• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی سێپتامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٣١ی خەرمانانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

شۆڤێنیزمی فارس، نکۆلی لە "مان ومافی" نەتەوە ستەملێکراوەکان دەکات

زایینی: ١٠-٠٩-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٦/١٩ - ١١:٠٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
شۆڤێنیزمی فارس، نکۆلی لە
حوسێن نازدار

كۆمەڵگای ئێران لە رووی نەتەوایەتی،ئیتنیكی، زمانی،ئایینی وكولتوورییەوە پێكهاتەیەكی فرەچەشنە؛واتە نەتەوەكانی فارس، تورك،كورد،عەرەب،بەلووچ ،توركمەن وكەمایەتییەكانی ئەرمەنی،ئاسۆری وژمارەیەك زمان و زاراوەی ناوچەیی وەك:لوڕی،گیلەكی مازەنی،قەشقایی،ئەفشاری وپێڕەوانی ئایینی جیاواز وەك:مەسیحی،یەهوودی،بەهایی،ئێزیدی، زەردەشتی وئیسلامی (شیعە و سوننی) لە ئێراندا دەژین.لە ئاكامی هەڵسەنگاندنی دیمۆگرافیی نەتەوایەتی ئێران،دەگەینە ئەو ڕاستییە كە شەش نەتەوەی جیاواز لە ئێراندا دەژین وهیچ نەتەوەیەك بە تەنیا ناتوانێ‌ ئیدیعا بكا كە لە ئێراندا زۆرینەیە،هەرنەتەوەیەك تەنیا لە سەر زەوی باب وباپیرانی ولە چوارچێوەی هەرێمی خۆیدا زۆرینەیە،تەنانەت نەتەوەی فارسیش لە بەرابەر كۆی نەتەوەكانی دیكەی ئێران زۆرینەی رەهای نیە،هەر نەتەوەیەكیش كێشەی نەتەوایەتی خۆی هەیە.

بیرۆكەی نەتەوەسازیی ئێرانی،لە رەوتی شۆڕشی مەشروتە دا گەرا دادەنێ‌ ولە دایك دەبێ‌ وتیۆریزە دەكرێ‌ ولە سەردەمی دیكتاتۆری رەزاشا دا پراكتیزەكردنی شوڤێنیزمی ئێرانی دەبێت بە سیاسەتی فەرمی رێژیمی پەهلەوی.رەزاشا بە پلان وبەرنامەی پێشترداڕێژراو و بە شێوەی سیستماتیك پڕۆژەی نێوەندگەرایی دەست پێدەكا،زمانی فارسی بە زمانی فەرمی خوێندن و نووسین وكاروباری سیاسی و ئیداری ودەوڵەتی ڕادەگەیەنێ‌ و زمانی نەتەوەكانی دیكە لە كاروباری ئیداری وپەروەردە پەراوێز دەخات،رێگە لە پێشكەوتن وگەشە كردنی"جۆراوجۆریی زمانی"و فرەكولتووری دەگرێ‌، پێكهاتەی دیمۆگرافی وجوغرافیایی هێندێك لەوشاروناوچانەی كە نەتەوەیەكی غەیرە فارس تێیدا زۆرینەیە تێكدەدا، ناوی هێندێك لە شاروگوندەكان دەگۆڕێ‌، رێورەسم وجلو بەرگی نەتەوەكانی غەیرە فارس قەدەغە دەكا، بە گوێرەی بەرژەوەندی شوڤێنیزمی ئێرانی دەست لە مێژووی كۆن ونوێی نەتەوەکانی ئێران وەردەدا ودەیان پیلانی دیكە بۆتواندنەوە وسڕینەوە ولە نێوبردنی فرە چەشنی وفرەشوناسی وشوێنەواری نەتەوەكانی غەیرە فارس دەگێڕێ‌.لە لایەكی دیكەوە هەمووئیمكانات ودەسەڵاتی رێژیمی پەهلەوی وەگەڕدەخات بۆ بنیاتنانی یەك كولتوور،یەك زمان،یەك سیستمی پەروەردەیی،دەوڵەتێكی تاكانە ویەكدەست،خەڵكێكی یەكدەست وسەرەنجام"دروستكردنی نەتەوەی ئێران وسەپاندنی شوڤێنیزمی مەزنیخوازی نەتەوەی فارس.لەئاکامدا بیرۆکەی شوڤێنیزمی ئێرانی بوو بە سەرچاوەی سەرەكیی كێشە و ململانێیەكی ناڕەوا لە نێوان نەتەوەی فارس ونەتەوە ستەملێكراوەكان، كێشەیەك كە رەزاخان بەكردەوە دەستی پێكرد وحەمەرەزاشای كوڕی درێژەی پێدا وتەنانەت شەڕی دووەمی جیهانی وشۆڕشی ١٣٥٧گەلانی ئێران نەیتوانی كۆتایی پێ‌ بێنێ‌ ولە چوارچێوەی پێشوودا مایەوە و رێژیمی ئیسلامی ئیرانیش بە شێوەیەكی دیكە و بە كەڵك وەرگرتن لە ئایدیۆلوژیی ئیسلامی درێژەی پێدا و تا هەنووكە بەردەوامە .

