• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی ئوکتۆبەری ٢٠١٧ی زایینی - ٣٠ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا

زایینی: ٠٧-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/١٥ - ١٨:٤٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا
د. ئیدریس ئەحمەدی

هاتنە ئارای چەکی ئەتۆمی و پەرەئەستاندنی دێموکراسی مەجالی بۆ شەڕی مەزن لە شکڵی شەڕی "جیهانیدا" نەهێشتووەتەوە.

پاش شەڕی دووهەمی جیهانی ململانێی نێوان ئەمریکا و یەکیەتی سۆڤیەت بە هۆی چەکی ئەتۆمییەوە لە شکڵی "شەڕی سارددا" خۆی نواند. ئەو دوو زلهێزە ڕاستەوخۆ بەرەوڕوی یەکتر نەبوونەوە، بەڵکوو شەڕی گەرمیان بە وەکالەت و لە سەر خاکی خەڵکان و وڵاتانی دیکەدا دەکرد.

پەرەئەستاندنی دێموکراسی و پتەوبوونی پەیوەندیی لە نێوان ئەمریکا، وڵاتانی ئەورووپی، ژاپۆن، کورەی باشوور و ئوسترالیا "بەراییەکی ئاشتی" (zone of peace) لێ کەوتووەتەوە. دێموکراسی هەروەها ڕای گشتی کردووەتە فاکتەری سنووردارکەر، هەڵبەت نەک ڕێگر، لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕکردنی وڵاتانی دێموکراتیکدا.

ئەمە بە واتای ئەوە نییە کە نیزامی پاش شەڕی دووهەمی جیهانی و شەڕی سارد، بێ کێشەیە. سەرەڕای پەرەئەستاندنی دێموکراسی لە ڕۆژئاوا و هێندێک لە وڵاتانی ئاسیایی، لە دەڤەر و شوێنی دیکەی جیهان سەرەڕۆیی و دیکتاتۆری وێڕای کۆمەڵێک نەخۆشیی سیاسی و نادادپەروەریی بەرۆکی زۆر کۆمەڵگایان گرتووەتەوە.

رۆژهەڵاتی ناوین پشکی شێری لە درێژەکێشان و قووڵبوونەوەی ئەو جۆرە کێشە و نەخۆشیانە بەرکەوتووە. وەسفکردنی رۆژهەڵاتی ناوین وەک "دڵی جیۆپۆلیتیک" لە جیهاندا ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرە. هەڵبەت، لە باتی ئەوەی جێگای شانازی بێ، گوزارشتێکە لە نەهامەتی.

بە پێچەوانەی شەڕی یەکەم و دووهەمی جیهانی و دەرکەوتەکانیان، دەرکەوتەی کێشە و شەڕە بچووک و نیمچە مەزنەکانی نزیک بە دوو دەیەی سەدەی بیست‌ویەکەم، هەڵتەکێنەر نین، یان با بڵێین، بە شێوەی یەکلاکەرەوە، نیزام‌شکێن نین بەڵکوو، ئەو دەرکەوتانە زۆرتر بە ئەسپایی نیزام‌گۆڕ و لەهەمان کاتیشدا نیزام‌پارێزن.

ئەمەش وای کردووە ڕووداوەکان ئەوەندە بڕ نەکەن تاکوو ببن بە مێژوو.

چەقبەستوویەکی ڕێژەیی لە نێوان نیزامێکی لەرزۆکی جیهانی و داهاتوویەکی ناڕووندا، بەرجەستە بووەتەوە. لە رۆژهەڵاتی ناویندا تەنانەت بەرەودواچوونیش ڕووی داوە؛ شۆڕشەکانی "بەهاری عەرەبی" یان بوون بە خەونەمارانە، یان دزران، یان ئەوەی هێزە دژەشۆڕشگێڕەکان پووچەڵیان کردنەوە.

