• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٢٩ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

ئێعدام چەكێك بەدەستی دەسەڵاتداران

زایینی: ٠٦-١١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٨/١٥ - ١٩:١٦ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ئێعدام چەكێك بەدەستی دەسەڵاتداران
هیوا میرزایی

مرۆڤ لەو كاتەوە ڕووی لە ژیانی بەكۆمەڵ كرد بۆ تەكووزی كۆمەڵگا و پاراستنی شارستانیەت و ئامانجەكانی ناچار بوو كە ڕێسا و یاسای گونجاو و پێویست لەگەڵ كۆمەڵگا و خەڵكەكەی بنووسێتەوە و بەڕێوەی ببا و ئەو كەسانەی كە دەبنە هۆكاری پێشێلكردنی تەكووزی كۆمەڵگا و خوڵقاندنی كێشە، سزا بدا؛ ئەم سزایانە لە دوورخستنەوەی خەتاكار لەو كۆمەڵگایە دەستی پێدەكرد هەتا زیندانیكردن و زۆرجاریش سزای خەتاكار بە ئێعدام كۆتایی پێدەهات و سزای ئێعدام لە مێژووی مرۆڤایەتیدا هەمیشە بوونی هەبووە. ئێعدام یەكێك لەو حوكمە قورس و دژە مرۆییانەیە كە لەودا دەسەڵاتدار جا ئێستا چ سەرۆك خێل بێ یان لە سەردەمی ئێستادا دادوەر، بەسەر خەتاكاردا دەیسەپێنێ و بەم شێوازە كۆتایی بە ژیانی كەسێك دەهێنرێ كە هەڵسوكەوتێكی لادەرانەی هەبووە لە هەمبەر یاسا و ڕێساكانی كۆمەڵگاكەی خۆی.

دیارە هەم سزاكان لە كۆمەڵگایەكەوە بۆ كۆمەڵگایەكی دیكە جیاوازە و هەمیش شێوازی بەڕێوەبردنی حوكمی ئێعدامەكە؛ بەڵام ئەمە هیچ لەوە ناگۆڕێ كە ئێستاش و لە سەردەمی ئەمڕۆدا سەرەڕای دژایەتی ناوەندەكانی مافی مرۆڤ کە ئەم سزایە بە سزایەكی دواكەوتووانە و دژە مرۆیی ئەژمار دەكرێ سزای ئێعدام لە زۆریەك لە وڵاتانی جیهان پەیڕەو دەكرێ. وڵاتی ئێران یەكێك لەو وڵاتانەیە كە سزای ئێعدام تێیدا بەڕێوەدەچێ و ئەم سزایە، یاساییە و ئێران یەكێك لەو وڵاتانەیە كە ئامارێكی بەرزی هەیە لە سەپاندنی سزای ئێعدام بەسەر تۆمەتباراندا. لە سەرەتای سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێراندا و دوابەدوای ئەوەی حكوومەتی ئایینی مەلاكان توانی دەسكەوتەكانی ئەم شۆڕشە بە تاڵان ببا و دەسەڵات لە ئێراندا بەدەستەوە بگرێ، ساڵ بە ساڵ پلەی ئێران لە سزای ئێعدامدا لە نێو وڵاتانی جیهان بەرزبووەتەوە و ساڵانە ژمارەیەكی زۆر سزای ئێعدام لە زیندانەكانی ئێراندا بەڕێوەدەچن.

هەرچەند لە یاسای ئێراندا سزاگەلێك وەك دزی و هەڵگەڕانەوە لە دین و كوشتن و دەستدرێژی سێكسی بۆ سەر منداڵان و ... سزای ئێعدامی بۆ دیاریكراوە بەڵام ئەم سزایە لە ئێراندا زیاتر چەكێكە بە دەستی دەسەڵاتدارانەوە بۆ دژایەتی لەگەڵ دژبەران و جیابیرانی حكوومەتی و ئەمە لە دادگا چەند خولەكییەكانی "خەلخالی" نوێنەری ڕاستەوخۆی خومینی لە دەیەی ٦٠ی هەتاوی دەستی پێكردووە و هەتاكوو ئەمڕۆ درێژەی هەبوو كە وایكردووە لە ساڵی ٢٠١٦ ئێران دوای وڵاتی چین بە بەڕێوەبردنی ٥٦٧ ئێعدام پلەی دووهەمی هەبێت لە جیهاندا و لە ئەمساڵیشدا واتە سەرەتای ساڵی 96ی هەتاوی بە پێی ئاماری ناوەندی هەواڵدەری كوردپا ٣٩ حاڵەتی ئێعدام بۆ هاووڵاتیانی كورد لە خۆرهەڵاتی كوردستان لە لایەن كۆمای ئیسلامییەوە ڕوویداوە؛ هەر بەپێی ئامارەکانی ئەم ناوەندە لە مانگی بەفرانباری ساڵی ١٣٩٥ەوە تاکوو مانگی ڕەزبەری ئەمساڵ ٦٢ هاووڵاتی کە دوو کەسیان تۆمەتی سیاسییان خرابووە پاڵ لە سێدارە دراون.

شرۆڤەی ڕەهەندە كۆمەڵایەتی و ئابووری و ئەخلاقییەكانی ئێعدام هەر یەك بابەتگەلێكن كە پێویستیان بە توێژینەوەی زۆر هەیە و ڕەنگە لەم بابەتدا نەتوانرێ كە شیكارییان بۆ بكرێ بەڵام ئەوەی جێگەی سەرنجە لە سزای ئێعدامدا ئەوەیە كە خودی بەڕێوەبردنی ئەم سزایە و ئەویش لە پانتاییەكی وەها زۆردا گوزارش لە دۆخێكی نالەبار دەدا كە دەسەڵاتداران لە ئێراندا گیرۆدەی بوون، جۆرێك سادیسمی سیاسی و دەروونی كە چێژ لە ئازاردانی مرۆڤ دەبینن و بەجێگەی ئەوەی توێژینەوە بۆ چۆنیەتی بوون بە دز و بكوژ و ... بكەن و بەستێن بۆ ژیانێكی گونجاو بڕەخسێنن، دەیانهەوێ بە سزای ئێعدام ئاستی لاواز و دواكەوتووانەی بەڕێوەبەری خۆیان پەردەپۆش بكەن یان بەجێگەی ئەوەی مافە نەتەوەیی و ئینسانییەكانی دانیشتووانی ئێران لەبەرچاو بگرن، زیندان و لە سێدارەدان وەك ڕێگەچارە دەبینن و ئەمەیش وایكردووە كە هەم وڵاتی ئێران ببێ بە زیندانێكی گەورە و هەمیش ڕێژەی ئێعدام بەمشێوەیە پلەكەی بەرز بێتەوە؛ هەروەها شێوازی بەڕێوەبردنی حوكمی ئێعدام كە زۆرجار لە گۆڕەپانەكان و بەبەرچاوی خەڵكەوە ئەنجام دەدرێ بووەتە هۆكارێك كە كوشتن و مردنی مرۆڤ لە كۆمەڵگا ببێ بە شتێكی ئاسایی و ئەمە دەرئەنجامی خراپی لێدەكەوێتەوە چ لە ڕووی پەروەردەی منداڵان و هەروەها پەرەگرتنی خەمۆكی و بەرزبوونەوەی ئاستی خۆكوژی و ناهومێدی لە كۆمەڵگادا.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.