• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٢ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢١ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك

زایینی: ٠٧-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/١٥ - ١٨:٥٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
هیوا میرزایی

مرۆڤ وەك بوونەوەری خاوەن هزری سەر زەوی بەردەوام لە هەوڵی ئەوەدا بووە كە ژینگە و جیهان بەشێوەیەك بگۆڕێت كە خەونەكانی تێدا بەدی بێ و بتوانێ ژیانێكی هەتاهەتایی و گونجاوی هەبێ و بۆ ئەم مەبەستە چ وەك تاك و چ بە كۆمەڵ هەوڵی گەشەی مرۆڤایەتیان داوە و جیهان ڕەوتێكی خێرای بەرەوپێشچوونی بەخۆیەوە گرتووە و ئەمڕۆ دەبینین كە كۆمەڵگای جیهانی لە ئاستێكی بەرزی گەشەسەندوویی دایە بە بەراورد لەگەڵ لانیكەم سەد ساڵی ڕابردووی خۆیدا و بیچمگرتنی شارستانیەتە مودێڕنەكان لە سەرانسەری جیهان و گەشەی تیكنۆلۆژی و زاڵبوون بەسەر نەخۆشییەكان و خەون و هەوڵی مرۆڤ بۆ گەیشتن بە ئەستێرەكانی دیكە و دەرەوەی زەوی سەلمێنەری ئەم قسانەن. بەڵام هەرچی گەشەی شارستانیەتەكان خێرایی پەیدا دەكات و كۆمەڵگای پیشەیی جێگەی كۆمەڵگای سوننەتی و دواكەوتوو دەگرێتەوە مرۆڤ بەرەوڕووی دیاردەگەلێك دەبێتەوە كە بە نەخۆشی سەردەم ناوی لێدەبەن.

دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.

خۆكوژی كردارێكی وشیارانەی خودی مرۆڤە لە بەرانبەر خۆی و هەوڵێك بۆ لە ناوبردنی مرۆڤ بەدەستی خۆیەتی و ئەم دیاردەیە بە پێی لێكۆڵینەوەی توێژەرانی كۆمەڵناسی چەندین هۆكاری هەیە وەك هۆكاری ئابووری، هۆكاری دەروونی و هۆكاری سۆزداری و تووندوتیژی كە وای لە مرۆڤ كردووە ساڵانە لە جیهاندا ٤٠٠ هەزار كەس خۆیان بكوژن و كۆتایی بە ژیانی خۆیان بێنن.

لە ئێرانیشدا سەرەڕای ئەوەیكە وڵاتێكی ئایینییە و زۆربەی دانیشتوانی پەیڕەوی ئایینی ئیسلامن و لە ئایینی ئیسلامدا خۆكوژی و ئازارگەیاندن بە خۆ ناپەسەند و ڕێگەپێنەدراوە بەڵام دەبینین كە خۆكوژی بووەتە دیاردە لە ئێرانیشدا و هۆكارگەلێك وەك دۆخی نالەباری ئابووری، بێ‌هیوایی و گیرۆدەبوون بە ماددە سڕكەرەكان بەستێنی خۆش كردووە بۆ زیادبوونی خۆكوژی و وەك لە ئامارەكاندا دەردەكەوێ ڕێژی خۆكوژی لە نێوان ساڵەكانی 94ی هەتاوی و 95 هەتاوی دوو قات زیادی كردووە.

ڕۆژهەڵاتی كوردستانیش وەك بەشێك لە كۆمەڵگای جیهانی دوور نەبووە لەم دیاردەیە و ڕێژەی خۆكوژی لە ئاستێكی بەرز و مەترسیداردایە و بەداخەوە لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان دیاردەی خۆكوژی لە نێو ژناندا ڕەنگە زۆرتر بێ لە پیاوان كە ئەمەیش زۆرتر دەگەڕێتەوە بۆ دۆخی نالەباری كەلتووری و هەروەها بوونی تووندتیژی بنەماڵەیی لە هەمبەر ژنان و پێوەندییە سۆزدارییەكان.

بە پێی ئاماری ناوەندی هەواڵدەری "كوردپا" لە ڕێكەوتی ١\١\٩٦ هەتا ٧\٦\٩٦ لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان ٢٧ ژن هەوڵی خۆكوژیان داوە و بەداخەوە ٢٥ كەس لەم ژنانە گیانیان لە دەست داوە کە لەمانە ٥ كەسیان تەمەنیان خوار ١٨ ساڵە. بەرزبوونەوەی ڕێژەی خۆكوژی ژنان ئەویش بە پێی كەلتووری كوردەواری كە زۆرترین ڕۆڵیان لە پەروەردەی منداڵ هەیە زەنگێكی مەترسیدارە كە پێمان دەڵێت دۆخێكی ناسەقامگیر ڕووبەڕووی ڕۆژهەڵات بووەتەوە و داهاتوویەكی گەش چاوەڕوانمان ناكا، ژنان وەك توێژی ئازارچێشتوو لە ڕووی هەڵاواردنی كۆمەڵایەتی و هەروەها هەڵاواردن لە ڕووی ئایینیەوە بوونەتە قوربانی سەرەكیی بێ هیوایی لە كۆمەڵگا و هەر ئەمەیش وایكردووە كە زۆرتر دەست بدەنە خۆكوژی. هەروەها لە ڕووی دەروونناسیەوە خۆكوژی كاریگەرییەكی نەرێنی زۆر قووڵ لەسەر كەس و كاری قوربانی دادەنێ و ئەم كاریگەرییە تا كۆتایی تەمەن لە یادەوەری ئەم كەسانە دەمێنێتەوە و ئەگەری زۆریشی هەیە كە ئەمانیش ڕۆژێك لە ڕۆژان خۆیان ببنە قوربانی دیاردەی خۆكوژی.

هەرچەند ئەكرێ وێكچوونێك لە نێوان خۆكوژی ئاسایی مرۆڤ و خۆكوژی وەك چەك بە دژی نەیاران بدۆزینەوە بەڵام لەم ساڵانەی ڕابردوودا جۆرێكی دیكەی خۆكوژی بووەتە دیاردە كە هۆكاری ئیدیۆلۆژی هەیە و وەك چەكێك لە شەڕەكاندا كەڵكی لێوەردەگیردێ و مرۆڤ جەستەی خۆی دەكاتە چەكێك بەدژی نەیارەكانی خۆی و ئەمەیش لە پێناسەی خۆكوژیدا هەر دەچێتەوە سەر ئەو پێناسەیەی كە بۆ خۆكوژی لە لایەن توێژەرانە كراوە، واتە كردەوەیەكی وشیارانەی مرۆڤە بەڵام لەم كردەوەدا مرۆڤ تەنیا نایهەوێ خۆی لە ناوببات بەڵكوو دەیهەوێ بە مردنی خۆی كەسانێكی دیكەش بكوژێ و ڕەوتە تووندئاژۆ ئیسلامییەكان پێشەنگی ئەم جۆرە خۆكوژییەن.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.