• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٧ی ئوتی ٢٠١٧ی زایینی - ٢٦ی گەلاوێژی ١٣٩٦ی هەتاوی  

د. عەبدولحەکیم خوسرەو: ئێران بە نیسبەت هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆییەکەی بە شێوازێکی سلبی مامەڵەی کردووە

زایینی: ٠٥-٠٦-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٣/١٥ - ٢٢:٠٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
د. عەبدولحەکیم خوسرەو: ئێران بە نیسبەت هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆییەکەی بە شێوازێکی سلبی مامەڵەی کردووە
وتووێژی ڕۆژنامەی کوردستان لەگەڵ د.عەبدولحەکیم خوسرەو، مامۆستای زانستە سیاسییەکانی زانکۆی سەلاحەدین لە پێوەندی لەگەڵ پرسی ڕێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی هەرێمی کورستان و مەترسی و هەڕەشەکانی حەشدی شەعبی بۆ سەر شنگال و ناوچەکانی دیکەی هەرێمی کوردستان.

کوردستان: هێشتا شەڕی داعش کۆتایی نەهاتووە کە کێشەیەکی دیکە خەریکە بەرۆکی هەرێمی کوردستان دەگرێتەوە کە خۆی لە هەڕەشە و مەترسییەکانی حەشدی شەعبی بۆ سەر شنگال و ناوچەکانی دیکەی هەرێمی کوردستانیدا دەبێنێتەوە. ئێوە چۆنی لێدەڕوانن؟

و: ئەوەی کە دیارە بە پێی لێدوانەکانی سەرۆکی حکوومەتی عێراق و سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، داڕشتنی ئەو پلان و ئۆپەراسیۆنە سەربازییە بەپێی فەرمانی حکوومەتی عێراق بووە، و ئێمە دەزانین کە هاوئاهەنگییەکی تەواو لە نێوان قیادەی سیاسی بە تایبەت سەرۆکایەتی هەرێم و وەزارەتی پێشمەرگە و حکوومەتی عێراقدا هەبووە، بۆیە ئێستا لە قۆناغی شەری داعشدا ئەم جۆرە تەنسیقاتە دەبێت، و لەو پەیوەندییەدا کۆمەڵێک ڕێکەوین و تەفاهوومنامە لە نێوان حکوومەتی هەرێمی کوردستان و بەغدا ساز دەبێت کە هەتا ئێستا هێزی پێشمەرگە و حکوومەتی هەرێمی کوردستان پابەندی ڕێکەوتننامەکان بوونە، بەڵام تێبینی هەیە لە سەر شێوازی بەڕێوەبردنی شەر لەو ناوچانە بە تایبەتی کە نزیک دەبنەوە لە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان و بە بڕوای من، ئێستا قیادەی سیاسی هەرێمی کوردستان بە وردی سەیری بارودۆخە دەکات، بەڵام بە هەر حاڵ ئیتر لە بەر ئەوەی بەشێک لە پلانە سەربازییەکە و بە تەنسیق لەگەڵ هاوپەیمانان، ئامانجی یەکەم لە نێوبردنی داعش لەو ناوچانە و ئینجا جێبەجی کردنی ڕێکەوتنەکان و دوای ئەوە هەموو لایەک دەبێ پابەندی ڕێکەوتنەکان بن.

کوردستان: بە بڕوای ئێوە ئەو هەڕەشانەی حەشدی شەعبی و سەنگەرلێدانانەی لە بەرانبەر هێزی پێشمەرگە لە ناوچەکانی شنگال و دەوروبەریدا، چەندە لە ڕاستای دروست بوونی ئەو پلانە(هیلالی شیعی)ی ئێران دایە کە ماوەیەکی زۆرە کارناسانی سیاسی باسی لیوە دەکەن؟

