• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٣ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٤ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

شۆڤێنیزمی فارس، نکۆلی لە "مان ومافی" نەتەوە ستەملێکراوەکان دەکات

زایینی: ١٠-٠٩-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٦/١٩ - ١١:٠٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
شۆڤێنیزمی فارس، نکۆلی لە
حوسێن نازدار

كۆمەڵگای ئێران لە رووی نەتەوایەتی،ئیتنیكی، زمانی،ئایینی وكولتوورییەوە پێكهاتەیەكی فرەچەشنە؛واتە نەتەوەكانی فارس، تورك،كورد،عەرەب،بەلووچ ،توركمەن وكەمایەتییەكانی ئەرمەنی،ئاسۆری وژمارەیەك زمان و زاراوەی ناوچەیی وەك:لوڕی،گیلەكی مازەنی،قەشقایی،ئەفشاری وپێڕەوانی ئایینی جیاواز وەك:مەسیحی،یەهوودی،بەهایی،ئێزیدی، زەردەشتی وئیسلامی (شیعە و سوننی) لە ئێراندا دەژین.لە ئاكامی هەڵسەنگاندنی دیمۆگرافیی نەتەوایەتی ئێران،دەگەینە ئەو ڕاستییە كە شەش نەتەوەی جیاواز لە ئێراندا دەژین وهیچ نەتەوەیەك بە تەنیا ناتوانێ‌ ئیدیعا بكا كە لە ئێراندا زۆرینەیە،هەرنەتەوەیەك تەنیا لە سەر زەوی باب وباپیرانی ولە چوارچێوەی هەرێمی خۆیدا زۆرینەیە،تەنانەت نەتەوەی فارسیش لە بەرابەر كۆی نەتەوەكانی دیكەی ئێران زۆرینەی رەهای نیە،هەر نەتەوەیەكیش كێشەی نەتەوایەتی خۆی هەیە.

بیرۆكەی نەتەوەسازیی ئێرانی،لە رەوتی شۆڕشی مەشروتە دا گەرا دادەنێ‌ ولە دایك دەبێ‌ وتیۆریزە دەكرێ‌ ولە سەردەمی دیكتاتۆری رەزاشا دا پراكتیزەكردنی شوڤێنیزمی ئێرانی دەبێت بە سیاسەتی فەرمی رێژیمی پەهلەوی.رەزاشا بە پلان وبەرنامەی پێشترداڕێژراو و بە شێوەی سیستماتیك پڕۆژەی نێوەندگەرایی دەست پێدەكا،زمانی فارسی بە زمانی فەرمی خوێندن و نووسین وكاروباری سیاسی و ئیداری ودەوڵەتی ڕادەگەیەنێ‌ و زمانی نەتەوەكانی دیكە لە كاروباری ئیداری وپەروەردە پەراوێز دەخات،رێگە لە پێشكەوتن وگەشە كردنی"جۆراوجۆریی زمانی"و فرەكولتووری دەگرێ‌، پێكهاتەی دیمۆگرافی وجوغرافیایی هێندێك لەوشاروناوچانەی كە نەتەوەیەكی غەیرە فارس تێیدا زۆرینەیە تێكدەدا، ناوی هێندێك لە شاروگوندەكان دەگۆڕێ‌، رێورەسم وجلو بەرگی نەتەوەكانی غەیرە فارس قەدەغە دەكا، بە گوێرەی بەرژەوەندی شوڤێنیزمی ئێرانی دەست لە مێژووی كۆن ونوێی نەتەوەکانی ئێران وەردەدا ودەیان پیلانی دیكە بۆتواندنەوە وسڕینەوە ولە نێوبردنی فرە چەشنی وفرەشوناسی وشوێنەواری نەتەوەكانی غەیرە فارس دەگێڕێ‌.لە لایەكی دیكەوە هەمووئیمكانات ودەسەڵاتی رێژیمی پەهلەوی وەگەڕدەخات بۆ بنیاتنانی یەك كولتوور،یەك زمان،یەك سیستمی پەروەردەیی،دەوڵەتێكی تاكانە ویەكدەست،خەڵكێكی یەكدەست وسەرەنجام"دروستكردنی نەتەوەی ئێران وسەپاندنی شوڤێنیزمی مەزنیخوازی نەتەوەی فارس.لەئاکامدا بیرۆکەی شوڤێنیزمی ئێرانی بوو بە سەرچاوەی سەرەكیی كێشە و ململانێیەكی ناڕەوا لە نێوان نەتەوەی فارس ونەتەوە ستەملێكراوەكان، كێشەیەك كە رەزاخان بەكردەوە دەستی پێكرد وحەمەرەزاشای كوڕی درێژەی پێدا وتەنانەت شەڕی دووەمی جیهانی وشۆڕشی ١٣٥٧گەلانی ئێران نەیتوانی كۆتایی پێ‌ بێنێ‌ ولە چوارچێوەی پێشوودا مایەوە و رێژیمی ئیسلامی ئیرانیش بە شێوەیەكی دیكە و بە كەڵك وەرگرتن لە ئایدیۆلوژیی ئیسلامی درێژەی پێدا و تا هەنووكە بەردەوامە .