سەرەڕای دوو شەڕ لە کەنداودا، وێڕای "بەهاری عەرەبی"، شەڕی خوێناویی لە سورییە و سەرهەڵدان و شکستی "داعش"، نیزامێکی نوێ بەم زووانە نایەتە کایەوە. ئەگەر بێتە کایەوە، ئەوا لە دەرئەنجامی ململانێیی نێوان هێزە نیزام‌پارێز و نیزام‌گۆڕەکاندا دێتە کایەوە، ئەویش بە ئەسپایی. لە هەر هەنگاوێک کە دەیهاوێژن، ڕەنگ بێ هێزە شۆڕشگێڕەکان ناچار بن دوو هەنگاو پاشەکشە بکەن.

هیچکام لە هێزە کۆنەپارێزەکان، لە سەرووی هەموویانەوە کۆماری ئیسلامی، کە بەرژەوەندییان لە ڕاگرتنی نیزامی مەوجووددا هەیە، خاوەن هێژمۆنی نین. بە واتایەکی دیکە، هیچکام لە هێزە کۆنەپارێزەکان، توانای ئەوەیان نییە ویستی خۆیان بەسەر ناوچەکەدا بسەپێنن، تەنیا دەتوانن ڕێگری لە گۆڕان بکەن.

لە لایەکی دیکەوە، ئەمریکا، کە پاش ١١ی سێپتامبێر هەوڵی نیزام‌گۆڕینی دا، لە سیاسەتی دەرەوەی خۆیدا، هەمان ستراتێژی پەیڕەو دەکا کە لە سەردەمی سارددا پەیڕەوەی دەکرد، ئەویش ڕاگرتنی پارسەنگی هێزە. ڕاگرتنی پارسەنگی هێز یارمەتیدەری چەقبەستوویی ناوچەکەیە لەو دۆخی نەهامەتییەدا.

رێفراندۆم لە باشوور لە جەوهەری خۆیدا کردەیەکی شۆڕشگێڕانە بوو. بە ڕوونی نیشانی دا ئەو نیزامەی کە لە دوای شەڕی یەکەمی جیهانی دامەزرا و پاش شەڕی دووهەمی جیهانی بە لەنێوبردنی کۆماری کوردستان بەردەوام بە زۆر کار بۆ جێکەوتنی کراوە، سەرچاوەی ناسەقامگیریی بەردەوام، شەڕ و نەهامەتییە.

رۆژهەڵاتی ناوین وەک "دڵی جیۆپۆلیتیک" دەمێنێتەوە. هەڵبەت شاهیدی سەهۆڵبەردانین لە نیزامی نەخۆشی ناوچەکەدا. ئەو شەڕ و شۆڕشانەی ئاماژەیان پێ کرا، وێڕای ڕێفراندۆمی باشووری کوردستان بۆ سەربەخۆیی، نیشانەی بەرچاوی ئەو ڕەوتەن.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٠ لەم ژمارەیەدا:

ــ هەموو ڕێگاکان دەچنەوە کوردستان
ــ سەهۆڵبەردان لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا
ــ دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
ــ زیندانیی سیاسی بوونی نییە
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    کۆمەڵیک ڕووداوی ناخۆش و تاڵ وەک شەڕە جیهانییه‌کان، شەڕی ناوخۆی ئێران، سیڵاوی مەهاباد، کوشتاری خەڵکی ئه‌م شاره و قات و قڕی له ماوەی ژیانی مەلا مارفدا که له سەر هەژاری و نەداری خەڵک شوێندانەر بوو له شێعرکانی ڕەنگدانه‌وەی جیددیان هه‌یه، شاعیری نوکته باز له سەردەمی دیکتاتۆرییه‌تدا زۆر جار به زمانی ته‌نز لۆمه له‌م بارودۆخه دەگرێ.
  • کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن
    خرۆشانی جەماوەریی ڕۆژهەڵات و پەیامەکانی لە دوای ئەنجامە ئەرێنییەکەی ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی باشوور، مژاری چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنی تیشکە لەگەڵ کەریم پەرویزی، ئەندامی دەفتەری سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ خوێندنەوەی ڕادەکێشین.
  • بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور
    چوار فاکتۆری سەرچاوە گرتنی ئەم سەربەخۆییە لە ئیرادەی گشتی، دادپەروەری وەک بناغەی ئەو حکوومەتە، دێموکراسی و هەبوونی هێزی پێشمەرگە بۆ دابین کردنی ئاسایش و ئاسوودەیی هاووڵاتیان لەو فاکتۆرانەن کە لە بەرژەوەندیی حکوومەتی سەربەخۆی باشووری کوردستان دا دەبن.
  • باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد
    ئێمە دەبێ سەرەتا لە هەناوی کۆمەڵگەی خۆماندا حزوورمان هەبێت و ئاگاداری هەموو گرفت و خەسڵەتەکانۆ کۆمەڵگەی خۆمان بین و بتوانین جیاوازییە هەرێمی و ناوچەییەکان بناسین، هەتا بتوانین بەرنامە و پرۆژەکانمان لەسەر بنەمای واقیعی کۆمەڵگەکەمان بێت.
  • چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران
    سەرئەنجام دوای پڕۆسەی قانوونی، ماری و مێردەکەی پێکەوە لە ئافریقاڕا کچێک و کۆڕێکیان وەک منداڵی خۆیان وەرگرت. ئێستا ئەوان ١٤ ساڵ و ١٢ ساڵ تەمەنیانە و وەک هەر منداڵێکی دیکە دەچنە قوتابخانە و ژیانێکی باشیان هەیە.
  • خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
    دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.
  • ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا
    زۆربەی بزاڤە ڕزگاریخوازەکانی دنیا لە حاڵەتێکدا سەریان هەڵداوە، کە دیکتاتۆرەکان ویستوویانە لە ڕێگای ئامرازەکانی هێز و دەسەڵاتەوە ڕێککەوتنێکی مڵکەجبوون لە نێوان خۆیان و کۆمەڵگادا ساز بکەن و کۆمەڵگا ملکەجی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بکەن و ئەدەبیاتێک لە سەر کۆمەڵگا زاڵ بکەن کە لە ڕاستای دەسەڵاتی ئەواندا بێت و سەروەری ئەوانی تێدا گارانتی کرابێت.
  • دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
    کەوایە بەپێی وتەی بەرپرسانی ڕێژیم، خامنەیی ڕاستەوخۆ لە هەڵبژاردنی هەموو وەزیرەکانی رووحانیدا دەستی هەیە، ڕەنگە لێرەدا بگوترێ: "بۆخۆت بەخێر بێیتەوە، ئاگات لە کوێیە؟"
  • هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان
    لە دوای ٥٧ و خۆسەپاندنی رێژیمی ئیسلامی بەسەر گشتایەتیی جوغرافیای ئێراندا، کوردستان بوو بە مەکۆی گشت لایەنە پەراوێزخراوەکان، ئەو رۆژانە زۆر لایەن بوون کە لە نیشتمانی کوردەکاندا داڵدە درابوون، حیزبە کوردییەکان بە سینگ ئاوەڵاییەوە وەریانگرتن.
  • سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا
    پەرەئەستاندنی دێموکراسی و پتەوبوونی پەیوەندیی لە نێوان ئەمریکا، وڵاتانی ئەورووپی، ژاپۆن، کورەی باشوور و ئوسترالیا "بەراییەکی ئاشتی" (zone of peace) لێ کەوتووەتەوە. دێموکراسی هەروەها ڕای گشتی کردووەتە فاکتەری سنووردارکەر، هەڵبەت نەک ڕێگر، لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕکردنی وڵاتانی دێموکراتیکدا.
  • زیندانیی سیاسی بوونی نییە زیندانیی سیاسی بوونی نییە
    لە وڵاتێکی ژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و فاشیستیدا، شتێک بە ناوی زیندانیی سیاسی ناتوانێ مانایەکی هەبێ و ئاماژەیەک بۆ شتێکی راستەقینە نابێ. لە راستیدا چەمکی زیندانیی سیاسی دەتوانێ چەمکێکی چەواشەکارانە و بەلاڕێدابەرانە بێ.
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.