بە درێژایی مێژووی مۆدێرنی ئێران،فارسە شۆڤێنیستەکان بە مەبەستی بە تاكانە هێشتنەوە وبە هەمیشەیی كردنی دەسەڵاتی سەرەڕۆیانەی نەتەوەی فارس و"نكۆڵی"كردن لە شوناسی نەتەوەكانی دیكەی ئێران بە پلان وپیلانی جۆراوجۆرهەوڵیانداوە ئەو گوتارە ناڕاست و ناڕەوایە بسەلمێنن وبچەسپێنن کە ئەو بەشە لەنەتەوە ستەملێکراوەکانی ئێران كە ڕەچەڵەكی"ئاریایی"یان هەیە بەشێكن لە نەتەوەی ئێران (نەتەوەی فارس) وبۆ پاراستنی"یەکپارچەی خاکی ئێران"دەبێ بەناچاری وەک"کۆیلە" لەژێر دەسەڵاتی ناڕەوای شۆڤنیزمی فارس دا درێژە بەژیان بدەن.

ولاتی ئێران لە زۆربەی نزیك بە تەواوی مێژووی هاوچەرخی خۆیدا، بە شێوەی دەسەڵاتی ناوەندی سەرەڕۆ و پاوانخواز بە رێوە چووە و نەتەوەی فارس خاوەنی هەموو ئیمكانات و سەرمایە و دەسەڵاتێك بووە و بە شێوازی جۆراوجۆر نەتەوەكانی دیكەی ئێرانی چەوساندونەتەوە وبە پێی یاساكانی (رابردوو و ئێستای) دەسەڵاتدارانی شوڤینیستی ئێرانی،نەتەوەكانی غەیرە فارس وەكوو نەتەوە بە فەرمیی نەناسراون وخاوەنی هیچ ماف و ئیمتیازێكی نەتەوایەتی نین.

هێندێك كەس ولایەنی شوڤێنیستی ئێرانی دەڵێن؛ لە ئێرانێكی دێموكراتیكدا ئەگەر رێزلە مافی مرۆڤ بگیردرێ‌ وهەمووتاكێك خاوەنی"مافی یەكسانی هاووڵاتی" بێ‌،"ئەقوامی ئێرانی"بە مافەكانیان دەگەن،بەم چەشنە شوناس ومافی نەتەوە ستەملێكراوەكان تا ئاستی ماف وشوناسی"قەومی"كەم وبچووك دەكەنەوەومافی مرۆڤ سنوورداردەكەن بە مافی تاكە كەسی ومافی نەتەوایەتی لە چوارچێوەی پێناسەی مافی مرۆڤ دێننە دەر،مەبەستی ئەوکەس ولایەنانەش لەباشترین حاڵەتدا سەپاندنی ناسیونالیزمی مەزنیخوازی فارسە لە بیچم وفورمێكی دیكەدا،لەراستیدا لە وڵاتێكی فرە نەتەوەی وەك ئێران كە كێشەی شوناسە جیاوازەكان بە چارەسەرنەكراوی ماوەتەوە،دێمۆكراسی"بە بێ‌ دابەشكردنی سەروەری ودەسەڵات"لە باشترین حاڵەتدا بەرهەمهێنەری"دیكتاتۆری زۆرینەیە"ونەتەوە ستەملێكراوەكانی ئێران ئامادە نین بۆ دێموكراسییەكی رووت وسادەی لیبراڵی بەستراوە بە ڕەوایی تاكەكەسی چاوپۆشی لە مافەنەتەوایەتییەكانیان بكەن.

