• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٥ی نوامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٠٤ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

گەورەترین لەمپەری سەر ڕێگای ئێران بۆ سازکردنی هیلالی شیعی و پەرەدان بە تووندرەویەکان بوونی هێزی سەربازی ئامریکایە

زایینی: ٠٦-٠٩-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٦/١٥ - ٢١:١٦ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
گەورەترین لەمپەری سەر ڕێگای ئێران بۆ سازکردنی هیلالی شیعی و پەرەدان بە تووندرەویەکان بوونی هێزی سەربازی ئامریکایە
ن: موختار نەقشبەندی

و: سابیر فەتاحی

لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە و دوای بەهێزتربوونی شیعەکان لە عێراق، باس و خواستی هیلالی شیعە بەشێوەیەکی بەرچاو رووی لە زیاد بوون کرد بەتایبەت لە چەند ساڵی ڕابردوودا و لەگەڵ چوونە سەری بەشداری نیزامی ئێران له سوریە و لوبنان و عێراق و زیاد بوونی شەڕە نێوخۆییەکانی یەمەن، میدیاکان و کارناسان بە بەردەوامی لێکدانەوەیان بۆ رەهەندە جیاوازەکانی ئەم پرسە کردووە، لەم وتارەدا هەوڵ دراوه زیاتر لایەنی نیزامی و پێویستی بەشداری و تەنانەت چوونە سەری ئاستی نیزامی ئامریکا بۆ پێشگرتن لە هاتنە ئارای شەڕ لە خۆرهەڵاتی ناڤین لە نێوان دەسەڵاتدارە سوننە مەزهەبەکان، ئێران و هاوپەیمانەکان لە هیلالی شیعیدا لێکدانەوەی بۆ بکرێت.

هێزی نیزامی بە هەموو لایەنەکانییەوە لە چۆنیەتی و تێکنۆلۆژییەوە بگرە تاکوو چەندایەتی، رۆڵی راستەوخۆ و یەکلاکەرەوەی لەسەر پرسە سیاسییەکان هەیە و لە ئەساسیشدا سیاسەتە درێژماوەکان بە خوێندنەوە لە هێزی نیزامی بە ئەنجام دەگەن. لە قەیرانەکانی خۆرهەڵاتی ناوەراست‌دا کە بەهۆی پرۆژەکانی هیلالی شیعەی ئێران بە یەکێک لە خوێناویترین و درێژماوەترین قەیران و ژینۆسایدەکان لە دوای شەڕی دووهەمی جیهانی بە ئەژمار دێت باسی هێزی نیزامی و هاوکێشە نیزامیەکانن کە هاوکێشە سیاسی و ستراتێژییەکانی وڵاتان لەم قەیرانانەدا دەستنیشان دەکەن نە پرسەکانی مافی مرۆڤ و مرۆڤی! بە هۆی لەسەرەخۆبوونی ئۆباما لە هەنگاوە کردەکییەکانیدا وڵاتی روسیە، بوونی سەربازی خۆی لە وڵاتی سوریە سەپاند و هەر ئەم پرسەش بوو کە ئامریکای لە روبەروبوونەوەی راستەوخۆ لەگەڵ روسیە لە کردەوەدا گەیاندە شوێنێک کە لە ئێستادا پاش سیاسەتی لەسەر کار وەلانانی بەشار ئەسەد نییە و تەنانەت سیاسەتوانان و بەرپرسانی ئامریکایی رایانگەیاندووە کە ئامریکا سیاسەتی پەروەردەو پۆشتە کردنی چەکدارەکانی ئۆپۆزیسیۆنی راگرتوە بەڵام، ئەوە بە مانای دانی سوریە بە روسیەو ئێران نییە و تەنانەت وەک شکستی ئامریکاش لەم پێوەندیەدا بە ئەژمار نایەت چونکە تا هاتنە ئارای شەڕی نێوخۆیی سوریە تەواویەتی ئەم وڵاتانە وەک هاوپەیمانییەتی روسیە و ئێران بە ئەژمار دەهاتن بەڵام لەئێستادا تەنیا بەشێکی لە ژێر دەسەڵاتی بەشارئەسەددایە وهیچ کات سوریە دۆخی پێش شەڕی ناوخۆیی ئەزمون ناکاتەوە بەڵام، کۆماری ئیسلامی کە بەردی بناغەی سیاسەتی دەرەکی لەسەرهەناردەکردنی شۆرش داڕشتووە نە بە پشکی کەم لە سوریە ئۆغرە دەگرێت و نە ئاشتی و ئارامی لەو ناوچەیەدا بە قازانجی خۆی دەزانێت چونکە هاتنە ئارای ئاشتی بەردەوام، بە بێ هاتنە ئارای ڕێککەوتنێک لە هەمبەر دەستێوەردانەکانی ئێران و بەشارئەسەد لەسەر لوبنان و بەرتەسک کردنەوەی چالاکییەکانی حیزبوڵای لوبنان ئیمکانی نییە و هەر جۆرە ڕێککەوتنێک بە مانای شکستی پڕۆژەی هیلالی شیعە و بەرتەسک بوونەوەی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی پێناسەی بۆ دەکرێت. بۆ تاوتوێی زیاتری ئەم بابەتە ئاماژەیەک دەکەین بە دوو پرس: یەکێکیان بۆچی ئێران، لەسەر دامەزراندنی هیلالی شیعە سورە و دووهەمیان بۆچی ئامریکا دژایەتی ئەم هیلالە دەکات؟ هەرچەند ئەم دوو پرسە هەر کامەیان باسێکی بەربڵاو و قووڵە و پێویستە بە شێوەی جیاواز لە بابەتی دیکەدا لێکدانەوەی بۆ بکریت بەڵام بە کورتی هێمایان بۆدەکەین.

