• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٧ی ژولیەی ٢٠١٧ی زایینی - ٠٥ی گەلاوێژی ١٣٩٦ی هەتاوی  

یاری کردن بە گیانی هاووڵاتییان

زایینی: ٠٦-٠٧-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٤/١٥ - ٢١:٣١ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
یاری کردن بە گیانی هاووڵاتییان
پێشەوا ٢٤

ماوەیەکە هاووڵاتییانی کوردستان بەتایبەت لە چەند شاری وەک مەهاباد، بۆکان، ورمێ، سەردەشت و نەغەدە تووشی حاڵەتی نائاسایی و نەخۆشینی نامۆ دەبن کە تەنانەت پزیشکان و پسپۆڕانیش تێڕاماون؛ بۆ بەدواداچوونی ئەم ئاریشە نوێیە هەواڵنێرێکی "کوردستان" لیکۆڵینەوەیەکی مەیدانی ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی خوێنەرانی بەرێزی "کوردستان".

نەخۆش‌کەوتنی چەند کەس کە نەخۆشخانە بە هۆی دەرمانی کشت و کاڵی ماوە بە سەر چوو هۆكارى نەخۆشکەوتنی ئەو چەند هاووڵاتییە کوردە ديار و ناديار و نامۆ بوون پزيشكانيش پێی سەرسام بوون.

دوای بەدواداچوونی هۆكاری ئەو نەخۆش‌کەوتنە پزيشكان ڕایانگەیاند کە جووتیاران کەڵکیان له سەمی شيميايى وەرگرتووە و ئەو دەرمانانە هيچ كوالێتيیەكيان نەبووه و ماوه بەسەرچوو بوونه.

یەکێک لە بەرپرسانی "جهادى كشاورزى" رێژیم ڕایگەیاند كه هيچ ئازمايشگا يان فيلتەرێک نيیه بۆ چاودێری و لێكۆڵينەوه لەو جۆره دەرمانانەی كه له شارەکانی مەهاباد و بۆكاندا لەلايەن جوتياران بەكار دێت. ئەوەش کێشەیەکی زۆری بۆ جوتیارانی كەم داهات دروست کردووە.

ئەو هەواڵنێرە هەروەها باسی لەوە کرد، دانی ئەو دەرمانە ماوە بەسەر چووانە لە كاتێک دايه كه نرخى ئەو دەرمانانە له بازاڕدا بەهۆى نەناردنى فۆرموڵى پپشكەوتووى سازكردنى ئەو دەرمانانە لە لايەن ئازمايشگاكانى وڵاتانى ئورووپایی و وڵاتى ئامريكا بە ڕێژەیەکی بەرچاو چووەته سەرێ.

هەواڵنێری "کوردستان" لە وتووێژ لەگەڵ موهەنديسێكى ناسراو لەو بوارەدا كه له بنكەى "جهادى كشاورزى" گوندی "گ ..." سەر به شارى مەهاباد کار دەکات باسی لەوە کرد: "گەمارۆی ناردنى فۆرموڵ و ماددەى پێشكەوتووى بەرهەمی دەرمان کاریگەریی لە سەر ڕێژیمی ئێران داناوە و ڕێژيميش بۆ شاردنەوەى ئەو کەم‌وکوڕییە دەستى كردووه به سازكردنى بێ‌مۆڵەت و ناتەندروست و ناتەنكنيكى ئەو جۆره مادده شيميايانه و هەروەها لەبەر بەرزبوونەوەى نرخى ئەو دەرمانانە لەنێو بازاڕ له وڵاتى توركيەوه لە لايەن سوپاى پاسدارانەوه به شێوەيەكى قاچاغ و ناڕون هاوردە دەكرێ و تەزريقى بازاڕى بێ فيلتێر و بێ لێكۆڵينەوه دەكرێ.

هەروەها سەرۆکی نەخۆشخانە شاری مەهاباد ڕایگەیاندووە: "ئێمە لە سەر ئەو بابەته چەندين جار هۆشدارىی توندمان داوەته نهاده پەيوەندیداركان، بەڵام نەتەنيا وەڵامێكان نەبووه بەڵكو هەڕەشەشمان لێكراوه كه ئەو بابەتە زۆر كێش نەدەين".

