• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی ئوکتۆبەری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٧ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

کوردی نوێنەر، نوێنەری کورد

زایینی: ٠٦-٠٨-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٥/١٥ - ٢١:٢٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
کوردی نوێنەر، نوێنەری کورد
د. ئیدریس ئەحمەدی

لەپێوەندی لەگەڵ پێکهێنانی کابینەی دووهەمی حەسەن ڕوحانی، سەرکۆماری ڕێژیمی ئێران، لە هاوینی ئەمساڵدا چەند ڕاگەیاندنێکی کوردی بابەتی "دیاریکردنی وەزیری کوردی سووننەیان" ورووژاند. لە چاوپێکەوتنێکدا لە گەڵ مالپەڕی "زەیتون"، سادق زیباکەلام، ئاکادێمیسییەنی فارس، پشتیوانی خۆی بۆ دیاریکردنی وەزیری ژن، کورد و هەروەها پەیڕەوانیی مەزهەبی سووننە لە کۆماری ئیسلامیدا، دەربڕی. هاوکات، زیباکەلام گومانی خۆی دەربڕی لەوەیکە ڕوحانی کارێکی وا بکات، بەڵام پێی وایە دواجار و لە ڕێگای گوشارهێنانەوە، ژن، کورد و پەیڕەوانیی مەزهەبی سووننە بتوانن بگەنە پۆستی وا لە چوارچێوەی کۆماری ئیسلامیدا. لە کاتی نووسینی ئەم وتارەدا، دواهەواڵ لەو بارەوە ئەو بوو کە ڕوحانی یەکێک لە بەڵێنییەکانی خۆی شکاندووە و تەنیا باسی لەوە کردووە کە ڕەنگ بێ "کوردی سووننە" وەک جێگری وەزیر دیاری بکا.

لەگەڵ ئەوەیکە ورووژاندنی ئەم مەسەلەیە، کە لە تیۆری سیاسیدا وەک پرسی"نوێنەرایەتیی" ناسراوە، بە ڕواڵەت وەک کرانەوەیەک ڕوو بە کورد دێتە بەرچاو بەڵام دانانی کورد لە پۆستی وەزارەتدا، لە بەرژەوەندیی کۆماری ئیسلامیدا دەبێ.

راستییەکەی، وەزیری کوردمان لە ئێراندا هەیە. بیژەن نامدار زەنگەنە لە سەرەتای دامەزراندنی کۆماری ئیسلامییەوە وەک جێگری وەزیر، دواتر لە ساڵی ١٩٨٣ بە دواوە لە چەندین کابینەدا وەزیر بووە. هەڵبەت کوردبوونی ناوبراو کەمتر کراوە بە بابەتی تەبلیغات بۆ کۆماری ئیسلامی. رەنگ بێ کەسانێک هەبن ئەمە بۆ شیعەبوونی ناوبراو بگەڕێننەوە. هەڵبەت کەیسی زەنگەنە دەیسەلمێنێ کە؛ یەکەم، ناوبراو نوێنەرایەتی کورد ناکات؛ دووهەم، وەفاداری وی بە کۆماری ئیسلامییە، نەک بە گەلی کورد یان پەیڕەوانی مەزهەبی شیعە لە کوردستان؛ سێهەم و لە هەمووان گرینگتر، شیعەبوونی ناوبراو ئەوە ناگەیەنێ کە کۆماری ئیسلامی تەنیا کێشەی لەگەڵ "کوردی سووننەدا" هەیە، بەڵکوو لە بنەڕەتدا ئەوە دەسەلمێنێ کە کێشەی کۆماری ئیسلامی لەگەڵ گشت کورددایە، بە سوونی و شیعە و یارسانەوە. ئەگەر وا نەبایە، دۆزی "کوردی شیعە" دەبوا باشتر بوایە لە دۆزی باقی کوردەکان. کەوابوو، دیاریکردنی "کوردی سووننە" وەک وەزیر یان جێگری وەزیر نەک هێچ گۆڕانێک پێک ناهێنێ، بەڵکوو دەبێتە خۆراکی تەبلیغاتی بۆ کۆماری ئیسلامی.

هەروەک چۆن کۆماری ئیسلامی کەڵک لە هەڵبژاردن وەردەگرێ بۆ ئەوەی بڵێ پشتیوانیی خەڵکی کوردستانی هەیە، بە دیاریکردنی کوردی نوێنەر لە ئاست وەزارەتەکاندا، دەتوانێ لافی ئەوە لێ بدا کە لە ئێراندا، نوێنەری کورد بوونی هەیە. لە حاڵەتێکی وادا، بوونی کوردی نوێنەر بە شێوەیەکی دزێو نەبوونیی نوێنەری کورد دادەپۆشێ.

ڕاستییەکەی، تەنیا ئەو کەسانەی کە دەیانهەوێ لەگەڵ کۆماری ئیسلامیدا بگەن بە سازان، چ "رێفۆرمیست" بن یان "پراگماتیست"، خولیای ئەوەیان هەیە کە لە کۆماری ئیسلامیدا کورد بتوانێ نوێنەری هەبێ. نێوهاوێشتنی کوردی نوێنەر و هاوکات دەرهاوێشتنی نوێنەری کورد لە قەوارەی کۆماری ئیسلامیدا، دەرکەوتێکی کاتی و سنووردار نییە، بەڵکوو بێ ئەملاوئەولایە.

ئەمەش بەند نییە بە سیاسەتی ئەم باڵ یان ئەو باڵی کۆماری ئیسلامییەوە، یان ناکامڵبوونی پڕۆسەی "رێفۆرمەوە" یان ئەوەی "رێفۆرمیستەکان" لە ترسی "تووندڕەوەکان" نەوێرن خۆیان لە مەسەلەی کورد بدەن، بەڵکوو لە بنەڕەتدا دەگەڕێتەوە بۆ جەوهەری ناسیۆنالیزمی فارس/ئێرانی. تاکوو ئەوکاتەی بەرژەوەندی نەتەوەی فارس پێناسە نەکرێتەوە و سیاسەتی نکۆڵی کردنی ناسنامەی نەتەوەیی و بەرژەوەندی نەتەوەیی کورد کۆتایی پێ نەهێندرێ، کورد لە فۆڕمی جیاوازدا هەر ژێردەست و چەوساوە دەمێنێتەوە. خۆ بە گۆڕانی ڕێژیم لە ئێران پاش شۆڕشی لە ساڵی ١٩٧٩، ستراتێژیی دەوڵەت بەرانبەر بە کورد نەگۆڕاوە.

لە گەڵ ئەوەش، ئەم مەسەلەیە دەبێ گرنگی پێ بدرێ. سەرباری بەکاربردنی هەڵبژاردن وەک کەرەستەیەکی تەبلیغاتی دژ بە بزووتنەوەی کورد، لەمەوبەدوا کۆماری ئیسلامی کوردی نوێنەریش دەکات بە کەرەستەی پڕوپاگەندە، بۆیە پێویستە ئەو سیاسەتە هەر لە ئێستاوە لەقاو بدرێ.

سەبارەت بە روخساربەندیی مەسەلەکە، دەربڕینێک وەک "وەزیریی کوردی سووننە"، کە لەلایەن هێندێک چالاکی سیاسی و رۆژنامەوانی کوردەوە بەکار دەبرێ، لە ڕاستای پاراستنی بەرژەوەندییە ناسیۆنالیستیی و تایەفەگەرییەکانی کۆماری ئیسلامیدایە. ئەمەش بە نۆرەی خۆی بە زەرەری بەرژەوەندییە نەتەوایەتییەکانی گەلی کوردە. بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە زۆرینەی دانیشتوانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان سەر بە مەزهەبی شیعە و سووننەن، کۆماری ئیسلامی بەردەوام کاری بۆ پێکهێنانی بۆشایی و ناکۆکیی لە نێوان کوردی سووننە و شیعەدا کردووە. گوتاری کۆماری ئیسلامی، تایەفەگەریی دەکات بە بنەما بۆ ناسنامەی کورد، لەکاتێکدا کورد هەر مەزهەبێکی بێ، لە بەر کوردبوونی لە ئێران دەچەوسێندرێتەوە.

گریمانەیەکی دیکەی جێگای پرسیار ئەوەیە کە ئایین بە سەر کوردستاندا زاڵ بێ، لە کاتێکدا دەزانین کە ڕەوتی زاڵی سیاسی و کۆمەڵایەتی لە کوردستان، هەم لە مێژوودا و هەم لە ئێستادا، لەگەڵ جیاکردنەوەی دین لە دەسەڵاتی سیاسی و هاوکات لەگەڵ ئازادی دینداران گونجاو بووە. ئەو کوردانەی بەو جۆرە مەسەلەکە روخساربەندی دەکەن، بە مەرجی گوتاریی کۆماری ئیسلامی دەجووڵنەوە.