دیارە نەتەوە وكەمینە ستەملێکراوەکانی ئێران ئەمڕۆكە زیاتر لە رابردوو وشیاریی سیاسی وهەستی نەتەوایەتیان بەرزبۆتەوە وبە تاقیكردنەوە بۆیان دەركەوتووە کە لە وڵاتێکی ئاڵۆزوفرەچەشنی وەک ئێراندا كێشە وپرسە گرینگەكانی نەتەوەكان بە دەوڵەتێكی تاك پێكهاتە ویەكدەست چارەسەر ناكرێن،چونكە سروشتی دەوڵەت ـ نەتەوەی تاک پێکهاتەو نێوەندگەرا بەرهەمهێنەری توتالیتاریزمە كە ناتەبایی بنچینەیی لەگەڵ فرەچەشنی ومافی نەتەوە وکەمینەستەملێکراوەکان داهەیە،هەروەها ئەوڕاستییەشیان بۆدەرکەوتووە کەیەكێك لە كێشە سەرەكییەكانی وڵاتی ئێران ،کیشەی نەگۆڕینی دەسەلاتی شۆڤێنیزمی فارسە كە بۆتە ماكە ومەیدانی توندوتیژی وزەبروزەنگ وكودەتا وجەنگ.پرسی ئایین و ئایینزا كێشەی سەرەكیی گەلانی ئێران نیە،بەڵكوو ئەوە "مەسەلەی نەتەوایەتییە كە بڕبڕەی پشتی كێشەی پێكەوە ژیانی كۆمەڵگای ئێرانە" وهەتا ئەو كێشەیە بە شێوەی دادپەروەرانە ودێموكراتیک چارەسەرنەكرێ‌ ئەو وڵاتە ڕووی ئاشتی و ئاسوودەیی بە خۆیەوە نابینێ .

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧٠٨ لەم ژمارەیەدا:

