• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٠ی ئوکتۆبەری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٨ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

بزاڤە کۆمەڵایەتییەکان و بەستێنی نالەباری ئێران

زایینی: ٢٢-٠٨-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٥/٣١ - ٢١:٠٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
بزاڤە کۆمەڵایەتییەکان و بەستێنی نالەباری ئێران
جەماڵ فەتحی

بزاڤە کۆمەڵایەتییەکان کە پاش شۆڕشی پیشەیی لە ساڵەکانی ١٩٦٠ زایینی بەملاوە سەریان هەڵداوە و بەرەو بوارە سیاسی و فەرهەنگییەکانیش شۆڕ بوونەتەوە، بەپێی ئەو پێناسە نوێیانە کە بۆ ئەم بزاڤانە کراوە، بزاڤی ژنان، ماڤی مرۆڤ و ژینگەپارێزی لە خۆ دەگرن، چونکە بە دەربڕینی باوەڕ و بۆچوون و کاریگەرییان لە سەر مرۆڤ، سروشت و ژیانی کۆمەڵایەتی دەبنە هۆی گەشە سەندنی شوناسییەکی گشتگیر و بەربڵاو. گەشەی ئەم بوارە، کولتوورێکی لێکچوو لە بنەمای ڕاگەیندراوەکان و کولتووری کۆمەڵگا پێک دێنێت، کە شوناسە تاکەکەسی و چینایەتییەکان تووشی قەیران دەکات.

بە هۆی خێرایی گواستنەوەی زانیارییەکان و گەشە کردنی ڕاگەیاندن، ئەم بزاڤانە سەرانسەری کۆمەڵگاکانی تەنیوە و مزگێنی نموونەیەکی نوێی لە چالاکی، بەشداری کردن و ململانێی لایەنە کۆمەڵایەتییەکان لە چوارچێوەی ژیانی سیاسیی بە کۆمەڵگا جۆراوجۆرەکان دەدات. هەر بەم بۆنەوە هەواڵەکان بە خێراییەکی سەرسووڕهێنەر بە دەستی تاکی کۆمەڵگا دەگات و وا دەکات هەر تاکێک ببێتە کاراکتەر و توێژەرێکی سیاسیی سەربەخۆ، کە بتوانێت لە ڕێگای تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەورێکی بەرچاو لە دۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتیی بگێڕێت. ئەگەر دەسەڵاتە تاکڕەوەکان لە هەموو کەرەستەیەکی پێشکەوتوو بۆ بەردەوامی هێز و هەیبەتی خۆیان کەڵک وەر دەگرن، هەر ئەو کەرەستانە لە فورمێکی مەدەنییانە لە بەر دەست چینی ناوەڕاستی کۆمەڵگاش دایە، تەنیا گارانتی مانەوەی ئەوان لە سەر دەسەڵات کەرەستەی چەک و هێزی نیزامییە کە هەمیشە لە بەرانبەر پتانسیل و هێزی شاراوەی خەڵک بە چۆک داهاتووە.

لە وڵاتانەی پێشکەوتوو بۆ ئەوەی دەسەڵاتەکەیان بە پشتیوانی هێزی کۆمەڵگا گارانتی بکەن، هەموو ئەو مافانەی کە لە بزاڤە کۆمەڵایەتییە کۆمەڵگا دواکەوتووەکان ویست و پرسی سەرەکین، لە چوارچێوەی یاسا و دەستووری بنەڕەتی خۆیان دەیگونجێنن و پێش بە قەیرانی کردنی دۆخی سیاسی و هەر ئەگەرێکی نەخوازراو دەگرن، بەڵام لە هەمبەردا وڵاتانی بندەستی دیکتاتۆرەکان ئەو تێچووەی کە دەبێت لە ڕێگای ئاوەدانی و خزمەتگوزاری کۆمەڵگا بەکار بهێنرێت؛ لە ڕێگای نیزامییەوە بە کار دەچێت کە جگە لە دواکەوتووی و نالەبارتر کردنی بوارە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵگا هیچ دەسکەوتێکی نییە.

