• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٥ی سێپتامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠٣ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

منداڵ فرۆشی، دیاردەیەک لە وڵاتی چەوسێنەری ئێران

زایینی: ٢١-٠٦-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٣/٣١ - ٢١:٠٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
منداڵ فرۆشی، دیاردەیەک لە وڵاتی چەوسێنەری ئێران
بەختیار عوسمانی

ئێران وڵاتێکی چەوسێنەر و گیرۆدە بە نەخۆشییە، برین لەسەر برین لە جەستەی کز و لاوازیی وەک دیکتاتۆری، شەڕ، کوشتار، هەژاری، منداڵفرۆشی و ... سەرهەڵ ئەداو هەموویان لە وڵاتێکی ژێر حوکمی کۆماری ئیسلامی ئێراندا پێکەوە دەژین.

یەک لەو قەیرانە بنەڕەتی و هەمیشەییانەی کە هاوڕێی تەمەنی حکومەتی تارانە، قەیرانی ئابووری و وەزعی شپرزەی ژیانی خەڵکە. هەرچەند ناتوانین بڵێین کە تەنیا سەرچاوەی دیاردە دزێوە کۆمەڵایەتییەکانە، بەڵام رێگەیەکی سەرەکییە بۆ سەرهەڵدانیان؛ لە ژێر چەپۆکی دەسەڵاتدارانی تاران خەڵک بەردەوام لەگەڵ رۆژڕەشی و کارەساتی گەورە و گەورەتر ڕووبەڕوو دەبنەوە، هەر کارەساتە و تەنگی بەخەڵک هەڵچنیوە، هەر رۆژەو دیاردەیەک لە دایک دەبێ و بە بێ چارەسەر کردن ئەتەپنە سەر یەک، بە چەشنێک کە دەرفەت بۆ ناسینی نابێ کە ئەویش ئاوسە بە دیاردەیەکی قێزەوەنتر کە بەرهەمەکەی گەلێک دیاردەی دزێوی کۆمەڵایەتییە کە هەموو سنوورێکی بەزاندووە و جار لەگەڵ جار تووشی سەرسووڕمانی گەورەترمان دەکا.

حوکمی داسەپاو و داپڵۆسێنەری رێژیمی ئێران لە هەموو کات زیاتر پەرەی بە هەژاری و بێ دەرەتانی داوە، خەون و ئاواتە دزێوەکانی دەسەڵاتداران هەرجارە و بە بیانوویەک لە پێناوی ئێرانێکی شکۆداردا! دەبنە چەرمەسەری و ژیانی کولەمەرگی دانیشتوانەکەی. هەرچی دارونەدارە لەم پێناوەدا خەرج دەکرێ و لە کۆتاییشدا گورزی رۆژگار لە خەونەکە رایاندەچڵەکێنێ ، کۆتا نموونە بەرنامەی چەکی ناوکی بوو کە سامانی وڵاتیان خستە خزمەت و پاشان بە کۆمەڵێک گەمارۆ و هەڕەشەی وڵاتان ملکەچ بوون و تێچووەکەیشی بە فیڕۆ چوو.

ئێستا لە ئێران دیاردە دزێوەکانی وەک دزی کردن، تووشبوون بە ماددەسڕکەرەکان، ژیانی سەرشەقام و پارک بە ئاسایی وەردەگیرێ، لەبەر ئەوەی کۆمەڵێک دیاردەی دیکە هاتوونەتە گۆڕێ کە رووی دیاردە کۆنەکانیان سپی کردووە. یەک لەوان منداڵفرۆشییە؛ هەرچەند تازە و تایبەت بە شوێنێک نییە، بەڵام وەک دیاردە و بەم بەربڵاوییە کە هەموو سنوورێکی ئینسانی و تەنانەت ئابووریشی بڕیوە تایبەتە بە وڵاتی "ئیمام"! . هەژاری لە ئێراندا هۆکارێکی بەهێزە بۆ پەرەسەندنی ئەم دیاردەیە؛ بە پێی سەرچاوەکانی خۆدی رێژیم لە سەدا ٤٠ی خەڵکی ئێران لە ژێر هێڵی هەژاریدا دەژین. کاتێک لە وڵاتێکی ٨٠ میلیونیدا نزیک بە نیوەی حەشیمەتەکەی بە دەستی هەژارییەوە دەناڵێنن و عەوداڵی تیکە نانێکن، چۆن چاوەڕوانی کارەساتگەلی وەک منداڵفرۆشی و لەمە زیاتریش نەبین؟ ڕوونە ئەم کارەساتە مرۆییە کە هەنووکە بەسەر خەڵکی ئێراندا هاتووە، بەرهەمی دەسەڵاتی دژی گەلییە.

لە وڵاتێک کە بە ناو ئاڵای ئیسلام و عەداڵەتی بەرزکردووەتەوە و رۆژانە گوێی خەڵک و دونیایی پێ کەڕ کردووە و گاڵتە بە حوکمی بە قەولی خۆیان بێدینەکان دەکا، ئێمە و هەموو دنیا دەبینین کە ژیان لە وڵاتی ئەمان و ئەوان چۆنە؟ مووچەی مانگانەی یەک کرێکار یەک میلیون تمەنە (لەشکری بێکاریش با بوەستێ)، بەڵام مووچەی بەرپرسێک یا بەڕێوەبەڕێک یا نوێنەرێکی رێژیم لە مەجلیس کە بە یاسا بۆی بڕاوەتەوە ٢٤ بۆ ٣٠ میلیون تمەنە، لەوەش سەیرتر هێندێک بەشە موچەی بەرپرسە باڵاکانی رێژیم بە پارە نییە، بەڵکوو بە خاک و سامانی وڵاتە کە لە نێوان خۆیاندا دابەشی دەکەن.

ئەمڕۆ لە ئێراندا "خەو" زیاتر لەوەی کە چەمکێک بێ بۆ پشوودان و پێویستیەکی ژیانی ئاسایی، بووەتە پاشگری کۆمەڵێک دیاردەی نابەجێی کۆمەڵایەتی وەک"کارتۆن خەوی"، "گۆڕ خەوی"، "کونە خەوی"، "چەم خەوی" و .... . خەو لێرەدا نیشانەی بێچارەیی و داماوییە، نیشانەیەک لە کۆمەڵگای ئێرانە کە خەو دایگرتووە و بەم شێوە ڕێ دەکا، خەوخۆش و خەوی خێر لە مانای ئەرێنی خۆیان بەتاڵ بوونەتەوە و باری نەرێنیان بە خۆوە گرتووە، ئیتر چۆن هەژاری و نەهامەتی نابێتە هاوڕێ و چارەنووسی خەڵک و وڵات؟

کۆماری ئیسلامی وەک پیشەی هەمیشەیی کە پێکهێنەر و راکێشەری گرفت و دیاردەکانە هەوڵ دەدا کە هەژاری لە ئەستۆی خۆی دوور بخاتەوە و بیخاتە ئەستۆی "ئەویتر" جا چ بێگانە یا بەرهەڵستکار بێ، ماوەیەکی زۆر خەڵکیان بە تایبەت لەو ناوچانەی کە نەتەوە مافخوراوەکانی تێدا دەژی بە بیانووی نەبوونی ئاسایش بۆ سەرمایەگوزاری و دواتر بە هۆی بەرنامە بەرزەفڕانەکەی (چەکی ناوکی) کە تووشی کۆمەڵێک گەمارۆ و سنووردارکردن بوو سەرقال کردبوو، وەک ئەوەی پێش گەمارۆکان ژیانی خۆش و ئازاد باڵی بەسەر وڵاتدا کێشا بێ، خەڵکی ئێران لە هەموو کەس باشتر ئەو ژیانە تاڵ و ڕەشەیان بە گیان ودڵ چەشتووە و دەزانن کە هۆکارەکەی رێژیمی دیکتاتۆر و چەوسێنەری ئێرانە و بەس.

بە پێی ئاماری ناوەندی ئاماری ئێران لە حەشیمەتی ٨٠ میلیون کەسی ٢٣ میلیون ٥٠٠ هەزار کەس منداڵ (کەمتر لە ١٨ ساڵ) هەیە و دیاردەی منداڵفرۆشی بەو قەیران و دیاردانە کە رۆژانە خەڵک رووبەڕوویان دەبێتەوە سەرهەڵ ئەدا، لە لایەکی دیکەوە یاساکانی رێژیم وەک توندوتیژی خێزانی، هاوسەرگیری منداڵان و ناڕوونی لە تەمەنی تاوان لە منداڵان بۆ خۆیان هۆکار و یارمەتیدەرێکی گرنگن بۆ پەرەگرتنی منداڵفرۆشی و بێ مافیان. هەرچەند ئامارێکی روون لەسەر منداڵە فرۆشراوەکان نییە، بەڵام هەموو لایەک بە کۆماری ئیسلامیشەوە کۆکن لەسەر ئەوەی کە ئەم دیاردەیە بە شێوەیەکی زۆر خێرا و پلەبڕ لە بەرزبوونەوەدایە.

ئەمڕۆ دایکان و باوکانی سەرشەقامەکان لە فرۆشتنی منداڵ پشکی شێریان بەرکەوتووە، زۆرن ئەو ژن و پیاوانەی کە بۆ سەرخۆش بوون یان پارویەک نانی رۆژانەیان منداڵ یا ئاوڵەمە (جنین) کەیان ئەگۆڕنەوە(*)، کەم نین ئەو ژنانەی کە بۆ ئەم مەبەستە دووگیان دەبن و بێ ئەوەی تەنانەت ئامادە بن جارێک شیر بە منداڵەکەیان بدەن یا بیبینێ هەر کە لە داوێنی کەوتەخوار، فرۆشراو و براوە، وەک کەرەستەیەکی ئاڵوگۆڕ نەک زیاتر چاوی لێ دەکرێ تەنانەت لەم ئێرانی شارستەنییەتەدا! نرخی توولەسەگێک لە منداڵێک گرانترە.

بەشی زۆری پرۆسەی منداڵفرۆشی لە نەخۆشخانە و ناوەندە حکومەتییەکان و لە بەر عەینەکی دوکتورەکانی سەلامەتی رێژیم جێبەجێ دەکرێ، بە بێ کێشە و دەمەقاڵەیەک، ئەگەر کەسێکیش وەدەنگ بێ جیا لە هەناسە هەڵکێشانێک هیچی دیکە ناکا. هەر لە سەرەتای هاتنە سەرکاری ئەم رێژیمەوە منداڵانیان بۆ جیهاد لە کەربەلا و فلستین ناونووسی و ئامادە دەکرد و ئێستاش کەمترین ئاوڕیان لێ نادەنەوە، تەنانەت لە بانگەشە و پرۆپاگاندەی هەڵبژاردنەکانیش ناو و جێگایەکی ئەوتۆیان نییە.

جاران منداڵان (ئەوانەی بێ کەس وکار بوون) تەنیا بەو بنەماڵانە دەدران کە لە بوونی منداڵ بێبەش بوون و ئەوانیش دەیانگرتنە خۆ، بەڵام ئێستا بۆ ئامانج و کەرەستەی جۆراوجۆر کەڵکیان لێ وەردەگرن و بازارێکی گەرمیان هەیە:
ـ یاوەری سواڵکەر، بە مەبەستی هەست بزوێنی خەڵک، کۆتایی ئەم منداڵە لە باشترین حاڵەتدا سواڵکەرە.
ـ لە باندە مافیاکان بە تایبەت بە فرۆشیارانی ماددە سڕکەرەکان ، بە مەبەستی گواستنەوەی ماددەکان.
ـ بۆ ئەندامانی جەستەیان، بە مەبەستی پارچەپارچە کردنی لەشیان و فرۆشتنیان.
ـ بۆ کار کردن لەسەر شەقامەکان
ـ بۆ بە کرێدان

ئەگەر ئەم رەوتە بەم شێوە بڕواتە پێش دەبێتە سەرەتای دووبارە بوونەوەی کۆیلەتی مرۆڤەکان، چوونکە ئەمە پرۆسەیەکە کە تەنیا لە توێژی منداڵان قەتیس نامێنێتەوە و ئەم منداڵە فرۆشراوانەیش گەورە دەبن و وەک کۆیلەیەک لە کۆمەڵگا ژیان بەسەر دەبەن.

ئەم رووداوانە هەمووی لە ئێرانی ئیسلامی و تارانی گەورە! لە نزیک و پاڵ "مەزار"و "بەیت" ەکەی خۆمەینی و خامنەیی کە بانگەشەی رێبەری هەژارانی دنیایان دەکرد، روو دەدا. وادیارە مەبەستیان هەژار کردن خەڵکی هەموو دنیا بوو ، نەک رزگارکردنیان لە هەژاری، چونکە تا ئێستا پێیان خستوەتە هەر وڵات و شوێنێک لە شەڕ و وێرانی زیاتر هیچی دیکەی بە دواوەوە نەبووە.

ئەگەر وڵاتێک هەژاری و داخراوی رووی تێ نەکردبێ، چۆن دەتوانێ ئاستی منداڵ بۆ کەرەستەیەکی بێ گیان کە کڕین وفرۆشتنی پێوە دەکرێ دابەزێنێ؟ کارەساتبارە کە هەست و سۆزی دایکایەتی و باوکایەتی تەنانەت لە فرۆشی منداڵەکە جێگای نییە، ئێمە چ چاوەڕوانییەکمان لەم وڵاتەدا هەبێ کە ژیان، مافی مرۆڤ و کەرامەتیان پارێزراو بێ؟
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(*) بە ماژیکێکی شین و خەتێکی خواروخێچ نووسرا بوو" باوک و دایکێک، کوڕی لە دایک نەبووی خۆیان پێشکەش دەکەن" لەو کاتەدا ئەو کوڕە، ئاوڵەمەیەکی ٥ مانگانە بوو کە بە ٥ میلیون تمەن فرۆشرا بوو.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ شەرەفکەندی و ڕاسان
ــ دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست
ــ مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە
ــ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.
  • شەرەفکەندی و ڕاسان شەرەفکەندی و ڕاسان
    ڕاسان هەڵقووڵاوی بیر و ڕێبازی قاسملوو و شەرەفکەندییە. ئەمساڵ کە یادی دوکتۆر شەرەفکەندی دەکەینەوە، لە جێگای خۆیدایە بە خوێندنەوەی دەقەکانی سەردەمی شاخ لە کتێبی "‌هەڵبژاردەیەک لە وتارەکانی سادق شەرەفکەندی (١٣٦٨-١٣٦٢)" بنەما فکری و سیاسییەکانی ڕاسان بخەینە ڕوو.
  • مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە مستەفا هیجری: ئیرادەی خەڵکی کورد لە باشوور وەک بەشەکانی دیکە بۆ ئێمە جێگای ڕێزە
    بەختەوەرین لە دەرفەتێکی مێژوویی، لە خەباتی سەد ساڵەی کورد لە هەموو بەشەکاندا، جارێکی دیکە دەرفەتێک هاتووەتە پێش بۆ بەشێک لە کوردستان، دانیشتوانی باشوور کە دەتوانن لە چەند رۆژی داهاتوودا دەنگ بدەن بۆ دیاریکردنی مافی چارەنووسی خۆیان.
  • دەقی قسەکانی \ دەقی قسەکانی "مستەفا هیجری" سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ڕێوڕەسمی ٢٦ی خەرمانانی ١٣٩٦ی هەتاوی
    ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی لەڕێگای دەوڵەتی ئەوکاتەی ئاڵمان و تەنانەت هەڕەشەکردن لە قازی دادگا هەموو هەوڵی خۆیدا کە لانیکەم ڕێژیم بە تاوانبار نەزانرێت، بەڵام قازییەکانی دادگا بە هیچ جۆرێک نەچوونە ژێرباری هەڕەشەکان و زۆر بەجورئەتەوە، دوای چوارساڵ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوە، حوکمی دادگایان ڕاگەیاند، حوکمێک کە نە کۆماری ئیسلامی و نە دنیا چاوەڕوانی نەدەکرد.
  • دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست دەوڵەتی کوردستان، کیانێک بۆ ژیانی سەربەست
    بەواتایەکی تر گەر نەتزانی هەنگاوەکانت چەندە گرینگن، بە رووخساری دوژمنانتدا بزانە کە چەندەی لێ نیگەرانن!
  • کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ
    چالاکانی سیاسی لەو باوەڕەدان، ناوەندە ئەمنییەکان و سوپای پاسداران لە ماوەی چەندین ساڵی رابردوودا بە بەڕێوەبردنی مانۆڕ و میلیتاریزە کردنی ناوچە کوردنشینەکانی ئێران، ویستوویانە سیمایەکی نائەمن لە ناوچە کوردنشینەکان نیشان بدەن و بەو هۆیەشەوە هەتا ئێستا بە شێوەی پلان بۆداڕێژراو پیشیان بە گەشە سەندنی ئابووری ناوچە کوردنشینەکان گرتووە.
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    ته‌نز یه‌کێک له شێوازە کاریگه‌رەکانی ئاخاوتنی ئه‌دەبی و هونه‌رییه. ئه‌م شێوازه ئاخاوتنه یه‌کێک له لقەکانی ئه‌دەبیاتی ڕەخنه‌گرانه و کۆمەڵایه‌تییانه‌ به ئه‌ژمار دێت.
  • خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟ خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟
    تێکدانی سرووشتی کوردستان بەمەبەستی تێکدانی ژیانی خەڵک و دەربەدەرکردنیان دەکرێ؛ بۆیە دەبێ ئەو سیاسەتە چەپەڵ و گەماڕەی داگیرکەران هەرچی زیاتر لەقاو بدرێ و پێش بەو وێرانکارییە بگیردرێ. ئەو سیاسەت و پیلانانەی دوژمن لە پێش هەموو شتێکدا دژی زاگۆن و کونوانسیۆنەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان و بەتایبەتی کونوانسیۆنی مافی مرۆڤە.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە سەدەی سێیەمی کۆچیدا کرماشان لە چوارچێوەی دەسەڵاتی "سەفارییەکان"دا بووە، بەڵام گرووپێک لە شیعە کوردەکانی کرماشان بەناوی "حەسەنویە" (حکوومەتی ئالی حەسەنویە)یان دامەزراندووە کە نزیکەی نیو سەدە لەوێ دەسەڵاتیان هەبووە.
  • سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان
    ئەگەر ڕێگای ئەوەشمان پێ بدرێت كە بتوانین وەك گریمانەیەك سیاسەت لە دەرەوەی پانتایی كۆمەڵایەتی دابنین بۆ ئەوەی بتوانین پەیوەندی نێوان ئەم دووانە لە ئاستی ئانۆمیدا شی بكەینەوە، پێویستە بڵێین دوای هەر گۆڕانێكی بناغەیی لە كۆمەڵگا نۆڕم و بەها كۆمەڵایەتییەكان بە شێوەیەكی بنچینەیی دەگۆڕێن و نۆڕم و بەهای كۆمەڵایەتی نوێ جێگایان دەگرنەوە.
  • سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا
    ئەوە حاشاهەڵنەگرە کە کۆمەڵگەی مەدەنیش وەک زۆرینەی بەها ئەوڕۆییەکان چەمکێکە کە لەسەر دیاردەیەکی بەرهەست و عەینی لە نێودڵی کۆمەڵگەی رۆژئاوایی هاتووەتە دەر.
  • توتالیتاریزم وكۆمەڵگا توتالیتاریزم وكۆمەڵگا
    هەربۆیە ئیدی ڕێبەر دەبێتە ئەفسانە و بەقەولی "ئینیا تسیۆسیلۆنێ" كە لە كتێبی مەكتەبی دیكتاتۆرەكان‌دا دەڵێ: «ڕێبەر دەبێتە ئەفسانەی تاكی خۆبە زلزان .» جارێك دەبێتە "سێبەری خودا" و جارێك دەبێتە "نوێنەرو جێبەجێكاری فەرمانی خودا".