ــ توتالیتاریزم و کۆمەڵگا
ــ شار جمەی دێ
ــ خاکی سووتاووەک تاکتیک یان ستراتێژی؟
ــ کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
  • کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ کاوە بەهرامی: ڕاسان هێمای خەباتی ڕۆژهەڵاتە و رێژیم بە گەورەترین مەترسی بۆ سەر مانەوەی خۆی دەزانێ
    چالاکانی سیاسی لەو باوەڕەدان، ناوەندە ئەمنییەکان و سوپای پاسداران لە ماوەی چەندین ساڵی رابردوودا بە بەڕێوەبردنی مانۆڕ و میلیتاریزە کردنی ناوچە کوردنشینەکانی ئێران، ویستوویانە سیمایەکی نائەمن لە ناوچە کوردنشینەکان نیشان بدەن و بەو هۆیەشەوە هەتا ئێستا بە شێوەی پلان بۆداڕێژراو پیشیان بە گەشە سەندنی ئابووری ناوچە کوردنشینەکان گرتووە.
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    ته‌نز یه‌کێک له شێوازە کاریگه‌رەکانی ئاخاوتنی ئه‌دەبی و هونه‌رییه. ئه‌م شێوازه ئاخاوتنه یه‌کێک له لقەکانی ئه‌دەبیاتی ڕەخنه‌گرانه و کۆمەڵایه‌تییانه‌ به ئه‌ژمار دێت.
  • خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟ خاکی سووتاو وەک تاکتیک یان ستراتێژی؟
    تێکدانی سرووشتی کوردستان بەمەبەستی تێکدانی ژیانی خەڵک و دەربەدەرکردنیان دەکرێ؛ بۆیە دەبێ ئەو سیاسەتە چەپەڵ و گەماڕەی داگیرکەران هەرچی زیاتر لەقاو بدرێ و پێش بەو وێرانکارییە بگیردرێ. ئەو سیاسەت و پیلانانەی دوژمن لە پێش هەموو شتێکدا دژی زاگۆن و کونوانسیۆنەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان و بەتایبەتی کونوانسیۆنی مافی مرۆڤە.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە سەدەی سێیەمی کۆچیدا کرماشان لە چوارچێوەی دەسەڵاتی "سەفارییەکان"دا بووە، بەڵام گرووپێک لە شیعە کوردەکانی کرماشان بەناوی "حەسەنویە" (حکوومەتی ئالی حەسەنویە)یان دامەزراندووە کە نزیکەی نیو سەدە لەوێ دەسەڵاتیان هەبووە.
  • سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ ڕەخساندنی دۆخی ئانۆمی لە كوردستان
    ئەگەر ڕێگای ئەوەشمان پێ بدرێت كە بتوانین وەك گریمانەیەك سیاسەت لە دەرەوەی پانتایی كۆمەڵایەتی دابنین بۆ ئەوەی بتوانین پەیوەندی نێوان ئەم دووانە لە ئاستی ئانۆمیدا شی بكەینەوە، پێویستە بڵێین دوای هەر گۆڕانێكی بناغەیی لە كۆمەڵگا نۆڕم و بەها كۆمەڵایەتییەكان بە شێوەیەكی بنچینەیی دەگۆڕێن و نۆڕم و بەهای كۆمەڵایەتی نوێ جێگایان دەگرنەوە.
  • سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا سەرنجێک لە بایەخ و دیاردە مودێڕنەکان لە ئێراندا
    ئەوە حاشاهەڵنەگرە کە کۆمەڵگەی مەدەنیش وەک زۆرینەی بەها ئەوڕۆییەکان چەمکێکە کە لەسەر دیاردەیەکی بەرهەست و عەینی لە نێودڵی کۆمەڵگەی رۆژئاوایی هاتووەتە دەر.
  • توتالیتاریزم وكۆمەڵگا توتالیتاریزم وكۆمەڵگا
    هەربۆیە ئیدی ڕێبەر دەبێتە ئەفسانە و بەقەولی "ئینیا تسیۆسیلۆنێ" كە لە كتێبی مەكتەبی دیكتاتۆرەكان‌دا دەڵێ: «ڕێبەر دەبێتە ئەفسانەی تاكی خۆبە زلزان .» جارێك دەبێتە "سێبەری خودا" و جارێك دەبێتە "نوێنەرو جێبەجێكاری فەرمانی خودا".
  • ئامانجە شاراوەکانی پشت رێککەوتنەکەی نێوان حیزبوڵڵای لوبنان، رێژیمی ئەسەد و داعش ئامانجە شاراوەکانی پشت رێککەوتنەکەی نێوان حیزبوڵڵای لوبنان، رێژیمی ئەسەد و داعش