هەڵبەت ڕەنگ بێ کەسانێک هەبن کە دیاریکردنی کورد وەک وەزیر یان جێگری وەزیر لە کۆماری ئیسلامیدا، دیسان وەک پێشکەوتنێک ببینن؛ بۆ نموونە، زیباکەلام نەبوونی وەزیری ژن، کورد و پەیڕەوانی مەزهەبی سووننە بە "کەمووکوڕییەکی مەدەنیی و نزم بوونیی ئاستی گەشەسەندنی سیاسی" لە کۆماری ئیسلامیدا لە قەڵەم دەدات. ناوبراو ئەو مەسەلەیە گرێ دەداتەوە بە گەشەسەندنی سیاسی لە کۆماری ئیسلامیدا، یان بە واتایەکی دیکە، دواکەوتوویی سیاسیی ئەو ڕێژیمە. زیباکەلام لەو پەیوەندییەدا هەم هۆکار و دەرکەوت تێکەڵ دەکات، هەمیش خۆی لە بابەتی نوێنەرایەتی، کە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بەو مەسەلەوە هەیە کە ورووژاندویەتی، دەدزێتەوە.

نەبوونی ژن، کورد و پەیڕەوانیی مەزهەبی سووننە لە پۆستی وەزیردا دەکرێ ئاکامی دواکەوتوویی سیاسی کۆماری ئیسلامی بێ، بەڵام "گەشەسەندنی سیاسی" - کە ناوبراو نە پێناسەی دەکا و نە ڕادەکەیی بۆ مەبەستی دیاریکراو دیاری دەکا - لەخۆیدا نابێتە هۆی چارەسەرکردنی مەسەلەیەکی وا. ئەگەر سویس وەک نموونە بێنینەوە، پێش ئەوەی ببێ بە وڵاتێكی دێموکراتیک، لە لە چوارچێوەیی سیستەمێکی فێدراڵدا، مەسەلەی تایەفەیی و نەتەوایەتییان چارسەرکردووە، کەچی دانی مافی دەنگدان بە ژن لەو وڵاتەدا، تاکوو ساڵی ١٩٧١ی خایاند. وڵاتی واشمان هەیە کە لە ڕووی ئابوورییەوە گەشەی سەندووە، بۆ نموونە سەنگاپور، بەڵام دێموکراتیک نییە. یان ئەگەر خودی ئێران وەک نموونە بێنینیەوە، دەکرێ بڵێین ئێرانی سەردەمی شا لە کۆماری ئیسلامی "گەشەسەندووتر" بوو، چوونکە ئەو زوڵمەی کە ئێستا لە کۆماری ئیسلامیدا لە ژن دەکرێ، ئەوکات بە بەراوەرد لەگەڵ ئێستا کەمتر بووە.

هەڵبەت وەک پێشتر ئاماژەی پێدرا، ستراتێژی دەوڵەتی ئێران و نەتەوەی فارس بەرانبەر بە نەتەوەی کورد، بە گۆڕینی ڕێژیم نەگۆڕدراوە، بەڵکوو هەر لە جێی خۆیەتی. لەلایەکی دیکەوە، ئەگەر ئەنجامدانی هەڵبژاردن بکرێ بە پێوەر بۆ "گەشەسەندنی سیاسیی"، ئەوجا دەبێ بڵێین کۆماری ئیسلامی "گەشەسەندووترە" لە ئێرانی پاشایەتی. ئەم تێبینییانە نیشانی دەدەن کە "گەشەسەندنی سیاسی" لە پەیوەندیی لەگەڵ ئەو مەسەلەیەدا، باسی جیدی هەڵدەگرێ و ناکرێ بکرێ بە بنەما، نە لەڕووی تیۆرییەوە و نە لەڕووی سیاسییەوە، بۆ چارەسەرکردنی. تەوەری نوێنەرایەتی، بنەمایەکی باشترە بۆ ڕوونکردنەوەی ئەو مەسەلەیە و لەقاودانی سیاسەتەکانی کۆماری ئیسلامی.

لە تیۆری سیاسی و زانستی سیاسیدا، خاڵی دەسپێکی ئەو باسانەی کە لەسەر نوێنەرایەتیی دەکرێن، جیاکارییەکە کە "هانا پیتکین" لە بەرهەمێکی گرنگدا لە ساڵی ١٩٦٧، هێنایە ئاراوە. پیتکین چوار جۆر لە نوێنەرایەتیی لێک جیا دەکاتەوە؛ نوێنەرایەتی فەرمی، نوێنەرایەتی پێکهاتەیی (descriptive representation)، نوێنەرایەتی جەوهەری (substantial representation) و نوێنەرایەتی هێمایی یان سیمبۆلیک.

جۆری یەکەمیان پەیوەستە بە بنەما دەستووری و دامەزراوەییەکانی نوێنەرایەتی لە هەر سیستەمێکی سیاسی دیاریکراودا. لە کۆماری ئیسلامیدا، دەستوور و دامەزراوەکان نەک تەنیا بەشێوەیەکی سیستەماتیک زۆرینەی دانیشتوانی ئێران - ژنان، گەلی کورد، ئازەربایجانی، بەلووچ، عەرەب، تورکەمەن و پەیڕەوانی مەزهەبیی سووننە - دەردەهاوێژن، بەڵکوو دەسەڵاتیان لە دەستی وەلی فەقیهدا کۆکردووەتەوە.

بەو بۆنەوە، لەو سیستمەدا، دامەزراوە کۆمارییەکان ڕووکەشن تاکوو واقیعی بن. کەوابوو، لە پلەی یەکەمدا، نوێنەرایەتی گەلێک وەک گەلی کورد یان ژنان لە ئێراندا، لەگەڵ بەربەستی دەستووری و دامەزراوەیی ڕووبەڕوو دەبێتەوە.

لە پەیوەندی لەگەڵ جۆری دووهەمیان، واتە نوێنەرایەتی پێکهاتەیی، دەکرێ ئاوا شی بکرێتەوە کە ئایا ڕادەی نوێنەری توێژێکی دیاریکراوی کۆمەڵگا لە پارلمان یان لە حکومەتدا، بەڕێژەی پشکی خۆیەتی لە دانیشتوانی وڵات یان نا؟ بەو پێیە، جێگای ئاماژەیە کە لە ئێراندا، نوێنەرایەتیی ژنان، کورد و باقی نەتەوەکانی دیکەی غەیرەفارس و هەروەها پەیڕەوانی مەزهەبی سووننە، لە مەجلیس و دامەزراوەکانی دیکەی کۆماری ئیسلامی و لە حکوومەتدا، یەکجار کەمە یان هەر نییە. ئەمەش دەگەڕێتەوە سەر بەربەستە دەستووریی و دامەزراوەییەکان لە شکڵی نوێنەرایەتیی فەرمیدا، کە بەنۆرەی خۆی ڕەنگدانەوەی پێناسەی باوە لە بەرژەوەندییەکانی نەتەوەی فارس و لە تایفەگەرایی کۆماری ئیسلامیدا.

بە بۆچوونی هانا پیتکین، گرینگترین شێوە لە نوێنەرایەتیی، نوێنەرایەتیی جەوهەرییە، چوونکە ئەگەر بێتو، بۆ نموونە، پەسەندکردنی قانوون لە پەرلەمان یان سیاسەتەکانی حکوومەت لە وڵاتێکی دیاریکرداودا لە بەرژەوەندیی ژنانی ئەو وڵاتەدا بێ، ئەوا لە نوێنەرایەتی لە شکڵی پێکهاتەییدا گرنگترە. دەکرێ توێژێک لە کۆمەڵگا لە ڕووی پێکهاتەییەوە نوێنەرایەتی بکرێ لە پەرلەمان و حکوومەتدا، بەڵام ئەگەر نوێنەرانی نەتوانن یان ڕێگایان پێ نەدرێ کار بکەن بۆ دانانی قانوون و سیاسەت بە پێی بەرژەوەندی ئەو توێژە، ئەوا سنوورداربوون یان تەنانەت بێ سوودبوونی ئەو شێوە لە نوێنەرایەتی ڕوونە.

لاوزترین یان تەنانەت خراپترین شێوە لە نوێنەرایەتی دەتوانێ لە شکڵی هێماییدا بێ. بۆ نموونە، لە وڵاتانی فرەنەتەوەدا، دەکرێ ئاڵای وڵات ڕەنگدانەوەی هێمای ئەو نەتەوانە بێ کە لە چوارچێوەی وڵاتدا دەژین، بەڵام هەروها دەکرێ ئەندام پەرلەمان یان وەزیرێک بگرێتەوە کە بە شێوەی هێمایی نوێنەرایەتی توێژی خۆی یان خۆیان دەکەن. لە نموونەی ئاڵا لە وڵاتی فرەنەتەوە بەدەر، کە نموونەیەکی ئەرێنییە، نوێنەرایەتیی لە شکڵی هێماییدا دەتوانێ بەکارببردرێ بۆ داپۆشانی نایەکسانی سیاسیی، پەیوەندی باڵادەست و ژێردەست، یان ئەوەی بکرێ بە خۆراکی تەبلیغات بۆ خۆدزینەوە لە دابینکردنی نوێنەرایەتی پێکهاتەیی و جەوهەری.