بۆچی هیلالی شیعی بۆ ئێران گرینگە:

جیا لە پرسە ئایینی و مەزهەبییەکان کە رێبەرانی رێژیم خۆیان بە نوێنەری خودا بۆ هاتنە ئارای دەسەڵاتی ئایینی لە ئاستی دونیادا دەزانن و هەر بەم هۆیەشەوە لە جیاتی قازانجی نیشتمانی خەڵکی ئێران، رێگای گەیشتن بە خولیای وەدەست‌خستنی دەسەڵاتی جیهانیان گرتۆتەبەر، پرسی گرینگ بۆ رێبەرانی رێژیم ئەوەیە کە لە ئەگەری هاتنە ئارای ئاشتی لە عێراق و سوریە و یەمەن و دامەزراندنی دەسەڵاتە نیشتمانییەکان لە جێگای توندڕەوییە ئایینیەکان لەم وڵاتانەدا، کۆماری ئیسلامی دەکەوێتە سەرەولێژی رووخان چونکە، هەم لە رووی ئابوورییەوە ناتوانێت ڕکەبەرایەتی وڵاتانی ناوچە بکات‌ کە لە رووی بەرهەمهێنانی ناپاقژی ناوخۆیی لە ئێران سەرترن و سەرانەی بەرهەمهێنانی ناپاقژی ناوخۆییان بەبەراورد لەگەڵ ئێران زیاترە و لە رۆژهەڵاتی ناڤینیشدا بەهەبوونی وەها پێکهاتەیەکی سیاسی و گرێچنێکی ئایینی و نیشتمانییەوە ناتوانێت وتەنانەت دوای ئاڵۆزییە ئایینییەکان، رێژیمی کۆماری ئیسلامی زیاتر لە جاران لەگەڵ قەیرانی رەوایی لەلایەن نەتەوەکانی نێو ئێران کە ساڵانێکە لە ژێر سێبەری دەسەڵاتی ئایینیدا مافی نەتەوایەتیان لە پەراوێز خراوە بەرەوڕوو دەبێتەوە.

ئامریکا بۆچی دژایەتی هیلالی شیعی دەکات:

ئەگەرچی هیلالی شیعی بۆتە هۆی کۆنترۆڵی وڵاتانی عەرەبی و کێبڕکێ چەک‌وچۆڵییەکان بە قازانجی کۆمپانیا ئامریکاییەکان شکاوەتەوە و ئەوەش رەوایی بە مانەوەی درێژماوەی ئامریکا دەبەخشێت بەڵام بە دوو هۆکار ئامریکا ئەوە بە قازانجی درێژماوەی خۆی نابینێت.

