• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی ئوکتۆبەری ٢٠١٧ی زایینی - ٣٠ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

رێفراندۆمی كوردستان و گۆڕینی فیكری سیاسی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

زایینی: ١٨-٠٩-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٦/٢٧ - ١٩:١٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
رێفراندۆمی كوردستان و گۆڕینی فیكری سیاسی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست
عەبدوڵڵا رەسووڵی

ڕوون و ئاشكرایە كە لانیكەم لە نیوسەدەی ڕابردوودا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست فیكری سیاسی ئیسلامیی یا بە مانایەكی دیكە ئیسلامی سیاسیی بە هەر دوو شێوازی سونی و شیعەگەرایی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بە شێوەیەكی بەرچاو گەشەی كردووە. گەشە كردنی ئەم فیكرە سیاسییە ئیسلامییە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست جیا لەوەی زیانێكی زۆری بە ئایینی ئیسلام گەیاندووە، بووەتە هۆی ئەوەش كە رۆژ لە دوای رۆژ ئەم شێوازە لە كاری سیاسی بەردەوام توندڕەو ببێت و لە لقی سونیگەریەکەی داعش و لە لقی شیعەگەریەکەی كۆماری ئیسلامی ئێران ببنە نموونەگەلێكی بەرچاو كە بەردەوام هەوڵیان داوە دەقی ئایینی بە ڕاڤەی تایبەتی خۆیان جێبەجێ بكەن.

لە لایەكی دیكەوەش دەبینین كە لەم رۆژانەدا لە هەرێمی كوردستان هەوڵەكان بۆ رێفراندۆم و گەڕانەوە بۆ ڕای خەڵك لە پەرەسەندن دایە و بڕیارە ڕۆژی ٢٥ی سپتامبری ئەمساڵدا ڕاپرسییەكی بەرفراوان لە هەرێمی كوردستان ئەنجام بدرێت. ئەنجام دانی ئەم ڕێفراندۆمە چاوەڕوان دەكرێت گۆڕانكاری گرنگ لە فیكری سیاسی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا دروست بكات.

یەكەمین گۆڕانكاری كە لە ناوچەكەدا لە بواری فیكری سیاسییەوە ئەنجامی دەدات گەڕانەوە بۆ ڕای خەڵكە، كە بۆ یەكەمین جارە لە ناوچەكەدا شێوازێكی لەو چەشنە بۆ دیاریكردنی چارەنووسی خەڵك ئەنجام دەدرێت و خەڵك دەبنە سەرچاوەی بڕیار و دەسەڵات.

بەڵام لێرەدا پرسیار ئەوەیە ئەم ڕێفراندۆمە چ كاریگەرییەك لە سەر فیكرێكی سیاسی ئیسلامیی دادەنێت، كە زیاتر لە نیوسەدەیە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە گەشە دایە؟ لە وەڵامی ئەم پرسیارەدا دەبێت بڵێن كە یەكەمین بابەت كە دەیگۆڕێت ئەوەیە، کە خەڵك دەكاتە سەنتەر نەك دەق. جیا لەوەش دەبێتە خاڵێكی وەرچەرخان لە فیكری سیاسیی ناوچەكەدا و چاوەڕوان دەكرێت كە فیكری ئیسلامی سیاسیی لاواز بكات بە هۆی ئەوەی كە ناسیۆنالیزم گەشە بكات و ئیدی دەقی ئایینی و ڕاڤەی ئیسلامی سیاسیی نەتوانێت لە بەرامبەر ناسیۆنالیزمدا خۆی ڕابگرێت.

جیا لەوەش بە دروست كردنی شوناسێكی سیاسیی بۆ كورد، ببێتە هۆی لاواز بوونی جیددی ئەو شوناسانەی كە چەندین سەدەیە لە چوارچێوەی دەوڵەت ـ نەتەوەی ناوەند و بە بەكارهێنانی ئایین خۆیان پێناسە كردووە.