    ٥- پاش ئەوەی کۆریدۆری تاران - بەیروت لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە تێک درا بۆ ئەوەی رێگایەکی وشکانی بەرەو هاوپەیمانەکانی و بەرەو دەریای سپی ناوەراست بۆ خۆی بکاتەوە_ هەرچەند ئەو کۆریدۆرە پێشتر لەلایەن سەرۆکی هەرێمی کوردستانەوە تێکدرا لەوەی کە ئیزنی بە ئێران نەدا لە رێگای کوردستانەوە رێرەوێک بەرەو سوریا بکاتەوە_ ئێستا دەیهەوێ بە بەهانەی هێزەکانی داعش لە رێگای حەشدی شەعبییەوە ئەو رێگایە بەرەو لوبنان بکاتەوە کە گومانم هەیە لەمەشیاندا بەئاسانی بتوانێ ئەو پلانەی جێبەجێ بکات چونکە لەمێژە ئەمریکا بەو خەونەی ئێرانی زانیوە.
  • گەورەترین لەمپەری سەر ڕێگای ئێران بۆ سازکردنی هیلالی شیعی و پەرەدان بە تووندرەویەکان بوونی هێزی سەربازی ئامریکایە گەورەترین لەمپەری سەر ڕێگای ئێران بۆ سازکردنی هیلالی شیعی و پەرەدان بە تووندرەویەکان بوونی هێزی سەربازی ئامریکایە
    ئەگەرچی هیلالی شیعی بۆتە هۆی کۆنترۆڵی وڵاتانی عەرەبی و کێبڕکێ چەک‌وچۆڵییەکان بە قازانجی کۆمپانیا ئامریکاییەکان شکاوەتەوە و ئەوەش رەوایی بە مانەوەی درێژماوەی ئامریکا دەبەخشێت بەڵام بە دوو هۆکار ئامریکا ئەوە بە قازانجی درێژماوەی خۆی نابینێت.
  • دەوڵەتی موازی؛ كاریگەرترین پیلانی ڕێژیم بۆ مانەوه له دەسەڵات به هەر نرخێک بێ دەوڵەتی موازی؛ كاریگەرترین پیلانی ڕێژیم بۆ مانەوه له دەسەڵات به هەر نرخێک بێ
    بەڵام له دوای شەڕ هەست به كەڵك و بەكارهاتوویی ئەو هێزه كرا، چۆن ئەو هێزە له قوڵایی خەڵكەوه و له ناوچه جیاجیاكانی وڵات وەكوو بەلووچستان، باکوور و باشوور و كوردستان پێکهاتبوو و هەروەها ئەو لاوازیەی کە ئەرتەش هەیبوو ئەو هێزە نەیبوو و سەرەڕای ئەوەش سپای پاسداران هێزێکی ئیدئۆلۆژیک بوو.
  • شار جمەی دێ شار جمەی دێ
    ئەمە یەکەم سووکایەتی و ستەم نەبوو و دوایینیشیان نییە، بەڵام ستەمکاریەکە ئەوەندە روون و ئاشکرا بوو کە خوێنی خەڵکی وەجۆش هێنا و لە کردەوەیەکی مەدەنی و ئاشتیخوازانەدا شاریان داخست و چوونە بەردەم فەرمانداری تاکوو داوای دادپەروەری بکەن.
  • حەسەن شەرەفی: ئەوانەی ڕێژیمی ئێران پێی دەڵێت شەیتانی گەورە و دوژمن، بە کردەوە دەبنە جیرانی کۆماری ئیسلامیی ئێران حەسەن شەرەفی: ئەوانەی ڕێژیمی ئێران پێی دەڵێت شەیتانی گەورە و دوژمن، بە کردەوە دەبنە جیرانی کۆماری ئیسلامیی ئێران
    سەردانی سوپاسالاری ئێران بۆ تورکیە، ئامانج و بەرنامەیان لەو کاتە هەستیارەدا مژاری دیمانەی ئەمجارەی کوردستانە لەگەڵ بەڕێز حەسەن شەرەفی، جێگری سکرتێری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین.
  • سەربەخۆیی باشوور وەک دەرفەتێک بۆ دەوڵەتسازی و دێموکراسیی سەرکەوتوو سەربەخۆیی باشوور وەک دەرفەتێک بۆ دەوڵەتسازی و دێموکراسیی سەرکەوتوو
    هەوڵێکی وا دەتوانێ دوو سوودی هەبێ: لەلایەک، بە دەسنیشان‌کردنی لێکچوون و جیاوازییەکانی باشووری کوردستان لەگەڵ وڵاتانی دیکە، دەتوانین باشتر ڕاڤەی ئەو مەسەلەیە بکەین، لەلایەکی دیکەوە، دەشێ بەرچاوڕوونی لەمەڕ قۆناغەکانی پاش سەربەخۆیی باشووری کوردستان وەدەست بێنین.
  • هەڵسەنگاندنێک لەسەر \ هەڵسەنگاندنێک لەسەر "ڕاسان" و "دەروونی کوردستانی ڕۆژهەڵات"
    بۆ هەڵسەنگاندنی ئەوە کە هەتا ئێستا ڕاسان هەتا چ ڕادەیێک تێکەڵ بە دەروون یان ڕەوانی خەڵکی شەقامی کوردستانی ڕۆژهەڵات لە ناوخۆدا بووە ناچارم مێژویێکی کورتی ڕابردوو بهێنمەوە بەرباس کە لانیکەم لەم شارە کە من تێیدا دەژیم لە دەرونی مرۆڤەکان وخەڵکی تا ڕادەیێک جێگای خۆی کردبوویەوە.