ جێبه‌جی ده‌كرێت. به‌ مانایه‌كی‌تر، "ڕاسان" ده‌توانێت/پێویسته‌ نوێ بوونه‌وه‌ و هه‌ستانه‌وه‌یه‌كی هزری، سیاسی، كولتووری و ..هتد، بێت. چوونكه‌ له‌ ڕاساندا كۆمه‌ڵگه‌ی‌ كوردستان مه‌به‌ست و ئامانجه‌ نه‌ك ناوه‌ند، بۆیه‌ لێره‌وه‌ ده‌بێت/پێویسته مرۆڤی كورد له‌چۆارچێوه‌ی‌ ناسنامه‌ یاخود شوناس له‌پاڵ ئاگایی ببێته‌ ئه‌كته‌ر و بكه‌رێك. ڕاسان دووباره‌ بنیاتنانه‌وه،‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی به‌رپرسیارییه‌تی و ناوه‌ندییه‌تی بۆ تاك/نه‌ته‌وه‌ی كورد له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان له‌به‌رانبه‌ر پاسیڤ بوون و چاوه‌ڕوانی بۆ ڕزگاركه‌ر. ئه‌مه‌ش به ‌سوود وه‌رگرتن له‌ هه‌موو ئامراز و میكانیزمه‌كانی به‌رده‌ست ده‌كرێت كه‌ هه‌موو تاكی كورد هه‌ست بكات پێشمه‌رگه‌یه‌، به‌ڵام پێشمه‌رگه‌یه‌كی شار و ناسه‌ربازی بۆ ڕزگاریی و ئازادیی و ده‌سته‌به‌ركردنی مافه‌كان و پاراستنی كه‌رامه‌ت و گه‌ڕانه‌ه‌ی شكۆی داگیركراوی تاك/نه‌ته‌وه‌ی كورد.

له‌ ڕاساندا كورد ده‌گاته‌ ئه‌و بڕوایه‌ كه‌ خاكه‌كه‌ی داگیركراوه‌ و شوناسه‌كه‌ی به ‌بارمته‌گیراوه‌، بۆیه‌ بنیاتنانی ناسنامه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كه‌ی له ‌ڕێگه‌ی خه‌باتێكی سه‌رده‌میانه‌ ده‌توانێت ئازادییه‌ ئایینی و مه‌زهه‌بی و سیاسی و مه‌ده‌نییه‌كان له‌پاڵ خوشگوزه‌رانی و دادپه‌روه‌ری و یه‌كسانی بۆ ده‌سته‌به‌ر بكات. بۆیه‌ ڕاسان بێجگه‌ له‌ ئامراز و میكانیزمی سه‌رده‌میانه‌، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌، به‌مه‌به‌ستی ڕزگاربوون له‌ كۆت و به‌نده‌ ده‌ستكرده‌كانی هزری مرۆڤی كورد چ له‌ ئاستی پارته‌سیاسییه‌كان و چ له‌ ئاستی خه‌ڵكی ئاسایی.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.