• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠٢ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

زاڵبوونی حکوومەتی تێرۆر لە کوردستان و تەبارناسینی مێژووی ئەم دیاردەیه

زایینی: ٠٦-٠٧-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٤/١٥ - ٢١:٣٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
زاڵبوونی حکوومەتی تێرۆر لە کوردستان   و تەبارناسینی مێژووی ئەم دیاردەیه
ن: شەهرام میرزایی

و: ستار ئیبراهیمی


ئەگەر تێرۆر وەکوو کردەوه یان کۆمەڵە کردەوەگەلێکی توندوتیژ لە پێناوی گەیشتن بە ئامانجی سیاسی پێناسە بکەین، کە لە حاڵەتی گشتی خۆیدا دەبێتە هۆی بڵاوبوونەوەی ترس و دڵەڕاوکێ لە نێو خەڵکدا، دەتوانین تێرۆریزم لە ژێر ناوی "رێژیمی توقاندن" پێناسە بکەین، لەو پەیوەندییەدا بە دژواری دەتوانین لە مێژووی جیهاندا نموونەیەک وەکوو کوردەکان پەیدا بکەین کە لە تەواوی بڕگه و قۆناغەکانی مێژوویی خۆیدا شایەتی زاڵبوونی "ڕیژیمی تێرۆر" لە ولاتی خۆیان بوون.

ئەگەر دەورانی دەسەڵاتداریەتی "ژاکوبن"ەکان لە وڵاتی فەرانسە و قوربانیدانی زیاتر لە ٤٠ هەزار کەس لە خەڵکی ئەو وڵاتە به "سەردەمی تۆقاندن" یان تیرۆر بناوبانگ بووه یان زاڵبوونی"خمرهای سرخ" لە سەر وڵاتی کامبوج و کوشتنی ١ میلیۆن و ٧٠٠ هەزار کامبوجی بە دەستی کاربەدەستانی ئەو وڵاتە لە ماوەی چوار ساڵ دەسەڵاتداریەتیاندا، هێمایەک لە زاڵبوونی "نیزامی توقاندن" لە سەر قارەی ئاسیا ناو دەبەن، بۆ ئێمەی کوردە تێرۆر و تێرۆریسم راستییەیەکی تالە کە هێرشکەران و داگیرکەرانی ولاتمان دژی نەتەوەکەمان بە کاریان هێناوە. ئەگەر لەو وڵاتانە تیرۆر و دەسەڵاتی"ڕیژیمی تۆقاندن" تەنیا بۆ چەندین ساڵ یان چەندین دەیە بووه، مێژووی دەسەڵاتداران لە دژی ئێمە لە راستیدا سەربووردەی دەسەڵاتی تەواوی تێرۆر و حاکمیەتی "رێژیمی توقاندن" لە سەر شوێن بهشوێنی خاکەکەمان و هەوڵی دەسەڵاتدارن بۆ لە ناوبردنی بونیادی ژیان لە کوردستان بووە. ئێمەی کورد به هۆی ئەوەی که لەم سەردەمەدا دەولەتی خوەمانمان نەبووه یان له هەر چەنشنه پشتیوانی نێونەتەوەیی ڕوون و لێبڕاوه بێ‌بەش بووین، هیچ کات نەماتوانییووە ئەوەی کە بە سەری ئێمە وباب و باپیرانمان هاتووە لە چوارچێوەی حقووقی و زانستی پێناسە و تۆمار بکەین.