ئەمە بەو مانایەیە، ئەو شۆناسانەی كە خۆیان لە چوارچێوەی دەوڵەت ـ نەتەوەی باڵادەست پێناسە كردووە و ئایینیان كردووەتە ئامراز، ئیدی ناتوانن لە بەرامبەر شوناسی نوێی سیاسی كورددا خۆیان پێناسە بكەنەوە و بۆیە ناچارن چاوێك بە پێكهاتە و فورمی شوناسی خۆیاندا بخشێننەوە و هەوڵ بدەن شوناسێكی نوێ بۆ خۆیان پێناسە بكەن. بۆیە دەتوانین بڵێن، كە لە روانگەی شوناسەوە ڕێفراندۆمی هەرێمی كوردستان هەموو ئەو نەتەوانەی كە بەشێك لە خاكی كوردستان لە ژێر دەسەڵاتیان دایە و داگیریان كردووە و هەمیشە هەوڵ دەدەن ئەو بەشە بە بەشێك لە خاكی وڵات و دەوڵەت ـ نەتەوەی خۆیان بناسێنن، ئیدی ئەو پێناسە كاركردێكی كاریگەری سیاسی بۆیان نابێت و تووشی دژیەكی شوناس دەبن و لە ئەنجامدا پێویستیان بەوەیە خۆیان و ئەویتر كە كوردە بە شێوەیەكی نوێ پێناسە بكەنەوە؛ بەڵام ئەمجارە ئەوە ئەوان نین كە لە ڕێگای هێزەوە بتوانن شوناسەكان پێناسە بكەن و كورد بكەنە بەشێك لە دەوڵەت ـ نەتەوەی خۆیان، بەڵكوو ئەوە كوردە كە شوناسی ئەوان هەڵدەوەشێنێتەوە و پێناسەی دەكاتەوە. هەر لەم گۆشە نیگایەوە دەبینن كە نەك تەنیا عەرەبی عێراق و حكوومەتی ئێران، بەڵكوو بەشێک لە ئۆپۆزسیۆنی دەرەوەی ئێرانیش كە دژی حكومەتی ئێرانن، ئاشكرا و نائاشكرا دژایەتی ڕێفراندۆم دەكەن. وڵامی ئەم كارەی ئەوانیش لەوە دایە، كە شوناسیان هەڵدەوەشێتەوە و تووشی دژیەكییەكی شوناسی دەبن و لە ماوەی چەندین سەدەدا چییان بنیات ناوە دەبێت چاوی پێدا بخشێننەوە و جۆرێكی دیكە واقیعییەتەكان قەبووڵ بكەن.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٠ لەم ژمارەیەدا:

