• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٠ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠١ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

بزاڤە کۆمەڵایەتییەکان و بەستێنی نالەباری ئێران

زایینی: ٢٢-٠٨-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٥/٣١ - ٢١:٠٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
بزاڤە کۆمەڵایەتییەکان و بەستێنی نالەباری ئێران
جەماڵ فەتحی

بزاڤە کۆمەڵایەتییەکان کە پاش شۆڕشی پیشەیی لە ساڵەکانی ١٩٦٠ زایینی بەملاوە سەریان هەڵداوە و بەرەو بوارە سیاسی و فەرهەنگییەکانیش شۆڕ بوونەتەوە، بەپێی ئەو پێناسە نوێیانە کە بۆ ئەم بزاڤانە کراوە، بزاڤی ژنان، ماڤی مرۆڤ و ژینگەپارێزی لە خۆ دەگرن، چونکە بە دەربڕینی باوەڕ و بۆچوون و کاریگەرییان لە سەر مرۆڤ، سروشت و ژیانی کۆمەڵایەتی دەبنە هۆی گەشە سەندنی شوناسییەکی گشتگیر و بەربڵاو. گەشەی ئەم بوارە، کولتوورێکی لێکچوو لە بنەمای ڕاگەیندراوەکان و کولتووری کۆمەڵگا پێک دێنێت، کە شوناسە تاکەکەسی و چینایەتییەکان تووشی قەیران دەکات.

بە هۆی خێرایی گواستنەوەی زانیارییەکان و گەشە کردنی ڕاگەیاندن، ئەم بزاڤانە سەرانسەری کۆمەڵگاکانی تەنیوە و مزگێنی نموونەیەکی نوێی لە چالاکی، بەشداری کردن و ململانێی لایەنە کۆمەڵایەتییەکان لە چوارچێوەی ژیانی سیاسیی بە کۆمەڵگا جۆراوجۆرەکان دەدات. هەر بەم بۆنەوە هەواڵەکان بە خێراییەکی سەرسووڕهێنەر بە دەستی تاکی کۆمەڵگا دەگات و وا دەکات هەر تاکێک ببێتە کاراکتەر و توێژەرێکی سیاسیی سەربەخۆ، کە بتوانێت لە ڕێگای تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەورێکی بەرچاو لە دۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتیی بگێڕێت. ئەگەر دەسەڵاتە تاکڕەوەکان لە هەموو کەرەستەیەکی پێشکەوتوو بۆ بەردەوامی هێز و هەیبەتی خۆیان کەڵک وەر دەگرن، هەر ئەو کەرەستانە لە فورمێکی مەدەنییانە لە بەر دەست چینی ناوەڕاستی کۆمەڵگاش دایە، تەنیا گارانتی مانەوەی ئەوان لە سەر دەسەڵات کەرەستەی چەک و هێزی نیزامییە کە هەمیشە لە بەرانبەر پتانسیل و هێزی شاراوەی خەڵک بە چۆک داهاتووە.

لە وڵاتانەی پێشکەوتوو بۆ ئەوەی دەسەڵاتەکەیان بە پشتیوانی هێزی کۆمەڵگا گارانتی بکەن، هەموو ئەو مافانەی کە لە بزاڤە کۆمەڵایەتییە کۆمەڵگا دواکەوتووەکان ویست و پرسی سەرەکین، لە چوارچێوەی یاسا و دەستووری بنەڕەتی خۆیان دەیگونجێنن و پێش بە قەیرانی کردنی دۆخی سیاسی و هەر ئەگەرێکی نەخوازراو دەگرن، بەڵام لە هەمبەردا وڵاتانی بندەستی دیکتاتۆرەکان ئەو تێچووەی کە دەبێت لە ڕێگای ئاوەدانی و خزمەتگوزاری کۆمەڵگا بەکار بهێنرێت؛ لە ڕێگای نیزامییەوە بە کار دەچێت کە جگە لە دواکەوتووی و نالەبارتر کردنی بوارە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵگا هیچ دەسکەوتێکی نییە.

یەکێک لە ڕەهەندەکانی بزاڤی کۆمەڵایەتیی کە هەم لە بزاڤی ژنان و هەم لە بزاڤی ژینگەش گشتگیرترە و خەباتەکەی هەموو کۆمەڵگا دەگرێتەوە، بزاڤی مافی مرۆڤە کە هەموو چینەکانی کۆمەڵگا بە ژن و پیاو و تەنانەت ژینگەش دەگرێتەوە. خەبات لە چوارچێوەی مافی مرۆڤ خەباتێکە کە ڕەگەز ناناسێت و هەر دوو ڕەگەزی ژن و پیاو لە بازنەی خۆی دەبینێت. لە ڕوانگەی ژینگەوە بەو لێکدانەوە دەکرێت لە چوارچێوەی مافی مرۆڤ بێت کە ژیانی هەر تاکێکی کۆمەڵگا بە ژینگەیەکی خاوێن و تێکنەدراوەوە، بەستراوە. کە وایە ئەگەر بزاڤەکانی مافی مرۆڤ لە کۆمەڵگا بتوانێت ویستەکانی خۆی لە چوارچێوەی یاسای بنەڕەتی دەسەڵات و دەوڵەت بگونجێنێت، مافی ژنان و ژینگەش دەستەبەر کراوە.

یەکێک لەو وڵاتانە کە بە هۆی زاڵبوونی دەسەڵاتێکی تاکڕەو و یەک ڕەهەند، ڕێگای نادرێت فەرهەنگێکی گشتگیر کە فەرهەنگە تاکەکان لە خۆیدا بتوێنێتەوە، گەشە بکات و ئەگەریش جاروبار لە چوارچێوەی ناڕەزایەتییەک ئەو پرسانە بخرێنە لە کۆمەڵگا بێتە بەر باس خێرا لە لایەن سیستمی دەسەڵاتەوە بە شێوازگەلێکی جیاواز سەرکوت دەکرێت، یان هەوڵ دەدەن ناڕەزایەتییەکان هێندە پەرە نەستێنێ هەتا ببنە بزاڤێکی گشتگیر و هەمە لایەنە، یان ئەوەی لە چوارچێوەیەکی بەرتەسک دەیانهێڵنەوە کە مەترسی وەها بۆ سەر ئەوان دروست نەکەن؛ بەڵام هێندێ جار بە هۆکاری جیاواز ئەو چالاکییانە پەرە دەستێنن و سەرەنجی کۆمەڵگا بەرەو لای خۆیان ڕادەکێشن، لەم حاڵەتدا دەسەڵات ناوەند بە پیلانی سونەتییەکانی خۆی وەکوو (نۆکەری بێگانە، شەڕ لەگەڵ خودا، جیاوازیخواز) دکۆمێنتێک بۆ مەحکووم کردنی ئەم ڕەوتانە دەگرێت، بەسەرهاتی هەموو چالاکییە نەرم و بزاڤە کۆمەڵایەتییەکان لە ئێران و وڵاتانی لەم چەشنەدا بەمجۆرە کۆتایی پێ دێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.