بێ گومان لە هیچ شوێنێکی ئەم جیهانەدا ناتوانین نموونەیەک وەکوو کوردستان پەیدا بکەین کە پڕاوپر لە نموونەی بەربڵاوو جۆراوجۆر لە شیوازەکانی تیرۆر و دەسەڵاتی بەردەوام و درێژماوەی ڕیژێمی تیرۆر له وڵاتێکدا بێت. هەر لە کەتیبەی "ئاشوور بانیپاڵ" لە ناوچەی سەرپێلی زەهاو و کەتیبەی "تەنگی وەر" سەر بە شاری کامیارانەوە بگرە هەتا دەگاتە کەتیبەی "بێستوون" کە هەموویان بە شیوەی نەقش و نووسراوە باس لە کوشتاری کوردەکان بە دەستی داگیرکاران و کاولکارانی ئەم سەرزەوییه و تۆمار کردنی ئەو کارەساتانە بە ئامانجی بڵاوکردنەوەی ترس و تۆقاندن و وانەپێدان به نەوەکانی داهاتووی ئەم سەرزەوییە بووە، دەکەن. کاتێک داریوشی یەکەم لە کەتێبەی بێستوون باس لە"مثلە" کردنی گئوماد دەکات و دەڵیت:"من گوێ و لوتی ناوبراوم بڕیەوە و چاوەکانیم هەڵکڵۆفی، پیستیم لە جەستەی جیا کردەوە و کام تێ‌کرد بۆ ئەوەی کە ببێته وانەیەک بۆ نەوەکانی داهاتووە" مەگەر ئەم شەرحه نمونەیەکی روون له تۆمار کردنی "ترور" نیه؟؟!!

لەو ڕووەوە که مێژوو هەموو کات له لایەن "فاتحان"ەوه نووسراوتەوه، هیچ کەس باسی لە چاڵ کردنی ١٢ هەزار مەزدەکی بە دەست ئەنەوەشیروانی به ناو دادپەروەر و زەردەشتییەکان نەکردووه، هەتا کەسێک له بیری دەرچوون له بازنەی دەسەڵاتی دەسەڵاتدارن و هەروەها ترور و تروریستەکان نەبێت. ئەگەر جیهان لە بەرانبەر دەسەڵاتی میژوویی"ڕیژیمی ترس و تۆقاندن" زاڵ لە سەر کوردستان بێدەنگیان هەڵبژاردووە، ئێمە بێدەنگیمان هەڵنەبژاردوو و هەڵنابژێرین، بەردەوام دژی ئەو نیزامە درۆیینە راپەڕینمان کردووە و لە قوڵایی تاریکایی مێژوودا، دەسەڵاتی حاکمەکانمان بردووتە ژێر پرسیار و بە چالشمان کێشاوە، کە وابوو نابێ پێمان سەیر بێ کە ئیمەی کورد بۆ چی کۆن‌ترین و گەورەترین قوربانی تیرۆر و تیرۆریسمین لە جیهاندا.

لە ڕاستیدا نە تەنیا شارستانیەتی بوونی مرۆڤ نەبووەته هۆکارێک بۆ ئاکارتر بوونی بەڵکوو لەگەڵ ئەو پێشکەوتنە کە ڕووی داوە، چەکەکانی تیرۆر و زاڵبوونی دەسەڵاتی تۆقاندن کاراترو پێشکەوتووتر بووە. ئەگەر مێژوونووسان تیرۆری ناسردین‌شا بە دەستی"میرزا رەزای کرمانی" وەکوو دەستپێکی تیڕۆرلە سەدەرمی مۆدیرنیان ناوبردووە، ئەمە تەنیا بۆ سەرپۆش دان و فریوکاری بووە هەتا ڕاستییەکان لە ناو درۆیی فاشیستەکان و لەناوبەرانی مرۆڤایەتی ون بکەن، له راستیدا سەرەتایی قۆناغێکی نوێ لە "تیرۆری حکوومەتی" بورددومانی بەربڵاوی "خوڕم ئاوا" لە ساڵی ١٣٠٣ لە لایەن هێزە هەواییەکانی ئێران و کوشتاری دەیان هەزار هاووڵاتیی لەو خەڵکە تەنیا لە پێناوی بڵاوکردنەوەی تۆقاندن و دروست کردنی ترس لە نێو خەباتکارانی لور و ناچار بە خۆ تەسلیم کردنەوەیان بووە،بۆیه دەبێ ئەم قۆناغە مێژوویە وەکوو دەستپێکێک بۆ تیرۆریسمی مۆدێرن و حکوومەتی ئێران بە ئەژمار بیت، هەتا لەو ڕێگەیەوە بتوانین کەمێک لە چەواشەکاریەکان مێژوو بسڕینەوه و له زولم بە نیسبەت خەڵکی زاگرۆس باس بکەین و هەنگاوێک لە راستای پێداچوونەوە بە میژووی ئێران و ڕۆژهەڵاتی ناوەراست هەڵبگرین. لە سێدارەدانی قازی محەممەد -١٣٢٦-وتیرۆری ڕیبەرانی حیزبی دێموکرات لە ساڵەکانی ٤٦و٤٧ هەتاوی نیشانەی بەردەوامی ژیانی ڕێژیمی "ترس و تۆقاندن" و بەربڵاوبوونی دەسەڵاتی تیرۆر لە کوردستان بووە.