ــ هەموو ڕێگاکان دەچنەوە کوردستان
ــ سەهۆڵبەردان لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا
ــ دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
ــ زیندانیی سیاسی بوونی نییە
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    کۆمەڵیک ڕووداوی ناخۆش و تاڵ وەک شەڕە جیهانییه‌کان، شەڕی ناوخۆی ئێران، سیڵاوی مەهاباد، کوشتاری خەڵکی ئه‌م شاره و قات و قڕی له ماوەی ژیانی مەلا مارفدا که له سەر هەژاری و نەداری خەڵک شوێندانەر بوو له شێعرکانی ڕەنگدانه‌وەی جیددیان هه‌یه، شاعیری نوکته باز له سەردەمی دیکتاتۆرییه‌تدا زۆر جار به زمانی ته‌نز لۆمه له‌م بارودۆخه دەگرێ.
  • کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن
    خرۆشانی جەماوەریی ڕۆژهەڵات و پەیامەکانی لە دوای ئەنجامە ئەرێنییەکەی ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی باشوور، مژاری چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنی تیشکە لەگەڵ کەریم پەرویزی، ئەندامی دەفتەری سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ خوێندنەوەی ڕادەکێشین.
  • بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور
    چوار فاکتۆری سەرچاوە گرتنی ئەم سەربەخۆییە لە ئیرادەی گشتی، دادپەروەری وەک بناغەی ئەو حکوومەتە، دێموکراسی و هەبوونی هێزی پێشمەرگە بۆ دابین کردنی ئاسایش و ئاسوودەیی هاووڵاتیان لەو فاکتۆرانەن کە لە بەرژەوەندیی حکوومەتی سەربەخۆی باشووری کوردستان دا دەبن.
  • باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد
    ئێمە دەبێ سەرەتا لە هەناوی کۆمەڵگەی خۆماندا حزوورمان هەبێت و ئاگاداری هەموو گرفت و خەسڵەتەکانۆ کۆمەڵگەی خۆمان بین و بتوانین جیاوازییە هەرێمی و ناوچەییەکان بناسین، هەتا بتوانین بەرنامە و پرۆژەکانمان لەسەر بنەمای واقیعی کۆمەڵگەکەمان بێت.
  • چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران
    سەرئەنجام دوای پڕۆسەی قانوونی، ماری و مێردەکەی پێکەوە لە ئافریقاڕا کچێک و کۆڕێکیان وەک منداڵی خۆیان وەرگرت. ئێستا ئەوان ١٤ ساڵ و ١٢ ساڵ تەمەنیانە و وەک هەر منداڵێکی دیکە دەچنە قوتابخانە و ژیانێکی باشیان هەیە.
  • خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
    دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.
  • ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا
    زۆربەی بزاڤە ڕزگاریخوازەکانی دنیا لە حاڵەتێکدا سەریان هەڵداوە، کە دیکتاتۆرەکان ویستوویانە لە ڕێگای ئامرازەکانی هێز و دەسەڵاتەوە ڕێککەوتنێکی مڵکەجبوون لە نێوان خۆیان و کۆمەڵگادا ساز بکەن و کۆمەڵگا ملکەجی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بکەن و ئەدەبیاتێک لە سەر کۆمەڵگا زاڵ بکەن کە لە ڕاستای دەسەڵاتی ئەواندا بێت و سەروەری ئەوانی تێدا گارانتی کرابێت.
  • دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
    کەوایە بەپێی وتەی بەرپرسانی ڕێژیم، خامنەیی ڕاستەوخۆ لە هەڵبژاردنی هەموو وەزیرەکانی رووحانیدا دەستی هەیە، ڕەنگە لێرەدا بگوترێ: "بۆخۆت بەخێر بێیتەوە، ئاگات لە کوێیە؟"
  • هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان
    لە دوای ٥٧ و خۆسەپاندنی رێژیمی ئیسلامی بەسەر گشتایەتیی جوغرافیای ئێراندا، کوردستان بوو بە مەکۆی گشت لایەنە پەراوێزخراوەکان، ئەو رۆژانە زۆر لایەن بوون کە لە نیشتمانی کوردەکاندا داڵدە درابوون، حیزبە کوردییەکان بە سینگ ئاوەڵاییەوە وەریانگرتن.
  • سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا
    پەرەئەستاندنی دێموکراسی و پتەوبوونی پەیوەندیی لە نێوان ئەمریکا، وڵاتانی ئەورووپی، ژاپۆن، کورەی باشوور و ئوسترالیا "بەراییەکی ئاشتی" (zone of peace) لێ کەوتووەتەوە. دێموکراسی هەروەها ڕای گشتی کردووەتە فاکتەری سنووردارکەر، هەڵبەت نەک ڕێگر، لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕکردنی وڵاتانی دێموکراتیکدا.
  • زیندانیی سیاسی بوونی نییە زیندانیی سیاسی بوونی نییە
    لە وڵاتێکی ژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و فاشیستیدا، شتێک بە ناوی زیندانیی سیاسی ناتوانێ مانایەکی هەبێ و ئاماژەیەک بۆ شتێکی راستەقینە نابێ. لە راستیدا چەمکی زیندانیی سیاسی دەتوانێ چەمکێکی چەواشەکارانە و بەلاڕێدابەرانە بێ.
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.