• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی ژوئەنی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٢ی پوشپەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی  

پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌

زایینی: ٢٢-٠٥-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٣/٠١ - ٢٠:١٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
پەرویز ڕەحیم قادر: ڕاسان، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌
وتووێژ: شەهرام میرزایی

شی کردنەوەی هۆکاری شکڵ نەگرتنی دەسەڵاتی کوردی و دەوڵەت-نەتەوه له سنوورێکی دیاری کراو به ناوی کوردستان باسێکی هەره گرینگی بزاڤی ڕۆشنبیرییه که بێ‌شک کۆمەڵه وەڵامەکانی ئەم بابەته یەکێک له پێویستیەکانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازانەی گەلی کورده. بۆیه قوول بوونەوە لەم باسه بۆچی لەم سات و کاته‌دا که خەباتی گەلەکەمان پێی نیاوەته قۆناغێکی نوێ به ناوی "ڕاسان" زۆر گرینگ و به جێیه، چوونکه دی نابێ هەڵه مێژووییەکانمان دووپات بکەینەوه.

هەر لەم بوار و بەستێنەدا لەگەڵ "دوکتور پرویز ڕحیم قادر" پسپۆڕ له زانسته سیاسییەکان و مامۆستای زانکۆ، وتووێژێکمان پێکهێناوه که پێشکەشتان دەکرێ.

له سەرەتای باسەکەماندا ئاوڕم له مێژووی هاوچەرخی کوردستان دایەوە و ئەو پرسیارەم له دوکتور پرویز کرد که؛ ئێمه دەزانین له سەرەتاکانی ئەم سەدەدا شۆڕشگەلێکی گەورە و مەزن دژ به داگیرکەر له باکووری‌ترین خاڵی سنووری کوردستان هەتا باشووری‌ترینی پێکهاتووه، که نە تەنیا بەربڵاو بووه، بەڵکوو جەماوەر و هێزێكی بەرچاویشی له پشت بووه و توانیویەتی داگیرکەر لە پێ بخات، بەڵام کورد بۆ نەیتوانیوه لەو سەردەمه‌دا جۆرێک یەکگرتوویی یان تەنانەت "ژووری شەڕ" بۆ بەدەست هێنانی مافەکان و به‌دیهاتنی ئاواتەکانی پێک بێنی که له وەڵامدا گوتی: "هه‌رچه‌نده‌ پێویسته‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ئه‌كادیمی و كۆمه‌ڵناسانه‌ و هه‌روه‌ها له ‌ڕووی زانستی سیاسی، لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ بارودۆخی تایبه‌ت بە ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی كوردستان و ناوه‌ند(ئێران) بكرێت له‌ چوارچێوه‌ی‌ گۆڕانكاری و كۆنتێكستی نێوده‌وڵه‌تی و ناوچه‌یی، به‌ڵام ده‌كرێت كێشه‌كان به‌سه‌ر دوو فاكته‌ری "عه‌ینی و زه‌ینی"ی كوردا دابه‌ش بكه‌ین، كه‌ تاوه‌كوو ئێستا به‌ ئاست و ڕێژه‌ی جیاواز، به‌رده‌وامه‌.

یه‌كێك له‌ كێشه‌كانی كورد نه‌بوونی یه‌كگرتووییه‌كی عه‌ینی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌سه‌ڵات، دامه‌زراوه‌ یاخود ڕێكخراوێكی سه‌راسه‌ری بووه‌. له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ش بۆ نه‌بوونی ڕه‌گه‌زه‌ مۆدێڕنه‌ ناسنامه‌ییه‌كان(مادی و نامادی) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا كه‌ درێژكراوه‌ی میژووی سیاسی-كولتووری و كۆمه‌ڵایه‌تی بارودۆخی كورد/كوردستان بووه‌ له‌ هه‌موو به‌شه‌كاندا، به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.

له‌لایه‌كی تره‌وه‌، هۆكاری ئه‌مه‌ش بۆ كۆمه‌ڵێك فاكته‌ری نێوخۆیی و ده‌ره‌كی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. بۆ نموونه‌ كه‌لێن و لێكترازانه‌كانی كورد له‌نێوان سنووری جوگرافیایی و ناوچه‌ و عه‌شیره‌ و ئایین و مه‌زهه‌ب، هۆكارێكی سه‌ره‌كی و گرنگی دیكه‌ن، به‌و مانایه‌ كه؛‌ "كورد" وه‌كوو ئه‌مرێكی گشتی له‌و سه‌رده‌مه‌دا، وه‌كوو ناسنامه‌یه‌كی یه‌كگرتوو و یه‌كانگیر له‌دایك نه‌بووه‌.