١. زاڵ بوونى ئێران به سەر سەرچاوەکانی نەوتی رۆژهەڵاتی ناڤین:

زۆربەی هەرە زۆری نەوتی خۆرهەڵاتی نێوەراست لە وڵاتانی عەرەبستان، عێراق و ئێراندایە کە زۆربەی ئەم سەرچاوانە لە ناوجە شیعەنشینەکانی ئەم وڵاتانەدان و زاڵبوونی ئێران بەسەر ئەم سەرچاوانەش لە دژی قازانجەکانی ئامریکا لەمەڕ دابین کردنی وزەی خۆی و هاوپەیمانەکانی و زاڵ بوون و کۆنترۆڵی سەرچاوەکانی وزه بۆ گوشارهینان بەسەر وڵاتی چین دایە.

٢. زێدە بوونی کێشە ئەمنیەتییەکان بۆ رۆژئاوا:

هەنووکە ئامریکا چاوی بڕیوەتە سەر وڵاتانی رۆژهەڵاتی ئۆروپا و باشوری ئاسیا بۆ بەرەنگاربوونەوە لەگەڵ زێدەخوازییەکانی روسیە و هەروەها کۆنترۆلی وڵاتی چین، لەم راستایەشدا هاتنە ئارای هیلالی شیعە بەشێوەی کردەوەیی سنورەکانی ئایینی وڵاتی ئێران لە سنوورەکانی ئۆرووپا نیزیک دەکاتەوە ئەوەش بە واتای زۆربوونی کێشە ئەمنیەتی و هێرشە موشەکییەکانی ئێرانە ئەوەش شتێک نییە کە بە قازانجی رۆژئاوا بێت بەتایبەت کە ئێران خەونی روخانی پێکهاتەی جیهان و بەدەستەوەگرتنی ئەم دەسەڵاتە دەبینێت ئەوەش بە واتای هێرش بۆ سەر شارستانیەتی ئۆرووپا بەئەژمار دیت.

بە سرنجدان بەو شتانەی کە باسمان کرد هۆکاری دەستێوەردانەکانی ئامریکا لە سوریە بۆ کۆنترۆڵی زێدەخوازییەکانی ئێران تەواو روونە بەڵام، ئامریکا نایهەوێت تووشی شەڕی ڕاستەوخۆ لەگەڵ رووسیە بێت چونکە شەڕ لەگەڵ رووسیە ئەگەری شەڕی جیهانی بەدواوەیە؛ بەم هۆیەش ئامریکا بە جێگای سیاسەتی شەڕ و دەرگیری راستەوخۆ لەگەڵ ئێران لە سوریە کە ئەگەری شەڕ لەگەڵ رووسیە زیاد دەکات بە کردەوە سوریەی وەک زەلکاوێک بۆ ئێران لێکردووە کە تا ئیستا چەندین ملیارد دۆلاری لە دارایەکانی ئێران و گیانی هەزاران پاسدار و هەروەها هەیمەنەی ئێرانی وەک پشتیوانی سەرەکی بەشار ئەسەد لە ئاستی جیهاندا نوقمی خۆی کردووە. بوونی ئامریکا کە زیاتر بوونی هەوایی و زانیاریە، وەک هۆکاری سەرەکی زاڵ‌نەبوونی ئێران و بەشار ئەسەد و هاوکات بە پشتیوانییەکانی رووسیە لە سووریە دایە. لەلایەک هێزی هەوایی ئامریکا بە کەڵک وەرگرتن لە هێزی زانیاری کە بەهۆی سەتەلایت و فڕۆکە سیخورییەکانی کە لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەراستدا بوونیان هەیە بۆتە هۆی ئەوەیکە پشتیوانی لۆژێستیکی ئێران لە گرووپە چەکدارەکانی شیعە لە یەمەن و سوریە لەگەڵ کێشە بەرەوڕوو بکاتەوە چونکە ئێران لە بوونی هێزێکی هەوایی و دەریایی ئەوتۆ بێ بەریە و ناتوانێت لەم گەمارۆیەی کە لەلایەن ئامریکاو هاوپەیمانەکانی هاتۆتە ئاراوە رزگاری بێت و ئەو کارەش پشتیوانی لۆژێستیکی بۆ ئێران کە رووی لە رێگا دژە باوە جیاوازەکان کردۆتەوە بەرەوڕووی لێکەوتەی ماڵی و گیانی زۆر بۆتەوە بەڵام، مخابن دوای هەموو ئەو هەوڵانە کۆماری ئیسلامی دوای رێککەوتنی ناوکی بە کردەوە هەنگاوەکانی بۆ هینانە ئارای هیلالی شیعە خیراتر کردۆتەوە ئەم کارەش پێویستی بە بوونی جیدی ئامریکا لە خۆرهەڵاتی ناوەراست و رووبەڕووبوونەوەی جیددی لەگەڵ ئێران بە دوادادەبیت.