وردبوونەوە لە پێشنیارەکەی زیباکەلام نیشانی دەدا کە ناوبراو لە گەڵ ئەوەی خۆی لە باسی نوێنەرایەتیی دەدزێتەوە، بەڵام خوازیاریی نوێنەرایەتی هێماییە بۆ ژنان، کورد و سووننە لە سیستەمی کۆماری ئیسلامیدا. هاوکات نوێنەرایەتی پێکهاتەیی رەت دەکاتەوە و لەو بارەوە دەبێژێ: "من ناڵێم چوونکە ژمارەیەکی زۆر لە ژنان و پەیڕەوانی مەزهەبی سووننە و کوردەکان دەنگیان بە ڕوحانی داوە، کەوابوو دەبێ لە حکوومەتدا پشکیان هەبێ، بەڵکو نەبوونی حزووری ئەم توێژانە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ڕوحانیدا، دەرخەریی کەمووکۆڕییەکی مەدەنی و نزمبوونی ئاستی گەشەی سیاسییە."

کەوابوو، تەنانەت کەسێک وەک زیباکەلامیش، کە لە حکوومەتدا نییە، ڕوانگەیەکی ئامرازیی بۆ مەسەلەکەیە هەیە و پێشنیارەکەی دواجار بێجگە لە نوێنەرایەتیی هێمایی، کە ئەویش بە قازانجی کۆماری ئیسلامییە، هێچی دیکە لە خۆ ناگرێ. سەرباری ئەو تەزادانەی کە لە سەرەوە باس کران، ناکۆکییەکی دیکەی پێشنیارەکەی زیباکەلام لەوەدایە کە دان بەوەدا دەنێ لە کۆماری ئیسلامیدا کورد "زووڵمی ساختاریی" لێ دەکرێ، کە چی خۆی لە نوێنەرایەتی پێکهاتەیی و جەوهەریی نادا.

ئەگەر کورد بیەوێت لە ئێراندا نوێنەرایەتی بۆ خۆی مسۆگەر بکا، دەبێ تێبکۆشێ بۆ نوێنەرایەتی پێکهاتەیی و جەوهەریی. ئەوەش پێویست بە زەمینەی لەبارە لە ئاست نوێنەرایەتیی فەرمیدا، کە بە نۆرەی خۆی پێویستی بە گۆڕینی ڕێژیم و کۆتایی هێنان بە نکۆڵیکردنی ناسنامەی نەتەوەیی و بەرژەوەندییە نەتەوەییەکانی کوردە. بۆ ئەوەی کورد و باقی نەتەوە غەیرەفارسەکان لە ئێراندا نوێنەرایەتیی جەوهەریی بۆ خۆیان مسۆگەر بکەن، پێویست بە جێکەوتنی سیستەمێکی فێدراڵی دێموکراتیکی فرەنەتەوە دەکا.

تاکوو ئەوکات، گرنگە کورد یارەمەتیدەری کۆماری ئیسلامی نەبێ بۆ ئەوەی لە ڕێگای کوردی نوێنەرەوە، غایبوونی نوێنەری کورد بشارێتەوە یان ئەوەی خەڵکی نێوخۆ و دەرەوەی ئێرانی پێ فریو بدا.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٠ لەم ژمارەیەدا:

ــ هەموو ڕێگاکان دەچنەوە کوردستان
ــ سەهۆڵبەردان لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا
ــ دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
ــ زیندانیی سیاسی بوونی نییە
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    کۆمەڵیک ڕووداوی ناخۆش و تاڵ وەک شەڕە جیهانییه‌کان، شەڕی ناوخۆی ئێران، سیڵاوی مەهاباد، کوشتاری خەڵکی ئه‌م شاره و قات و قڕی له ماوەی ژیانی مەلا مارفدا که له سەر هەژاری و نەداری خەڵک شوێندانەر بوو له شێعرکانی ڕەنگدانه‌وەی جیددیان هه‌یه، شاعیری نوکته باز له سەردەمی دیکتاتۆرییه‌تدا زۆر جار به زمانی ته‌نز لۆمه له‌م بارودۆخه دەگرێ.
  • کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن
    خرۆشانی جەماوەریی ڕۆژهەڵات و پەیامەکانی لە دوای ئەنجامە ئەرێنییەکەی ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی باشوور، مژاری چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنی تیشکە لەگەڵ کەریم پەرویزی، ئەندامی دەفتەری سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ خوێندنەوەی ڕادەکێشین.
  • بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور
    چوار فاکتۆری سەرچاوە گرتنی ئەم سەربەخۆییە لە ئیرادەی گشتی، دادپەروەری وەک بناغەی ئەو حکوومەتە، دێموکراسی و هەبوونی هێزی پێشمەرگە بۆ دابین کردنی ئاسایش و ئاسوودەیی هاووڵاتیان لەو فاکتۆرانەن کە لە بەرژەوەندیی حکوومەتی سەربەخۆی باشووری کوردستان دا دەبن.
  • باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد
    ئێمە دەبێ سەرەتا لە هەناوی کۆمەڵگەی خۆماندا حزوورمان هەبێت و ئاگاداری هەموو گرفت و خەسڵەتەکانۆ کۆمەڵگەی خۆمان بین و بتوانین جیاوازییە هەرێمی و ناوچەییەکان بناسین، هەتا بتوانین بەرنامە و پرۆژەکانمان لەسەر بنەمای واقیعی کۆمەڵگەکەمان بێت.
  • چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران
    سەرئەنجام دوای پڕۆسەی قانوونی، ماری و مێردەکەی پێکەوە لە ئافریقاڕا کچێک و کۆڕێکیان وەک منداڵی خۆیان وەرگرت. ئێستا ئەوان ١٤ ساڵ و ١٢ ساڵ تەمەنیانە و وەک هەر منداڵێکی دیکە دەچنە قوتابخانە و ژیانێکی باشیان هەیە.
  • خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
    دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.
  • ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا
    زۆربەی بزاڤە ڕزگاریخوازەکانی دنیا لە حاڵەتێکدا سەریان هەڵداوە، کە دیکتاتۆرەکان ویستوویانە لە ڕێگای ئامرازەکانی هێز و دەسەڵاتەوە ڕێککەوتنێکی مڵکەجبوون لە نێوان خۆیان و کۆمەڵگادا ساز بکەن و کۆمەڵگا ملکەجی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بکەن و ئەدەبیاتێک لە سەر کۆمەڵگا زاڵ بکەن کە لە ڕاستای دەسەڵاتی ئەواندا بێت و سەروەری ئەوانی تێدا گارانتی کرابێت.
  • دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
    کەوایە بەپێی وتەی بەرپرسانی ڕێژیم، خامنەیی ڕاستەوخۆ لە هەڵبژاردنی هەموو وەزیرەکانی رووحانیدا دەستی هەیە، ڕەنگە لێرەدا بگوترێ: "بۆخۆت بەخێر بێیتەوە، ئاگات لە کوێیە؟"
  • هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان
    لە دوای ٥٧ و خۆسەپاندنی رێژیمی ئیسلامی بەسەر گشتایەتیی جوغرافیای ئێراندا، کوردستان بوو بە مەکۆی گشت لایەنە پەراوێزخراوەکان، ئەو رۆژانە زۆر لایەن بوون کە لە نیشتمانی کوردەکاندا داڵدە درابوون، حیزبە کوردییەکان بە سینگ ئاوەڵاییەوە وەریانگرتن.
  • سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا
    پەرەئەستاندنی دێموکراسی و پتەوبوونی پەیوەندیی لە نێوان ئەمریکا، وڵاتانی ئەورووپی، ژاپۆن، کورەی باشوور و ئوسترالیا "بەراییەکی ئاشتی" (zone of peace) لێ کەوتووەتەوە. دێموکراسی هەروەها ڕای گشتی کردووەتە فاکتەری سنووردارکەر، هەڵبەت نەک ڕێگر، لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕکردنی وڵاتانی دێموکراتیکدا.
  • زیندانیی سیاسی بوونی نییە زیندانیی سیاسی بوونی نییە
    لە وڵاتێکی ژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و فاشیستیدا، شتێک بە ناوی زیندانیی سیاسی ناتوانێ مانایەکی هەبێ و ئاماژەیەک بۆ شتێکی راستەقینە نابێ. لە راستیدا چەمکی زیندانیی سیاسی دەتوانێ چەمکێکی چەواشەکارانە و بەلاڕێدابەرانە بێ.
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.