هه‌روه‌ها نابێت ئه‌وه‌ له‌به‌رچاو نه‌گرین كه‌ له‌ قۆناغێكدا كه‌ دامه‌زراوه‌ مۆدێڕنه‌كانی ده‌سه‌ڵاتدارییه‌ خۆییه‌كانی له‌ كوردستان له‌دایك نه‌بووه‌، وه‌كوو ناوه‌ندێكی چڕكراوه و هەڵچنراوی هێز‌ و ده‌سه‌ڵات، به‌م پێیه‌ له‌م قۆناغه‌دا پێویسته‌ که‌ ڕێبه‌رێك یاخود سه‌ركرده‌یه‌كی كاریزماتیك بوونی هه‌بێت (جا به‌ زه‌بری هێز یاخود له‌ ڕووی قه‌ناعه‌ته‌وه‌ زۆرینه‌ی تاكه‌كان وه‌كوو ڕێبه‌ر قبووڵی بكه‌ن)‌ كه‌ ئه‌مه‌ش له‌م قۆناغه‌دا و ته‌نانه‌ت له‌ قۆناغه‌كانی دواتریشدا بوونی نییه‌.

خاڵێكی‌تر، نه‌بوونی هۆكار و ئامرازه‌كانی په‌یوه‌ندی(به‌پێی ئه‌و سه‌رده‌مه‌) له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان و له‌نێوان ناوچه‌ جۆراوجۆره‌كان له‌ باكووره‌وه‌ بۆ باشوور، فاكته‌رێكی دیكه‌ی زۆر گرنگن بۆ دروستبوونی هه‌ستی هاوبه‌ش و پراكتیكی بۆ په‌یوه‌ندی گرتن له‌گه‌ڵ یه‌كتری و دروستكردنی ڕێكخراوێكی هاوبه‌ش و به‌رگریكار له‌هه‌مبه‌ر هێرشی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ند.

خاڵێكی زۆر گرنگی زه‌ینی، نه‌بوونی هه‌ست و ویست و ئیراده‌ی به‌هێزی سه‌ربه‌خۆییخوازی و ده‌رچوون له‌ ژێر سوڵته‌ و ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندیی ئێران(چ ئیمپراتۆری و چ پاشایه‌تی) به‌مانا مۆدێڕنه‌كه‌ی له‌ نێو كورددا بووه‌/هه‌یه‌‌. به‌م مانایه‌ی كه‌ كورد بۆ جۆرێك له‌ ئۆتۆنۆمیی ناوچه‌یی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندیی ئێران خه‌باتی كردووه‌(ڕاپه‌رین نه‌ك شۆڕش بۆ سه‌ربه‌خۆیی) نه‌ك دامه‌زراندنی دامه‌زراوه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارییه‌تی له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌ت-نه‌ته‌وه‌ی سه‌ربه‌خۆ، كه‌ ئه‌مه‌ش له ‌ڕاستیدا بۆ بارودۆخی دواكه‌وتوویی سیاسی و هزری و كو‌لتووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی كوردستان ده‌گه‌ڕێته‌وه،‌ سه‌ره‌ڕای لێكترازانه‌ جۆراوجۆره‌كان.

كۆی ئه‌مانه‌ش به‌مانای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كورد له‌و سه‌رده‌مه‌دا هێشتا ئاشنا و ڕووبه‌ڕووی "مۆدێڕنیته‌" نه‌بۆته‌وه‌ كه‌ هه‌ڵگری هه‌موو ئه‌و ڕه‌گه‌زانه‌یه‌ تا ئه‌و كاته‌ی كه‌ ئێرانی مۆدێڕن بنیات ده‌نرێت، ئه‌گه‌ریش ئاشنابوونیكی هه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ ڕه‌هه‌ند و بنه‌ماكانی مۆدێڕنیته‌، ئه‌وه‌ زیاتر له‌ ڕێگه‌ی نوخبه‌كانی ناوه‌ند و زیاتریش له‌ ئاستی تاكه‌كه‌سی‌دا بووه‌.

هه‌روه‌ها ژێرخانی ئابووریی كشتوكاڵی و ناسراو به‌ فیۆداڵی ڕێگرێكی گه‌وره‌ بووه‌ بۆ دروستبوونی ئه‌م یه‌كگرتووییه‌.