به هاتنە سەر کاری ڕیژیمی خومەینی دەورانی حاکمیەتی تیرۆر لە کوردستان چووەتە فازێکی نوێدا. چالاکانی سیاسی وخەباتکارانی کوردستان بە نیسبەت نیەتی ڕیژیمی نوێ بە گومان بوون و تەنیا بەو مەرجه چەکیان دادەنیا که مافی خۆدموختاری بۆ کوردستان و پاراستنی ئەمنیەتی شارەکان بە دەست هێزەکانی پێشمەرگەوه بێت. راستیەک که تەنیا دوای تێپەربوونی چەن مانگ ئاشکرا بوو و رێژیمی خومەینی هێرشی کرده سەر شارەکانی کوردستان بە تایبەت شاری سنە و دەستیان بە کوشتاری بە کۆمەڵی کوردەکان کرد. لە نەورۆزی ساڵی ٥٨ بەدواوە کوردەکان و بزووتنەوەی میللی_دیموکراتیک کوردستان یەکەمین و تەنیا هێزی پێشڕەو، سکولار و دژبەری ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران بوون کە بە تێکەڵکردنی خەباتی سیاسی، مەدەنی و پارتیزانی لەبەربەرەکانێ لەگەڵ دسەڵاتی زاڵ و هێژمونی ڕیژیمی تیرۆر لە ئێران و کوردستاندا بوونیان هەبوو، کە ئەمەش هەر وەکوو نرخی خۆی هەبووه. حکوومەتی ئێران بەپێی سیاسەتی بەردەوام داگیرکاری خۆی هەوڵی داوە کە به سیاسەتی پەرەپێدان به ترس و تۆقاندن لە ڕێگای ئێعدامە بە کۆمەڵەکان و گولەباران کردنی خەڵکی بێ تاوان پێش بە بڵاوبوونەوەی بزووتنەوەی ئازادیخوازی کوردستان و پەیوەست بوون خەڵکی بەو بزووتنەوەیە بگرێت. ناردنی خەڵخاڵی بۆ شارەکانی کوردستان و ئێعدامی بەبێ دادگایی کردن لە لایەن ناوبراوەوە لە درێژەی ئەو سیاسەت و هەوڵانەی رێژیمەوه بە ئەژمار دێت. ئەم ساڵانە لە کوردستان وەبیرهێنەرەوەی حکوومەتی "خمرهای سرخ" لە وڵاتی کامبوجە، کە بووە بە هۆی مردنی هەزارن مرۆڤی بێ تاوان بەدەست جەلادەکانی ڕێژیمی ئیسلامی ئێران، ئێعدام لە فڕۆکەخانەی شاری سنە کە وێنەکانی بڵاوبووە هەروەها لە سێدارەدانی چالاکانی سیاسی کورد لە شارەکانی کرماشان و ئیلام وەک دوکتور "شەهسوار شەفیعی" نمونەیەکن لە هەوڵەکانی ئەو ڕیژیمە بۆ سەقامگیر کردنی "رێژیمی ترس و توقاندن".