هەروەها ئەو كەسانەى كه تووشى ئەو نەخۆشیيه ناديارانه دەبنەوه لە نەخۆشخانەکان بيمەی دەرمانیی ئەوان قبوڵ ناکرێت و ناچارن بۆخۆیان هەوڵ بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکەیان بدەن کە لە زۆربەی حالەتەکاندا تواناى دانی تیچووی نەخۆشخانەیان نییە.

زۆربەى حاڵەتى نەخۆشى شێرپەنجە لە لايەن پزیشكانەوه كه لەم دوایيانەدا زيادى كردووه بۆ ئەو بابەته گەڕێنەدراوەتەوه.

ئەو کێشەیە تەنانەت گەيشتووەته مەجلیسی ئێرانيش و لەوێش هەڵاى لێكەوتۆتەوه كه گوايه لايەن موهەنديس"مەحموود زاده" نوێنەری ڕێژیم خەڵکی شاری مەهاباد ناڕەزایەتیی لە سەر كراوه بەڵام مۆڵەتى قسه كردن بە ناوبراو نەدراوە.

هەواڵنێرەکەمان دەڵێ: "بەپێی لێكۆڵينەوەكانى من كه لەگەڵ چەند مامۆستای بوارى کشت وکاڵ له زانكۆى مەهاباد قسەم کردووە ئەم حاڵەتانە دەرخەری ئەوەن كه ئەو پرسه لەلايەن ڕێژيمەوه به شێوەيەكى سيستماتيك و نا ئیينسانيانه بەڕێوه دەچێ و بەداخەوه هيچ كەس تواناى ڕێگرتن يان گۆڕينى ئەو دۆخەى نيیه".

ئەندازیارێکی کشت وکاڵ لە وەڵامی ئەو پرسیارەدا کە "ئايا كێشەى ئەو ژەهرانە و ئەو نەخۆشيانه دەگەڕێتەوە سەر کێ و به خەتاى كێ دەزانى و كێ به كەمتر خەم دەزانى؟" گوتی کە:
يەكەم كەس كه دەبێ لێپرسینەوەی لەگەڵ بکرێت حكوومەت و لەسەرووى هەمووان وەزيرى كشت و كاڵ و دواتريش پيلان دارێژانی كشتوكاڵى و ڕاوێژكەرانى دەوروبەريەتى كه هيچ پيلان و بەرنامەيەكيان نيیه كه بيدەن به ئێمەى فەرمانبەر كه ئێمەش هەستين به جێبەجێ كردنى ئەركەكانمان و به شێوەيەكى نازانستی و نا بەرپرسانه کەسانى نەشياو لەسەر پۆستى هەستیار و تەكنيكى دادنێن.

دواتر بە گشتی فەرمانبەرانى ڕێژیمی به كەمتەرخەم دانا و گوتى كه ئەوانيش ماوەيەكى زۆره كه هەست به بەرپرسايەتى ناكەن و كەمتەرخەمن له بەجێ گەياندنى ئەركەكانيان.

جگە لەمەش جوتيارانيش زۆر ناشارەزا و ناتەندروست و بەبێ ڕاوێژكردن به ئێمه هەڵدەستن بەكڕين و سەمپاشىی‌كردنى نائوسولى كه يەكەم نازانن چ جۆره دەرمانێک به چ كوالێتیيەک و له كێ و چەنده بكڕن هەروها كه سەممەكان بەكاردەهێنن به شێوازێكى ناتەندروست و بە لەبەر چاو نەگرتنى سڵامەتى خۆيان له سەمپاشيەكه نزيك دەبنەوه بەبێ ئەوەى كه كەرستەى تايبەت بەكاربێنن.

ئەم ڕێنماییانەی کە بۆ ئێمە هاتووه دەبێ بە دانانى خولى فێركارى كه ئەویش هێشتا بودجەی بۆ دابين نەكراوە دژوارە ئەوەش لە کاتێک دایە كە سێ ساڵ دەبێ ئەو بڕياره لەسەرووى خۆمانەوه هاتووه.

پاشان دەڵێ: هەندێک له بازرگانان كه به ڕونى ئاماژەى بەوەدا به پەيوەندى و پێدانى سپاى پاسداران له هەندێک له وڵاتانى دراوسێوه تەنيا به مەبەستى سوودى شەخسى بەبێ ڕەچاوكردنى كوالێتى و ڕێنمايى و...هتد هەستاون به هاوردەكردنى دەرمان بەبێ لێكۆڵينەوه.

هەروها دوكتورێكى پسپۆڕی بوارى تەندروستى "سییەکان و هەناسه‌كێشان" لە وتووێژ لەگەڵ هەواڵنێری "کوردستان" ڕایگەیاند: "يەكەم كەس كە توشی نەخۆشی دەبن جوتيارانن كه ڕاستەوخۆ ئەو ژەهرانه بەكاردەهێنن. دواتر گوتى تا ئێستا تەنيا له مەهاباد و تەنيا له مەتەبى شەخسى ئەو لە سەرەتاى ئەمساڵەوه ١٠ نەفەر لە سەر پرسى توند بوونى سييەكان و پشوو سواربوون و ژەهراویبوون بە سەم پەيوەنديان پێوه كردووم و ئەوه جگه لەو كەسانەى كه دێن بۆ نەخۆشخانەی گشتی و ئەو كەسانەى كه دەڕۆنه لای دوكتورێكى ديكە كه ئەويش پسپۆڕى بوارى هەناسەیە.

ئەو دوکتورە هەروەها باسی لەوە کردووە، لەو١٠ کەسە دۆخی جەستەیی دوو کەسیان زۆر خراپ بووه كه يەكێكيان لەبەر نەبونى پێداويستى و ئیمكاناتی پێويست و پێشكەوتوو بۆ نەخۆشخانەى تاران ڕەوانەمان کردووە و ئەوەى ديكەش له نەخۆشخانەى "آذربايجان"ى شارى ورمێ خەوێندراوە.

هەر لەم بارەیەوە دوکتورێکی پسپۆڕی پێست و جوانکاری لەم وتووێژەدا باسی لەوە کردووە: " بەداخەوه ئێوە یەکەم کەسن كه بەدواداچوونی ئەم کێشەیە دەكەن يان لانیكەم لێم دەپرسێت. ناوبراو هەروەها گوتی حاڵەتەكان هێڵى سووريان تێپەڕاندووه به ڕادەيەک کە لەو دوو سێ ساڵەى ڕابردوودا زۆربەى نەخۆشەكانم هەر لە سەر ئەو بابەته هاتوونەته لای من که پێوەنديیان به سەممەوه هەبووه كه بەداخەوه زانراوه كه چەندين حاڵەت تووشى سەرەتانى جۆرى پێست بوون و چەند حاڵەتیشمان هەبووە کە بۆمان ڕوون نەبووە چییە و دواى نموونه ناردن بۆ چەند زانكۆيەكى شارەزا و بۆ نەخۆشخانەیەک له وڵاتى ئۆردۆن زانراوه كه جۆرێک له "قارچى" ژێر پێستىی نامۆ" و تازه له پەيوەندى ئەو مادده شيميايیانه لەگەڵ پێستدا ساز دەبێ كه يەكەمجار زۆر مەترسیدارە بەڵام ناگوازرێتەوە.

هەروەها بۆ زانیاریی زیاتر لەو کێشەیە له زانكۆى مەهاباد مامۆستایەکی بەشى كۆلێژى كشت و كاڵ كه له وڵاتى هۆلەند بڕوانامەی دوكتوراى وەرگرتووە لە وتووێژ لەگەڵ هەواڵنیری "کوردستان" ڕایگەیاند: "بەداخەوه دوژمنێكى يەكجار زۆر بەهێز و پوشتە به چەکى نامۆ و ناديار و پێشكەوتوو هاتۆته سەر سفرەى ماڵەكانمان تەنانەت تا نەمانكوژێ به خۆشمان نازانين كە پرسەكه زۆر زۆر گرینگه و گەیشتووەتە حاڵەتى هۆشدارەوه، بەڵام بەردەوام داواى په ردەپۆش كردنيان لێ دەكرێ.

ئەو دوکتورە هەروەها گوتى: "ئەو ژەهرانه تەنيا کاریگەری لە سەر پێست دانانێن بەڵكو دەڕۆن له زەنجيرەى خواردنەکانەوه و بۆ ساڵانێكى زۆر له دانەوێڵەكانى كشت و كاڵدا دەمێننەوه و هەموو جارێ به پەيدابوونى دەرمان ئەوان شێوازى خۆيان دەگۆڕن ڕێك وەك يەك دانە ڤایرۆس و دواتريش گوتى دەڕۆن له كۆدى "دى ان اى" و ژێن و تەواوى دانەوێڵەكانى وەك گەنم و جۆ كه بۆ هەتا هەتايه ئەو مادده كيميايیه له نێو خۆياندا هەڵ دەگرن و دەیگوازنەوە به نەسڵەكانى داهاتوو.