من باسەکەم هێنایەوه سەردەمی کۆماری کوردستان و پەراوێز کەوتنی باشووری کوردستان – له سەقز بەرەو خوار- و پرسیارم کرد کە؛ بۆچی کورد له کۆماری کوردستان نەیتوانی له دەسکەوته نەتەوەییەکانی کۆمەڵەی (ژ.ک) بۆ نفووز لەو ناوچانه و کەڵک وەرگرتن له ئەندامانی چالاکیان که له کاتی خۆیدا جەزبی کۆمەڵەی (ژ.ک) بووبوون، له ڕاستای قازانجی بزاڤی ڕزگاریخوازانەی گەلەکەمان کەڵک وەربگرێت؟

وەڵامی بەڕێزیان ئەوە بوو كه‌؛ "هه‌موو ئه‌و هۆكار و فاكته‌رانه‌ی سه‌ره‌وه ‌كاریگه‌ر و به‌رده‌وام ده‌بێت تا سه‌رده‌می (ژ.ك) و دامه‌زراندنی كۆماری كوردستان، له‌لایه‌كی تره‌وه‌، ئاگایی و وشیاریی نه‌ته‌وه‌یی به‌ مانا مۆدێڕنه‌كه‌ی تا ئه‌و سه‌رده‌مه‌ش هه‌ر له‌ چوارچێوه‌ی وشیاری و هزر و ڕۆڵی نوخبه‌(ده‌سته‌بژێر)دا ده‌مێنیته‌وه‌. كه‌ یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كانیشی دواكه‌وتوویی ژێرخانه‌كانی كوردستان و نه‌بوونی په‌روه‌ر‌ده‌یه‌كی مۆدێڕن بۆ دروستبوونی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی بووه‌.

بۆیه‌ ده‌توانین ئێمه‌ بڵێین به‌هۆی لێكترازانه‌ جۆراوجۆره‌كان و زاڵبوونی شێوازێكی دواكه‌وتوو بۆ په‌روه‌رده‌ و فێركردن و له‌مه‌ش گرنگتر نه‌بوونی په‌یوه‌ندییه‌كی به‌رده‌وام و ڕاسته‌قینه‌ی به‌هێز له‌نێوان ناوچه‌كانی كوردستان و دواكه‌وتوویی هۆكاره‌كانی گه‌یاندن و گواستنه‌وه‌ و خاڵی جه‌وهه‌ریی شێوازی به‌رهه‌مهینان و ئابووری له‌ كوردستان. ئه‌مه‌ش لێكه‌وته‌كه‌ی ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ هه‌ر عه‌شیره‌ و ناوچه‌یه‌ك به‌ شێوه‌یه‌ك پێناسه‌ی له‌ كوردبوون كردووه‌ كه‌ له‌وانه‌یه‌ به‌پێچه‌وانه‌ی یه‌كتر بووبێت.

له‌مانه‌ش گرینگتر نابێت ڕۆڵی وڵاتانی زلهیز له‌و سه‌رده‌مه‌دا و دابه‌ش كردنی ئێران له ‌نێوخۆیاندا له‌بیر بكه‌ین كه‌ به‌پێی پێكهاته‌ی سیستمی نێوده‌وڵه‌تی ئه‌و كاته‌، ئێران بۆ ناوچه‌ی نفووزی جیاواز له‌نێوان خۆیان دابه‌شكراوه‌.

بۆیه‌ به‌گشتی فاكته‌ره‌ عه‌ینی و زه‌ینییه‌ نێوخۆیی و ده‌ره‌كییه‌كان كه‌ پێكه‌وه‌ كار لێكتر ده‌كه‌ن فه‌رامۆش بكه‌ین. به‌م مانایه‌ كه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ هۆكاری نه‌بوونی ڕێكخراو و دامه‌زراوه‌یه‌كی ده‌سه‌ڵاتدارییه‌تی یاخود پارتێكی مۆدێڕنی كوردی بووه‌ و به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ئاماده‌ نه‌بوونی ئه‌و فاكته‌ره‌ عه‌ینی و زه‌ینییانه‌ بۆته‌ هۆی دروست نه‌بوونی ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی یاخود ڕێكخراوێكی سه‌رتاسه‌ری له‌ كوردستان. بۆیه‌ كورد وه‌كوو ئه‌كته‌ر یاخود بكه‌رێك ده‌رناكه‌وێت.

لێره‌وه‌یه‌ كه‌ هێزی كورد پرش‌وبڵاوه‌ به‌ ئاسانی سه‌ركوت ده‌كرێت و له‌لایه‌ن وڵاتانی زلهێزیشه‌وه‌ گرنگی پێ نادرێت. چوونكه‌ له‌ ڕاستی‌دا كه‌سێك یاخود ڕێكخراو و ده‌سه‌ڵاتدارییه‌تێك نوێنه‌رایه‌تی زۆرینه‌ی كورد ناكات. ئه‌م هۆكارانه‌ بێجگه‌ له‌ لێكترازانی مه‌زهه‌بی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان له‌و به‌ستێن و سه‌رده‌مه‌دا كه‌ ڕێگرییه‌ك بووه‌ بۆ دروستبوون و زاڵبوونی هه‌ست و ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی به‌سه‌ر ناسنامه‌ و هه‌ستی ناوچه‌یی و مه‌زهه‌بی. ئه‌م ناسنامه‌یه‌ش هه‌ر وه‌كوو كۆنستراكتیڤیسته‌كان ده‌ڵێن، ئاسایش و به‌رژه‌وه‌ندی و ڕه‌فتاری هاوبه‌ش دروست ده‌كات.

