• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
٢٢ی ئوکتۆبەری ٢٠١٧ی زایینی - ٣٠ی رەزبەری ١٣٩٦ی هەتاوی  

ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا

زایینی: ٠٧-١٠-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٧/١٥ - ١٩:١٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ڕەساڵەتی تەنز له شێعری
مەهاباد.ه

بەشی دووهەم

١. وەسفی ئازادیخوازی و بەرەنگاربوونه‌وە لەگەڵ زۆرداری

بۆ وێنه له شێعری "ئه‌ی بادی سەبا" زوڵم و زورداری خەلیفه‌ی ئیندرقاش به عوبه‌ید ئیبنی زیاد و شمری زولجوشەن دەشوپهێنێ و به‌مجوره سکاڵای خۆی دەباته لای سوڵتانی نیزامی و دەڵێ ئێوە که له پاک و ڕاستیدا وەک ئالی عەبا وان چیتر پشتیوانی لێمه‌که‌ن.

شێعری تەنزی مەلا مارف ئاوێنه‌ی حه‌قیقەته، شاعیری موکریان ئه‌م زمانه دەکاته چەکی خەبات و له هەمبەر ملهوڕانی دەسەڵات و ئەربابانی زوڵم ڕادەوەستێ.

له شێعری "نسحەت و پەند"دا شاعیر وەسفی ئازادی و ڕزگاری خوازی دەکات و ئاماژه به هێندێک به‌سەرهات یان ئاماژه به چیرۆکەکانی فۆلکلۆر و ئەفسانه‌یی وەک "غوولی بیابان و "به‌یتی بله" دەکات له کۆتاییشدا دەڵێ:
ئه‌و لەززەتی ئازادی و حوڕڕییه‌تی نه‌فسی
سەد مه‌رتەبە شیرینتره لەم شەککەر و قەنده

که ئاماژەیه‌که به سەردەمی "کۆمەڵه‌ی ژ.ک" و ڕووداوی شارەبانی که خەڵک هه‌وڵیان دەدا به سجیلی مردووەکانیش قەند و شەکر وەرگرن و مەلا مارف وەبیر خەڵک دێنێته‌وە که ئازادی و ته‌بع بڵندی، لەم قەند و شەکرەی خۆی بۆ دەکوتن، شیرینتره.

هەروەها له شێعری "ئه‌ی میلله‌تی مه‌زلووم" خەڵک هان دەدا که قۆناغی جەهالەت ته‌واو بووه و یه‌ک بگرن. هێندێک له‌و دەسته واژه و وێنانه‌ی شاعیر له‌م شێعرەدا به کاریان دێنێ جێگای تێڕامانن.

له ته‌ک به‌یتی "قایم مەقامی مێزەر"یشدا که باس له یاسای جلوبەرگ گۆڕینی سەردەمی ڕەزا شای پەهلەوی دەکا، به چەشنێک ناڕاستەوخۆ و به زمانی ته‌نز تەشەر به ڕەزا خان دادەدا:
ئه‌م کڵاوی پەهله‌وی قایم مقامی مێزەره
بۆ هەموو کەس باشه ئه‌مما بۆ کەچەڵ باسی سەره

٤ . سەزەنشت کردنی کردەوە و ڕەفتاری نادروستی کۆمەڵگا

له کۆمەڵگایه‌کدا که بۆ سەرکه‌وتن و گه‌یشتن به پله و پایە‌ی باڵاتر ته‌نانه‌ت زانایان و به‌رەی خوێندەواریش دەست به داوێنی درۆ و بچووک کردنه‌وەی یه‌کتر دەگرن ئه‌م کۆمەڵگایه‌ نه‌خۆشه، مەلا مارف باش له‌م بارودۆخەی سەردەمی خۆی گه‌یشتووه و له هێندێک له شێعرەکانیدا سەرزەنشتی ئه‌م ڕەفتارانه دەکات. بۆ وێنه ئه‌وە له شێعرێکدا که بۆ مەلا حوسەینی نووسیوه بەرچاوە:
خواهیش دەکه‌م بڵێن به جەنابی مەلا حوسەین
ئه‌و زەممی من بکات و ئه‌من مەدحی ئه‌و بکه‌م
زۆر عەیب و حەیفه له بۆمه که بەعزێ قسان بکەین
تێکیش بگه‌ین که هەر دوو تە‌ڕەفمان درۆ دەکه‌ین

