• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی ئوکتۆبەری ٢٠١٧ی زایینی - ٣٠ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك

زایینی: ٠٧-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/١٥ - ١٨:٥٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
هیوا میرزایی

مرۆڤ وەك بوونەوەری خاوەن هزری سەر زەوی بەردەوام لە هەوڵی ئەوەدا بووە كە ژینگە و جیهان بەشێوەیەك بگۆڕێت كە خەونەكانی تێدا بەدی بێ و بتوانێ ژیانێكی هەتاهەتایی و گونجاوی هەبێ و بۆ ئەم مەبەستە چ وەك تاك و چ بە كۆمەڵ هەوڵی گەشەی مرۆڤایەتیان داوە و جیهان ڕەوتێكی خێرای بەرەوپێشچوونی بەخۆیەوە گرتووە و ئەمڕۆ دەبینین كە كۆمەڵگای جیهانی لە ئاستێكی بەرزی گەشەسەندوویی دایە بە بەراورد لەگەڵ لانیكەم سەد ساڵی ڕابردووی خۆیدا و بیچمگرتنی شارستانیەتە مودێڕنەكان لە سەرانسەری جیهان و گەشەی تیكنۆلۆژی و زاڵبوون بەسەر نەخۆشییەكان و خەون و هەوڵی مرۆڤ بۆ گەیشتن بە ئەستێرەكانی دیكە و دەرەوەی زەوی سەلمێنەری ئەم قسانەن. بەڵام هەرچی گەشەی شارستانیەتەكان خێرایی پەیدا دەكات و كۆمەڵگای پیشەیی جێگەی كۆمەڵگای سوننەتی و دواكەوتوو دەگرێتەوە مرۆڤ بەرەوڕووی دیاردەگەلێك دەبێتەوە كە بە نەخۆشی سەردەم ناوی لێدەبەن.

دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.

خۆكوژی كردارێكی وشیارانەی خودی مرۆڤە لە بەرانبەر خۆی و هەوڵێك بۆ لە ناوبردنی مرۆڤ بەدەستی خۆیەتی و ئەم دیاردەیە بە پێی لێكۆڵینەوەی توێژەرانی كۆمەڵناسی چەندین هۆكاری هەیە وەك هۆكاری ئابووری، هۆكاری دەروونی و هۆكاری سۆزداری و تووندوتیژی كە وای لە مرۆڤ كردووە ساڵانە لە جیهاندا ٤٠٠ هەزار كەس خۆیان بكوژن و كۆتایی بە ژیانی خۆیان بێنن.

لە ئێرانیشدا سەرەڕای ئەوەیكە وڵاتێكی ئایینییە و زۆربەی دانیشتوانی پەیڕەوی ئایینی ئیسلامن و لە ئایینی ئیسلامدا خۆكوژی و ئازارگەیاندن بە خۆ ناپەسەند و ڕێگەپێنەدراوە بەڵام دەبینین كە خۆكوژی بووەتە دیاردە لە ئێرانیشدا و هۆكارگەلێك وەك دۆخی نالەباری ئابووری، بێ‌هیوایی و گیرۆدەبوون بە ماددە سڕكەرەكان بەستێنی خۆش كردووە بۆ زیادبوونی خۆكوژی و وەك لە ئامارەكاندا دەردەكەوێ ڕێژی خۆكوژی لە نێوان ساڵەكانی 94ی هەتاوی و 95 هەتاوی دوو قات زیادی كردووە.

ڕۆژهەڵاتی كوردستانیش وەك بەشێك لە كۆمەڵگای جیهانی دوور نەبووە لەم دیاردەیە و ڕێژەی خۆكوژی لە ئاستێكی بەرز و مەترسیداردایە و بەداخەوە لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان دیاردەی خۆكوژی لە نێو ژناندا ڕەنگە زۆرتر بێ لە پیاوان كە ئەمەیش زۆرتر دەگەڕێتەوە بۆ دۆخی نالەباری كەلتووری و هەروەها بوونی تووندتیژی بنەماڵەیی لە هەمبەر ژنان و پێوەندییە سۆزدارییەكان.

بە پێی ئاماری ناوەندی هەواڵدەری "كوردپا" لە ڕێكەوتی ١\١\٩٦ هەتا ٧\٦\٩٦ لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان ٢٧ ژن هەوڵی خۆكوژیان داوە و بەداخەوە ٢٥ كەس لەم ژنانە گیانیان لە دەست داوە کە لەمانە ٥ كەسیان تەمەنیان خوار ١٨ ساڵە. بەرزبوونەوەی ڕێژەی خۆكوژی ژنان ئەویش بە پێی كەلتووری كوردەواری كە زۆرترین ڕۆڵیان لە پەروەردەی منداڵ هەیە زەنگێكی مەترسیدارە كە پێمان دەڵێت دۆخێكی ناسەقامگیر ڕووبەڕووی ڕۆژهەڵات بووەتەوە و داهاتوویەكی گەش چاوەڕوانمان ناكا، ژنان وەك توێژی ئازارچێشتوو لە ڕووی هەڵاواردنی كۆمەڵایەتی و هەروەها هەڵاواردن لە ڕووی ئایینیەوە بوونەتە قوربانی سەرەكیی بێ هیوایی لە كۆمەڵگا و هەر ئەمەیش وایكردووە كە زۆرتر دەست بدەنە خۆكوژی. هەروەها لە ڕووی دەروونناسیەوە خۆكوژی كاریگەرییەكی نەرێنی زۆر قووڵ لەسەر كەس و كاری قوربانی دادەنێ و ئەم كاریگەرییە تا كۆتایی تەمەن لە یادەوەری ئەم كەسانە دەمێنێتەوە و ئەگەری زۆریشی هەیە كە ئەمانیش ڕۆژێك لە ڕۆژان خۆیان ببنە قوربانی دیاردەی خۆكوژی.

هەرچەند ئەكرێ وێكچوونێك لە نێوان خۆكوژی ئاسایی مرۆڤ و خۆكوژی وەك چەك بە دژی نەیاران بدۆزینەوە بەڵام لەم ساڵانەی ڕابردوودا جۆرێكی دیكەی خۆكوژی بووەتە دیاردە كە هۆكاری ئیدیۆلۆژی هەیە و وەك چەكێك لە شەڕەكاندا كەڵكی لێوەردەگیردێ و مرۆڤ جەستەی خۆی دەكاتە چەكێك بەدژی نەیارەكانی خۆی و ئەمەیش لە پێناسەی خۆكوژیدا هەر دەچێتەوە سەر ئەو پێناسەیەی كە بۆ خۆكوژی لە لایەن توێژەرانە كراوە، واتە كردەوەیەكی وشیارانەی مرۆڤە بەڵام لەم كردەوەدا مرۆڤ تەنیا نایهەوێ خۆی لە ناوببات بەڵكوو دەیهەوێ بە مردنی خۆی كەسانێكی دیكەش بكوژێ و ڕەوتە تووندئاژۆ ئیسلامییەكان پێشەنگی ئەم جۆرە خۆكوژییەن.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٠ لەم ژمارەیەدا:

ــ هەموو ڕێگاکان دەچنەوە کوردستان
ــ سەهۆڵبەردان لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا
ــ دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
ــ زیندانیی سیاسی بوونی نییە
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    کۆمەڵیک ڕووداوی ناخۆش و تاڵ وەک شەڕە جیهانییه‌کان، شەڕی ناوخۆی ئێران، سیڵاوی مەهاباد، کوشتاری خەڵکی ئه‌م شاره و قات و قڕی له ماوەی ژیانی مەلا مارفدا که له سەر هەژاری و نەداری خەڵک شوێندانەر بوو له شێعرکانی ڕەنگدانه‌وەی جیددیان هه‌یه، شاعیری نوکته باز له سەردەمی دیکتاتۆرییه‌تدا زۆر جار به زمانی ته‌نز لۆمه له‌م بارودۆخه دەگرێ.
  • کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن
    خرۆشانی جەماوەریی ڕۆژهەڵات و پەیامەکانی لە دوای ئەنجامە ئەرێنییەکەی ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی باشوور، مژاری چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنی تیشکە لەگەڵ کەریم پەرویزی، ئەندامی دەفتەری سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ خوێندنەوەی ڕادەکێشین.
  • بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور
    چوار فاکتۆری سەرچاوە گرتنی ئەم سەربەخۆییە لە ئیرادەی گشتی، دادپەروەری وەک بناغەی ئەو حکوومەتە، دێموکراسی و هەبوونی هێزی پێشمەرگە بۆ دابین کردنی ئاسایش و ئاسوودەیی هاووڵاتیان لەو فاکتۆرانەن کە لە بەرژەوەندیی حکوومەتی سەربەخۆی باشووری کوردستان دا دەبن.
  • باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد
    ئێمە دەبێ سەرەتا لە هەناوی کۆمەڵگەی خۆماندا حزوورمان هەبێت و ئاگاداری هەموو گرفت و خەسڵەتەکانۆ کۆمەڵگەی خۆمان بین و بتوانین جیاوازییە هەرێمی و ناوچەییەکان بناسین، هەتا بتوانین بەرنامە و پرۆژەکانمان لەسەر بنەمای واقیعی کۆمەڵگەکەمان بێت.
  • چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران
    سەرئەنجام دوای پڕۆسەی قانوونی، ماری و مێردەکەی پێکەوە لە ئافریقاڕا کچێک و کۆڕێکیان وەک منداڵی خۆیان وەرگرت. ئێستا ئەوان ١٤ ساڵ و ١٢ ساڵ تەمەنیانە و وەک هەر منداڵێکی دیکە دەچنە قوتابخانە و ژیانێکی باشیان هەیە.
  • خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
    دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.
  • ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا
    زۆربەی بزاڤە ڕزگاریخوازەکانی دنیا لە حاڵەتێکدا سەریان هەڵداوە، کە دیکتاتۆرەکان ویستوویانە لە ڕێگای ئامرازەکانی هێز و دەسەڵاتەوە ڕێککەوتنێکی مڵکەجبوون لە نێوان خۆیان و کۆمەڵگادا ساز بکەن و کۆمەڵگا ملکەجی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بکەن و ئەدەبیاتێک لە سەر کۆمەڵگا زاڵ بکەن کە لە ڕاستای دەسەڵاتی ئەواندا بێت و سەروەری ئەوانی تێدا گارانتی کرابێت.
  • دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
    کەوایە بەپێی وتەی بەرپرسانی ڕێژیم، خامنەیی ڕاستەوخۆ لە هەڵبژاردنی هەموو وەزیرەکانی رووحانیدا دەستی هەیە، ڕەنگە لێرەدا بگوترێ: "بۆخۆت بەخێر بێیتەوە، ئاگات لە کوێیە؟"
  • هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان
    لە دوای ٥٧ و خۆسەپاندنی رێژیمی ئیسلامی بەسەر گشتایەتیی جوغرافیای ئێراندا، کوردستان بوو بە مەکۆی گشت لایەنە پەراوێزخراوەکان، ئەو رۆژانە زۆر لایەن بوون کە لە نیشتمانی کوردەکاندا داڵدە درابوون، حیزبە کوردییەکان بە سینگ ئاوەڵاییەوە وەریانگرتن.
  • سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا
    پەرەئەستاندنی دێموکراسی و پتەوبوونی پەیوەندیی لە نێوان ئەمریکا، وڵاتانی ئەورووپی، ژاپۆن، کورەی باشوور و ئوسترالیا "بەراییەکی ئاشتی" (zone of peace) لێ کەوتووەتەوە. دێموکراسی هەروەها ڕای گشتی کردووەتە فاکتەری سنووردارکەر، هەڵبەت نەک ڕێگر، لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕکردنی وڵاتانی دێموکراتیکدا.
  • زیندانیی سیاسی بوونی نییە زیندانیی سیاسی بوونی نییە
    لە وڵاتێکی ژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و فاشیستیدا، شتێک بە ناوی زیندانیی سیاسی ناتوانێ مانایەکی هەبێ و ئاماژەیەک بۆ شتێکی راستەقینە نابێ. لە راستیدا چەمکی زیندانیی سیاسی دەتوانێ چەمکێکی چەواشەکارانە و بەلاڕێدابەرانە بێ.
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.