• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٢ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢١ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

پاش ڕاپرسی، کام لە هەڕەشەکان بۆ سەر کوردستان مەترسیدارە؟

زایینی: ٢٢-٠٩-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٦/٣١ - ١٤:٣٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
پاش ڕاپرسی، کام لە هەڕەشەکان بۆ سەر کوردستان مەترسیدارە؟
جەماڵ فەتحی

هەڕەشەکان لە کوردستان کە بە چەندین شێوازی جۆراجۆر لە لایەن دوژمنان و حکوومەتە داگیرکەرەکانی کوردستان دەکرێت، پاش دیاریکردنی ڕۆژی ٢٥ی سپتامبر وەکوو ڕۆژی بەڕێوەچوونی ڕاپرسی بۆ گەیشتن بە سەربەخۆیی کوردستان، سەرەڕای شێوازی دەربڕینی جیاوازیان، بەگشتی لە سەر خاڵێکی هاوبەش واتە دژایەتی کردن بۆ بەڕێوەنەچوونی ئەو ڕاپرسییە کۆکن و هەر کام بە شێوازێک هەوڵ دەدەن کە نەتەوەی کورد لەو بڕیارە لێبڕاوانەی خۆی پاشگەز بکەنەوە و ئەو ئاواتەی کورد بە دی نەیەت.
لەم ماوەدا حکوومەتەکانی ئێران و تورکیە زیاتر لە حکوومەتی بەغداد بۆ لەمپەر دروست کردن لە هەمبەر بەڕێوەچوونی ڕاپرسی لە ڕۆژی دیاریکراودا خۆیانیان ماندوو کردووە و هەوڵی هەڵوەشاندنەوەی ئەو بڕیارە چارەنووسسازەیان داوە؛ کە دەکرێت ئەم هەوڵ و پەلەقاژێیانەی هەر کام لە حکوومەتەکانی تورکیە و ڕێژێمی ئێران لە چەندین ڕوانگەی جیاوازەوە ڕاڤە و شرۆڤە بکرێن.

حکوومەتی تورکیە کە میراتگەری حکوومەتی عوسمانییەکانە، بە هۆی ئەوەی وڵاتانی ژێر دەسەڵاتیان لە ساڵی ١٩١٦ی زایینی لە ڕێککەوتننامەی سایکس ـ پیکۆ لە لایەن وڵاتە زلهێزەکانەوە لێ وەرگیرانەوە و هەیبەتی و مەزنایەتی ئەو ئیمپراتوورییە لەو ڕێککەوتننامەیەدا داڕووخا و وڵاتانی عێراقی و سووریەی ئێستەی وەکوو دوو وڵاتی نوێی لێ کەوتەوە، نایەوێت بە هۆی شوێندانەریی و سەرچەشن وەرگرتنی کوردەکانی ئەو وڵاتە لە دەوڵەتێکی نوێ بە نێوی دەوڵەتی کورد، دیسان وەکوو ڕابردوو تووشی ئەو دابڕان و هەرەس‌هێنانە ببێتەوە، چوونکە لە ڕوانگەی داگیرکەرانی کوردستان نیشتمانی کورد بەشێک لە وڵاتی ئەوانە و نابێت لێیان جیا ببێتەوە، بەڵام لە هەمان حاڵێشدا و بەم ڕوانگە پاوانخوازانە هیچ کات ئامادە نەبوون، کورد وەکوو نەتەوەیەک بناسن و مافەکانی لەبەرچاو بگرن.

لەگەڵ ئەم نیگەرانیانەی تورکیە کە تەنیا بەرهەمی ترس لە ڕەنگدانەوەی وەها بڕیارێک لە لایەن کوردەکانی ئەم وڵاتەیە، کۆمەڵێک بەرژەوەندیی لەگەڵ هەرێمی کوردستان لە ئێستەدا هەیە، کە پێدەچێت لە داهاتوودا بە هۆی تێپەڕبوونی هێڵی بۆری گازی کوردستان لە تورکیەوە بەرەو ئورووپا قازانج و بەرژەوەندییەکانی تورکیە ڕێگا نەدات هەتا سەر دژایەتی لەگەڵ سەربەخۆیی کوردستان بکات و ئەو هەڕەشە و هات و هاوارانە کاتی بێت.