یەکێک لە ڕەهەندەکانی بزاڤی کۆمەڵایەتیی کە هەم لە بزاڤی ژنان و هەم لە بزاڤی ژینگەش گشتگیرترە و خەباتەکەی هەموو کۆمەڵگا دەگرێتەوە، بزاڤی مافی مرۆڤە کە هەموو چینەکانی کۆمەڵگا بە ژن و پیاو و تەنانەت ژینگەش دەگرێتەوە. خەبات لە چوارچێوەی مافی مرۆڤ خەباتێکە کە ڕەگەز ناناسێت و هەر دوو ڕەگەزی ژن و پیاو لە بازنەی خۆی دەبینێت. لە ڕوانگەی ژینگەوە بەو لێکدانەوە دەکرێت لە چوارچێوەی مافی مرۆڤ بێت کە ژیانی هەر تاکێکی کۆمەڵگا بە ژینگەیەکی خاوێن و تێکنەدراوەوە، بەستراوە. کە وایە ئەگەر بزاڤەکانی مافی مرۆڤ لە کۆمەڵگا بتوانێت ویستەکانی خۆی لە چوارچێوەی یاسای بنەڕەتی دەسەڵات و دەوڵەت بگونجێنێت، مافی ژنان و ژینگەش دەستەبەر کراوە.

یەکێک لەو وڵاتانە کە بە هۆی زاڵبوونی دەسەڵاتێکی تاکڕەو و یەک ڕەهەند، ڕێگای نادرێت فەرهەنگێکی گشتگیر کە فەرهەنگە تاکەکان لە خۆیدا بتوێنێتەوە، گەشە بکات و ئەگەریش جاروبار لە چوارچێوەی ناڕەزایەتییەک ئەو پرسانە بخرێنە لە کۆمەڵگا بێتە بەر باس خێرا لە لایەن سیستمی دەسەڵاتەوە بە شێوازگەلێکی جیاواز سەرکوت دەکرێت، یان هەوڵ دەدەن ناڕەزایەتییەکان هێندە پەرە نەستێنێ هەتا ببنە بزاڤێکی گشتگیر و هەمە لایەنە، یان ئەوەی لە چوارچێوەیەکی بەرتەسک دەیانهێڵنەوە کە مەترسی وەها بۆ سەر ئەوان دروست نەکەن؛ بەڵام هێندێ جار بە هۆکاری جیاواز ئەو چالاکییانە پەرە دەستێنن و سەرەنجی کۆمەڵگا بەرەو لای خۆیان ڕادەکێشن، لەم حاڵەتدا دەسەڵات ناوەند بە پیلانی سونەتییەکانی خۆی وەکوو (نۆکەری بێگانە، شەڕ لەگەڵ خودا، جیاوازیخواز) دکۆمێنتێک بۆ مەحکووم کردنی ئەم ڕەوتانە دەگرێت، بەسەرهاتی هەموو چالاکییە نەرم و بزاڤە کۆمەڵایەتییەکان لە ئێران و وڵاتانی لەم چەشنەدا بەمجۆرە کۆتایی پێ دێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٠ لەم ژمارەیەدا:

ــ هەموو ڕێگاکان دەچنەوە کوردستان
ــ سەهۆڵبەردان لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا
ــ دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
ــ زیندانیی سیاسی بوونی نییە
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    کۆمەڵیک ڕووداوی ناخۆش و تاڵ وەک شەڕە جیهانییه‌کان، شەڕی ناوخۆی ئێران، سیڵاوی مەهاباد، کوشتاری خەڵکی ئه‌م شاره و قات و قڕی له ماوەی ژیانی مەلا مارفدا که له سەر هەژاری و نەداری خەڵک شوێندانەر بوو له شێعرکانی ڕەنگدانه‌وەی جیددیان هه‌یه، شاعیری نوکته باز له سەردەمی دیکتاتۆرییه‌تدا زۆر جار به زمانی ته‌نز لۆمه له‌م بارودۆخه دەگرێ.
  • کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن
    خرۆشانی جەماوەریی ڕۆژهەڵات و پەیامەکانی لە دوای ئەنجامە ئەرێنییەکەی ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی باشوور، مژاری چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنی تیشکە لەگەڵ کەریم پەرویزی، ئەندامی دەفتەری سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ خوێندنەوەی ڕادەکێشین.
  • بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور
    چوار فاکتۆری سەرچاوە گرتنی ئەم سەربەخۆییە لە ئیرادەی گشتی، دادپەروەری وەک بناغەی ئەو حکوومەتە، دێموکراسی و هەبوونی هێزی پێشمەرگە بۆ دابین کردنی ئاسایش و ئاسوودەیی هاووڵاتیان لەو فاکتۆرانەن کە لە بەرژەوەندیی حکوومەتی سەربەخۆی باشووری کوردستان دا دەبن.
  • باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد
    ئێمە دەبێ سەرەتا لە هەناوی کۆمەڵگەی خۆماندا حزوورمان هەبێت و ئاگاداری هەموو گرفت و خەسڵەتەکانۆ کۆمەڵگەی خۆمان بین و بتوانین جیاوازییە هەرێمی و ناوچەییەکان بناسین، هەتا بتوانین بەرنامە و پرۆژەکانمان لەسەر بنەمای واقیعی کۆمەڵگەکەمان بێت.
  • چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران
    سەرئەنجام دوای پڕۆسەی قانوونی، ماری و مێردەکەی پێکەوە لە ئافریقاڕا کچێک و کۆڕێکیان وەک منداڵی خۆیان وەرگرت. ئێستا ئەوان ١٤ ساڵ و ١٢ ساڵ تەمەنیانە و وەک هەر منداڵێکی دیکە دەچنە قوتابخانە و ژیانێکی باشیان هەیە.
  • خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
    دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.
  • ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا
    زۆربەی بزاڤە ڕزگاریخوازەکانی دنیا لە حاڵەتێکدا سەریان هەڵداوە، کە دیکتاتۆرەکان ویستوویانە لە ڕێگای ئامرازەکانی هێز و دەسەڵاتەوە ڕێککەوتنێکی مڵکەجبوون لە نێوان خۆیان و کۆمەڵگادا ساز بکەن و کۆمەڵگا ملکەجی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بکەن و ئەدەبیاتێک لە سەر کۆمەڵگا زاڵ بکەن کە لە ڕاستای دەسەڵاتی ئەواندا بێت و سەروەری ئەوانی تێدا گارانتی کرابێت.
  • دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
    کەوایە بەپێی وتەی بەرپرسانی ڕێژیم، خامنەیی ڕاستەوخۆ لە هەڵبژاردنی هەموو وەزیرەکانی رووحانیدا دەستی هەیە، ڕەنگە لێرەدا بگوترێ: "بۆخۆت بەخێر بێیتەوە، ئاگات لە کوێیە؟"
  • هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان
    لە دوای ٥٧ و خۆسەپاندنی رێژیمی ئیسلامی بەسەر گشتایەتیی جوغرافیای ئێراندا، کوردستان بوو بە مەکۆی گشت لایەنە پەراوێزخراوەکان، ئەو رۆژانە زۆر لایەن بوون کە لە نیشتمانی کوردەکاندا داڵدە درابوون، حیزبە کوردییەکان بە سینگ ئاوەڵاییەوە وەریانگرتن.
  • سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا
    پەرەئەستاندنی دێموکراسی و پتەوبوونی پەیوەندیی لە نێوان ئەمریکا، وڵاتانی ئەورووپی، ژاپۆن، کورەی باشوور و ئوسترالیا "بەراییەکی ئاشتی" (zone of peace) لێ کەوتووەتەوە. دێموکراسی هەروەها ڕای گشتی کردووەتە فاکتەری سنووردارکەر، هەڵبەت نەک ڕێگر، لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕکردنی وڵاتانی دێموکراتیکدا.
  • زیندانیی سیاسی بوونی نییە زیندانیی سیاسی بوونی نییە
    لە وڵاتێکی ژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و فاشیستیدا، شتێک بە ناوی زیندانیی سیاسی ناتوانێ مانایەکی هەبێ و ئاماژەیەک بۆ شتێکی راستەقینە نابێ. لە راستیدا چەمکی زیندانیی سیاسی دەتوانێ چەمکێکی چەواشەکارانە و بەلاڕێدابەرانە بێ.
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.