هەروەها له بەشێک له شێعری "قەومی شەوکه‌ت"دا به‌مجۆره ڕەخنه له شاعیران دەگرێ:
عادەتی ئه‌شخاسی شاعیر مه‌سلەک و شەخسی ئه‌دیب
یا به دەس هێنانی دنیایه له‌بەر لۆمەی ڕەقیب
یا درۆیه یا ڕیایه یا نه مەکره یا فەریب
هەڵدەبه‌ستن شێعری شەرماوەر به ئه‌لفازی غەریب

یان له شێعری "جەنابی سەیدی نوورانی"دا هۆکاری ڕەفتار و کردەوەی دزێوی خەلیفه‌ی ئیندرقاش دەگه‌ڕێنێته‌وە بۆ به‌بێ هەڵوێستی سەیدی نوورانی:
گوناهی ئه‌م هەموو مه‌خلووقه باری گەردنی تۆیه
ئه‌تۆ گورگت به مەڕ به‌م عالەمه سەلماندووه غەوسی
*
ئه‌گه‌ر بۆخۆت ئه‌زانی ئه‌م خەلیفەت ناقیسه هێشتا
عەبای بۆ پێدەدەی بۆ ماڵی خەڵکی دادەدەی دەرسی

٥. هەژاری و نەداری

کۆمەڵیک ڕووداوی ناخۆش و تاڵ وەک شەڕە جیهانییه‌کان، شەڕی ناوخۆی ئێران، سیڵاوی مەهاباد، کوشتاری خەڵکی ئه‌م شاره و قات و قڕی له ماوەی ژیانی مەلا مارفدا که له سەر هەژاری و نەداری خەڵک شوێندانەر بوو له شێعرکانی ڕەنگدانه‌وەی جیددیان هه‌یه، شاعیری نوکته باز له سەردەمی دیکتاتۆرییه‌تدا زۆر جار به زمانی ته‌نز لۆمه له‌م بارودۆخه دەگرێ.

له بەشێک له شێعری "عەبایێکم هەبوو" به‌مشێوەیه گاڵته به وەزعی نالەبار و کۆنی عەباکه‌ی دەکات:
به چاوی پڕ له ئه‌سرین و ئه‌سەف ئه‌وڕۆم تەماشا کرد
به نووکی نه‌شته‌ری پیری وەکوو من جەرگی کون کون بوو
له هەوری ماتەمی ئه‌ربابی فوقدانی کەرەم دیتم
وەکوو نه‌سجولعه‌ناکیب یانی ئیسمی بێ موسەمما بوو
قەڵشتی ئاشیانه‌ی عەقرەب و مار و ڕوته‌یلا بوو
به به‌فری غەم هەموو گیانی به وێنه‌ی یه‌ددی به‌یزا بوو
یان له شێعری "به‌هره و قیسمه‌تم"دا دەڵێ:
لەشکری فەقر و پەرێشانی هوجوومی کردووە
دەردی بێ دەرمان و سەرباری هەموو دەردی گران
ڕایه‌ڵ و پۆی تێکچووه ماشێنه‌که‌ی چەرخی فەلەک
دەوریان داوم به نێزه و خەنجەر و شیر و قەمه
بێوەفایی دۆستان و ئینقلابی عالەمه
هەر وەکوو ئه‌وزاعی من ئاڵۆز و دەرهه‌م به‌رهه‌مه

ئه‌وەی له تەنزدا به‌رچاوە "ناسازگاری" نێوان عەناسوری جۆراوجۆره. به وته‌ی شۆپێنهاوێر: "هەر بەیانێک که خاوەنی ناسازگاری بێ. پێکه‌نیناویه".

مەلا مارف خاوەن زمانێکی هونه‌رمه‌ندانه‌یه له ئافراندنی ئه‌ندێشه، هێنانه‌وەی دەستەواژه، پەندی پێشینیان و بۆ کەلک وەرگرتن له ئایه‌تەکانی قورئان دەستێکی باڵای هه‌یه و ڕوانگه‌ی خۆی ناڕاستەوخۆ بەڵام گیرا و شوێندارانه دەگه‌یه‌نێت هەر بۆیه بەردەنگ تووشی تێفکرین دەکات و زانیاری دەبه‌خشێت. ئه‌و له زۆربەی شێعرەکانیدا ئاماژه به ڕەوایه‌تێکی مێژوویی و به‌سەرهاتێکی گرینگ یان شێعر و دەستەواژ‌یه‌کی مه‌شهوور دەکات و به‌م جۆرە ناڕاسته‌وخۆ ئاماژە به مانا و مه‌فهوومێکی تایبه‌ت دەکات و ڕەخنه دەگرێ.