جیا لە بەرژەوەندییە ئابوورییەکانی تورکیە لە کوردستان، لەم چەند ساڵەدا هەرێمی کوردستان بە کردەوە پیشانی داوە کە لە هیچ حاڵەتێکدا مەترسی بۆ سەر ئەو وڵاتە دروست ناکات، هەروەها جگە لە نزیکایەتی حکوومەتی هەرێم کوردستان و حکوومەتی تورکیە لە بوارە جۆراوجۆرەکانی ئابووریی و سیاسیی، پێکهاتەی حکوومەتی تورکیە کە هەوڵی خۆخستنە ڕیزی وڵاتانی یەکیەتیی ئورووپایە و بوونی لە ڕیزی وڵاتانی ناتۆ ئەو سەرەڕۆییەی لێ وەردەگرێت کە بیەوێت هێرشی سەربازیی و ئۆپراسیۆنیی بە دژی خاکی کوردستان ئەنجام بدات؛ لە بەر ئەوەی هەتا ئێستە وڵاتانی ئورووپا و ئامریکاش ڕاستەوخۆ ڕایان نەگەیاندووە کە ڕاپرسی بە تەواوەتی ئەنجام نەدرێت، بەڵکوو سەرجەم ئەو وڵاتانە داوای وە دواخستنی کاتی ڕاپرسییەکەیان کردووە، چوونکە کاتی بەڕێوەچوونی بە هۆی هەبوونی داعشەوە لە ناوچەکە بە گونجاو نازانن.

سێهەمین فاکتەر بۆ سەلماندنی بەکردەوەیی نەکردنی هەڕەشەکانی تورکیە و مەترسیدار نەبوونیان ئەوەیە، کە وڵاتی ئیسرائیل و عەرەبستان کە لە ناوچەکە هەم لە بواری ئابووریی و هەم لە بواری سیاسی و نیزامییەوە خاوەن پێگەیەکی قورسن، ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ پشتیوانیی خۆیان لە هەمبەر سەربەخۆیی کوردستان ڕاگەیاندووە. عەرەبستان جیا لەوەی لە ناوچەکە وەکوو هاوپەیمانی ئامریکا دەژمێردرێت، لەگەڵ تورکیە خاڵێکی هاوبەش واتە سونی بوونیان هەیە و لە ڕوانگەی پەرەنەسەندنی هیلالی شێعە لە ناوچەکە لە ژێر سێبەری ئێران و حیزبوڵڵا هاوڕا و هاودەنگن.

سەرەکیترین ڕێژیمێک کە هەوڵی هەڵوەشاندنەوەی ڕاپرسی بۆ سەربەخۆیی کوردستان دەدات، ڕێژیمی ئێرانە؛ کە بە چەندین هۆ دەبێت هەڕەشەکانی وەکوو مەترسییەک چاو لێ بکرێت و هەوڵی پاسیڤ کردنی ‌هەڕەشەکانی بدرێت.

ڕێژیمی ئێران کە لە ناوچەکەدا وەکوو پشتیوان و پەرەپێدەری تێرۆریزم ناسراوە و بۆ مانەوەی خۆی لە هیچ کردەوەیەکی نایاسایی و سەرەڕۆیانە خۆی نابوێرێت، پاش ئەوەی کە لە لایەن وڵاتانی ڕۆژئاوا بە هۆی پرسی ناوکیی چەندین ساڵە لە ژێر ئابڵۆقەی ئابووری و گوشاری سیاسییە، دوای سەرهەڵدانی شۆڕشەکانی "بەهاری عەرەبی" لە هێندێ وڵاتی عەرەبی و بەتایبەت سووریەدا، لە ڕێگای حیزبوڵڵا و گرووپە تێرۆریستییەکانی دیکە وەکوو ئەلقاعدە و داعش هەمیشە ئاژاوە و شەڕەکانی لە خۆی دوور خستووەتەوە و بە شێوازێکی موهەندیسییانە و کونتڕۆڵی قەیرانەکان، کاتی بۆ درێژەپێدان بە دەسەڵاتی خۆی سەندووەتەوە و بە قوربانی کردنی نەتەوەکانی دیکە لە وڵاتانی وەکوو سووریە و یەمەن و لوبنان بە سەر ئەو ئاگرەی کە گەشاندوویەتەوە بازی بردووە و بناغەی دەسەڵاتی خۆی لە سەر گیانی خەڵکی بێ‌تاوانی ئەو وڵاتانە نوێژەن کردووەتەوە.