بەڵام ڕیژیمی خومینی بۆ بڵاوکردنەوەی ترسی زیاتر دەستی داوەتە کارگەکێک وەک داخرانی ڕێگاکان و پێشگیری لە گواستنەوەی ماددەی خۆراکی پێویست بۆ شارەکانی کوردستان، ئاگرتێبەردانی گوندەکانی کوردستان، بوردوومان کردنی شارەکانی، ڕاکێشانی جەنازەی بێ گیانی خەباتکارانی کورد لە سەر شەقامەکان و ناچار کردنی خەڵک بۆ چاولێکردنی ئەو ڕووداوانە، وەێشک کردنی باغەکان و زەوویە کشتوکالییەکان، بە برامتە گرتنی بنەماڵەی پێشمەرگەکان و چالاکانی سیاسی کورد و ئازاد کردنیان لە هەمبەر خۆتەسلیم کردنەوە پێشمەرگەکان، "مثله" کردنی ئێعدام کراوەکان یان ئەو پێشمەرگانەی کە لە شەڕدا شەهید بوونه و تەرمیان کەوتووەتە دەست سپای پاسداران، دەستدرێژی کردن بۆ سەر زیندانیان و... که هەمووی ئەم کردەوانه تەنیا لە ڕاستای جێگرکردنی حکوومەتی ترس و تۆقاندن بووە. بەڵام لەگەڵ هەموو ئەم ڕووداوانە و تێکەڵچوونی کوردەکان لە ڕوبەڕوبوونەوەیەکی نابەرانبەر و نادادپەروەرانە، بزووتنەوەی ئازادیخوازانەی گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی ڕێبەرانێکی وەک قاسملوو و شەرەفکەندی و قارەمانانێک وەک خەلیل خەلەبان و سەرگورد عەلیار ئەو خەباتە چووتە پێشەوە. بەڵام بەو شێوەیە کە مێژووی بەربەرەکانێی هەزاران ساڵەی ئەم نەتەوەیە بە باشی نیشانی داوە دوژمن بۆ بە چۆک داهێنانی بەربەرەکانێ نەتەوەکەمان لە پیلان و پیلانگێری دا بووە و هەیە، تیرۆری دوکتور قاسملوو لە ٢٢ پووشپەڕ و تیرۆری دوکتور شەرەفکەندی لە ٢٦ی خەرمانان ساڵی ٧١ی هەتاوی، لە هەوڵەکانی دیکەی ئەو ڕێژیمە بووە لە ڕاستای بەڕێوەبردنی گەڵاڵەی له نێو بردنی ڕێبەرانی بزۆتنەوەی کوردستان، سەرەڕای هەموو ئەوانە کۆماری ئیسلامی بەوە قەناعەتی نەکردووە و بە تیرۆر کردنی زیاتر لە ٣٠٠ کادر و پێشمەرگە لە خاکی هەرێمی کوردستان لە ساڵەکانی دەیەی ٧٠ی هەتاوی، کەش و هەوایەکی ژەهراوی لە ترس و تۆقاندنی لەو ناوچەیە دروست کردبووە هەتا لەو ڕێگایەوە بتوانێ هێزی پووشاڵی خۆی بە خەڵک نیشان بدات و ببێتە هۆی دروست کردنی بێ هێوای لە نێو خەڵکدا.

سەدەی ٢٠ که بۆ ئێمەی کورد لە لایەک وەبیرهێنەرەوەی ڕاپەڕینه جۆراوجۆرەکانی دژه ئستعمار و دژه داگیرکەرەکانی وڵاتمان بووە و لە لایەکی دیکەوە لێوانلێو بووە لە گۆڕانکاری ژئۆپۆلتیکی لە سەرانسەری جیهاندا و سەربەخۆیی زۆربەی نەتەوەکانی ژێر ژێرچەپۆکەی جیهان، شتێک بێجگە لە دووپات بوونەوەی مێژووی دیلیەتی نەتەوەکەمان نەبووە.

سەدەیەک که به هەموو گیانبازی و لە خۆبووردی خەباتکاران، شۆڕشگێران و پێشمەرگەکانی کورد نەبووەتە خاڵێکی کۆتایی لە سەر مێژووی داگیرکاری نەتەوەکەمان. بەم حالەیشدا کاتێک هەنگاومان ناوه نێو سەدەی ٢١ کە زیاتر لە جاران لە ڕاستی و حەقانیەتی خەباتەکەمان و بزووتنمەوەکەمان باوەڕمان هەیە و شلگێرانەتر بۆ بەردەوامی ئەو خەباتە پێداگیری دەکەین، هەتا ڕۆژێک ئێمەش سروودی خۆمان بخوێنینەوە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ بوومەلەرزەی سیاسی
ــ لە خەبات دژ بە ئەپارتایدەوە بۆ ڕاسان
ــ ئەمن چی بكەم، خۆتان دروستی بكەنەوە
ــ دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک