• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٢ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢١ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران

زایینی: ٠٧-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/١٥ - ١٩:٠٠ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران
شەهلا دەباغی

سێ ساڵێک دەبوو هاتبوومە سوید؛ ڕۆژێک لە هەورازی نزیک ماڵ وەسەر دەکەوتم و دەستی کچەکەم گرتبوو و بەرەو ماڵ دەڕۆیشتینەوە؛ لەپڕ ژانێکی سەیر بەناو زگمدا هات ولەسەر زەوی دانیشم. لەو کاتەدا ژنێکی سویدی کە بە پەناماندا تێپەڕ دەبوو پرسی کە چ گرفتێکم هەیە؟ دەستی منداڵەکەمی گرت و پێکەوە چووینەوە ماڵ. لەداوی ئەم ڕۆژە تا ئێستا من و "ماری" پێوەندیمان ماوە گەرچی ئەو چەند شار و وڵاتی بۆ کار و دەرس خوێندن گۆڕێ.

١٤ ساڵ پێش ماری و هاوسەرەکەی بڕیاریان دا کە منداڵ لە ئافریقاڕا بێننە نێو ژیانی خۆیان. دیارە پڕۆسەی منداڵ هێنان لە وڵاتێکی دیکەڕا زۆر پێچ‌وپڵووچە و خەرجێکی زۆر، نزیک بە ١٥٠هەزار کڕۆنی تێدەچێ.

سەرئەنجام دوای پڕۆسەی قانوونی، ماری و مێردەکەی پێکەوە لە ئافریقاڕا کچێک و کۆڕێکیان وەک منداڵی خۆیان وەرگرت. ئێستا ئەوان ١٤ ساڵ و ١٢ ساڵ تەمەنیانە و وەک هەر منداڵێکی دیکە دەچنە قوتابخانە و ژیانێکی باشیان هەیە.

سێ ساڵ پێش ماری گوتی کە کچەکەیان نەخۆشی گورچیلەی هەیە و لە دوای کەسێک دەگەڕێن کە گورچیلەیەکی بداتێ و بابی ئامادەیە کە گورچیلەی خۆی بداتێ و خەریکی تاقیکردنەوەکانی پزشکین. دوای تاقیکردنەوەکان دەرکەوت کە خوێن و جەستەی منداڵ و باب پێک دەخۆن و پێوەندی گورچیلەکە بە باشی ئەنجام درا. دیارە کچەکە دەبێ هەتا کۆتایی ژیان ڕۆژانە هێندێک دەرمان بخوا.

فاکت

سەرەڕای دەنگی دژی ڕێکخراوەکانی مەدەنی و لایەنگرانی مافی منداڵان، لە دوایین ڕۆژەکانی ساڵی ١٣٩٢ "گەڵاڵە"یەک لە مەجلیسی ئێران پەسندکرا.(١) ئەو گەڵاڵەیە دواتر لە لایەن "شوڕای نگهبان"یش مۆری "تائید"ی لێدرا. بە پێی ئەو گەڵاڵەیە کەسانێک کە منداڵێک وەک منداڵی خۆیان سەرپەرستی دەکەن، دەتوانن بە پێی یاسا و شەرع ئەو منداڵانە بە هاوسەری خۆیان هەڵبژێرن و زەماوەندیان لەگەڵ بکەن.

ترسی چالاکانی مافی منداڵان لە پەسەندکردنی ئەو گەڵاڵەیە ئەوە بوو کە تەنانەت لە "دوران حضانت"دا ئەو ئیزنە یاساییە لە لایەن زۆریەک لە پیاوان جێبەجێ بکرێ کە سەرپەرستی زڕمنداڵەکانیان دەکەن یان ئەو منداڵانەی وەک منداڵی خۆیان وەریانگرتووە.

جیاوازی نیوان دوو ڕوانگە

من بە هیچ جۆر نامهەوێ بڵێم کە لە وڵاتی سویددا هیچ جۆرە نائەمنی و دەسدرێژییەک بە منداڵان تێدا بەدی ناکرێ. بە پێی ڕێکخراوی "نەجاتی منداڵان" لە سوید ساڵانە لە نێوان ٣ تا ٥ لە سەدی منداڵان لە لایەن نزیکترین کەسەکانیان یان کەسانیک "دەستدرێژی جنسی‌"یان پێدەکرێ.

تاوان و لەژێرپێنانی کەرامەت و مافی منداڵان لە هەموو شوێنێکی جیهان بەدی دەکرێ؛ بەڵام ئەوی کە بەرچاو و زەقە، جیاوازی نێوان یاساکانی وڵاتێکی وەک سوید و یاسا نائینسانییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێرانە بۆ پاراستنی منداڵانی ژێر ١٨ ساڵ، زۆربەی کات کچان.

لە کولتوری وڵاتێکی وەک سوید، ئینسان ناچێتە ئافریقا منداڵێک بێنێ کە دواتر زەماوەندی لەگەڵ بکا، بەڵام بە پێی یاساکانی کۆماری ئیسلامی ئێران ئیزن دەدرێ کە بەناو "باوکەکان" لەگەڵ "منداڵی خۆیان" کە لە ژێر تەمەنی یاسایین زەماوەند بکەن.

لە ئێران منداڵێکی بێ‌پەنا و بێ سەرپەرەست کە دەکەوێتە ژێردەستی زڕبابێک، بە پێی یاساکانی ئێران دەکرێ دەستدرێژی جنسی بکرێتە سەر و بۆ هەتاهەتایە جەستە و ڕوحی ئازار بدرێ. سەیر ئەوەیە کە لایەنگرانی ئەو یاسایە ئەو یاسایە وەک چاکە دەرحەق بە منداڵانی بێ سەرپەرەست دەبینن و دەڵێن چونکە لە شەرع دا ئەم کارە ناشەرعی نابیندرێ و ئەو منداڵانە "حکم"ی منداڵی خۆتی نییە، کەوایە ئەو ڕەفتارە ناهەنجارە دەتوانێ یاسایی بێ.

بەرئەنجام

لە کۆمەڵگایەکی ئینسانی وەک سوید نەک تەنیا یاسای نەنووسراو و کولتورە ئینسانگەراکەی بڕیار دەدەن، بگرە مافی ئینسانی و پێوەندییەکانی ئینسانی لە ڕێگای یاساشەوە دابین دەکرێن. لە کۆمەڵگایەکی ئینسانیدا "ماری"یەکان دوو منداڵ لە ئافریقاڕا دەهێنن بۆ ئەوە ژیانێکی ئینسانییان پێ ببەخشن، خۆشەویستییان نیشان بدەن و "هاوسەری ماری" گورچیلەیەکی خۆی دەداتە کچەکە تا لە ژیان بەردەوام بێ. لە کۆمەڵگای نائینسانی ئێران‌دا منداڵ "کەرەستەیەکی جنسی"یە بۆ مەیل و هەوەسە نەخۆشەکانی بەشێک لە پیاوان کە بە پێی یاسا و شەرع هەموو ئاسانکارییەکیان بۆ دەکرێ. لە کۆمەڵگای نائینسانی ئێران دا بە هەزاران منداڵ لە هەژاری دەفرۆشرێن و گورچیلەکانیان دەر دێ.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.