له‌لایه‌كی تره‌وه‌، به ‌بڕاوی من خاڵێك كه‌ له‌ شێ كردنه‌وه‌كان و خه‌سارناسی‌دا كه‌متر گرینگیی پێ ده‌درێت و ناكرێت به‌هۆی نه‌بوونی ئه‌زموونی ده‌سه‌ڵا‌تدارییه‌تی و په‌روه‌رده‌ی مۆدیڕن فه‌رامۆش بكرێت ڕۆڵ و فاكته‌ری "جیاوازیی زاراوه‌ییه"‌ له‌ دروست‌نه‌بوونی په‌یوه‌ندییه‌كی پته‌و بۆ كاری هاوبه‌ش و لێك‌تێگه‌یشتن. چوونكه‌ له‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌هۆی نه‌بوونی ڕاگه‌یاندن و په‌روه‌رده‌ی سه‌رده‌میانه،‌ كورد بوون بریتی بووه‌ له‌ پرسێكی کو‌لتووری (نه‌ك سیاسی) و هه‌ستێكی دوور و ته‌مومژاوی له‌ مێژوودا كه‌ ناسنامه‌ی كورد به‌پێی زاراوه‌ و ناوچه‌ و عه‌شیرەته‌كان پێناسه‌ی بۆ كراوه‌. به‌ گشتی بێجگه‌ له‌ فاكته‌ری هێزی ده‌ره‌كی و به‌رژه‌وه‌ندیی وڵاتان، ئه‌وه‌ دواكه‌وتوویی له‌ هه‌موو ڕووه‌كانه‌وه‌ گه‌وره‌ترین هۆكار بووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ناسنامه‌یه‌كی مۆدێڕن دروست ببێت، به‌و پێیه‌ مرۆڤی كوردی سه‌ربه‌خۆ له‌ "ناوچه‌، زاراوه‌ و مه‌زهه‌ب" له‌دایك نه‌بووه‌ كه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ناسنامه‌یه‌كی مۆدێڕنی كوردی/كوردستانی، لانیكه‌م له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، دووباره‌ خۆی پێناسه‌ بكاته‌وه‌ و هه‌وڵی به‌رگری و ده‌سته‌به‌ركردنی ئازادی و مافه‌كانی و بنیاتنانی ده‌سه‌ڵاتی خۆی بدات".

له درێژەی باسەکەماندا ئاوڕمان دایه‌وە لە سەردەمی ڕێبەری نەمرمان دوکتور قاسملوو و هاتنه سەر کاری کاک دوکتور -١٣٤٩ هەتاوی- که بونیادێکی فیکری-ئستراکچری مودێڕن، زانستی و سازگار لەگەڵ بارودۆخی سیاسی-کۆمەڵایەتی کوردستانی لەگەڵ خۆی هێناوه‌تە ئارا و به پێی ئەو چوارچێوه خوێندنەوەی نوێی بۆ حیزبەکەمان کرد. لەم بەشه‌دا ئاماژەم کرد که کاک دوکتور توانیی بەم کردەوه ئێستراتژیکه بزاڤی کوردی بکاته ئاینەیەک که هەموو کوردێک خۆی لەنێویدا ببینێتەوە و حیزبیش له ناوچەیەک بەرتەسک نەمێنێتەوه، بەڵام دوای گەشەسەندنی ئاگری خەبات له ساڵەکانی ٥٧ بەم لاوه، بۆچی له لایەکەوه حیزب له کرماشان و ئیلام بوونی زۆر کەمڕەنگه و له لایەکی دیکەشەوە چالاکانی سیاسی-کۆمەڵایەتی ئەو ناوچه خۆیان له پارچەکانی دیکه‌دا وێنا دەکەن که له وەڵاممدا گوتی:
"بێجگه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌م بارودۆخ و هۆكار و لێكترازانانه‌ی پێشووتر له‌ سه‌رده‌می دوكتور قاسملووش هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت و لێكترازانی ئایدۆلۆژی و هه‌لومه‌رج و بارودۆخی تایبه‌تی سیستمی نێوده‌وڵه‌تی و نێوخۆیی ئێران و هه‌روه‌ها سیاسه‌ته‌ نوێیەکانی ناوه‌ندیش بۆ په‌ره‌پێدان به‌م لێكترازان و ناكۆكییانه‌ و ئاسمیلاسیۆن به‌ شێوه‌‌ی نوێ و ئامراز و میكانیزمی جۆراوجۆر دێته‌ سه‌ری. له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ به‌ هۆی ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی تاران، هه‌وڵی دروستكردن و به‌هێزتركردن و به‌دامه‌زراوه‌یی كردنی هه‌ستی هاوبه‌شی ئایینی له‌نێوان ناوه‌ند و ناوچه‌كانی كرماشان و ئیلام ده‌درێت/دراوه‌. هه‌رچه‌نده‌ له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دواییدا و به‌هۆی ده‌ستپێڕاگه‌یشتنی تاكه‌كان به‌ ئامراز و میكانیزمه‌ نوێیه‌كان وه‌كوو تۆڕی زانیاری و تێكنۆلۆژی و په‌یوه‌ندی، ئه‌وه‌ هه‌ستێكی نه‌ته‌وه‌یی به‌هێز له‌نێوان تاكه‌كان له‌م ناوچانه‌ بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر لێكترازانه‌ ناوچه‌یی، زاراوه‌یی و مه‌زهه‌بییه‌كان و داڕشتنه‌وه‌ی له‌چوارچێوه‌ی ناسنامه‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌یی دروست بووه‌.

