• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٨ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٧ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست

زایینی: ٢٢-٠٥-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٣/٠١ - ٢٠:١٦ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
کورد فاکتەرى یەکلاکەرەوە لە ئاڵۆزییەکانى ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاست
ئەلبورز ڕووئین تەن

هەر چەند ئاڵۆزى لە ڕۆژهەڵاتى نێوەڕاستدا بابەتێکى نوێ نییە و لە سەد ساڵى ڕابردوودا بەردەوام ئەم ناوچە چەقى ناکۆکییەکانى نێوان زلهێزەکان بووە. هەروەها کاتێ یەکێک لەو زلهێزانە لەگەڵ هێزێکى ناوچەیی كێشه‌ی هەبێ، ئاڵۆزییەکان دووهێندە دەبن. ئەگەر ئاڵۆزییەکانى نێوان وڵاتانى ناوچەشی پێوە زیاد بکەین، ئەوکات باشتر دەزانین بۆچى كوشتوبڕ و شەڕ لەو ناوچەیەدا بەردەوامە.

دابەش بوونى وڵاتانى ناوچە هەر لەو سۆنگەوە پێش شەڕى جیهانیى یەکەم دەستى پێکرد و تا ساڵانێكی درێژ ئەو دابەشکردنە هەر بەردەوام بوون. لەو نێوەدا ئەوەى بەردەوام بۆتە قوربانیى ئەو ناکۆکییانە، خەڵکى ناوچەكه‌ن و لەو نێوەدا کوردەکان پشكی زۆرینه‌یان وەبەر کەوتووە، چوونکە وێڕاى دابەشبوون بەسەر چوار دەوڵەتدا، بە دەیان شۆڕشی ئەو نه‌ته‌وه‌ بۆتە قوربانیى هاوکێشە ناوچەییەکان و زلهێزەکان. ڕێکەوتننامەکانى وەک سایکس - پیکۆ نمونەیەکى باشن بۆ ئەو بابەتە.

بەو پێشەکییەوە، دواى زیاتر لە یەک سەدە لە دەستپێکردنى ئاڵۆزییەکان لە ناوچەدا، ئاڵۆزیى ئەمڕۆش گرنگییەکى تایبەتیى بۆ ئێمە هەیە، چوونکە دیسان ئەوەى بە فاکتەرى سەرەکى بۆ قوربانی‌دان یا گەیشتن بە مافەکانى ڕۆڵ دەگێڕێ کوردە.

ناتوانین هەموو ئه‌و خه‌سارانەى لە مێژوودا بەر کورد کەوتووە و ئەو قوربانییەى بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانى داویه‌تی، تەنیا بە کێبڕکێی زلهێزەکان و دڕەندەیى وڵاتەکانى ناوچەى بزانین، بەڵکوو دەبێ بەشێکى زۆرى ئەو گرفتە بۆ یەک نەبوون و ڕێکنەکەوتن لە نێوان خۆشمان بگه‌ڕێنینه‌وه‌. لەبەر نەبوونى ئەو یەکنەبوونەشە کە نەمانتوانیوە ئەو هێزە دروست بکەین کە ببێ بە گه‌ره‌نتییەک بۆ پاراستنى مافەکانمان لە سەر خاکى خۆمان.

بەڵام ئێستا دواى ئەو هەموو ساڵە پێویستە سەرلەنوێ هاوکێشەکان بخوێنینەوە، یەکبگرین و هەوڵ بدەین لە هەموو هێزمان کەڵک وەرگرین بۆ دابین کردنى سەد ساڵى ترى بێ قوربانی‌دان. بۆ نه‌ته‌وه‌ی کورد ئەو پرسه‌ش زۆر گرنگە کە دەبێ هەموو سەرکردایەتیى سیاسیی کورد هەست بەو گرنگیە بکات، ئەگەر هەستی پێ‌نەکات ئەوا تووشی داهاتوویەکى نادیار و لەوانەیە ڕەشیش بێت.

ئەوەى زیاتر ئاڵۆزیى ئەو هاوکێشانەى دروست کردووە، دیار نەبوونى ڕۆڵى هێندێک له‌ هێزەکانە کە بەردەوام بەسەر بەرەکاندا دابەش دەبن و لە نێوان ئەم بەرە و ئەو بەره‌دا هاتوچۆ دەکەن کە ئەو بابه‌ته‌ وایکردووە بۆ بەرژەوەندیى کاتیى خۆیان نەتوانن ستراتیژییەکى درێژخایەنى نەتەوەیى دابڕێژن. هەر بۆیەش پێویسته‌ ئێمەى کورد چەند هەنگاوێک ڕەچاو بکەین بۆ هەبوونى سەد ساڵى گەش لە داهاتوودا.

هەنگاوى یەکم کە زۆر گرنگه‌ ئەوەیه‌ کە؛ کورد زیاتر لە دابەشبوون بەسەر بەرەکاندا کار بۆ هەبوونى بەرەیەکى کوردى هاودەنگ و یەکڕیز بکات، ئەوکات ڕۆڵ و فاکتەرى کورد زیاتر بەرچاو دەبێت. ئێمەى کورد دەبێ هەست بە گرنگیی خۆمان بکەین و لەگەڵ خۆمان ڕێکبکەوین و خاوەنی ستراتیژییەکى نەتەوەیی بین، ئەو کات بە هۆى پێویستیى بەرەکان بە ئێمە، باشتر دەتوانین بە ئامانجەکانمان بگەین.

بنەماییترین ئەرک لەو هەنگاوەدا ئەوەیە کە هەموو هێزەکان لەسەر ئەو بابه‌ته‌ ڕیک‌بکەون کە دەستێوەردان لە پارچەکانى دیكه‌ ڕابگرن و بە دژى بەرژەوەندیى گشتیی پارچەیەکى دیكه‌ کار نەکەن، ئەوکات گەیشتن بە خاڵى هاوبەش و ڕێککەوتن زۆر ئاسانتر دەبێت. لە بارودۆخێکى وەهادا کوردیش دەبێت بە بەرەیەکى دیارى ناوچە وەک تورک و شیعە و ناتوانرێت وا بە ئاسانى داخوازییەکانى پشتگوێ بخرێن.

هەنگاوى دووەم؛ خوێندنەوەی دروست بۆ بەرەکانى وەک ڕووسیە و ئەمریکایە. پێده‌چێ بە خویندنەوەیەکى دروست بۆ ئەو بەرانە، باشتر بتوانین لە ئەو بابه‌ته‌ تێبگەین كه‌ کام بەرە دەتوانێ زیاتر خزمەت بە گەلى کورد بکات و تا ئەو شوێنەى کە بە قازانجی کورد بێت لەگەڵ ئەو بەرانەدا بجوڵینەوە باشتر دەبێت. لێرەدا دەبێ چەند ڕاستییەکى به‌رچاو باس بکەین. بەرەیەک کە ئێران و ئەسەدى تێدا بێت گارانتیەک نادات بۆ پشتیوانى لە مافەکانى کورد، تەنانەت ئەگەر هاوکارییەکى کاتییش بکرێن تەنیا بۆ مەبەستى تایبەتە. چوونکە هەبوونى ئێران وەک دوژمنى سەرەکیى مافەکانى کورد لە ناوچە و لە ئێراندا کە تا ئێستاش دیکتاتۆرییەکەى ڕێگە نادات کورد مافەکانى دەستەبەر بکات. ئەو بابه‌ته‌ گەورەترین بەڵگەیە بۆ نەبوونى ئەو گارانتییە.

لە لایەکى دیکەوە پێدانى چەک جا چەندیش پێشکەوتوو یا چەکى قورس بێت لەلایەن بەرەى ئەمریکاوە بە هەر لایەنێکى کورد نیشانەى پشتگیرى لە کورد بە تەواوى مانا نییە. ئێستاش کورد ئەو هەڵەى هەیە کە چەک بە داخوازى یەکەمى خۆى دەزانێ، ئەو بابه‌ته‌ بۆ زلهێزەکان زۆر ئاسانە کە ئەمڕۆ چەک بدەن بە هەر هێزێک کە شه‌ڕیان بۆ بکا، بەڵام دواتر چەنده‌ ئەو پشتیوانە لۆجستیکە دەبێت بە پشتیوانى سیاسی یا ئەوەى بە هۆى هەبوونى پەیوەندى و بەرژەوەندیى وڵاتانى ناوچە دیسان کورد پشتگوێ بخرێ جێگەى گومانە، چوونکە ئێمە ئەو ئەزمونەى ئەمریکا لە زۆر شوێن دیتومانە کە چەک دەدات و دواتر دەبێ بە دوژمنى سەرەکییش.

هەنگاوى سێیەم؛ کار کردنە بۆ پەیوەندى و ڕێککەوتنێکى سەقامگیر لەگەڵ وڵاتانى زلهێز و تەنانەت ناوچەیش، چوونکە ئەو پرسه‌ دەبێتە هۆکارى ئەوە زیاتر پشتیوانیى زلهێزەکان بۆ لای خۆمان ڕابکێشین، ئەو کات ئەو دژایەتییەى کە وەک مەترسی هەیە زۆر کەمتر دەبێت. بۆ سەلماندنى ئەو بابەتە نموونەیه‌ك پیشان ده‌درێ. ئەگەر گفتوگۆکانى ئاشتى لە باکوورى کوردستان و تورکیە بەردەوام بان و دواتر ساڵح موسلیم وەک هەمیشە لە ئیستانبول لێدوانى ڕۆژنامەوانیى بدابا، ئێستا ناوچەى دژە فرێنى ڕۆژئاوا زۆر ئاسانتر دروست ببوو لە سێ کوچکەى کورد و ئەمریکا و تورکیە و بۆ بەدەست هینانى بەرژەوەندیى زیاتر بۆ کورد، دەمانتوانى کەڵکى زیاتر وەرگرین. بەڵام ئێستا بە هۆى ئەو سیاسەتە هەڵەیە سەرانى هەدەپە لە زیندانن و هەروەک "ئاڵتان تان" نوێنەرى هەدەپە لە دیاربەکر بە ڕوونى ئاماژەى پێدا، پشتیوانیى کورد لە ئەردوغان بووە هۆى سەرکەوتنى ڕێفراندۆم کە زۆر هەستیار بوو بۆ ئەردوغان و بۆ کوردیش شتێکى تێدا نەبوو. هەورەها ئەگەرى توندتر بوونى شەڕی ماڵوێرانکەر لە نێوان پەکەکە و تورکیە لە ئارادایە کە پێده‌چێ بۆردمانى ڕۆژئاوا و باشوور زیاتر ببێت. زیانى ئەو شەڕە بە پارچەکانى دیكه‌ بەتایبەتى ڕۆژئاواش دەگات. لە بارودۆخێکى وەهادا کە لێکەوتەى هەڵەى ستراتیژیک و سیاسی ڕوونە، دەبێ وەک ئەزمونێک سەیر بکرێن، نابێ کورد بە وەرگرتنى چەک سەرخۆش بێت، چوونکە دیار نییە دواى ئازادیى "ڕەقا" یا ڕووداوێکى تری دیپلوماتى، چەنده‌ ئەو پشتیوانییە بەردەوام دەبێ.

لێرەدا هەنگاوێکى دیكه‌ گرنگە، کە دەبێ وڵاتانى ناوچە بۆ گەیشتن بە ئارامى و سەقامگیریى ناوچە بیهاوێژن، ئەویش بەشێک لەو وڵاتانە بە هیچ شێوەیەک لە بەرنامەیاندا نییە. ئەو هەنگاوەش ڕێککەوتن لەگەڵ کورد و پشتیوانى لە مافە دێموکراتیک و ڕەواکانە، ئەگەر نا هیچکات ئەو وڵاتانە ڕوى ئارامى بە خۆیانه‌وه‌ نابینن. بەردەوام هەموو هیزێک کە دەكرێ بۆ پێشخستنى وڵات بەکاربهێنرێ، بۆ شەڕ و ماڵوێرانى بەکاردەبرێ کە ئەو شەڕە دامێنى خۆشیان دەگرێتەوە و زیانەکەشی تەنیا بۆ کورد نییە، بەڵکوو خۆشیان خه‌ساری قورسیان به‌رده‌كه‌وێ.

لەبەرچاوگرتنى ئەو هەنگاوانە بۆ دەستەبەرکردنى مافى کورد پێویستە و زۆر ڕوونە ئەگەر خۆمان پێشقەدەم نەبین لە کار کردن لە ئاراستەى ئەو ستراتیژییە، سەرکەوتنى کاتى یا بانگەشەى ڕاگەیاندن ناتوانن داهاتوویەکى ڕوون بۆ کورد دابین بکەن.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.