و: بەڵێ ئێمە دەزانین، ڕاستە هێزە عێراقییەکان ئێستا لە چوارچێوەی هەماهەنگی لەگەڵ هاوپەیمانان بە تایبەت وڵاتە یەکگرتووەکانی ئامریکا، پرۆسە سەربازییەکان بەڕێوە دەبەن، بەڵام لە هەمان کاتدا ئەجیندای دیکە هەیە، ئەجیندای کە دەیەوێت هێزە عێراقییەکان بگەنە سەر سنووری سووریە و لە هەمان کاتدا ‌هێزە سووریەکان بە تایبەت ئەوانەی کە سەر بە ڕێژیمی ئەسەدن، ئەوانیش یەک بگرنەوە لەو ناوچە و بە تایبەت کۆنتڕۆڵی ئەو ناوچانە بکەنەوە کە لە ژێر دەسەڵاتی داعشدایە، واتە ناوچەکانی دیوی سووریا و ئەو ناوچانەی لەو دیوی عیراقدان، ئەمە بەشێک لەو پلانەیە و کاریگەریشی هەیە. لەسەر کاریگەرییەکانی دەتوانم بڵێم کە ستراتیژیەتی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئامریکا بۆ ڕووبەروو بوونەوەی داعش و تێرۆر و بە هەمان شێوە ستراتیژیەتی ڕووسیا، وا دەکات کە هیندێک لە گۆڕانکارییەکان یان گۆڕانکاری بە خێرایی ڕوو بدەن لە ماوەی داهاتووەدا بە تایبەتی کە بارودۆخی سووریا لە ڕووی سەربازییەوە، ئەوەش دەمێنێتەوە هەتا چەند زلهێزەکانیش لە چوارچێوەی هاوئاهەنگی تەواو ئەم کارە دەکەن یان ئەوەتە خەریکی سەپاندنی هەژموونی خۆیانن بۆ سەر ناوچە جیاجیاکان بە تایبەت ئەو ناوچانەی ئیستا لە ژیر دەسەڵاتی داعش دایە.

کوردستان: گەیشتنی ئێران بەو ئامانجە تا چەندە ئیمکانی هەیە و پیتان وایە کە ئامریکا و ڕۆژئاوا بهێڵن ئەو خەونەی ئێران بێتە دی؟

و: وەکوو باسم کرد فاکتەری سەرەکی لەم پرۆسەیە پەیوەندیی بە زلهێزەکانەوە هەیە، بە تایبەت ڕووسیە و ولایەتە یەکگرتووەکانی ئامریکا. بێگومان ئێرانیش ئەو پلانەی هەیە کە هەژموونی خۆی بە سەر عێراقدا بەردەوام بکات و بە هەمان شێوە لە سووریە و ئەم پلانەی ئێستا کە خەریکە لە ڕووی سەربازی و دوای داعش و لە ڕووی سەربازییەوە خەریکە جێبەجی دەبێت. بەڵام وەکوو ئاماژەمان پێکرد حەتمەن ستراتیژیەتی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئامریکا بۆ سنووردار کردنی هەژموونی ئێران بەردەوام دەبێت و بە تایبەتی لە قۆناغی داهاتوودا، چ لە چوارچێوەی حکوومەتی عێراقی و هەژموونی بە سەر حکوومەتی عێراقی‌دا بە شێوازێکی گشتی و هەروەها لە ڕووی سەربازی و شێوازی چارەسەر کردنی گرفتەکان. چوونکە ئەو گرفتانەی بوونە هۆکاری دروست بوونی داعش پێم وایە بیرێک جیددی لێ دەکەنەوە کە هەمان گرفتەکان هەمان سەبەبەکان چارەسەر بکرێن، ئەویش ئەوەیە کە بارودۆخی سوننە و وەزعی سوننە لە ناوچەکانی سووریە و ناوچەکانی سوننی عێراقی باشتر بکرێن. بە گشتی پێم وایە کە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئامریکا پلانی تایبەتی خۆی دەبێ لە قۆناغی داهاتوودا و ئەمەش هەمووی لەو چوارچێوەی سنوودار کردنی هەژموونی ئێران لەلایەک و تەنانەت ڕێگەگرتن لە پەل هاویشتنی ئێران بۆ ناوچە جیاجیاکانی دیکەدایە.

کوردستان: لە لایەکی دیکەوە هەرێمی کوردستان هەنگاوەکانی بۆ ڕیفراندۆم و سەربەخۆیی توندتر کردووە، پێتان وانیە کە جێگرکردنی حەشدی شەعبی لە شنگال و سنوورەکانی کەرکووک پیلانێکی ئیقلیمی بێ بۆ پێش گرتن لە سەربەخۆیی کوردستان؟

