• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٢ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢١ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

رێفراندۆمی كوردستان و گۆڕینی فیكری سیاسی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

زایینی: ١٨-٠٩-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٦/٢٧ - ١٩:١٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
رێفراندۆمی كوردستان و گۆڕینی فیكری سیاسی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست
عەبدوڵڵا رەسووڵی

ڕوون و ئاشكرایە كە لانیكەم لە نیوسەدەی ڕابردوودا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست فیكری سیاسی ئیسلامیی یا بە مانایەكی دیكە ئیسلامی سیاسیی بە هەر دوو شێوازی سونی و شیعەگەرایی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بە شێوەیەكی بەرچاو گەشەی كردووە. گەشە كردنی ئەم فیكرە سیاسییە ئیسلامییە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست جیا لەوەی زیانێكی زۆری بە ئایینی ئیسلام گەیاندووە، بووەتە هۆی ئەوەش كە رۆژ لە دوای رۆژ ئەم شێوازە لە كاری سیاسی بەردەوام توندڕەو ببێت و لە لقی سونیگەریەکەی داعش و لە لقی شیعەگەریەکەی كۆماری ئیسلامی ئێران ببنە نموونەگەلێكی بەرچاو كە بەردەوام هەوڵیان داوە دەقی ئایینی بە ڕاڤەی تایبەتی خۆیان جێبەجێ بكەن.

لە لایەكی دیكەوەش دەبینین كە لەم رۆژانەدا لە هەرێمی كوردستان هەوڵەكان بۆ رێفراندۆم و گەڕانەوە بۆ ڕای خەڵك لە پەرەسەندن دایە و بڕیارە ڕۆژی ٢٥ی سپتامبری ئەمساڵدا ڕاپرسییەكی بەرفراوان لە هەرێمی كوردستان ئەنجام بدرێت. ئەنجام دانی ئەم ڕێفراندۆمە چاوەڕوان دەكرێت گۆڕانكاری گرنگ لە فیكری سیاسی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا دروست بكات.

یەكەمین گۆڕانكاری كە لە ناوچەكەدا لە بواری فیكری سیاسییەوە ئەنجامی دەدات گەڕانەوە بۆ ڕای خەڵكە، كە بۆ یەكەمین جارە لە ناوچەكەدا شێوازێكی لەو چەشنە بۆ دیاریكردنی چارەنووسی خەڵك ئەنجام دەدرێت و خەڵك دەبنە سەرچاوەی بڕیار و دەسەڵات.

بەڵام لێرەدا پرسیار ئەوەیە ئەم ڕێفراندۆمە چ كاریگەرییەك لە سەر فیكرێكی سیاسی ئیسلامیی دادەنێت، كە زیاتر لە نیوسەدەیە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە گەشە دایە؟ لە وەڵامی ئەم پرسیارەدا دەبێت بڵێن كە یەكەمین بابەت كە دەیگۆڕێت ئەوەیە، کە خەڵك دەكاتە سەنتەر نەك دەق. جیا لەوەش دەبێتە خاڵێكی وەرچەرخان لە فیكری سیاسیی ناوچەكەدا و چاوەڕوان دەكرێت كە فیكری ئیسلامی سیاسیی لاواز بكات بە هۆی ئەوەی كە ناسیۆنالیزم گەشە بكات و ئیدی دەقی ئایینی و ڕاڤەی ئیسلامی سیاسیی نەتوانێت لە بەرامبەر ناسیۆنالیزمدا خۆی ڕابگرێت.

جیا لەوەش بە دروست كردنی شوناسێكی سیاسیی بۆ كورد، ببێتە هۆی لاواز بوونی جیددی ئەو شوناسانەی كە چەندین سەدەیە لە چوارچێوەی دەوڵەت ـ نەتەوەی ناوەند و بە بەكارهێنانی ئایین خۆیان پێناسە كردووە.

ئەمە بەو مانایەیە، ئەو شۆناسانەی كە خۆیان لە چوارچێوەی دەوڵەت ـ نەتەوەی باڵادەست پێناسە كردووە و ئایینیان كردووەتە ئامراز، ئیدی ناتوانن لە بەرامبەر شوناسی نوێی سیاسی كورددا خۆیان پێناسە بكەنەوە و بۆیە ناچارن چاوێك بە پێكهاتە و فورمی شوناسی خۆیاندا بخشێننەوە و هەوڵ بدەن شوناسێكی نوێ بۆ خۆیان پێناسە بكەن. بۆیە دەتوانین بڵێن، كە لە روانگەی شوناسەوە ڕێفراندۆمی هەرێمی كوردستان هەموو ئەو نەتەوانەی كە بەشێك لە خاكی كوردستان لە ژێر دەسەڵاتیان دایە و داگیریان كردووە و هەمیشە هەوڵ دەدەن ئەو بەشە بە بەشێك لە خاكی وڵات و دەوڵەت ـ نەتەوەی خۆیان بناسێنن، ئیدی ئەو پێناسە كاركردێكی كاریگەری سیاسی بۆیان نابێت و تووشی دژیەكی شوناس دەبن و لە ئەنجامدا پێویستیان بەوەیە خۆیان و ئەویتر كە كوردە بە شێوەیەكی نوێ پێناسە بكەنەوە؛ بەڵام ئەمجارە ئەوە ئەوان نین كە لە ڕێگای هێزەوە بتوانن شوناسەكان پێناسە بكەن و كورد بكەنە بەشێك لە دەوڵەت ـ نەتەوەی خۆیان، بەڵكوو ئەوە كوردە كە شوناسی ئەوان هەڵدەوەشێنێتەوە و پێناسەی دەكاتەوە. هەر لەم گۆشە نیگایەوە دەبینن كە نەك تەنیا عەرەبی عێراق و حكوومەتی ئێران، بەڵكوو بەشێک لە ئۆپۆزسیۆنی دەرەوەی ئێرانیش كە دژی حكومەتی ئێرانن، ئاشكرا و نائاشكرا دژایەتی ڕێفراندۆم دەكەن. وڵامی ئەم كارەی ئەوانیش لەوە دایە، كە شوناسیان هەڵدەوەشێتەوە و تووشی دژیەكییەكی شوناسی دەبن و لە ماوەی چەندین سەدەدا چییان بنیات ناوە دەبێت چاوی پێدا بخشێننەوە و جۆرێكی دیكە واقیعییەتەكان قەبووڵ بكەن.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.