• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٥ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

رێفراندۆمی كوردستان و گۆڕینی فیكری سیاسی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

زایینی: ١٨-٠٩-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٦/٢٧ - ١٩:١٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
رێفراندۆمی كوردستان و گۆڕینی فیكری سیاسی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست
عەبدوڵڵا رەسووڵی

ڕوون و ئاشكرایە كە لانیكەم لە نیوسەدەی ڕابردوودا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست فیكری سیاسی ئیسلامیی یا بە مانایەكی دیكە ئیسلامی سیاسیی بە هەر دوو شێوازی سونی و شیعەگەرایی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بە شێوەیەكی بەرچاو گەشەی كردووە. گەشە كردنی ئەم فیكرە سیاسییە ئیسلامییە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست جیا لەوەی زیانێكی زۆری بە ئایینی ئیسلام گەیاندووە، بووەتە هۆی ئەوەش كە رۆژ لە دوای رۆژ ئەم شێوازە لە كاری سیاسی بەردەوام توندڕەو ببێت و لە لقی سونیگەریەکەی داعش و لە لقی شیعەگەریەکەی كۆماری ئیسلامی ئێران ببنە نموونەگەلێكی بەرچاو كە بەردەوام هەوڵیان داوە دەقی ئایینی بە ڕاڤەی تایبەتی خۆیان جێبەجێ بكەن.

لە لایەكی دیكەوەش دەبینین كە لەم رۆژانەدا لە هەرێمی كوردستان هەوڵەكان بۆ رێفراندۆم و گەڕانەوە بۆ ڕای خەڵك لە پەرەسەندن دایە و بڕیارە ڕۆژی ٢٥ی سپتامبری ئەمساڵدا ڕاپرسییەكی بەرفراوان لە هەرێمی كوردستان ئەنجام بدرێت. ئەنجام دانی ئەم ڕێفراندۆمە چاوەڕوان دەكرێت گۆڕانكاری گرنگ لە فیكری سیاسی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا دروست بكات.

یەكەمین گۆڕانكاری كە لە ناوچەكەدا لە بواری فیكری سیاسییەوە ئەنجامی دەدات گەڕانەوە بۆ ڕای خەڵكە، كە بۆ یەكەمین جارە لە ناوچەكەدا شێوازێكی لەو چەشنە بۆ دیاریكردنی چارەنووسی خەڵك ئەنجام دەدرێت و خەڵك دەبنە سەرچاوەی بڕیار و دەسەڵات.

بەڵام لێرەدا پرسیار ئەوەیە ئەم ڕێفراندۆمە چ كاریگەرییەك لە سەر فیكرێكی سیاسی ئیسلامیی دادەنێت، كە زیاتر لە نیوسەدەیە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە گەشە دایە؟ لە وەڵامی ئەم پرسیارەدا دەبێت بڵێن كە یەكەمین بابەت كە دەیگۆڕێت ئەوەیە، کە خەڵك دەكاتە سەنتەر نەك دەق. جیا لەوەش دەبێتە خاڵێكی وەرچەرخان لە فیكری سیاسیی ناوچەكەدا و چاوەڕوان دەكرێت كە فیكری ئیسلامی سیاسیی لاواز بكات بە هۆی ئەوەی كە ناسیۆنالیزم گەشە بكات و ئیدی دەقی ئایینی و ڕاڤەی ئیسلامی سیاسیی نەتوانێت لە بەرامبەر ناسیۆنالیزمدا خۆی ڕابگرێت.

جیا لەوەش بە دروست كردنی شوناسێكی سیاسیی بۆ كورد، ببێتە هۆی لاواز بوونی جیددی ئەو شوناسانەی كە چەندین سەدەیە لە چوارچێوەی دەوڵەت ـ نەتەوەی ناوەند و بە بەكارهێنانی ئایین خۆیان پێناسە كردووە.

ئەمە بەو مانایەیە، ئەو شۆناسانەی كە خۆیان لە چوارچێوەی دەوڵەت ـ نەتەوەی باڵادەست پێناسە كردووە و ئایینیان كردووەتە ئامراز، ئیدی ناتوانن لە بەرامبەر شوناسی نوێی سیاسی كورددا خۆیان پێناسە بكەنەوە و بۆیە ناچارن چاوێك بە پێكهاتە و فورمی شوناسی خۆیاندا بخشێننەوە و هەوڵ بدەن شوناسێكی نوێ بۆ خۆیان پێناسە بكەن. بۆیە دەتوانین بڵێن، كە لە روانگەی شوناسەوە ڕێفراندۆمی هەرێمی كوردستان هەموو ئەو نەتەوانەی كە بەشێك لە خاكی كوردستان لە ژێر دەسەڵاتیان دایە و داگیریان كردووە و هەمیشە هەوڵ دەدەن ئەو بەشە بە بەشێك لە خاكی وڵات و دەوڵەت ـ نەتەوەی خۆیان بناسێنن، ئیدی ئەو پێناسە كاركردێكی كاریگەری سیاسی بۆیان نابێت و تووشی دژیەكی شوناس دەبن و لە ئەنجامدا پێویستیان بەوەیە خۆیان و ئەویتر كە كوردە بە شێوەیەكی نوێ پێناسە بكەنەوە؛ بەڵام ئەمجارە ئەوە ئەوان نین كە لە ڕێگای هێزەوە بتوانن شوناسەكان پێناسە بكەن و كورد بكەنە بەشێك لە دەوڵەت ـ نەتەوەی خۆیان، بەڵكوو ئەوە كوردە كە شوناسی ئەوان هەڵدەوەشێنێتەوە و پێناسەی دەكاتەوە. هەر لەم گۆشە نیگایەوە دەبینن كە نەك تەنیا عەرەبی عێراق و حكوومەتی ئێران، بەڵكوو بەشێک لە ئۆپۆزسیۆنی دەرەوەی ئێرانیش كە دژی حكومەتی ئێرانن، ئاشكرا و نائاشكرا دژایەتی ڕێفراندۆم دەكەن. وڵامی ئەم كارەی ئەوانیش لەوە دایە، كە شوناسیان هەڵدەوەشێتەوە و تووشی دژیەكییەكی شوناسی دەبن و لە ماوەی چەندین سەدەدا چییان بنیات ناوە دەبێت چاوی پێدا بخشێننەوە و جۆرێكی دیكە واقیعییەتەكان قەبووڵ بكەن.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.