دواتر گوتى واديارە ئەو پرسه تەنيا له ناوچەى مەهاباد و ورمێ و بۆکاندا زۆر باو و دياره چونكه ناوچەيەكى كشت و كاڵيه و جوتياران لەو ناوچانەدا به خەياڵى خۆيان زۆر پێشكەوتوون كە سەم بەكار دەهێنن وادياره هەندێکیش بە ئەنقەست و به "سوء نيت"ـەوه خەريكن پەره بەو كاره دەدەن و بەکردەوە بوونەته هۆى زياتربوونى ئەو كێشه كه به دڵنيايیەوه مەبەستى سپاى پاسداران بوو.

هەر له درێژەى قسەكانیدا گوتى به هەموو شێوەیەك هەوڵمان داوه جوتياران و خەڵكى نێو شار ئاگادار بكەينەوه بەڵام لەبەرئەوەى جوتياران بە مەبەستى سوودى زياتر و زيادبوونى بەر و بومى خۆيان هەر به كارى دەهێنن و لەو نێوەشدا کەسانی تریش هەڵدەستن به بازرگانى كردنى ناياسايى.

هەروەها مامۆستایەکی دیکەی زانکۆ لەم بارەیەوە باسی لەوە کرد: " تەنيا جوتياران زەرەرمەند نين بەڵكوو زەرەرمەندى ڕاستەقينه بەكارهێنەرانى بەروبومى پیس بوو بەو سەممانەن كه ئەوان قوربانی سەرەكين و گوتيشى كه يەكەمجار زۆر مەترسیدارە کاتێک کە دەچنە نێو زەنجيرەى خۆراکییەوە؛ تەنانەت باسى لە تێکەڵ بوون له نێو ئاوی ماسی كرد و گوتى كه هۆكارى سەرەكى زيادبوونى شێرپەنجەیە له ناوچەی ئێمەدا کە ٨٠٪‏ی دەگەڕێتەوه سەر سەمپاشى کردنەکان.

لە درێژەى ئەو لێكۆڵينەوەدا مامۆستايەكى بەشى ياسا که پێشتر ڕاوێژكارى وەزيرى دەرەوەى ئێران بووه ڕایگەیاند: ''له کاتى ڕێژيمى پەهلەوىدا هەر جۆره هاوردەکردن و بەكارهێنانى سەم بە بێ تەئيديەى وەزارەتى تەندروستى ئێران و فەرانسه قەدەغەكراو بوو و تەنانەت بازرگانان به توندى سزاى زيندان و تەنانەت حوکمى كوشتنيشيان هەبووه. بەڵام بەداخەوه هۆكارى زۆر بوونى ئەو بابەته يەكەم دەگەڕێتەوه بۆ نەبوونى ياسايەک بۆ ڕێگرى كردن له و جۆره كارانه و دووهەم دەگەڕێتەوه سەر ئەوەى كه سيستماتيك پلانيان بۆ ناوچەى موكريان هەيه و به هەموو جۆرێک خەريكه دەمانسڕنەوه و ئەو بابەتەى كه باسى دەكەى له چاو پيلانەكانى ديكەيان هەر هيچ نيیە؛ ئەو كارخانەیەش سەر به سپايه و بەپێى بەدوا داچوونى من زياتر له٦٠٪‏ی سەمى ئێران ئەوان سازى دەكەن و هيچ ئازمايشگايهک يان هيچ ڕێککەوتنێكيان لەگەڵ وەزارەتى بێهداشت يان زانكۆيەكى دياردا نيیه و سەربەخۆ تەنانەت بە مۆڵەتی فەرمى كار دەكەن.

بەپێی زانیارییەکان سەممی ناسراو به "تو فوردى" مەترسیدارترین و پڕ کاربۆردترین دەرمان لای جوتیارانە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٥ لەم ژمارەیەدا:

ــ مستەفا هیجری: بێجگە لە ئێرانییەکان لــە مێــژووی مرۆڤایەتیــدا ...
ــ چاڵی لاوازی کۆماری ئیسلامی
ــ پێوەر و پرەنســیپە نەگۆڕەکانی قاسملوو لە سیاســەتدا بە نیسبەت کوردەکانــی پارچەکانی دیکە
ــ وتووێژی ڕۆژنامەی کوردستان لەگەڵ دوکتور ئیدریس ئەحمەدی