• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٥ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك

زایینی: ٠٧-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/١٥ - ١٨:٥٧ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
هیوا میرزایی

مرۆڤ وەك بوونەوەری خاوەن هزری سەر زەوی بەردەوام لە هەوڵی ئەوەدا بووە كە ژینگە و جیهان بەشێوەیەك بگۆڕێت كە خەونەكانی تێدا بەدی بێ و بتوانێ ژیانێكی هەتاهەتایی و گونجاوی هەبێ و بۆ ئەم مەبەستە چ وەك تاك و چ بە كۆمەڵ هەوڵی گەشەی مرۆڤایەتیان داوە و جیهان ڕەوتێكی خێرای بەرەوپێشچوونی بەخۆیەوە گرتووە و ئەمڕۆ دەبینین كە كۆمەڵگای جیهانی لە ئاستێكی بەرزی گەشەسەندوویی دایە بە بەراورد لەگەڵ لانیكەم سەد ساڵی ڕابردووی خۆیدا و بیچمگرتنی شارستانیەتە مودێڕنەكان لە سەرانسەری جیهان و گەشەی تیكنۆلۆژی و زاڵبوون بەسەر نەخۆشییەكان و خەون و هەوڵی مرۆڤ بۆ گەیشتن بە ئەستێرەكانی دیكە و دەرەوەی زەوی سەلمێنەری ئەم قسانەن. بەڵام هەرچی گەشەی شارستانیەتەكان خێرایی پەیدا دەكات و كۆمەڵگای پیشەیی جێگەی كۆمەڵگای سوننەتی و دواكەوتوو دەگرێتەوە مرۆڤ بەرەوڕووی دیاردەگەلێك دەبێتەوە كە بە نەخۆشی سەردەم ناوی لێدەبەن.

دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.

خۆكوژی كردارێكی وشیارانەی خودی مرۆڤە لە بەرانبەر خۆی و هەوڵێك بۆ لە ناوبردنی مرۆڤ بەدەستی خۆیەتی و ئەم دیاردەیە بە پێی لێكۆڵینەوەی توێژەرانی كۆمەڵناسی چەندین هۆكاری هەیە وەك هۆكاری ئابووری، هۆكاری دەروونی و هۆكاری سۆزداری و تووندوتیژی كە وای لە مرۆڤ كردووە ساڵانە لە جیهاندا ٤٠٠ هەزار كەس خۆیان بكوژن و كۆتایی بە ژیانی خۆیان بێنن.

لە ئێرانیشدا سەرەڕای ئەوەیكە وڵاتێكی ئایینییە و زۆربەی دانیشتوانی پەیڕەوی ئایینی ئیسلامن و لە ئایینی ئیسلامدا خۆكوژی و ئازارگەیاندن بە خۆ ناپەسەند و ڕێگەپێنەدراوە بەڵام دەبینین كە خۆكوژی بووەتە دیاردە لە ئێرانیشدا و هۆكارگەلێك وەك دۆخی نالەباری ئابووری، بێ‌هیوایی و گیرۆدەبوون بە ماددە سڕكەرەكان بەستێنی خۆش كردووە بۆ زیادبوونی خۆكوژی و وەك لە ئامارەكاندا دەردەكەوێ ڕێژی خۆكوژی لە نێوان ساڵەكانی 94ی هەتاوی و 95 هەتاوی دوو قات زیادی كردووە.

ڕۆژهەڵاتی كوردستانیش وەك بەشێك لە كۆمەڵگای جیهانی دوور نەبووە لەم دیاردەیە و ڕێژەی خۆكوژی لە ئاستێكی بەرز و مەترسیداردایە و بەداخەوە لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان دیاردەی خۆكوژی لە نێو ژناندا ڕەنگە زۆرتر بێ لە پیاوان كە ئەمەیش زۆرتر دەگەڕێتەوە بۆ دۆخی نالەباری كەلتووری و هەروەها بوونی تووندتیژی بنەماڵەیی لە هەمبەر ژنان و پێوەندییە سۆزدارییەكان.

بە پێی ئاماری ناوەندی هەواڵدەری "كوردپا" لە ڕێكەوتی ١\١\٩٦ هەتا ٧\٦\٩٦ لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان ٢٧ ژن هەوڵی خۆكوژیان داوە و بەداخەوە ٢٥ كەس لەم ژنانە گیانیان لە دەست داوە کە لەمانە ٥ كەسیان تەمەنیان خوار ١٨ ساڵە. بەرزبوونەوەی ڕێژەی خۆكوژی ژنان ئەویش بە پێی كەلتووری كوردەواری كە زۆرترین ڕۆڵیان لە پەروەردەی منداڵ هەیە زەنگێكی مەترسیدارە كە پێمان دەڵێت دۆخێكی ناسەقامگیر ڕووبەڕووی ڕۆژهەڵات بووەتەوە و داهاتوویەكی گەش چاوەڕوانمان ناكا، ژنان وەك توێژی ئازارچێشتوو لە ڕووی هەڵاواردنی كۆمەڵایەتی و هەروەها هەڵاواردن لە ڕووی ئایینیەوە بوونەتە قوربانی سەرەكیی بێ هیوایی لە كۆمەڵگا و هەر ئەمەیش وایكردووە كە زۆرتر دەست بدەنە خۆكوژی. هەروەها لە ڕووی دەروونناسیەوە خۆكوژی كاریگەرییەكی نەرێنی زۆر قووڵ لەسەر كەس و كاری قوربانی دادەنێ و ئەم كاریگەرییە تا كۆتایی تەمەن لە یادەوەری ئەم كەسانە دەمێنێتەوە و ئەگەری زۆریشی هەیە كە ئەمانیش ڕۆژێك لە ڕۆژان خۆیان ببنە قوربانی دیاردەی خۆكوژی.

هەرچەند ئەكرێ وێكچوونێك لە نێوان خۆكوژی ئاسایی مرۆڤ و خۆكوژی وەك چەك بە دژی نەیاران بدۆزینەوە بەڵام لەم ساڵانەی ڕابردوودا جۆرێكی دیكەی خۆكوژی بووەتە دیاردە كە هۆكاری ئیدیۆلۆژی هەیە و وەك چەكێك لە شەڕەكاندا كەڵكی لێوەردەگیردێ و مرۆڤ جەستەی خۆی دەكاتە چەكێك بەدژی نەیارەكانی خۆی و ئەمەیش لە پێناسەی خۆكوژیدا هەر دەچێتەوە سەر ئەو پێناسەیەی كە بۆ خۆكوژی لە لایەن توێژەرانە كراوە، واتە كردەوەیەكی وشیارانەی مرۆڤە بەڵام لەم كردەوەدا مرۆڤ تەنیا نایهەوێ خۆی لە ناوببات بەڵكوو دەیهەوێ بە مردنی خۆی كەسانێكی دیكەش بكوژێ و ڕەوتە تووندئاژۆ ئیسلامییەكان پێشەنگی ئەم جۆرە خۆكوژییەن.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.