لەو دوایانەشدا شایەتی هۆشدارییەکانی بەرپرسانی ئامریکایی بۆ سەر بەرپرسانی رێژیم بووین، هەرچەند وڵاتی عەرەبستان و هاوپەیمانەکانی لە رووی نیزامیەوە زۆر سەرتر لە ئێرانن بەڵام، حەزی شەڕی راستەوخۆیان لەگەڵ ئێران نییە چونکە شەڕێکی ئەوتۆ، درێژماوە و بەربەرین دەبێت و زۆر بە باشیش قەیرانەکانی ئەم شەڕە دەزانن و تەنیا بە دەستێوەردانی ئامریکا دژایەتی هێزو بەرانبەری دەگاتە جێگایەک کە ئێران هیچکات ریسکێکی لەم چەشنە ئەزموون ناکات بەڵام ئەگەر ئامریکا بە هێز و بۆ کۆنترۆڵی دەستێوەردانەکانی ئێران کە رووی لە زیاد بوونە نەیەتە گۆرەپانەوە هاتنە ئارای شەڕێکی بەربڵاو لە رۆژهەڵاتی ناڤین دوور لە چاوەڕوانی نییە.

لەم روانگەوە هاتنە ئارای شەڕێکی بەربڵاو لە خۆرهەلاتی ناوەراست زۆر مەترسیدارە کە دەبێتە هۆی بەهێزبوونی گرووپە تووندرەوە شیعەو سووننەکان، ئەوەش کێشەی ئەمنیەتی زۆر گەورەتر لە داعشی بۆ دوونیا لێدەکەوێتەوە. بەداخەوە گەمارۆی یەمەن بۆ پێشگرتن لە هەناردەی چەک و تەقەمەنی لەلایەن ئێرانەوە، کارەساتی مرۆڤی لەم وڵاتە لێکەوتۆتەوە کە لە تەنیشت شەڕی نێوخۆیی لە سوریەو عێراق قەیرانی مرۆڤی هێناوەتە ئاراوە کە لە ئەگەری درێژەی تووندوتیژییەکان دەبێت شاهیدی مردن و لەنێوچوونی هەزاران منداڵ بین. ڕەنگە رێگای یەکجار زۆرمان بۆ ئاشتی و ئارامی و کۆنترۆڵی دۆخی خۆرهەڵاتی ناوەراست و ئاگربڕ لەو وڵاتانەی کە ناومان هێنا بوونیان هەبێ بەڵام تەنیا رێکاری گشتی و بنچینەیی ئەم کێشانە سەرەونخوونی دەسەڵاتی مەزهەبی ئێران و هەوڵ بۆ هێنانە ئارای دەسەڵاتە دێمۆکراتیکەکان لە خۆرهەڵاتی ناوەراستە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٣ لەم ژمارەیەدا:

ــ بوومەلەرزەی سیاسی
ــ لە خەبات دژ بە ئەپارتایدەوە بۆ ڕاسان
ــ ئەمن چی بكەم، خۆتان دروستی بكەنەوە
ــ دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک