• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٥ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا

زایینی: ٠٧-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/١٥ - ١٨:٤٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا
د. ئیدریس ئەحمەدی

هاتنە ئارای چەکی ئەتۆمی و پەرەئەستاندنی دێموکراسی مەجالی بۆ شەڕی مەزن لە شکڵی شەڕی "جیهانیدا" نەهێشتووەتەوە.

پاش شەڕی دووهەمی جیهانی ململانێی نێوان ئەمریکا و یەکیەتی سۆڤیەت بە هۆی چەکی ئەتۆمییەوە لە شکڵی "شەڕی سارددا" خۆی نواند. ئەو دوو زلهێزە ڕاستەوخۆ بەرەوڕوی یەکتر نەبوونەوە، بەڵکوو شەڕی گەرمیان بە وەکالەت و لە سەر خاکی خەڵکان و وڵاتانی دیکەدا دەکرد.

پەرەئەستاندنی دێموکراسی و پتەوبوونی پەیوەندیی لە نێوان ئەمریکا، وڵاتانی ئەورووپی، ژاپۆن، کورەی باشوور و ئوسترالیا "بەراییەکی ئاشتی" (zone of peace) لێ کەوتووەتەوە. دێموکراسی هەروەها ڕای گشتی کردووەتە فاکتەری سنووردارکەر، هەڵبەت نەک ڕێگر، لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕکردنی وڵاتانی دێموکراتیکدا.

ئەمە بە واتای ئەوە نییە کە نیزامی پاش شەڕی دووهەمی جیهانی و شەڕی سارد، بێ کێشەیە. سەرەڕای پەرەئەستاندنی دێموکراسی لە ڕۆژئاوا و هێندێک لە وڵاتانی ئاسیایی، لە دەڤەر و شوێنی دیکەی جیهان سەرەڕۆیی و دیکتاتۆری وێڕای کۆمەڵێک نەخۆشیی سیاسی و نادادپەروەریی بەرۆکی زۆر کۆمەڵگایان گرتووەتەوە.

رۆژهەڵاتی ناوین پشکی شێری لە درێژەکێشان و قووڵبوونەوەی ئەو جۆرە کێشە و نەخۆشیانە بەرکەوتووە. وەسفکردنی رۆژهەڵاتی ناوین وەک "دڵی جیۆپۆلیتیک" لە جیهاندا ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرە. هەڵبەت، لە باتی ئەوەی جێگای شانازی بێ، گوزارشتێکە لە نەهامەتی.

بە پێچەوانەی شەڕی یەکەم و دووهەمی جیهانی و دەرکەوتەکانیان، دەرکەوتەی کێشە و شەڕە بچووک و نیمچە مەزنەکانی نزیک بە دوو دەیەی سەدەی بیست‌ویەکەم، هەڵتەکێنەر نین، یان با بڵێین، بە شێوەی یەکلاکەرەوە، نیزام‌شکێن نین بەڵکوو، ئەو دەرکەوتانە زۆرتر بە ئەسپایی نیزام‌گۆڕ و لەهەمان کاتیشدا نیزام‌پارێزن.

ئەمەش وای کردووە ڕووداوەکان ئەوەندە بڕ نەکەن تاکوو ببن بە مێژوو.

چەقبەستوویەکی ڕێژەیی لە نێوان نیزامێکی لەرزۆکی جیهانی و داهاتوویەکی ناڕووندا، بەرجەستە بووەتەوە. لە رۆژهەڵاتی ناویندا تەنانەت بەرەودواچوونیش ڕووی داوە؛ شۆڕشەکانی "بەهاری عەرەبی" یان بوون بە خەونەمارانە، یان دزران، یان ئەوەی هێزە دژەشۆڕشگێڕەکان پووچەڵیان کردنەوە.

سەرەڕای دوو شەڕ لە کەنداودا، وێڕای "بەهاری عەرەبی"، شەڕی خوێناویی لە سورییە و سەرهەڵدان و شکستی "داعش"، نیزامێکی نوێ بەم زووانە نایەتە کایەوە. ئەگەر بێتە کایەوە، ئەوا لە دەرئەنجامی ململانێیی نێوان هێزە نیزام‌پارێز و نیزام‌گۆڕەکاندا دێتە کایەوە، ئەویش بە ئەسپایی. لە هەر هەنگاوێک کە دەیهاوێژن، ڕەنگ بێ هێزە شۆڕشگێڕەکان ناچار بن دوو هەنگاو پاشەکشە بکەن.

هیچکام لە هێزە کۆنەپارێزەکان، لە سەرووی هەموویانەوە کۆماری ئیسلامی، کە بەرژەوەندییان لە ڕاگرتنی نیزامی مەوجووددا هەیە، خاوەن هێژمۆنی نین. بە واتایەکی دیکە، هیچکام لە هێزە کۆنەپارێزەکان، توانای ئەوەیان نییە ویستی خۆیان بەسەر ناوچەکەدا بسەپێنن، تەنیا دەتوانن ڕێگری لە گۆڕان بکەن.

لە لایەکی دیکەوە، ئەمریکا، کە پاش ١١ی سێپتامبێر هەوڵی نیزام‌گۆڕینی دا، لە سیاسەتی دەرەوەی خۆیدا، هەمان ستراتێژی پەیڕەو دەکا کە لە سەردەمی سارددا پەیڕەوەی دەکرد، ئەویش ڕاگرتنی پارسەنگی هێزە. ڕاگرتنی پارسەنگی هێز یارمەتیدەری چەقبەستوویی ناوچەکەیە لەو دۆخی نەهامەتییەدا.

رێفراندۆم لە باشوور لە جەوهەری خۆیدا کردەیەکی شۆڕشگێڕانە بوو. بە ڕوونی نیشانی دا ئەو نیزامەی کە لە دوای شەڕی یەکەمی جیهانی دامەزرا و پاش شەڕی دووهەمی جیهانی بە لەنێوبردنی کۆماری کوردستان بەردەوام بە زۆر کار بۆ جێکەوتنی کراوە، سەرچاوەی ناسەقامگیریی بەردەوام، شەڕ و نەهامەتییە.

رۆژهەڵاتی ناوین وەک "دڵی جیۆپۆلیتیک" دەمێنێتەوە. هەڵبەت شاهیدی سەهۆڵبەردانین لە نیزامی نەخۆشی ناوچەکەدا. ئەو شەڕ و شۆڕشانەی ئاماژەیان پێ کرا، وێڕای ڕێفراندۆمی باشووری کوردستان بۆ سەربەخۆیی، نیشانەی بەرچاوی ئەو ڕەوتەن.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.