ڕێژیم ئیسلامیی ئێران یەکەمین و سەرەکیترین هەڕەشەیە بۆ سەر هەرێمی کوردستان، چوونکە لە چەندین لاوە گوشاری سیاسیی و ئابووریی لە سەرە و وەکوو هەمیشە دەیەوێت بە چەواشە کردنی بیروڕای گشتی دنیا گوشارەکانی سەری خۆی کەم بکاتەوە و هەروەها یەکێک لەو حکوومەتە داگیرکەرانەیە کە هیچ کات ئامادە نەبووە دان بە مافی ڕەوای نەتەوەی کورددا بنێت و وەکوو نەتەوەیەک ناوی لێ ببات، بەڵکوو هەمیشە بە نەتەوەی کۆبەشی نەتەوەی فارس و بەشێکی بێبەش ناوی لێ بردووە، بەڵام لە کاتە تەنگانەکاندا وەکوو "قەوم"ـێکی ئازا و سنوورپارێز ئاماژەیەکی سەرسەری پێی داوە.

لەوەها سیستمێک کە بەهۆی سەرەڕۆییەکانییەوە لە کۆمەڵگای جیهانی پەراوێز خراوە و گوشارە ئابوورییەکانی ‌هێندە زۆرن کە سنوورەکانی هەرێمی کوردستان قەرەبووی ئەو هەمووە مایەپووچی و دواکەوتووییانەی ناکەنەوە، دۆخەکەی لە دۆخی تورکیە جیاوازترە؛ بۆیە بەرژەوەندی ئابووریی ناچاری ناکات هەڕەشەکانی کاتی بێت و بە دژی ڕاپرسی و سەربەخۆیی باشووری کوردستان هیچ کردەوەیەکی نایاسایی و نامرۆڤانە ئەنجام نەدەدات.

جیا لەم فاکتەرانەی کە لە مەڕ هەڕەشە و مەترسییەکانی ئێران باس کرا، بزووتنەوەی نەتەوەی کورد کە پاش چەندین ساڵ ڕاگرتنی خەباتی چەکداری و هەبوونی ڕاستەوخۆی پێشمەرگە لە ناوخۆی ڕۆژهەڵات، بە فورم و قەوارەیەکی نوێ بە نێوی "ڕاسان" سەرلەنوێ سەری هەڵداوە و بەرپرسانی ڕێژیم هەر لە بەرپرسە ناوچەییەکانەوە بگرە، هەتا کەسی یەکەمیەوە لە پەرەسەندنی ئەم شێوازە خەباتە نوێیە نەتەوەی کورد بە ڕێبەریی حیزبی دێموکرات ترسان؛ بۆیە گشتپرسی و سەربەخۆیی و خەباتی نوێی کوردی ڕۆژهەڵات (ڕاسان) لە یەک ڕوانگەوە سەیر دەکرێت و هەر وەکوو چۆن کورد سەرکەوتنی هەر بەشێک لە کوردستان بە سەرکەوتنی خۆیان دەزانن، دوژمنانی کوردیش بەگشتی و ڕێژیمی ئێران بەتایبەتی هەر ئەو ڕوانگەیانە هەیە و لە ڕەنگدانەوەی هەر سەرکەوتن و دەستکەوتێکی کورد لە پارچەکەی بندەستی خۆیان نیگەرانن.

نیگەرانی و ترسی ئێران لە دەسکەوتی کورد لە باشوور، جیا لەوەی لە بواری سیاسییەوە ئێران هەر پێشکەوتنێک لە هەر کام لە بەشەکانی کوردستان بە مەترسی بۆ سەر خۆی دەزانێت، لە باری ئابووریشەوە ئێران پێی گونجاو نییە لە تەنیشتیەوە وڵاتێکی دیکە پێک بێت، کە لە کەرتی گازدا لە داهاتوو دەبێتە گەورەترین هەناردەکاری گاز بۆ بازاڕەکانی ئورووپا و ڕکابەرێکە کە لەو گۆڕەپانە شان لە شانی دەدات.

بۆیە هەڕەشە و مەترسییەکانی ئێران ناجوانمێرانەیە و ئامادەییەکی گشتی و سەرانسەری باشوور و هێزە ڕزگاریخوازەکانی کورد بەگشتی و بەتایبەتی حیزب و لایەنە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵات بۆ بەرەنگاربوونەوە لەگەڵ ئەم هەڕەشانە دەخوازێت.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.