• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٨ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٧ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

عێرفان ڕەهنموون: هەر کاتێ ئایین ببیتە بەشێک لە شوناسی کورد، شوناسی کورد پارچە پارچە دەکات و لە ناوەرۆکی سیکۆلار و ئازادیخوازانە بەتاڵی دەکاتەوە

زایینی: ٢٢-٠٧-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٤/٣١ - ١٩:١٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
عێرفان ڕەهنموون: هەر کاتێ ئایین ببیتە بەشێک لە شوناسی کورد، شوناسی کورد پارچە پارچە دەکات و لە ناوەرۆکی سیکۆلار و ئازادیخوازانە بەتاڵی دەکاتەوە
گەلی کورد به درێژایی مێژوو قەت له ژێر دەسەڵاتی ئایینێکی تایبەت خۆی رێک نەخستووه و هیچ ئایینێکیش نەیتوانیوه ئەم گەله له ژێر ناوێک یەک بخات؛ ئەم راستییه رەهەندگەلی ئەرێنی و نەرێنی بۆ نەتەوەکەمان هەبووه . ئێستاش که زۆرینەی کورد موسوڵمانن به سەر دو مەزهەبی جیاوازی ئەم ئایینه‌دا یانی شیعه و سوننه دابەش بوون که ئەمه خۆی لەسەر شێوەی چالاکی و بەرنامەدارێژانی پارته سیاسییەکان و چالاکانی سیاسی ئەم وڵاتە کاریگەری خۆی هەبووه و بووەته پەرۆشییەکی گرینگ بۆ بزاڤی میللی-دێموکراتیک که چۆن دەبێ چالاکی بنوێنێ که له داوی جیاوازییە ئایینییەکان نەکەوێ.

هەر لەم بوارەدا و بۆ تاوتوێ کردنی ئەم بابەته گرینگه وتووێژێکمان لەگەڵ هاورێی بەرێز کاک "عێرفان رەهنمون" کردووه که پێشکەشی خوێنەرانی ئازیزی "کوردستان" دەکرێ.

له سەرەتای وتووێژەکەمان له کاک عێرفان پرسیم که ئایا توندئاژۆیی ئایینی دەتوانێ کۆسپێکی گەورە لە بەر دەم بزاڤی کورد له رۆژهەڵاتی کوردستان بێ که له وڵام دا وتی: رادیکالیزمی ئیسلامی نەتەنیا دەتوانێ کۆسپێکی گەورە بێ لە بەردەم بزاڤی نەتەوایەتیی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان دا، بەڵکوو لە ئەگەری گەشەسەندنی دا ، ئەو پۆتانسییەلەی هەیە کە نێوەڕۆکی خەباتی نەتەوایەتی لە مانا و فەلسەفەی بوونی خۆی بەتاڵ بکاتەوە . گرنگە بزانین کە لە دێرزەمانەوە ، کوردستان نیشتیمانی چەندین ئایین بووە و هیچکات لە مێژوودا نەبینراوە کە ئایینێکی یەکدەست لە کوردستاندا بوونی هەبووبێ ، هەر بەم هۆیەشە کە ئایین نەیتوانیوە و ناتوانێ ببێتە بەشێک لە شوناسی نەتەوایەتیی کورد ، وەک ئەوەی لە ئیسرائیل ، وڵاتانی عەرەبی و ئەرمەنستان دەبینرێ .بە واتایەکی دیکە ، بە هۆی ئەو فرە ئایینییەوە کە لە کوردستاندا بوونی هەیە ، هەر کاتێ ئایین ببێتە بەشێک لە شوناسی کورد، شوناسی کورد پارچە پارچە دەکات و لە ناوەرۆکی سیکۆلار و ئازادیخوازانە بەتاڵی دەکاتەوە . رێژیمی فاشیستیی مەزهەبیی ئێران ، لەم چەند ساڵەدا بە پشتگیریی نهێنی لە سەلەفییەتی جیهادی لە کوردستان دا ، هەوڵی داوە کە سیمای سێکۆلار و ئازادیخوازی نەتەوەی کورد لە بەرچاوی بیرورای گشتیی جیهاندا ، خەوشدار بکات و لە ئاستی دەرەوەش دا ، کوردی شیعە و سوننی لێکدی داببڕێ و وزەی کورد کەرت و پەرت بکات . ئەم پیلانە ، پیلانێکی مەترسیدارە و پێویستە ، بزاڤی کورد لەم پێوەندییەدا زۆر هەستیار و وشیار بێ.

به ئاماژه کردنی عێرفان رەهنمون به چەند مەزهەبی بوونی کورد و کۆسپ و مەترسییەکانی ئەم بابەته ئەم پرسیارەم هێنا ئاراوە که به لەبەرچاوگرتنی ئەم راستییە، بزاڤی میللی -دێموکراتیکی کوردستان چ هەڵوێستێکی بەرانبەر به فره ئایینی له کوردستان هەیه و ئایا بەراستی توانیویەتی ئەم کێشه لانیکەم له نێوخۆی چارەسەر بکات که له وڵامدا وتی: بزاڤی کورد لانیکەم لەسەردەمی هاوچەرخدا، ئایین یان ئایینزایەکی تایبەتی نەکردۆتە بەشێک لە شوناسی سیاسیی خۆی و ئەمەش سیاسەتێکی راست و دروست بووە ، چونکە کۆمەڵگای کوردستان کۆمەڵگایەکی فرە ئایین و فرە ئایینزایە و کەڵک وەرگرتن لە ئایینێکی تایبەت بۆ مەبەستی سیاسی، دەتوانێ بزاڤی نیشتیمانیی کورد کەرت بکا و لێکی داببڕێ. لێرەدا، رەخنەیەک کە بەرەوڕووی بزاڤی کورد لە رۆژهەڵات دەکرێتەوە ئەوەیە کە نەیتوانیوە بە پێی پێویست گەشە بە بیری کوردایەتی و نیشتیمانپەروەری لەو ناوچانەدا بدات کە زۆرینەی کوردەکانی پێڕەوی ئایینزای شیعەن. ئەمەش کەمایەسییەکی گەورەیە لە بزاڤی رۆژهەڵاتی کوردستان دا. باشووری رۆژهەڵاتی کوردستان واتە ناوچەکانی کرماشان ، ئیلام و لوڕستان کە زۆرینەی دانیشتوانی شیعەن ، بۆ بزاڤی کورد زۆر گرنگن و پێویستە رێکاری ستراتیژیک بۆ گەشەسەندنی بزاڤی نیشتیمانی کورد لەو ناوچانەدا رەچاو بکرێ .

دوای ئەوەیکه سەبارەت به هەڵوێستی بزاڤی ئازادیخوازانەی گەلەکەمان بەرانبەر به ئایین و ئایینزاکان باسمان کرد ئاوڕێکمان دایەوە لە پیلانەکانی کۆماری سێدارەی ئیسلامی ئێران و هەوڵی ئەو رێژیمه بۆ کەڵکاژۆ وەرگرتن له ئایین دژ به کوردستان و ئەم پرسیارەم له بەرێز رەهنمون پرسی که ئێمه دەبێ بەرانبەر بەو پیلانانه چی بکەین و چ دژکردەوەیەکمان هەبێ که کاک عرفان وتی: تەنیا کارێک کە پێویستە بیکەین ئەوەیە کە وشیاریی نەتەوایەتی لە هەموو ناوچەکانی کوردستان دا بڵاو بکەینەوه. دەبێ خوێندەوارانی کورد لە رێگەی نووسینەوە کاری تیۆریک لەسەر ئەم پرسە بکەن کە ئایین بەشێک نییە لە شوناسی نەتەوایەتیی کورد، بەڵکو تەنیا زمانی کوردی دەتوانێ خاڵی هاوبەش و لێکگرێدەری هەموو کورد بێ و ئەگەر کورد پێداگری لەسەر شوناسی ئایینی بکات بەهۆی فرە ئایینیبوونی کوردستانەوە، نێوەرۆکی بزاڤی کورد بە لارێدا دەبات و کورد وەک نەتەوەیەکی خاوەن شوناسی هاوبەش، دابەش دەکات بەسەر شوناسی جیاواز و تەنانەت دژ بەیەکدا و ئەمەش واتە پەرتەوازەیی و لێک بڵاوبوونی هاوپێوەندیی نەتەوایەتی .

له کۆتایی وتووێژەکەماندا ئاماژەم به راسان و حوزوری بەردەوامی هێزی پێشمەرگه له کوردستان کرد و پرسیم بوونی پێشمەرگه له ناوچه چەنده دەتوانێ کاریگەر بێ لەسەر نێوخۆ و به پەراوێز خستنی ئەو گروپانه و هەڵگەڕانی لاوانی فریوخواردوو که کاک عێرفان وڵامی دایەوە و وتی: راستییەکەی ئەوەیە کە رۆژهەڵاتی کوردستان بەهۆی راگرتنی خەباتی چەکداری بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ، گەلێک زیان و خەساری بەرکەوتووە و یەکێک لە گرنگترینی ئەو خەسارانەش گەشەسەندنی رەوتی سەلەفیی جیهادی بووە لە کوردستاندا. بوونی خەباتێکی چەکداریی ئاگایانەی ناسنامەخوازانەی دێموکراتیک و سیکۆلار بە ئاسانی دەتوانێ تەنگ بە رادیکالیزمی ئیسلامی هەڵچنێ و ئەو دەرفەتەی کە کۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ گەشەی ئەو گرووپه تیرۆریستییانەی رەخساندووە ، بەئاسانی دەتوانێ لەبار ببات و ئەوگرووپانە بخاتە پەراوێزەوە .

نابێ ئەوەمان لە بیر بچێ کە کۆماری ئیسلامی لە دەرفەتی ٢٠ ساڵەی نەبوونی خەباتی چەکداریدا ، بواری گەشەسەندنی بۆ دوو رەوتی دژەکورد رەخساندوە . واتە رادیکالیزمی ئیسلامی و رەوتی چۆکدادان بۆ رێژیم بە ناوی ریفۆرمخوازییەوە . خەباتی چەکداریی ئەو پۆتانسییەلەی هەیە کە هەردووکی ئەو گرووپە دژە شۆڕش و دژە کوردانە بخاتە پەراوێزەوە و سیاسەتی دژە مرۆڤانەی فاشیزمی مەزهەبیی فارس لە کوردستان پووچەڵ بکاتەوه. شیاوی ئاماژە پێکردنە کە خەباتی چەکداری بە تەنیا بەس نییە بۆ پاشەکشەکردن بە کۆنەپەرەستی، بەڵکو لەپاڵ ئەو خەباتەش دا پێویستە بزاڤێکی فیکری ، ئەدەبی و هونەریی بەرین وەڕێ بخرێ کە لەرووی فیکری و دیسکۆرسیشەوە، پاشەکشە بە دوژمنانی کورد بکات.

ئەم دوو خەباتە واتە خەباتی چەکداری -خەباتی زبر- و خەباتی هزر -خەباتی نەرم - پێکەوە دەتوانن بزاڤی نیشتیمانیی کورد بەرەو پێش ببەن و ئاسۆی سەرکەوتن پیشانی کۆمەڵانی مافویستی خەڵکی کوردستان بدەن .
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.