و: بە شێوازێکی بە گشتی مەسەلەی سەربەخۆی کوردستان پەیوەندیی بە ئیرادەی خەڵکی کوردستانەوە هەیە و بێگومان هەموو وڵاتە هەرێمییەکانیش پلان و هەوڵی تایبەتی خۆیان هەیە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە باڵا و تایبەتیەکانی خۆیان، لەو پێناوەشدا ستراتیژیەتی تایبەتیان هەیە بۆ ڕووبەڕووبونەوەی هەر پرسێک، وەها هەست دەکەن کە کاریگەریان بە سەر دەبێت. مەسەلەی دەوڵەتی کوردی یان بڵین سەربەخۆی هەرێمی کوردستان، هەتا ئێستا بەشێک لە ناوەندەکانی ئێران دەبێتە هەڕەشە لە سەریان، بەڵام بە شێوازێکی گشتی پەیامی هەرێمی کوردستان ئەوەیە کە سەربەخۆی هەرێمی کوردستان دەبێتە مایەی ئاشتی و ئاسایشی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی، و لە هەمان کاتدا هەرێمی کوردستان بەشێک نیە لە هێج مێحوەربەندییەک کە دەکرێت، بەڵام ئێمە دەزانین ئەم مێحوەربەندییە قووڵتر بووتەوە لەنێوان سوننە و شێعەدا و لەوانەیە شەڕی تایفی بەردەوامی هەبێت لە قۆناغی داهاتوودا. بۆیە ئەمەش وا دەکات کە هەر پلان و ستراتیژیەک کە هەبێت ئەولەوییەتی ئێران لەو چوارچێوەیە دایە، واتە لە چوارچێوەی شەڕی تایفی دا. لە هەمان کاتدا ئێران لە سەر مەسەلەی پەیوندیی لەگەڵ هەرێمی کوردستان و پرسی سەربەخۆی هەرێمی کوردستانیش دا تا ئێستا بەشێوازی سلبی مامەلەیان لەگەڵ کردووە، بەڵام پێم وایە لە داهاتوودا هەوڵێکی جیددی و شێلگیرتری نێودەوڵەتی دەخرێتە گەڕ بۆ پێشگرتن لە هێز و تواناکانی ئێران لە مەڕ پەلهاویشتن بۆ ناوچەکان و دەستتێوەردان لە کاروباری وڵاتان و بە تایبەتی لە کاروباری هەرێمی کوردستان، پێم وابێت لەگەڵ نەمانی قودرەتی ئێران، ئەم هەوڵەی ئێرانیش پووچەڵ دەبێتەوە.

کوردستان: هەرێمی کوردستان دەبێ چ ڕێگاگەلێک بگرێتە بەر تاکو بتوانێ هەم خۆی لەم ئالۆزیی و هەڕەشە مەترسیدارە بپارێزێت و هاوکات ئامانجەکەیشی بێنێتە دی؟

و: پەیامی هەرێمی کوردستان، پەیامی ئاشتییە لەگەڵ حکوومەتی عێراقی هەروەها لەگەڵ کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و وڵاتە یەکگرتووەکانی ئامریکا و یەکیەتی ئورووپا و نەتەوەیەکگرتووەکان، بۆیە دەبینین کە لە هەموو ئاستەکان دا بەم جۆرە پێوەندیی لە گەل قیادەی سیاسی کوردی دەکرێت و تا ئێستا جۆرێک تەفاهووم هەیە لەوەیکە چارەسەری کێشەکان و مەسەلەی ڕێفراندوم و ئینجا سەربەخۆیی هەرێمی کورستان لە پرۆسەیەکی ئاشتییانەی دانوستان لەگەڵ لایەنە عیراقییەکان دا دەکرێت، واتە ئەمە پرسی سەرەکیە. بەڵام پرسی دووهەم ئەوەیە کە ئێمە دوژمنی هاوبەشمان هەیە کە ئەویش تیرۆرە، بۆیە هەماهەنگی بۆ ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ تیرۆر، ئەولەوییەتی کارکردنی لە داهاتوودا دەبێت، ئەمەش یەکێک لەو هۆکارانەیە کە تا ئێستا کاریگەریی هەبووە، واتە هەرێمی کوردستان یەکێک لەو هێزە سەرەکیانە بووە کە شەڕی تیرۆری کردووە، و تا ئیستا دەورێکی باڵای هەبووە لەم پرسەدا. ئەمەش خاڵێکە کە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی زۆر بە گرینگییەوە سەیری دەکەن، ئەمەش وادەکات کە هەرێمی کوردستان بپارێزریت لە هەر ڕووبەرووبوونەوەیەک لە گەڵ ئەو هێزانەیتر کە بە یەکەوە کاریان کردووە بە دژی تیرۆر و لە هەمان کاتیشدا حەتمەن دەکرێت ئەم پرسە، واتە پرسی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان و هەموو پرسەکانی تر کە پرسی سیاسین، دەکرێت بە ڕێگای سیاسییەوە چارەسەر بکرێن نەک سەربازی.