مەشهووره دەڵێن "سوورە سمێڵان ببزێوە"
دەردت له کەسانێ که دەکه‌ن بادەپەرستی
**
"ان بعض الظن اثم" گه‌ر که‌سێ بێت و بڵێ
"کاکی کۆکی" تالبی ته‌حسیلی پووڵ و غازییه

له زمانی ته‌نزی مەلا مارفدا قسەی سووک و جنێو جێگه و پێگه‌یه‌کی نییه بە چەشنێک که ته‌نزی مەلا مارف وێڕای پاراستنی عیفەتی کەلام له جددیترین مەقولەکان تێپەڕ دەبێ و وەک نه‌شتەرگه‌رێک به ئامرازی تیغی ته‌نز حەول بۆ چاکسازی دەدات.

مەقامی تۆ نییه وەعز و نه‌سیحه‌ت شاعیری سووتاو
شیعار و مەسلەکی ئه‌شعاری تۆ ته‌نقید و ته‌مجیده
وەکوو پەروانه بۆ دنیا بڕۆ لەم خەڵکه خۆت لاده
به کارت نایه ئه‌م مه‌یدانه ئه‌سپی خۆت له‌وێ لاده
**
ئه‌گه‌رچی ئه‌م قەسیده تووند و تاڵه زەهری قەتتاله
بەیانی واقیعه تێیدا نییه هیچ ئارەزووی نه‌فسی

مەلا مارف پێداویستیەکانی کۆمەڵگای سەردەمی خۆی باش ناسیوە دەرئه‌نجامەکەشی زمانێکی سادە و ساکار لە هەمان کاتدا دەکارکردنی مەفاهیمی نوێیه.

یان له شێعری "پاکه‌تێک چایی"دا ئه‌گه‌رچی داواکارییه‌کی تاکه کەسی هه‌یه بەڵام بە زمانێکی تەنز ڕەخنه له خەلافی وەعدە و جێبه‌جێ نەبوونی بڕیارێک دەدات:
له لام وابوو عەزیزم قەدر و وەزنی پاکەتێک چایی
چ لازم بوو به تەفره و وەعده جانا، بۆچی نه‌تفەرموو
له میزان و ته‌رازووی هیممه‌تی تۆ بۆته خۆڕایی
فڵان‌که‌س دوو دەنک چایی به کەس نادەم به خۆڕایی

هەروەها ئه‌مه له شێعری "وەعدەێیک دا" بەرچاوتره و شاعیر به کەنایه و تەشەر گاڵته به قەول و بەڵێنی بێ عەمه‌ل دەکات:
وەعدەیێکت دا به گۆشەی چاو و دوو ئه‌برۆته‌وە
من له لام وابوو که ئاغای شافیعی، میرزا غەنی
ئه‌هلی ئه‌نعامه دەگه‌ڵ هەر کەس، خسووس نیسبه‌ت به من
تۆ پەشیمان بوویه‌وە یا خۆ له بیرت چۆته‌وە
بۆ کەرەم جێگا و موقامی بابی خۆی گرتۆته‌وە
مه‌زرەعه‌ی لوتفی به سێسەد فەعله نادروێته‌وە

ئامانجی شێعری ته‌نزی مەلا مارف بزووتنی هه‌ستی خەڵک و گه‌ڕانه‌وە بۆ شوناسی نه‌ته‌وەییه هەر بۆیه شێعرەکانی خاوەن پله و پایه‌یه‌کی بەزرن له ئه‌دەبیاتی کوردییدا، شاعیر به‌ردەوام داکۆکی دەکات له سەر مافی ڕەوای خەڵک و ئازادییه‌کانی تاکە کەسی و کۆمەڵایه‌تی و وەلانانی خوڕافات و فیریودانی خەڵک، هەر بۆیه بوێرانه به‌رامبه‌ر به زۆرداران دەوەستێ و کردەوەی ناڕێک و هەڵس و که‌وتی به دوور له ئه‌ندێشەیان له قاو دەدات.

