• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٤ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٠٥ی رەشەمەی ١٣٩٦ی هەتاوی  

باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد

زایینی: ٠٧-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/١٥ - ١٩:٠٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد
ن: ئەلبۆرز ڕووئین‌تەن

و: شەریف فەلاح


پێشتریش لە نووسینەکانمدا باسم لەوە کردووە کە دەبێ خەبات و تێکۆشان لە باشووری زاگرۆس دینامیک و بزوێنەری بزاوتی بزووتنەوەی نەتەوەیی کوردی ڕۆژهەڵات بێت. چونکە ئەم خواستە سەرووتر لە هەر هۆیەک، ویستی نەتەوەیی ئێمەیە لەم بەشەی کوردستان. ئێستا پرسیاری سەرەکی ئەمەیە، ئێمە دەبێ ئەم پرسە چۆن بە کردەیی بکەین؟ وەڵامی ئەم پرسیارە میکانیزم و ڕێکاری گەیشتن بەو ئامانجە بەرزەیە کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێکرد.

بەرلە گشت دەبێ بڵێم وەڵامی ئەو پرسیارە بۆ هەموو وڵاتان وەڕاست دەگەڕێت، یانی پێشکەوتنی ڕێکارەکانی خەباتی ئێمە لە هەموو بوارەکان و لە هەر شوێن و ناوچەکەیەکی کوردستان، بێگومان باشووری زاگرۆسیش دەگرێتەوە. قۆناغی نوێی خەباتی ڕزگاریخوازانەی کوردستان کە بە "ڕاسان" ناسراوە، لە چەند ڕەهەندێکەوە بۆ باشووری زاگرۆس هەڵگری بایەخی زیاترە. هۆکارەکەشی بۆ ناوەرۆک و فەلسەفەی "ڕاسان" دەگەڕێتەوە. بەو پێیەی کە خەباتی چەندان ساڵەی ئێمە سەرەڕای قارەمانێتی و گیانفیدایی بەدەر لە خاڵی لاواز نەبووە، لابردن و جیبەجێکردنی ئەو خاڵە لاوازانە هەتاڕادەیەکی زۆر دەتوانێ لە بەرەوپێشبردن و تەنانەت سەرکەوتنی یەکجارەکیش کاریگەر بێت. یەکێک لەو خاڵە لاوازانە چۆنیەتیی بەشداری پێکردنی هەموو پێکهاتە و توێژەکانی کۆمەڵگەیە لە خەباتی ئازادیخوازانەدا، بەو مانەیەی لە بەرەوپێشبردنی "ڕاسان"دا تەنیا جەخت لەسەر پێشمەرگە ناکرێتەوە. شار کە نوێنەر و هێمای بەشێکی بەرین لە کۆمەڵگەیە، بکێشرێنە ناو هاوکێشەکانەوە و بەمکارە، خەباتی ڕزگاریخوازانە هەموو کۆمەڵگە دەگرێتەوە و سەرکەوتنی ئەم خەباتەش ئاسانتر و خێراتە دەکات و ئەمە خاڵێکە کە قۆناغی خەباتی ڕاسان پتر لە گشت – چە لەباری تێئۆری و چ لەباری پراکتیک – لە بزاوت و حەرەکەتەکانی پێشووی نەتەوەی کورد جیا دەکاتەوە و هیوا بەم قۆناغە وەک ڕێگای ئازادی و ڕزگاریی نەتەوەی زیاتر دەکات، بەڵام بۆ بە کردەیی کردنی ئەم کارە، ئەركیکی زۆرمان لە سەرشانە.

ئێمە دەبێ سەرەتا لە هەناوی کۆمەڵگەی خۆماندا حزوورمان هەبێت و ئاگاداری هەموو گرفت و خەسڵەتەکانۆ کۆمەڵگەی خۆمان بین و بتوانین جیاوازییە هەرێمی و ناوچەییەکان بناسین، هەتا بتوانین بەرنامە و پرۆژەکانمان لەسەر بنەمای واقیعی کۆمەڵگەکەمان بێت.

لە هەنگاوی دواتردا ئێمە دەبێ ببینە دەنگی ماف و هەقخوازانەی ئەوان و کاتێک وەک بەشێک لە کۆمەڵگە، هەست و دەرک بە گیروگرفتەکانی کۆمەڵ بکەین و لەپێناو دەستەبەرکردنیان هەوڵ بدەین، دەکرێ بڵێین لە ڕاستەڕێی سەرکەوتنی کۆتاییدا هەنگاومان هەڵهێناوە. بۆ وێنە ئێمە دەبێ ئەو گیروگرفتانەی گەنجانی کرماشانی و ئیلامی لەگەڵی بەرەو ڕوون، بناسین و لەسەر بنەمای ڕەفتار و هەڵوێست و بۆچوونی ئەوان پرسەکان شرۆڤە بکەین. یان دەبێ ئاگاداری گرفتی وەرزێڕ و جووتیاران بین، بۆ وێنە دەوڵەت بەپێی بەرنامەیەکی لەپێشدا داڕێژراو بەرهەمی جووتیاران بە هەرزان دەکڕێت. لەڕاستیدا ئێمە کاتێک خۆمان بە بەشێک لە کۆمەڵگەی خۆمان دەزانین، دەبێ لە هەموو گرفت و کێشەکانی کۆمەڵگەکەمان ئاگادار بین و بیری لێ بکەینەوە.

ئەمە بەو مانایە نییە کە ئەم پرسە تەنیا ویستی کۆمەڵگەی باشووری زاگرۆسە، چونکە لە بەشی یەکەمدا ئاماژەم پێکرد، ویستی نەتەوەیی و مافخوازی لە هەناوی کۆمەڵگە دایە و ویستێکی ڕەوایە. بەڵام پلانەکانی ڕێژیم بە داتاشین، یان چارەسەرنەکردنی ئەم گرفتانە، هەوڵ دەدات خەڵک لە پەرچەکردار و مافخوازی دوور بخاتەوە و بە جۆرێک تووشی هەندێ گرفتی کاتیی ڕۆژانەیان بکات، هەتا لە کۆمەڵگەدا هیچ دەرەتانێک بۆ بیرکردنەوە لە جەوهەری کێشەکە نەهێڵیتەوە. کاتێک ئێمە ببینە نوێنەر و دەنگهەڵبڕی ئەم کێشانە، دەتوانین ئەو هەوڵ و پیلانانەی ڕێژیم پووچەڵ بکەینەوە و تەنانەت وەک تاکتیکێک بەکاریان بهێنین هەتا بتوانین وەک چارەسەری یەکجارەکیی کەڵکیان لێ وەربگرین. لێرە دایە کە هاوپەیوەندیی نێوان "شار و پێشمەرگە" بەدی دێت و ڕاسان دەگاتە ئەنجام. چونکە کاتێک شار توانی بۆ ویستی ڕۆژانەی دیوار و لەمپەر و دێوەزمەی ترس و تۆقاندن بشکێنێ، دەتوانێ زۆر بە ئاسانی بۆ ڕزگاریی یەکجاری قەڵای ڕێژیم تێک بشکێنێت. هەروەک لەسەرەوە ئاماژەم پێکرد دەرک و ناسینی کۆمەڵگەی ئەمڕۆ و بوونە دەنگی ئەوان بۆ چارەسەریی گرفتەکان، دوو هەنگاوی سەرەکین بۆ گەیشتن بە سەرکەوتنی یەکجاری، بەڵام هەنگاوی سێیەم ڕێکخستن و ڕێبەریکردنی خەباتی شاری لەلایەن هێزێکی شۆڕشگێڕی کارام و جیدیی حزبییەوە کە بەڕای من گرنگترین و سەرەکیترین هەنگاوە. پێم وایە هیچ کەس ناتوانێ حاشا لە ڕۆڵ و دەوری ڕێکخستنی تۆکمە لە گەیشتن بە ئامانجی شۆڕشێکی ئازادیخوازنەدا بکات. ڕێکخستن و تەیارکردن دەبێ لەسەر بنەمای میتۆدو ڕێکاری سەردەمیانە بێت بە لەبەرچاوگرتنی گونجاندنی پێکهاتەی چین و توێژی جیاوازی کۆمەڵگە، هەروەها دەبێ ئەم ڕێکخستنە توانایی حەرەکەتی بەجێ لە کاتی گونجاودا بێت و هاوکات خێرایی کاریش مەرجە. لێرە دایە کە کۆمەڵانی خەڵک دەتوانن بەسەر دێوەزمەی دیکتاتۆری تیرۆریستی کۆماری ئیسلامیدا سەرکەون.

دەزانم بۆ بە کردەیی کردنی ئەو خاڵانە لە کوردستانی ژێر دەسەڵاتی ڕێژیمیکی وەک کۆماری ئیسلامی کەلە تیرۆر و سەرکەوتدا شارەزاییەکی زۆری هەیە، کارێکی سانا و ئاسان نییە، بەڵام لە بەرانبەردا ئێمەش نەتەوەیەکی خەباتگێڕمان هەیە کە ئامادە نییە لە بەرانبەر ئەو نادادپەروەرییانەدا سەر نەوی بکا و هێز و ئیمانی باڵای خەڵک هەردەم دەتوانێ دەسەڵاتی سەرەڕۆ کە خاەنی هەر هێزێک بێت، بە چۆکدا بێنێت.

لەلایەکی دیکەشەوە بەرەنگاربوونەوەی شەڕی نەرم و دەروونی و پیلانە لە ئەژمار نەهاتووەکانی ڕێژیم بەتایبەت لە باشووری زاگرۆس، کە بەشێکیان لەلایەن بەکرێگیراو و کەسانی نائومێد و بەرژەوەندیخوازەوە جێبەجێ دەکرێن، دیسان کاری خەبات دژوارتر دەکات، بەڵام هێزە شۆڕشگێڕەکانی هەڵگر و ئاڵاهەڵگری ڕاسان، خاوەنی ئیرادە و بڕوایەکی هێندە بەهێزن کە بتوانن ئەو هەموو پیلانانە کەشف و لەقاو بدەن و بە ڕۆشنگەری لەناو کۆمەڵگە بەرەو سەرکەوتنی کۆتایی هەنگاو هەڵبگرن. سەرەڕای ئەم پرسانە واقیع و جەوهەری ڕاستینی بزووتنەوەی کورد لە باشووری زاگرۆس، دەبێ دینامیک و بزوێنەری بزواتی ڕزگاریی نەتەوەی کورد بێت، چونکە ئەم هێزە لە خوێن و دەماری هەر تاکێکی کورددا جێگەی گرتووە و لە هەوڵدان بۆ دەستەبەرکردنی ئەم ڕاستییە لە هەر فیداکاری و قارەمانێتییەک ناپرینگێنەوە و ئەمەش خۆی پەیامی مزگێنیی ڕزگارییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.