هه‌روه‌ها ئێمه‌ نابێت ڕۆڵی لاوازی پارته‌كانیش له‌یاد بكه‌ین كه‌ وه‌كوو پێویست ئاوڕیان له‌م پرس و لێكترازانانه‌ نه‌داوه‌ یاخود به‌ هۆی فاكته‌رە عه‌ینی و زه‌ینییه‌كان گرنگییان به‌م پرس و ناوچانه‌ نه‌داوه‌ و كاری پراكتیكیان بۆ نه‌كردووه‌ و ته‌نها له‌ چوارچێوه‌ی دروشمدا ماوه‌ته‌وه"‌.

باسەکەمان له سێ خاڵی وەرچەرخانی مێژووی گەلەکەمانەوە گەیانده قۆناغی نۆێی خەباتەکەمان –ڕاسان- و پرسیم؛ ئێستا که حیزب دوای دوو دەیه دەیهەوێ له پەراوێزی ڕووداوەکانەوه بۆ ناوەندی ڕووداوەکان هەنگاو هەڵگرێ، ئەم دیسکۆرسه نۆێیه –ڕاسان- چۆن دەتوانێ "کەموکووڕییەکان، کەمکارییەکان و بۆشاییە زانستی-فکرییەکانمان له باشووری کوردستان جوبران بکاتەوه؟ که دوکتور پرویز به تێڕوانینێکەوه گوتی: "ڕاسان ده‌توانێت به‌ خه‌سارناسی و ڕه‌خنه‌ له‌ كاری ڕابردوو و له‌به‌رچاوگرتنی گۆڕانكارییه‌ نێوده‌وڵه‌تی و ناوچه‌ییه‌كان له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كی تره‌وه‌، ئاڵوگۆڕه‌ قووڵه‌ جیلی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و كو‌لتووری و سیاسییه‌كان له‌ هه‌موو به‌شه‌كانی كوردستان و به‌تایبه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان و كاریگه‌رییان له‌ دروستبوونی وشیارییه‌كی نوێی نه‌ته‌وه‌یی، كار بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ئه‌م لێكترازانانه‌ و زاڵبوون به‌سه‌ریانه‌وه‌ بكات، به‌ سوود وه‌رگرتن له‌ ئامراز و میكانیزمه‌ نوێیه‌كانی(تێكنۆلۆژی و زانیاری و په‌یوه‌ندی) به‌رده‌ستی هه‌موو تاكێكی كورد له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستاندا. بۆیه‌ چه‌قی خه‌باتی نوێی ڕۆژهه‌ڵات له‌شاره‌كانه‌‌ و شاریش ناوه‌ندی جووڵه‌ و به‌رگری و به‌رهه‌مهێنانی به‌ها و مانا نوێیه‌كانی "كورد-بوونه‌". ئه‌م ناوچه‌ و شارانه‌ش له‌ باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان، خاوه‌نی سه‌رمایه‌یه‌كی وشیار و گه‌وره‌ی مرۆیین بۆ خه‌باتی ڕزگاریخوازیی نه‌ته‌وه‌یی كورد له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان.

راسان ده‌بێت/پێویسته‌ ببێته‌ ئه‌و گوتاره‌ نوێیه‌ی ڕزگاری و ئازادیی كوردستان كه‌ هه‌موو ڕوانگه‌ و ته‌نانه‌ت ئایدۆلۆژییه‌كان و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان له‌خۆ بگرێت. ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك به‌ گۆڕانگاری له‌ میكانزیمی كاركردنی پارته‌كان و نوێ بوونه‌وه‌ی ڕێكخراوه‌یی ده‌كرێت و له‌لایه‌كی تره‌وه‌، به ‌سوود وه‌رگرتن له‌ به‌رهه‌مهێنانی هزریی پسپۆڕان و نوخبه‌كانی كورد و خستنه‌به‌رده‌م پارت و لایه‌نه‌ سیاییه‌كان بۆ دروستبوونی ئه‌م دیسكۆرسه‌ نوێیه‌ جێبه‌جی ده‌كرێت. به‌ مانایه‌كی‌تر، "ڕاسان" ده‌توانێت/پێویسته‌ نوێ بوونه‌وه‌ و هه‌ستانه‌وه‌یه‌كی هزری، سیاسی، كولتووری و ..هتد، بێت. چوونكه‌ له‌ ڕاساندا كۆمه‌ڵگه‌ی‌ كوردستان مه‌به‌ست و ئامانجه‌ نه‌ك ناوه‌ند، بۆیه‌ لێره‌وه‌ ده‌بێت/پێویسته مرۆڤی كورد له‌چۆارچێوه‌ی‌ ناسنامه‌ یاخود شوناس له‌پاڵ ئاگایی ببێته‌ ئه‌كته‌ر و بكه‌رێك. ڕاسان دووباره‌ بنیاتنانه‌وه،‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی به‌رپرسیارییه‌تی و ناوه‌ندییه‌تی بۆ تاك/نه‌ته‌وه‌ی كورد له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان له‌به‌رانبه‌ر پاسیڤ بوون و چاوه‌ڕوانی بۆ ڕزگاركه‌ر. ئه‌مه‌ش به ‌سوود وه‌رگرتن له‌ هه‌موو ئامراز و میكانیزمه‌كانی به‌رده‌ست ده‌كرێت كه‌ هه‌موو تاكی كورد هه‌ست بكات پێشمه‌رگه‌یه‌، به‌ڵام پێشمه‌رگه‌یه‌كی شار و ناسه‌ربازی بۆ ڕزگاریی و ئازادیی و ده‌سته‌به‌ركردنی مافه‌كان و پاراستنی كه‌رامه‌ت و گه‌ڕانه‌ه‌ی شكۆی داگیركراوی تاك/نه‌ته‌وه‌ی كورد.

له‌ ڕاساندا كورد ده‌گاته‌ ئه‌و بڕوایه‌ كه‌ خاكه‌كه‌ی داگیركراوه‌ و شوناسه‌كه‌ی به ‌بارمته‌گیراوه‌، بۆیه‌ بنیاتنانی ناسنامه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كه‌ی له ‌ڕێگه‌ی خه‌باتێكی سه‌رده‌میانه‌ ده‌توانێت ئازادییه‌ ئایینی و مه‌زهه‌بی و سیاسی و مه‌ده‌نییه‌كان له‌پاڵ خوشگوزه‌رانی و دادپه‌روه‌ری و یه‌كسانی بۆ ده‌سته‌به‌ر بكات. بۆیه‌ ڕاسان بێجگه‌ له‌ ئامراز و میكانیزمی سه‌رده‌میانه‌، پێویستی به‌ هاتنه‌ئارای عه‌قڵیه‌تێكی فره‌ڕه‌هه‌ند و نوێ و مۆدێڕنه‌، به‌مه‌به‌ستی ڕزگاربوون له‌ كۆت و به‌نده‌ ده‌ستكرده‌كانی هزری مرۆڤی كورد چ له‌ ئاستی پارته‌سیاسییه‌كان و چ له‌ ئاستی خه‌ڵكی ئاسایی.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان
ــ سیاسەتی شەرخوازیی ڕێژیمی ئێران
ــ هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە
ــ ترس لە تەرەقە
  • \ "ئاسمیلاسیون فەرهەنگی" پڕۆسەیەک بۆ له نێوبردنی کورد
    رستەکانی ئەو پێش‌نووسه پیشان دەدەن که لە ڕوانگەی داڕێژەرانی ئەو پێش نووسەوە، " ئاسمیلاسیۆنی فەرهەنگی" وەکوو بەشێک لە "ژینۆسایدی فەرهەنگی" پێناسە کراوه و لەو پێشنووسەدا جێی گرتووە.
  • د. مەحموود عوسمان: ئێران خۆی دژی کوردە و هەر شتێ کورد بیکا دژیەتی د. مەحموود عوسمان: ئێران خۆی دژی کوردە و هەر شتێ کورد بیکا دژیەتی
    بەرپرسانی هەرێمی کوردستان یەکەم مانگی وەرزی پاییزی ئەمساڵ ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان ئەنجام دەدەن و ئەوەش وەک هەمیشە کاردانەوەی دوو دەوڵەتی ئێران و تورکیەی لێکەوتەوە و بەتایبەتی ڕێژیمی ئێران بە توندی دژایەتی خۆی لەگەڵ ئەو پرسە دەربڕیوە.
  • بە دیوارکێشان، هەستی نەتەوەیی خاشەبڕ ناکرێ بە دیوارکێشان، هەستی نەتەوەیی خاشەبڕ ناکرێ
    جیرانەکانی تورکیەش لە هێندێک شوێن سنووری وڵاتەکانیان لەگەڵ تورکیە بە نەردە و تێلدوور بەستووە. سنووری تورکیە- یوونان لەلایەن یوونانەوە لە ساڵی ٢٠١٢ ڕا بە حەسارێک لە تۆپەکانی سیمی خاردار قاییم کراوە. حکوومەتی بولغارستانیش بە دروستکردنی دیوارێک لە سیمی خاردار بە درێژایی ٣٠ کیلۆمێتر سنووری خۆیان لە گەڵ تورکیە قایمم کردووە.
  • شووناسی بکەرانی هێرشە تێرۆریستیەکەی تاران و پرسێک شووناسی بکەرانی هێرشە تێرۆریستیەکەی تاران و پرسێک
    لەم پرسەی ئەمڕۆی ئێمەشدا تۆڕێک لە دەسەڵات بوونی هەیە کە زیاتر لە یەک سەدەیە کە پێوەندی کوردەکان و فارسەکان لە ئێران یان باشتر وایە بڵیێن (نواندنەوەکانی دیکەیان) لە رۆژهەلاتی ناڤیندا رێک و چوارچێوەیان بۆ دیاری کردووە.
  • هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە هەڵاواردن، دەمارگرژی و سڕینەوەی مەسئەلە
    ڕووداوی تاران پێچەوانەی زۆرینەی لێکدانەوەکان نەک لەجێ ڕوویدا و نە نەخوازراو بوو، نە بەو واتایە یەکلاکەرەوە کە بڵێین سێناریۆی پەتی بوو، بەڵکوو لەو ڕووەوە کە حاکمییەت ساڵانێکی زۆرە بەشێوازی داڕشتنی سیاسەتی سیستماتیک بەستێنی بۆ ڕووداوی ئەوتۆ خۆش کردووە.
  • منداڵ فرۆشی، دیاردەیەک لە وڵاتی چەوسێنەری ئێران منداڵ فرۆشی، دیاردەیەک لە وڵاتی چەوسێنەری ئێران
    ئێران وڵاتێکی چەوسێنەر و گیرۆدە بە نەخۆشییە، برین لەسەر برین لە جەستەی کز و لاوازیی وەک دیکتاتۆری، شەڕ، کوشتار، هەژاری، منداڵفرۆشی و ... سەرهەڵ ئەداو هەموویان لە وڵاتێکی ژێر حوکمی کۆماری ئیسلامی ئێراندا پێکەوە دەژین.
  • ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان (خوێندنەوەیەکی ڕاسان لە قۆناغی پاش داعش) ڕاسان، قووڵایی ستراتێژیکی کوردستان (خوێندنەوەیەکی ڕاسان لە قۆناغی پاش داعش)