کوردستان: یەکیەتی نێوماڵی کورد لە بەرانبەر ئەم هەڕەشە و مەترسیانە دا چۆن دەبینن؟

و: ئێمە دەزانین هەوڵێک لە ئارا دایە، ئێستا پەیوەندیی نێوان هێزە سیاسیە کوردستانیەکان هەیە و هەموو لایەنێک هەست بە هەڕەشەکان و هەست بەم قۆناغە دەکەن، و ئەم هەست کردنە، خۆی لە خۆیدا فاکتەرێکی پۆزەتیڤ و ئیجابیە و لە داهاتوودا دەبێت ئەو ڕوانگە جیاوازانە یەک بگرنەوە و بە یەک پلان و یەک ئیستراتیژییەت لەگەڵ ئەو مەیدانخوازی و ئەو پێشهاتانەی کە ڕووبەڕووی هەرێمی کوردستان دەبنەوە چ لە چوارچێوەی شەڕی دژی تیرۆر دا و چ لە سەر پرسی دانوستان لەگەڵ بەغدا و پەیوەندی لەگەڵ کۆمەڵگای نێودەوڵەتیدا. بۆیە پرسی نێوماڵی کوردی و ئەو پەیوەندییانەی کە ئێستا هەن، خاڵ و فاکتەرێکی ئیجابین و لە داهاتوودا تەسوور دەکەین کە دەرئەنجامەکانی لەم پێناوە دا باش دەبێت. چوونکە وەکوو باسم کرد هەست کردنێکی هاوبەش هەیە لە نێوان هەموو لایەنەکان و ئەم هەست کردنەش دەبێتە سەبەبی چارەسەر کردنی پرسە سیاسیە لاوەکییەکان کە بە باوەڕی من پرسی زۆر لاوەکین بەرامبەر بە پرسە چارەنوسسازەکان کە ئێستا ڕووبەرووی هەرێمی کوردستان دەبتەوە.

کوردستان: لەم قۆناغ و دووڕێیانە مێژوویی یەدا، ئەرکی هێز و لایەنە کوردییەکان چییە؟

و: دەبینم کە ئێستا هەموو لایەنەکان بە دەرەجەی یەک پارتی و یەکیەتی ڕوڵ و ئەرکی خۆیان بینیووە لە سەقامگیری هەرێمی کوردستان و لە ڕووبەڕووبوونەوەی تیرۆر دا، و هەروەها هێزە سیاسییەکانی تریش بەراستی هەماهەنگ بوونە لەم قۆناغە هەستیارەدا، کێشە سیاسیەکانیش چارەسەر دەبن و ئەرکی لایەنە سیاسیەکان ئەوە دەبێت کەوا لە داهاتوودا بەو هەست کردنە کە ئێستا هەیانە بتوانن بە یەکەوە ستراتیژییەتی هاوبەش دابنێن بۆ ڕووبەروونەوەی ئەو پیشهاتانەی کە لە داهاتوودا ڕووبەرووی هەرێمی کوردستان دەبێتەوە.

کوردستان: پێوەندیدار بەو مژارەوە ئایندی شەنگال لە نێوان ململانێی لایەنەکان دا بەرەو کوێ دەچێت؟

و: ئایندەی شنگاڵ سەر بە هەرێمی کوردستانە و هێزی پێشمەرگە دەبێت هەموو ناوچەکانی کوردستان کونترۆل بکات و ئەمەش ئیرادەیەکی جیددی هەرێمی کوردستانە و هەر هێزی پێشمەرگە ناوچەکانی ئازاد و ڕزگار کردووە، ئەوەی کە دیارە کۆمەڵگای نێودوڵەتیش بە هەمان بۆچوون و بە هەمان ئاستدا سەیری بارودۆخەکە دەکات کە سەقامگیری لە شنگال دروست بێت و لە هەمان کاتیش دا ئەم سەقامگیریە ببێتە سەبەبی گەڕانەوەی ئاوارەکان بۆ ناوچەکانیان و دروست کردن و دووبارە بونیادنانەوەی ئەو ناوچانەی کە زەرەرمەند بوون لە شەڕی داعش و دەرئەنجامی شەڕی داعش، بۆیە بە تەسووری من ئەم لێک تێگەیشتنە، لێک تێگەیشتنی هەرێمی کوردستان و خەڵکی ناوچەی شنگاڵە، لە هەمان کاتیشدا کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بە هەمان پلان و بە هەمان شعوور سەیری بارودۆخەکە دەکەن بۆ ئەوەیکە لە داهاتوودا پشتگیری هەوڵەکانی هەرێمی کوردستان بکەن بۆ سەقامگیری ناوچەکە هەروەها دووبارە بونیادنانی ناوچەی شەنگال.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ کوردی نوێنەر، نوێنەری کورد
ــ دۆستی خەباتێک
ــ پیلانی دابڕان لە زمانی کوردی پـــــووچـــەڵــە!
ــ گشتپرسی بۆ سەربەخۆیی لە باشووری کوردستان لە نێوان
دوو هێزی ناسیۆنالیستیی "ناوەندگەرا" و " ناوەندڕەتێن"