دەرئه‌نجام

له‌م لێکۆڵینه‌وەیه‌دا شێعرە کوردییه‌کانی مەلا مارف له ڕوانگه‌ی ته‌نزەوە له چەند به‌شی (لۆمه‌ی شێخ و خەلیفه، ڕەخنه له کۆنەپەرستی، وەسفی ئازادیخوازی و بەرنگاربوونه‌وە لەگەڵ زۆرداری، سەزەنشت کردنی کردەوە و ڕەفتاری نادروستی کۆمەڵگا، هەژاری و نەداری) تاوتوێ کراون.

ته‌نزی مەلا مارف له‌خۆگری ڕەخنه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌خلاقیانه‌یه. شاعیر بۆ ئه‌م دژەوەستانه وشەی ناحەز و سووک به کار ناهێنێ لە هەمان کاتدا به زمانێکی بڕنده گاڵته به‌م چەقبه‌ستووییه‌ی سەدەمی خۆی دەکات، هەر ئه‌وەش بۆته هۆی جیاوازی زمان و شێعری مەلا مارف به نیسبه‌ت شاعیرانی پێش خۆی.

شاعیر له باسی گیروگرفتەکانی خەڵکدا به زەق کردنه‌وەی دواکه‌وتوویی، نه‌خوێندەواری و لاسایی کردنه‌وە به زمانی ته‌نز ته‌پڵی بێداری دەکوتێ و به‌رەنگاری ناحەزییه‌کان دەبێته‌وە.

ئه‌وەی ڕاستی بێ مه‌لا مارف ڕەخنه له گشت که‌م و کوڕییه‌کان دەگرێ و بێلایه‌نانه به چەکی ته‌نز کۆشکی ستەمکاران دەلەرزێنێ. له‌م شێعرانه‌دا مه‌به‌ستی گاڵته و گه‌پ و پێکه‌نین نییه، بەڵکوو دەرخستنی دیوی نەرێنییەکانی ناو کۆمەڵگایه، شاعیر به‌م شێوەیه باس له خەم و ئێش و ئازارەکانی دەکات له ڕووی دەمامکی پێکەنیناوی شانۆیه‌ک. به‌مجۆره‌ تا ئه‌وپەڕی قۆناغی جیددیه‌ت هەنگاو دەنێت و زانیاری دەبه‌خشێت و کۆمەڵگا تووشی تێفکرین دەکات.

شێعرە ته‌نزەکانی مەلا مارف ئه‌گه‌رچی زەردەخه دێننه سەر لێومان، بەڵام له ناخماندا خەمێك دروست دەکات. شاعیر بایەخ دەدات بە خوێندەواری، ئازادی، یه‌کگرتوویی، نیشتمانپەروەری، کەواتە تەنزی مەلا مارف "دەروەست"ه، هەر ئه‌و زمانه ڕەخنه‌گرانه‌یه جێگه‌ و پێگه‌ی شاعیر دیاری دەکات و وەک پێشەنگێک بۆ چاکسازی کۆمەڵگا و باشتر بوونی ژیانی ڕامیاری ـ کۆمەڵایه‌تی تاکی کورد هەوڵ دەدات.

سەرچاوەکان:

١. کۆکەیی، مستەفا (١٣٩٥)؛ دیوانی مەلا مارف کۆکەیی، ئامادە کردن و ڕاستکردنەوەی: عەبدوڵڵا سەمەدی، چاپی یه‌که‌م، ئینتشاراتی هیوا
٢. قاسمی، سمایل (٢٠٠٨)؛ ته‌نز و شێوە و ئامرازەکانی، وتاری زانستی، بۆکان، ئینتێرنێت
٣. قوڕەیشی، سەید یاسین، (١٣٩٦)؛ ته‌نز له ئه‌دەبی کوردیدا، گۆڤاری ئه‌لکترۆنیکی کۆڕی زانیاری ئه‌دیبانی کورد
٤. سدیق، ئارام، (٢٠١٧)؛ ته‌نز له‌ چیرۆكی‌ نوێدا، ناوەندی ئه‌ندێشه، ئینتێرنێت
٥. حلبی، علی اصغر، (١٣٧٧)؛ تاریخ طنز و شوخ طبعی ـ تهران ـ انتشارات بهبهانی
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٠ لەم ژمارەیەدا:

ــ هەموو ڕێگاکان دەچنەوە کوردستان
ــ سەهۆڵبەردان لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا
ــ دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
ــ زیندانیی سیاسی بوونی نییە
  • ڕەساڵەتی تەنز له شێعری \ ڕەساڵەتی تەنز له شێعری "مەلا مارف کۆکەیی"دا
    کۆمەڵیک ڕووداوی ناخۆش و تاڵ وەک شەڕە جیهانییه‌کان، شەڕی ناوخۆی ئێران، سیڵاوی مەهاباد، کوشتاری خەڵکی ئه‌م شاره و قات و قڕی له ماوەی ژیانی مەلا مارفدا که له سەر هەژاری و نەداری خەڵک شوێندانەر بوو له شێعرکانی ڕەنگدانه‌وەی جیددیان هه‌یه، شاعیری نوکته باز له سەردەمی دیکتاتۆرییه‌تدا زۆر جار به زمانی ته‌نز لۆمه له‌م بارودۆخه دەگرێ.
  • کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن کەریم پەرویزی: خەڵک بە هاتنیان بۆ سەرشەقام، ترسیان لە داپڵۆسینی ڕێژیم ڕەویوەتەوە و لە مەرحەلەیەکی دیکەدا، دەبێت ترسی خەڵک لە زیندان بشکێت و بڕۆنە بەر زیندانەکان و داوای ئازادکردنی گیراوەکان بکەن
    خرۆشانی جەماوەریی ڕۆژهەڵات و پەیامەکانی لە دوای ئەنجامە ئەرێنییەکەی ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی باشوور، مژاری چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنی تیشکە لەگەڵ کەریم پەرویزی، ئەندامی دەفتەری سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە سەرنجتانی بۆ خوێندنەوەی ڕادەکێشین.
  • بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور بەرەو درووستکردنی حکوومەتێکی سەربەخۆ و دێموکرات لە باشوور
    چوار فاکتۆری سەرچاوە گرتنی ئەم سەربەخۆییە لە ئیرادەی گشتی، دادپەروەری وەک بناغەی ئەو حکوومەتە، دێموکراسی و هەبوونی هێزی پێشمەرگە بۆ دابین کردنی ئاسایش و ئاسوودەیی هاووڵاتیان لەو فاکتۆرانەن کە لە بەرژەوەندیی حکوومەتی سەربەخۆی باشووری کوردستان دا دەبن.
  • باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد باشووری کوردستان و بنچینەی خەباتی گەلی کورد
    ئێمە دەبێ سەرەتا لە هەناوی کۆمەڵگەی خۆماندا حزوورمان هەبێت و ئاگاداری هەموو گرفت و خەسڵەتەکانۆ کۆمەڵگەی خۆمان بین و بتوانین جیاوازییە هەرێمی و ناوچەییەکان بناسین، هەتا بتوانین بەرنامە و پرۆژەکانمان لەسەر بنەمای واقیعی کۆمەڵگەکەمان بێت.
  • چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران چیرۆکی منداڵانی بێ‌‌سەرپەرەست لە ئێران
    سەرئەنجام دوای پڕۆسەی قانوونی، ماری و مێردەکەی پێکەوە لە ئافریقاڕا کچێک و کۆڕێکیان وەک منداڵی خۆیان وەرگرت. ئێستا ئەوان ١٤ ساڵ و ١٢ ساڵ تەمەنیانە و وەک هەر منداڵێکی دیکە دەچنە قوتابخانە و ژیانێکی باشیان هەیە.
  • خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك خۆكوژی كۆتاییەكی تراژێدیك
    دیاردەگەلێك كە بەربەستن لە بەردەم بەرزەفڕی مرۆڤ و وەك نەخۆشییەك خەون و ئارەزووەكانی مرۆڤ تووشی بەلاڕێداچوویی دەكەن و لە ئاكامدا ئەوە ئەو دیاردانەن كە زۆرجار زاڵ دەبن بەسەر مرۆڤدا. خۆكوژی یەكێك لەو دیاردانەیە كە ئەمڕۆ بەربینگی مرۆڤی گرتووە و بووەتە دیاردە لە نێو هەموو كۆمەڵگا مرۆییەكانی جیهاندا.
  • ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا ڕاسان پرۆژەیەکی سیاسی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵاتدا
    زۆربەی بزاڤە ڕزگاریخوازەکانی دنیا لە حاڵەتێکدا سەریان هەڵداوە، کە دیکتاتۆرەکان ویستوویانە لە ڕێگای ئامرازەکانی هێز و دەسەڵاتەوە ڕێککەوتنێکی مڵکەجبوون لە نێوان خۆیان و کۆمەڵگادا ساز بکەن و کۆمەڵگا ملکەجی بەرژەوەندییەکانی خۆیان بکەن و ئەدەبیاتێک لە سەر کۆمەڵگا زاڵ بکەن کە لە ڕاستای دەسەڵاتی ئەواندا بێت و سەروەری ئەوانی تێدا گارانتی کرابێت.
  • دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی دیپلۆماسیی درۆزنەی نێوخۆیی
    کەوایە بەپێی وتەی بەرپرسانی ڕێژیم، خامنەیی ڕاستەوخۆ لە هەڵبژاردنی هەموو وەزیرەکانی رووحانیدا دەستی هەیە، ڕەنگە لێرەدا بگوترێ: "بۆخۆت بەخێر بێیتەوە، ئاگات لە کوێیە؟"
  • هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان هەموو رێگاکان دەچنەوە کوردستان
    لە دوای ٥٧ و خۆسەپاندنی رێژیمی ئیسلامی بەسەر گشتایەتیی جوغرافیای ئێراندا، کوردستان بوو بە مەکۆی گشت لایەنە پەراوێزخراوەکان، ئەو رۆژانە زۆر لایەن بوون کە لە نیشتمانی کوردەکاندا داڵدە درابوون، حیزبە کوردییەکان بە سینگ ئاوەڵاییەوە وەریانگرتن.
  • سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا سەهۆڵبەردان لە رۆژهەڵاتی ناویندا
    پەرەئەستاندنی دێموکراسی و پتەوبوونی پەیوەندیی لە نێوان ئەمریکا، وڵاتانی ئەورووپی، ژاپۆن، کورەی باشوور و ئوسترالیا "بەراییەکی ئاشتی" (zone of peace) لێ کەوتووەتەوە. دێموکراسی هەروەها ڕای گشتی کردووەتە فاکتەری سنووردارکەر، هەڵبەت نەک ڕێگر، لە پەیوەندی لەگەڵ شەڕکردنی وڵاتانی دێموکراتیکدا.
  • زیندانیی سیاسی بوونی نییە زیندانیی سیاسی بوونی نییە
    لە وڵاتێکی ژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و فاشیستیدا، شتێک بە ناوی زیندانیی سیاسی ناتوانێ مانایەکی هەبێ و ئاماژەیەک بۆ شتێکی راستەقینە نابێ. لە راستیدا چەمکی زیندانیی سیاسی دەتوانێ چەمکێکی چەواشەکارانە و بەلاڕێدابەرانە بێ.
  • ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ ئەحمەد شێربەگی: دوكتور سه‌عید پێی وابوو كه‌ هه‌ر به‌شێكی كوردستان ڕزگاری بێ، كارتێكه‌ری خۆی له‌سه‌ر به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌بێ
    بە بۆنەی ٢٥ـەمین ساڵڕۆژی شەهیدانی بێرلین لە لایەن دیپلۆمات تێرۆریستانی نێردراوی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وتووێژێکی لەگەڵ "ئەحمەد شێربەگی" بێژەری بەناوبانگی ڕادیۆ دەنگی کوردستانی ئیران پێک هێناوە کە دەقی ئەم وتووێژە بەم چەشنەیە:
  • شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟ شەرەفکەندی، قارەمان یا پاڵەوان؟
    لە ڕاستیدا خودی وشەی "شۆڕش" (انقلاب) واتە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە ناوەڕۆکدا؛ ئەوەش پێویستی بە هەندێک هۆکاری تایبەتی و گشتی هەیە کە هۆکارە تایبەتییەکە ئەوەیە سەرتاسەری شۆڕشەکانی مێژوو بە دەست کەسانی نوخبه و زانای کۆمەڵگای نێوخۆی خۆیان کراوە جا ئەم کەسانە لە هەر چین و توێژێکی کۆمەڵگا بن و بە هەر جۆرە بیرۆکەیەک.
  • کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان کرماشان، لانکەی کولتوور و ژیاری مرۆیی لە کوردستان
    لە ساڵانی ١٣٣٠ی (١٩٥٢ی زایینی) هەتاوی بەئەملا لەسەر دەستی كەسانێكی تر و نەوەیەكی تر شەپۆل و رەهەندێكی دیكە لە نووسین و داهێنانی ئەدەبی و بەتایبەت ژانری شیعر لە كرماشان و ئیلام سەر هەڵدەدەن و دەبنە ئاوێنەی باڵانوێنی كۆمەڵ و لەباری فەرهەنگییەوە پێشەنگایەتیی ئەو قۆناغە دەگرنە ئەستۆ.