• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٠ی ئوکتۆبەری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٨ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

كۆڵبەری لە نێوان كێشە و پیشەدا

زایینی: ٢٢-٠٨-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٥/٣١ - ٢١:١٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
كۆڵبەری لە نێوان كێشە و پیشەدا
عەبدوڵڵا ڕەسووڵی

ئەمڕۆ كۆڵبەری لە خۆرهەڵاتی كوردستان بووەتە دیاردەیەكی تایبەت و نموونەی لە هیچ شوێنێكی دیكەی ئەم جیهانەدا نابیندرێتەوە. ئەمەش تەنیا ئەوەمان پێدەڵێت كە بەس لەم ساتە مێژووییەدا لەم چەشنە کارانە هەیە، بەڵكوو چەندەش بمانەوێت مێژوو شەنوكەو بكەین ناتوانین نموونەیەكی مێژوویی لەو چەشنە ببینینەوە. بەهۆی ئەوەیکە كۆڵبەری دیاردەیەكی تایبەتە لە شوێنێكی جوگرافیایی و حاڵەتێكی بێوێنەیە و لە نێوان كێشەی كۆمەڵایەتی و ئابووری و پیشە و كاردا بووەتە بەرداشی نێوان دوو ئاش.

لەلایەكەوە حكوومەتی ئێران و لایەنە بەرپرسەكان هەوڵ دەدەن بە شێوازی جۆراوجۆر ئەم دیاردە كە كێشەیەكی كۆمەڵایەتی و ئابوورییە لە پێستی ڕاستەقینەی خۆی دەربێنن و بە شێوازی یاسایی و مۆڵەتدار و گرتنەبەری هەزاران ڕێوشوێنی دیكە كێشەی كۆڵبەری وەك پیشەیەك پیشان بدەن. لەم ڕوانگەوە كۆڵبەری دەبێتە پیشەیەك وەكوو هەزاران پیشەی دیكە لە نێو كۆمەڵگادا و بەم شێوە هۆكارەكان و ناوەڕۆكەكەی بەتەواوی دەستكاری دەكرێت و مانای ڕاستەقینەی خۆی لەدەست دەدات.

ئەمەش لەوێدا بەدەر دەكەوێت كە حكوومەت كارتی كۆڵبەری بە كۆڵبەران دەدات و ڕێگایان پێدەدات ئەو كارە بكەن.

هەڵبەت لێرەدا پێویستە دژیەكییەك كە لە نێو ئەم كارەدا بوونی هەیە ڕوون بكەینەوە؛ ئەم دژیەكییەش لەوێدا بەدەر دەكەوێت کە ئەگەر كۆڵبەری پیشەیە بۆچی لە ڕێگای یاسایی و سنووری یاساییەوە ئەنجام نادرێت و پێویستە كۆڵبەران ڕێگای نایاسایی بگرنە بەر بۆ گواستنەوەی كەلوپەلەكانیان؟ ئایا كاتێك پیشەیەك لە وڵاتێك ڕێگای پێدەدرێ کە بوونی هەبێت بۆ نابێ سوود لە ڕێگا ڕەسمییەكان وەربگرێت؟

لە ڕاستیدا خوێندنەوەی دیاردەی كۆڵبەری لە خۆرهەڵاتی كوردستان ناكرێت وەكوو پیشەیەكی ئابووری و بازرگانی سەیر بكرێت. لەبەرئەوەیکە جەوهەری ڕاستەقینەی ئەم دیاردە لەوێدا بەدەر دەكەوێت كە ئەم دیاردە خۆی دەرئەنجامی كێشەگەلێكی دیكەیە و دیسان خۆی بووەتەوە بە كێشەیەكی گەورەتر، بەو مانایە كە بەهۆی قەیرانی ئابووری لە ئێران و بەرزبوونەوەی ڕێژەی بێكاری و هەروەها دواخستنی ئاستی ئابووریی كوردستان لە ئاست ناوچەكانی دیكە و پێداویستی سروشتی دانیشتوان بۆ دابینكردنی بژیوی ژیانیان و بوونی گواستنەوەی کەلوپەلگەلێك كە بەپێی یاسا قاچاغ و پێویستی خەڵكن، تێكڕا بوونەتە هۆی ئەوەیكە كێشەی كۆڵبەری لە كوردستان سەرهەڵبدات.

خودی كۆڵبەریش وەكوو دیاردەیەكی كۆمەڵایەتی و ئابووری بووەتە هۆی ئەوەی دیسان كێشەی دیكەی كۆمەڵایەتی دروست ببێت. بەو مانایە كە كاتێك حكوومەت ڕێگا نادات و ڕێگا لە كۆڵبەران دەگرێت و تەقەیان لێ دەكات و دەیانكوژێت یا خود زیانی مادییان پێ دەگەینێت. ئەوە ئاستی كێشە كۆمەڵایەتییەكانی دیكەش بەرز دەکاتەوە و لەڕاستیدا حاڵەتێك لە كۆمەڵگا دروست دەکات كە هەموو كێشەكان پەیوەندییەكی هاوبەندی و ئۆرگانیكیان پێكەوە پەیدا كردووە.

لێرەدا پێویستە ئەوەش بزانین كە حكوومەت بە هەوڵدانی بۆ بە پیشەناساندنی كۆڵبەری و ڕەتكردنەوەی وەك كێشەیەك هەوڵ دەدات ئەم كێشە كۆمەڵایەتییە بە مانایەك چارەسەر و لە ئاستی سیاسیش كەڵكی لێ وەربگرێت. مانای كەڵك وەرگرتنی ئاستی سیاسی بەو مانایە كە بە یاسایی كردنی كۆڵبەری دەبێـتە هۆی كەمكردنەوەی ئاستی بێكاری لە ناوچەكە؛ بۆیە حكوومەت ئەمە وەكوو خزمەتكردن لە ئاست خەڵك بەكار دێنێت.

بەڵام لە ئەنجامدا و لەو دەركەوتانەی كە لە كۆڵبەری دەیبینین ئەوا تا ئێستا كۆڵبەری بە شێوەی كێشەی كۆمەڵایەتی و ئابووری گەشە دەكات و لە ڕاستیدا هیچ هەوڵێك و لە ژێر هیچ چەترێكدا نەیتوانیوە ئەو دیاردەیە بگۆڕێت. بۆیە پێویستە لێرەوە بڵێین كۆڵبەری كێشەیەكی كۆمەڵایەتی و ئابوورییە و بە هیچ پێوەرێكی ئابووریش لە هەژماركردنی بەرهەمهێنانی نیشتمانیدا لە قەڵەم نادرێت. بۆیە كێشەیە و لەبەر ئەوەش حكوومەت ناتوانێت بە شێوەیەكی ڕێسادار كێشەكە چارەسەر بكات و لە ئاستی دۆش داماوە. پێویستە بڵێن چارەسەركردنی ئەم كێشە پەیوەندی بە چارەسەركردنی كێشەی سەرەكی پێكهاتەی سیاسی ئێرانەوە هەیە و هەتا بوونی ئەم پێكهاتە سیاسییە، كێشەی كۆڵبەریش لە كوردستان چارەسەر ناكرێت.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٠ لەم ژمارەیەدا:

ــ هەموو ڕێگاکان دەچنەوە کوردستان
ــ سەهۆڵبەردان لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا
ــ دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
ــ زیندانیی سیاسی بوونی نییە
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    کۆمەڵیک ڕووداوی ناخۆش و تاڵ وەک شەڕە جیهانییه‌کان، شەڕی ناوخۆی ئێران، سیڵاوی مەهاباد، کوشتاری خەڵکی ئه‌م شاره و قات و قڕی له ماوەی ژیانی مەلا مارفدا که له سەر هەژاری و نەداری خەڵک شوێندانەر بوو له شێعرکانی ڕەنگدانه‌وەی جیددیان هه‌یه، شاعیری نوکته باز له سەردەمی دیکتاتۆرییه‌تدا زۆر جار به زمانی ته‌نز لۆمه له‌م بارودۆخه دەگرێ.
  • کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن
    خرۆشانی جەماوەریی ڕۆژهەڵات و پەیامەکانی لە دوای ئەنجامە ئەرێنییەکەی ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی باشوور، مژاری چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنی تیشکە لەگەڵ کەریم پەرویزی، ئەندامی دەفتەری سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ خوێندنەوەی ڕادەکێشین.
  • بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور
    چوار فاکتۆری سەرچاوە گرتنی ئەم سەربەخۆییە لە ئیرادەی گشتی، دادپەروەری وەک بناغەی ئەو حکوومەتە، دێموکراسی و هەبوونی هێزی پێشمەرگە بۆ دابین کردنی ئاسایش و ئاسوودەیی هاووڵاتیان لەو فاکتۆرانەن کە لە بەرژەوەندیی حکوومەتی سەربەخۆی باشووری کوردستان دا دەبن.
  • باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد
    ئێمە دەبێ سەرەتا لە هەناوی کۆمەڵگەی خۆماندا حزوورمان هەبێت و ئاگاداری هەموو گرفت و خەسڵەتەکانۆ کۆمەڵگەی خۆمان بین و بتوانین جیاوازییە هەرێمی و ناوچەییەکان بناسین، هەتا بتوانین بەرنامە و پرۆژەکانمان لەسەر بنەمای واقیعی کۆمەڵگەکەمان بێت.
  • چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران
    سەرئەنجام دوای پڕۆسەی قانوونی، ماری و مێردەکەی پێکەوە لە ئافریقاڕا کچێک و کۆڕێکیان وەک منداڵی خۆیان وەرگرت. ئێستا ئەوان ١٤ ساڵ و ١٢ ساڵ تەمەنیانە و وەک هەر منداڵێکی دیکە دەچنە قوتابخانە و ژیانێکی باشیان هەیە.
  • خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
    دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.
  • ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا
    زۆربەی بزاڤە ڕزگاریخوازەکانی دنیا لە حاڵەتێکدا سەریان هەڵداوە، کە دیکتاتۆرەکان ویستوویانە لە ڕێگای ئامرازەکانی هێز و دەسەڵاتەوە ڕێککەوتنێکی مڵکەجبوون لە نێوان خۆیان و کۆمەڵگادا ساز بکەن و کۆمەڵگا ملکەجی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بکەن و ئەدەبیاتێک لە سەر کۆمەڵگا زاڵ بکەن کە لە ڕاستای دەسەڵاتی ئەواندا بێت و سەروەری ئەوانی تێدا گارانتی کرابێت.
  • دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
    کەوایە بەپێی وتەی بەرپرسانی ڕێژیم، خامنەیی ڕاستەوخۆ لە هەڵبژاردنی هەموو وەزیرەکانی رووحانیدا دەستی هەیە، ڕەنگە لێرەدا بگوترێ: "بۆخۆت بەخێر بێیتەوە، ئاگات لە کوێیە؟"
  • هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان
    لە دوای ٥٧ و خۆسەپاندنی رێژیمی ئیسلامی بەسەر گشتایەتیی جوغرافیای ئێراندا، کوردستان بوو بە مەکۆی گشت لایەنە پەراوێزخراوەکان، ئەو رۆژانە زۆر لایەن بوون کە لە نیشتمانی کوردەکاندا داڵدە درابوون، حیزبە کوردییەکان بە سینگ ئاوەڵاییەوە وەریانگرتن.
  • سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا
    پەرەئەستاندنی دێموکراسی و پتەوبوونی پەیوەندیی لە نێوان ئەمریکا، وڵاتانی ئەورووپی، ژاپۆن، کورەی باشوور و ئوسترالیا "بەراییەکی ئاشتی" (zone of peace) لێ کەوتووەتەوە. دێموکراسی هەروەها ڕای گشتی کردووەتە فاکتەری سنووردارکەر، هەڵبەت نەک ڕێگر، لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕکردنی وڵاتانی دێموکراتیکدا.
  • زیندانیی سیاسی بوونی نییە زیندانیی سیاسی بوونی نییە
    لە وڵاتێکی ژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و فاشیستیدا، شتێک بە ناوی زیندانیی سیاسی ناتوانێ مانایەکی هەبێ و ئاماژەیەک بۆ شتێکی راستەقینە نابێ. لە راستیدا چەمکی زیندانیی سیاسی دەتوانێ چەمکێکی چەواشەکارانە و بەلاڕێدابەرانە بێ.
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.