بە درێژایی مێژووی مۆدێرنی ئێران،فارسە شۆڤێنیستەکان بە مەبەستی بە تاكانە هێشتنەوە وبە هەمیشەیی كردنی دەسەڵاتی سەرەڕۆیانەی نەتەوەی فارس و"نكۆڵی"كردن لە شوناسی نەتەوەكانی دیكەی ئێران بە پلان وپیلانی جۆراوجۆرهەوڵیانداوە ئەو گوتارە ناڕاست و ناڕەوایە بسەلمێنن وبچەسپێنن کە ئەو بەشە لەنەتەوە ستەملێکراوەکانی ئێران كە ڕەچەڵەكی"ئاریایی"یان هەیە بەشێكن لە نەتەوەی ئێران (نەتەوەی فارس) وبۆ پاراستنی"یەکپارچەی خاکی ئێران"دەبێ بەناچاری وەک"کۆیلە" لەژێر دەسەڵاتی ناڕەوای شۆڤنیزمی فارس دا درێژە بەژیان بدەن.

ولاتی ئێران لە زۆربەی نزیك بە تەواوی مێژووی هاوچەرخی خۆیدا، بە شێوەی دەسەڵاتی ناوەندی سەرەڕۆ و پاوانخواز بە رێوە چووە و نەتەوەی فارس خاوەنی هەموو ئیمكانات و سەرمایە و دەسەڵاتێك بووە و بە شێوازی جۆراوجۆر نەتەوەكانی دیكەی ئێرانی چەوساندونەتەوە وبە پێی یاساكانی (رابردوو و ئێستای) دەسەڵاتدارانی شوڤینیستی ئێرانی،نەتەوەكانی غەیرە فارس وەكوو نەتەوە بە فەرمیی نەناسراون وخاوەنی هیچ ماف و ئیمتیازێكی نەتەوایەتی نین.

هێندێك كەس ولایەنی شوڤێنیستی ئێرانی دەڵێن؛ لە ئێرانێكی دێموكراتیكدا ئەگەر رێزلە مافی مرۆڤ بگیردرێ‌ وهەمووتاكێك خاوەنی"مافی یەكسانی هاووڵاتی" بێ‌،"ئەقوامی ئێرانی"بە مافەكانیان دەگەن،بەم چەشنە شوناس ومافی نەتەوە ستەملێكراوەكان تا ئاستی ماف وشوناسی"قەومی"كەم وبچووك دەكەنەوەومافی مرۆڤ سنوورداردەكەن بە مافی تاكە كەسی ومافی نەتەوایەتی لە چوارچێوەی پێناسەی مافی مرۆڤ دێننە دەر،مەبەستی ئەوکەس ولایەنانەش لەباشترین حاڵەتدا سەپاندنی ناسیونالیزمی مەزنیخوازی فارسە لە بیچم وفورمێكی دیكەدا،لەراستیدا لە وڵاتێكی فرە نەتەوەی وەك ئێران كە كێشەی شوناسە جیاوازەكان بە چارەسەرنەكراوی ماوەتەوە،دێمۆكراسی"بە بێ‌ دابەشكردنی سەروەری ودەسەڵات"لە باشترین حاڵەتدا بەرهەمهێنەری"دیكتاتۆری زۆرینەیە"ونەتەوە ستەملێكراوەكانی ئێران ئامادە نین بۆ دێموكراسییەكی رووت وسادەی لیبراڵی بەستراوە بە ڕەوایی تاكەكەسی چاوپۆشی لە مافەنەتەوایەتییەكانیان بكەن.

دیارە نەتەوە وكەمینە ستەملێکراوەکانی ئێران ئەمڕۆكە زیاتر لە رابردوو وشیاریی سیاسی وهەستی نەتەوایەتیان بەرزبۆتەوە وبە تاقیكردنەوە بۆیان دەركەوتووە کە لە وڵاتێکی ئاڵۆزوفرەچەشنی وەک ئێراندا كێشە وپرسە گرینگەكانی نەتەوەكان بە دەوڵەتێكی تاك پێكهاتە ویەكدەست چارەسەر ناكرێن،چونكە سروشتی دەوڵەت ـ نەتەوەی تاک پێکهاتەو نێوەندگەرا بەرهەمهێنەری توتالیتاریزمە كە ناتەبایی بنچینەیی لەگەڵ فرەچەشنی ومافی نەتەوە وکەمینەستەملێکراوەکان داهەیە،هەروەها ئەوڕاستییەشیان بۆدەرکەوتووە کەیەكێك لە كێشە سەرەكییەكانی وڵاتی ئێران ،کیشەی نەگۆڕینی دەسەلاتی شۆڤێنیزمی فارسە كە بۆتە ماكە ومەیدانی توندوتیژی وزەبروزەنگ وكودەتا وجەنگ.پرسی ئایین و ئایینزا كێشەی سەرەكیی گەلانی ئێران نیە،بەڵكوو ئەوە "مەسەلەی نەتەوایەتییە كە بڕبڕەی پشتی كێشەی پێكەوە ژیانی كۆمەڵگای ئێرانە" وهەتا ئەو كێشەیە بە شێوەی دادپەروەرانە ودێموكراتیک چارەسەرنەكرێ‌ ئەو وڵاتە ڕووی ئاشتی و ئاسوودەیی بە خۆیەوە نابینێ .

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.