• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٢ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢١ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان

زایینی: ٢٣-٠٩-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/٠١ - ١٩:١٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
شەریف فەلاح

بەشی دووهەم

ـ ئەدەبی هاوچەرخ لە كرماشان و ئیلام:


لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.

لەم قۆناغەدا ئیدی فەرهەنگی ئەدەبی نویسیاری، چاپ و بڵاو كردنەوەی بەرهەمە ئەدەبی و هونەرییەكان شانبەشانی رووداوە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكانی ئەودەمی ئێران و كوردستان بە ئاسانی جێگیر دەبن و جێگای خۆیان لە ژیانی خەڵكدا بە ئاسانی دەكەنەوە و هەر رۆژە بەربڵاوتر دەبن. ئەوەی گرنگە و دەبێ‌ هەڵوەستەی لەسەر بكرێت و و هۆكارەكانی روون بكرێنەوە، ئەوەیە هەرچەند بزووتنەوە سیاسییە نەتەوەییەكانی ئیلام و كرماشان بەهۆی بارودۆخی سیاسیی ناوخۆیی و ناوچەییەوە نەیانتوانیوە وەك پێویست بە شۆڕش و راپەڕینە سەركییەكانی ناوچەكانی دیكەی كوردستانەوە گرێ‌ بدرێن، بەڵام دەبێ‌ دان بەو راستیەدا بنرێ‌ كە هەوێن و بناغەی فكری نەتەوەیی، ئاگایی و شوناسی نەتەوەیی لە كرماشان و ئیلام شۆڕشی فەرهەنگی و ئەدەبی بووە و لەسەر كۆڵەكەیەكی قورس و قایمی فەرهەنگی دەواری ئاسۆی نەتەوە بنیات نراوە كە بەدوور بووە لە توندوتیژی و شەڕ و شێوازی خەباتی چەكداری و بەرەنگاریخوازانە.

لەو قۆناغەدا شیعر وەك گوتاری زاڵی كۆمەڵگای كوردی و یەكەم تریبوونی هاواری راچەنینی ژان و برك و ئازارە كۆمەڵایەتی و ئینسانیەكان، دێتە مەیدانەوە و بە رەهەندێكی كۆمەڵایەتی، سروشتی، كرێكاری و تێكەڵ بە بیری چەپ بە جوانی خۆی دەردەخات.

بەرچاو و كاریگەرترین شاعیرانی ئەو قۆناغە سەرەتا "شامی كرماشانی" و دواتریش "پەرتەو كرماشانی و ئەحمەد عەزیزی و كەرەمڕەزا كەرەمی"ن كە بە زاراوەی شیرینی گۆران و كەلهوڕی دڕ بە تاریكی دەدەن و پێناسە و سیمایەكی دیكە بە شیعری كوردیی جنووبی رۆژهەڵاتی كوردستان دەبەخشن كە هەتا هەتایە رۆڵ و كاریگەریان دەمێنێتەوە. شانبەشانی ئەم رەوتە لە ئەدەبیاتی كوردی لە كرماشان و ئیلام، بەهۆی بارودۆخی تایبەتی سیاسی و ناوچەیی كۆمەڵێك نووسەر، شاعیر، چیرۆكنووس و رۆمانووس سەر هەڵدەدەن و لەژێر كاریگەریی هێژمۆنیی بیری چەپ، زوڵم و ستەمی قۆناغی دەرەبەگایەتی و فیۆدالیزم و فكر و تێڕوانینی زاڵی ناوچەیی، شێواز و ریچكەیەكی ئەدەبی بەناوی "ئەدەبیاتی داستانیی ناوچەیی" بنیات دەنێن، بەڵام هەموویان بە زمانی فارسی دەنووسن. لە پەخشان و مێژوونووسیدا كەسێكی وەك رەشید یاسمی، لە بواری شیعردا كەسایەتییەكی ئەدەبی و سیاسیی وەك " ئەبولقاسم لاهووتی"، كە تەنانەت بە یەكێك لە رچەشكێنانی رەوتی نوێی شیعری فارسی دێتە ئەژمار، بەڵام بەهۆی تێكەڵ بوون بە جەریانە سیاسییەكان وەك پێویست بەردەوام نەبووە و لە رەوتەكە لای داوە. لە بواری ئەدەبیاتی داستانیدا چیرۆك و رۆماننوسگەلێكی وەك: عەلی شیرازپوور ناسراو بە "شین پەرتەو"، عەلی محەمەد ئەفغانی، مەهشید ئەمیرشاهی، عەلی ئەشرەف دەرویشیان، مەنسوور یاقووتی و لاری كرماشانی حزوورێكی چالاك و ئەكتیڤیان لە رەوتی بنیاتنانی ئەدەبیاتی داستانیی سەرانسەریی ئێراندا هەبووە و لە نەوەی یەكەم و دووەمی چیرۆكنووسانی ئێراندا دێنە ئەژمار.

بەڕای خاوەن را و شارەزایانی ئەدەبیاتی داستانیی ئێران كرماشان لەناو شارەكانی رۆژئاوای ئێراندا لە بواری فەرهەنگ و ئەدەبەوە لانیكەم لە كاتی لەدایك بوونی رۆمانی "مێردەكەی ئاسكە خاتوون" لە نووسینی عەلی محەمەد ئەفغانی كە بە یەكێك لە شاكارە ئەدەبییەكانی ئێران دێتە ئەژمار، لە هەموان دەوڵەمەند و چالاكترە.

لەناو ئەو نووسەرانەدا كە ناومان هێنان عەلی ئەشرەف دەرویشان و مەنسوور یاقووتی لە هەموان بەرچاوتر و حزووری چالاكتریان هەبووە و بەناوبانگترن، ئەو كەسانە لە دوو رەهەندەوە كەتوونەتە بەر رەخنە و بیروڕای جیاواز لەمەڕ ناوەرۆك، شێواز و جیهانبینیان هەیە، یەكەم لەلایەن كۆمەڵگای كوردستانەوە ئەو رەخنەیەیان بە توندی رووبەڕوو كراوەتەوە كە بۆچی ئەو هەمووە بەرهەم و شاكارانەیان بە زمانی كوردی نەنووسیوە، چونكە ئەو بەرهەمانە بەپێی پێوەرە زمانی و ئەدەبییەكان هەرچەندە ناوەرۆك و گەوهەری زۆریان كوردین و خەم و ئازارەكانی كۆمەڵگای كوردستانیان ورووژاندووە، لەبەر ئەوەی كە بە زمانی فارسی نووسراون، ناچنە خانەی "ئەدبیاتی كوردی"یەوە.

رەخنەیەكی دیكە كە رووبەڕووی نووسەرانی كوردی فارسی نووسی كرماشان بۆتەوە، گشتیە و هەم لەلایەن بەردەنگانی فارس و كورد و رەخنەگرانەوە رووبەڕوویان بۆتەوە، ئەویش پێوەندیی بە شێوازی نووسین، گرتنەبەری رێچكەی ریالیزمی سۆسیالیستی، گوزارشت ئاسا، سیاسی و چریكی بوونی ئەدەبیاتی نووسین، هاوشێوەیی و هەروەها زاڵ بوونی فكری چەپ، چینی كرێكار و گرنگی دان بە ئەدەبیاتی گوند و دووركەوتنەوە لە كولتوور و ئەدەبی شار، خۆ دوور خستنەوە لە گرێ و خەون و خولیاكانی تاك و گرنگی دان بە خەمە گشتییەكان و فیداكردنی هونەر و لایەنی ئەدەبییەتە لە بەرامبەر ناورۆكدا. جیا لە هەموو ئەو رەخنە و گازندانەی كە رووبەڕووی ئەو جۆرە لە ئەدەبیاتی داستانیی نووسەرانی كوردی كرماشان بۆتەوە، پێكهاتە و گەوهەری ئەو ئەدەبە خەم و دەردەكانی ئینسانی كوردن و هاواری راچەنینی نەداری، زوڵم و ستەمی چینی چەوساوەی كۆمەڵە كە لەژێر تەوژمی سیستەم و كۆمەڵگای فیۆدالیزم و نابەرابەریدا چەوساوەتەوە كە دەكرێ‌ وەك بەشێك لە ئەدەبیاتی بەرگری و راپەڕینخوازانە لە قەڵمی بدەین.

ـ قۆناغی "پیوار" (غیاب)ی ئەدەبی كوردی لە ئیلام و كرماشان:

لە دەیەی ٥٠ی هەتاوی (١٩٧٠ی زایینی) بەرەو ئەملا هەتا سەرەتای دەیەی ٧٠ی هەتاوی (١٩٩٠ی زایینی) كە جۆرێك لە كرانەوەی سیاسی و فەرهەنگی لە ئێران و كوردستان دەڕەخسێ‌، لە كرماشان و ئیلام جیا لە كاری دەگمەن و تاك و تەرا و ناوبەناو، جموجۆڵێكی ئەدەبی و فەرهەنگیی ئەوتۆ بە زمانی كوردی بەدی ناكرێت، واتە ٢٠ ساڵ بە جۆرێك بێدەنگی و پەراوێز خران و بەدوور بوون لە جەریانە فكری و رۆشنبیرییەكان باڵ بەسەر ئەو دەڤەرانەدا دەكێشێ‌ و ئەمەش بۆتە هۆی دواكەوتن و تەریك كەوتنەوەی ئەو ناوچانە و تێكەڵ نەبوون لەگەڵ ناوچەكانی دیكەی كوردستان وەك: پارێزگاكانی كوردستان و ئازەربایجانی رۆژئاوا و جۆرێك لە نامۆیی، دوڕدونگی و لێك تێنەگەیشتنی رووكەش لە نێوان رۆشنبیراندا دێتە ئاراوە كە دام و دەزگا ئیتلاعاتی، ئەمنیەتی و فەرهەنگییەكانی دەسەڵاتیش پەرەیان بەم رەوتە داوە و بە قازانجی خۆیان كەڵكیان لێ‌ وەرگرتووە كە بە زەرەری زمان و ئەدەبی كوردی شكاوەتەوە. ئەم لێك تێنەگەیشتنە لە ئاستی ئاخاوتنی ئاخێوەرانی ئاساییشدا بە جوانی خۆی دەرخستووە. نەبوونی پێوەندیی فەرهەنگیی قووڵ و لە گشت گرنگتر زمانی پێوەر (یەكگرتووی)ی نووسین كە گرنگترین هۆكار و پردی پێوەندیی كولتوور و زاراوە جیاجیاكانی هەر زمانێكە، یارمەتیی بە لێڵی و شپرزەیی و بی ئاسۆیی زمان و ئەدەبی كوردی لە كرماشان و ئیلام كردووە كە هەڵبەت لە بنەڕەتدا دەگەڕێتەوە بۆ ئەو تێڕوانین و سیاسەتە قەدەغە و هەڵاواردنە سیستەماتیكەی كە حكومەت لە هەمبەر زمان و فەرهەنگی كوردیدا گرتوویەتە پێش.

ـ قۆناغی سەرهەڵدانی ئەدەبی مۆدێڕنی كوردی:

هەروەك پێشتریش باسمان كرد سەرەتای دەیەی ٧٠ی هەتاوی (١٩٩٢ی زایینی) قۆناغێكی گرنگ و گەلێك هەستیارە لە مێژووی زمان و ئەدەبی هاوچەرخی كوردی بەگشتی لە رۆژهەڵاتی كوردستان و بەتایبەتی لە كرماشان و ئیلام.

لەم قۆناغەدا كە هاوكاتە لەگەڵ شەپۆلی بیری فەلسەفی و ئەندێشە و جیهانبینیی مۆدێڕن، ئەم قۆناغەی ئەدەبی كوردی لە كرماشان و ئیلام لەژێر سێبەری زاڵی فكر و قۆتابخانە مۆدێڕنە و پێكهاتەشكێنەكانی ئەدەبی فارسی كەلە رێگای وەرگێڕانی دەقی بیانییەوە هاتوون، خۆی دەردەخات و لەلایەك دەیهەوێ‌ بە تێڕوانین و ئاراستەیەكی نوێ‌ پێناسەی كۆمەڵگا و ژیان و مرۆڤ بكات و لەلایەكی دیكەشەوە لەناو بازنەی نەریت، ئەدەب و زمانی كلاسیك و خۆماڵی و ناوچەییدا دەخولێتەوە. لەم قۆناغەدا نەوەیەك دەبێتە رچەشكێن و جڵەوی كاروانی داهێنانی ئەدەبی دەگرێتە دەست كە دوو خولیای سەرەكیی هەیە و هاوكات دەیهەوێ‌ بە دوو زمانی جیاواز خەم و ئازار و كەتوارەكانی دەڤەرێكی گرنگ لە كۆمەڵگای كوردی لە دووتوێی ئەدەبدا بخاتە روو.

نەوەی داهێنەری ئەدەبی مۆدێڕنی كوردی لە كرماشان و ئیلام ئەزموونی شۆڕشی گەلانی ئێرانی هەیە و نەوەیەكی خوێندەوارن و زۆرێكیان خاوەنی بڕوانامەی زانكۆ و خوێندنی باڵان و كەسانێكی جیدی و كونجكۆڵن و بە تێڕوانینێكی زانستی و ئاكادیمیانەەوە لە پرسی نووسین و ئەدەبی دەڕوانن و بەرپرسیارێتیی ئەدەبی لەلایەن گرنگترین خەونە. نەوەی نوێ‌ هاوكات لەگەڵ گرتنەبەری شێوازی نووسینی نوێ‌ و خۆ گونجاندن لەگەڵ ئەدەبی مۆدێڕن و پۆست مۆدێڕن، لەلایەكی دیكەشەوە خولیای ئەزموون نەكردنی قۆناغەكانی پێش خۆی و تێپەڕین لێیان لەباری زەمانیەوە بۆتە كەڵكەڵەی و دەیهەوێ‌ هاوسەنگییەك لە نێوان ئەم دوو فكر و خولیایەدا دروست بكات.

بۆیە "چالاكانی ئەدەبی و رەخنەگرانی شیعر و ئەدەبی هاوچەرخی ئیلام و كرماشان و لەو باوەڕە دان كە ئەدەبی كوردی لەو دەڤەرانە لە قۆناغی پۆست مۆدێڕندا لەدایك بووە"، بۆیە ئەركێكی مێژوویی دەكەوێتە سەرشانی لەلایەك دەبێ‌ قەرەبووی ٢٠ ساڵ نەبوونی حزوور و دواكەوتن لە رەوتی گشتیی ئەدەبی كوردی بكاتەوە، لەلایەكی دیكەشەوە كەڵكەڵەی داهێنان و حزووری چالاك لەناو كۆمەڵگەی ئەدەبیی كوردستان و ئێران بەشێك لە هزری داگیر كردووە.

بەرهەمی ئەم نەوەیە كە خاوەن وەها تێڕوانینێكە ئێستا گوتاری زاڵی ئەدەبیی كرماشان و ئیلامە و بەرەبەرە خەریكە رێچكە، پێناسە و فۆرمی تایبەت بە خۆی دەستەبەر دەكات. ئەم نەوەیە كە زۆربەیان زمانی كوردی، واتە زاراوەكانی (گۆران، كەلهوڕی، لەكی، فەیلی و بن زاراوەكانی دیكە) دەزانن و بەرهەمی پێ‌ دەخولقێنن، هاوكات بە شێوەی زانستی لە زمان و ئەدەبی فارسی دەزانن و زۆربەیان لەناو كۆمەڵگەی ئەدەبیی فارسیشدا حزووری چالاكییان هەیە و هەندێكیان خاوەن دەنگ و سەنگی تایبەت بە خۆیانن. بەشێك لە نووسەر و ئەدیبانی كرماشان و ئیلام و شار و شارۆچكەكانی دەورووبەری بەهۆی جۆراوجۆر نیشتەجێی تاران و شارە فارس نشینەكانی دیكەی ئێران بوون و بەهۆی دوور بوون لە جوغرافیای شوێنی لەدایك بوونیان و زاڵ بوونی گوتاری زمان و ئەدەبی فارسی بەسەر ژیان و نووسینیاندا، بەرهەمە فارسییەكانیان لە كوردی زیاترە، كە دەتوانین ئاماژە بە كەسانێكی وەك: "رەشید یاسمی، دوكتور محەمەد عەلی سوڵتانی، عەبدولجەبار كاكایی، محەمەد رەزا كەلهوڕ، فەریبا كەلهوڕ، جەلیل سەفەر بەیگی، دوكتور میرجەلالەدین كەزازی، فەریاد شیری، كوورش هەمەخانی و فەرهاد حەیدەری گۆران و ..." بكەین.

لە بواری شیعری كوردیدا لەناو نەوەی نوێی نووسەرانی كرماشان دەتوانین ئاماژە بەم كەسانە بكەین كە ئەمڕۆ لە مەیدانی ئەدەبیدا كە كەسانێكی وەك: "فەرشید یووسفی، كەرەمڕەزا كەرەمی، محەمەد شەكەری، ئەحمەد عەزیزی، ئەحمەد جەلالی گۆران، سولێمان داوەند، ئەمانوڵڵا خان رەشیدی، وەلی رەزایی، عەلی ئەسغەر زەعفەرانی، كەیوومەرس عەباسی قەسری، عەبدوڵڵا مورادی (دلڕیش مایەشتی)، میرزا یووسف تاڵاندیشی" دەبینرێن كەلە نووسەران و چالاكانی ئەدەبیی دەیەكانی ٥٠ و ٦٠ی هەتاوین (١٩٧٠ – ١٩٨٠ی زایینی) و چالاكانی دەیەی ٧٠ی هەتاوی (١٩٩٠ی زایینی) ئەملا بریتین لە: "جەلیل ئاهەنگەرنژاد، عەلی ئۆڵفەتی، فەریاد شیری، سەعید عبادەتیان، عەلیڕەزا خانی، عەلیڕەزا جەمشیدی، عەباس جەلیلیان، شێردڵ ئیلپوور، ئەردەشیر كەشاوەرز، كوورش هەمەخانی، سەلاحەدین قەرەتەپە، ئیرج قوبادی، بێهرووز ئیبراهیمی، رەزا مەوزوونی، پەرویز بەنەفشی، رەزا یەعقووبی، ئەمین گەجەری، سەجاد جەهانفەرد (ژیار)، مەهوەش سولێمان پوور، پەریوەش مەلەكشاهیان، عەلی محەمەد محەمەدی، میهرداد محەمەدی، ئەمروڵڵا عەزیمی، مەنووچێهر كەمەری، عەزیزی، ئازەرپەیك، فەتاحیان، جەلیلی‌یەكان، شێرزادی، تەقی رەشیدی، یەدوڵڵا لوڕنژاد، سەید محەمەد پەروەر و دەیان کەسی دیکە."

سەرچاوەکان:

سلطانی، محمدعلی، حدیقە سلطانی – جلد سوم، تهران ١٣٧٩.

یوسفی، فرشید، زندگی‌نامە بزرگان کرمانشاه از سدەی اول تا سیزدهم. انتشارات باغ نی، ١٣٩١.

ماڵپەڕی تاقوەسان.

فەلاح شەریف، پێگەی ئەدەبی کوردی لە کرماشان و ئیلام. لە کتێبی (ڕۆچنەیەک بۆ ئەدەبی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان) بەرگی دووەم. سلێمانی ٢٠١٤
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.