    کەوایە لە ئێستادا ئەوەی لە هەنگاوی یەکەمدا ستراتێژی دوو داگیرکەری کوردستان واتە کۆماری ئیسلامی و تورکیا دیاری دەکات، لاواز کردنی دەسەڵاتی سیاسی کورد لە ناوچەکەدایە ، نەک سڕینەوەی شوناسی کوردستان.
  • ترس لە تەرەقە ترس لە تەرەقە
    خامنەیی کە هەیمەنەی درۆیینەی وەمەترسی کەوت، دەستی بە فڕوفیشاڵی زۆرتر کرد و گوایە دەیانەوێ لەگەڵ تیرۆریزمدا شەڕی کۆتایی بکەن، ئەمە لە کاتێکدایە کە تیرۆریزمی چ شیعی و چ سوننیەکەی لە لایەن کۆماری ئیسلامیەوە پەرەی پێ دراوە.
  • خوێندنه‌وه‌یه‌کی ناته‌واو له \ خوێندنه‌وه‌یه‌کی ناته‌واو له "باڵنده‌کانی ده‌م با"
    باڵنده‌کانی ده‌م با به زمانێکی زۆر شاعیرانه و ته‌كنیکێکی تێکه‌ڵاوی گێرانه‌وه، باسی وشکبوونی ئاره‌زەووه‌کانی پیاو له شۆره‌کاتی زیندان و مه‌نفا و ئاواره‌ییدا ده‌کا. باسی خه‌مێک که له ناخی پیاودا سه‌رهه‌ڵده‌دا و به‌دوای وەڵامی پرسیارێکدا د‌‌ه‌گه‌ڕێ، ئه‌وه‌ که: "له‌پێناوی کام تاواندا سزا دراوه ئه‌م پیاوه؟ له‌پێناوی کام تاواندا سزا ده‌درێین؟ له ئاگری کام تۆڵه‌دا ده‌سووتێن؟" (ل. ٢٩)
  • د. عەبدولحەکیم خوسرەو: ئێران بە نیسبەت هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆییەکەی بە شێوازێکی سلبی مامەڵەی کردووە د. عەبدولحەکیم خوسرەو: ئێران بە نیسبەت هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆییەکەی بە شێوازێکی سلبی مامەڵەی کردووە
    وتووێژی ڕۆژنامەی کوردستان لەگەڵ د.عەبدولحەکیم خوسرەو، مامۆستای زانستە سیاسییەکانی زانکۆی سەلاحەدین لە پێوەندی لەگەڵ پرسی ڕێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی هەرێمی کورستان و مەترسی و هەڕەشەکانی حەشدی شەعبی بۆ سەر شنگال و ناوچەکانی دیکەی هەرێمی کوردستان.
  • هەنگاو بەرەو لووتکەی مافی دیاریکردنی چارەنووس هەنگاو بەرەو لووتکەی مافی دیاریکردنی چارەنووس
    زانایان و تئۆریسییەنەکان باس لە دوو هۆی سەرەکی دەکەن کە مافی جیابوونەوە بە گرووپێک دەدات تاکوو لە وڵاتی سەرەکیی خۆیان جیا ببنەوە و وڵاتێکی دیکەی سەربەخۆ بونیاد بنێن. ئەو دوو هۆیە ئەوەندە بەهێزن کە خواستی "تەواویەتی خاکیی" وڵاتان دەتوانرێ بە خاتریان وەلابنرێت. هۆی یەکم ئەوەیە کە ئەگەر وڵاتێک ڕێگری بکا لە گرووپێکی دیاریکراو کە لە بواری نێوخۆییدا کە مافی چارەی‌خۆنووسینی هەبێ و خۆی بەڕێوە ببات.
  • شەریف فەلاح: شیعر و هونەری بەرگری شادەماری ڕاسان و ڕابوونی شۆڕشە شەریف فەلاح: شیعر و هونەری بەرگری شادەماری ڕاسان و ڕابوونی شۆڕشە
    شەریف فەلاح، شاعیر، وەرگێڕ و چالاکوانی فەرهەنگی، ساڵی ١٣٥٣ی هەتاوی لە گوندی (گەزنە)ی سەر بە چەمشاری سنە لەدایک بووە.
  • تاوتوێ کردنی پرسی \ تاوتوێ کردنی پرسی "بەشداریی خەڵکی کوردستان لە هەڵبژاردن"دا
    ئێمە لە هەڵبژاردنی ئێراندا لەگەڵ دیاردەیەک بەرەوڕووین بەناوی "هەڵسووڕی قەدەغەکراو"، چالاکێک یان بکەرێک کە دەتوانێ کارتێکەریی لەسەر ئاراستەی هەڵبژاردنەکان بێ، بەڵام چالاکییەکانی لە ڕێگای جۆراوجۆری یاسایی و نایاسایی قەدەغە و سنووردار کراوە.
  • ئەزموونی دامەزرانی ئیسرائیل و چەند وانەیەک ئەزموونی دامەزرانی ئیسرائیل و چەند وانەیەک
    باوکی سەهیونیزم و دەوڵەتی یەهوود، تێئۆدۆر هێرتسێل بوو کە دەرچووی بەشی یاسای زانکۆی ڤییەن بووە و وەکو ڕۆژنامەوان کاری دەکرد. سەرچاوەی دروستبوونی ئەو بیرۆکەیە کە دەبێ دەوڵەتی یەهوود بۆ یەهوودییەکانی دونیا دروست بکات، لە نێوئاخنی بەڕێوەچوونی دادگای ئەفسەرێکی یەهوودی-فەڕانسەیی لە ساڵى ١٩٨٤کە بە تۆمەتی سیخوڕی بۆ ئەڵمانەکان دادگایی دەکرا دروست بوو.