• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٩ی فێڤریەی ٢٠١٨ی زایینی - ٣٠ی رێبەندانی ١٣٩٦ی هەتاوی  

راپۆرت/ گۆلی ورمێ لە لاپەڕەی مێژوودا

زایینی: ١١-١١-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٨/٢٠ - ١١:٥٣ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
راپۆرت/ گۆلی ورمێ لە لاپەڕەی مێژوودا
کوردستان میدیا: گۆلی ورمێ بەرەو وشکبوونی یەکجاری دەڕوات و بەرپرسانی رێژیمی ئێران جیا لە دروشم و وادە و بەڵێنی نێوبەتاڵ هیچ هەوڵێک بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشەیە نادەن و ئەمەش نیگەرانیی خەڵکی ناوچەکانی دەوروبەری ئەو گۆلەی لێ کەوتووەتەوە.

گۆلی ورمێ گەورەترین گۆلی ڕۆژھەڵاتی نێوەڕاستە و دووەمین گۆلی سوێری جیھانە و لە نێوان دوو پارێزگای ورمێ و تەورێز ھەڵکەوتووە. ئێستا ئەم گۆله لە نێوان چاوەڕوانی هەنگاوێکی کردەیی بەرپرسانی ڕێژیمی ئێران و بارینی باران لە ئاسماندا بۆ زیندوو بوونەوەی ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٣٧٥ی هەتاوی بەملاوە وشکەساڵی و کەم ئاوی کۆمەڵێک کێشەی لە ناوچەکانی پارێزگای ورمێ پێک هێنا کە بووە هۆی ئەوە کە باخ و دارستانەکان لە داوێنی چیاکان و ڕووبارەکان وشک بوون و هەروەها هەڵکەندنی بیر لەو ناوچەیە کێشەیەکی دیکەیە کە لە وشک بوونی ئەو گۆلە کاریگەر بووە.

لە ساڵی ١٣٨٧ی هەتاوی، بەپێی ئاماری ڕێکخراوی ئاوی شاری ورمێ، لە شار و دەورووبەری ئەو شارە ١٨هەزار و ٢٢٤ چاڵی ئاو بوونی هەبووە و ساڵانە زیاتر لە ٦١٤ میلیۆن میتری سێجا ئاو لەو چاڵانە بەکار چووە

لە جۆزەردانی ساڵی ١٣٨٩ی هەتاوی ئاماری چاڵاوەکانی شاری ورمێ و دەورووبەری ئەو شارە بەو شێوەیەی خوارەوە بووە: لە بەشی کشتوکاڵ١١٤٨٠ چاڵاوی نیوەقووڵ (یاسایی)، ٤١٤٥چاڵاوی نیوەقووڵ (نایاسایی)، ٨٢٦ چاڵاوی قووڵی یاسایی، له بەشی پیشەیی (صنعتی)٣٦٠ چاڵاوی نیوەقووڵی پیشەیی (یاسایی)، ٩٥ چاڵاوی قووڵی پیشەیی، هەروەها لە بەشی لوولەکێشیدا ٢٨٠ چاڵاوی نیوەقووڵی ئاوی خواردنەوەی گوندەکان، ٢٣٥ چاڵاوی قووڵی ئاوی خواردنەوەی شارەکان و ٢٦ چاڵاوی ئاوی خواردنەوەی بێهداشتی، بەرپرسانی ڕێژیم ئەو سێ بەشە وەک کێشەیەک لەسەر کەم بوونی ئاوی ئەو گۆلە سەیر دەکەن.

یەکێک لە کێشەکانی هەرە جیددیی گۆلی ورمێ لە سەردەمی هاتنە سەرکاری سەرکۆماری پێشوو مەحموود ئەحمەدی‌نێژاد دەستی پێکرد، کاتێک کە سپای پاسدارانی رێژیم بە تەواوەتی دەستی لە پرۆژە ئابوورییەکان ئاوەڵاتر بوو بە دروست کردنی پردێک لەسەر گۆلی ورمێ لە نێوان دوو پارێزگای ورمێ و تەورێز وشک بوونی ئەو گۆلەی هەرچی زیاتر بەرەو پێش برد چوونکە بێ بەرنامەبوونی هەمیشەیی پرۆژەکانی رێژیمی ئیسلامیی ئێران و سیستماتیک کار کردن لەسەر ناوچە کوردنشینەکان لە کوردستانی ئێران گرینگترین هۆکاری وشک بوونی ئەو گۆلە بوو؛ چوونکە بە شێوازێکی سەدەناوەڕاستی دەستیان بە دروست‌ کردنی ئەو پردە کرد ئەوەش بووە هۆی ئەوەی کە ڕەوان بوونی ئاوی (جریان آب) ئەو گۆلە ڕابوەستێت.

لە ئەگەری وشک‌بوونی گۆلی ورمێ بە پانتایی ٣٠٠ هەزار هێکتار بیاوان و دەشتایی لە دەورووبەری ئەو گۆلە دروست دەبێت کە گەردیلە خوێ‌ییەکان ژیانی دانیشتووانی ئەو ناوچە دەخەنە مەترسییەوە.

بەپێی ڕاپۆرتەکان، ڕێژیمی ئێران بۆ قەرەبوو کردنەوەی بیاوانەکان لە دەوروبەری گۆلی ورمێ، هیچ بوودجەیەکی تەرخان نەکردووە و ئەمەش بەرینتر بوونەوەی وشکارۆکانی دەوروبەری گۆلی ورمێی لێ دەکەوێتەوە.

هەنووکە بەشی هەرە زۆری گۆلی ورمێ وشک بووە و ئەگەر پێش لە پەرەگرتنی ئەو قەیرانە نەگیرێت، قەیرانێکی ژینگەیی لەو ناوچەیە ڕوو دەدات کە لانیکەم ٥ میلیۆن کەس ڕاستەوخۆ دەکەونە ژێر کاریگەری نەرێنی ئەو قەیرانە.

جوغرافیاناسێک سەبارەت بەو پرسە ڕایگەیاندووە: که باشترین چارەسەر چاندنی دار و گیا و گوڵی خۆڕاگر لە بەرانبەر سوێری و گۆڕینی گۆلی ورمێ بە پارکێکی سروشتییە، بەڵام ئەوەش چەندین ساڵ دەخایەنێت چوونکە جێبەجێ کردنی چەند میلیارد تۆن خوێ، بۆ خۆی زیان بە سروشت دەگەیێنێت.

ئەو جوغرافیا‌ناسە لە درێژەدا ئاماژەی بەوە داوە، که بە وشک بوونی ئەو گۆلە، کەشوهەوای فێنکی ئەو ناوچەیە بۆ کەشوهەوای گەرم گۆڕدراوە. گەردیلەی خۆێ هەموو زەوی کشتوکاڵییەکان لەناو دەبات ئەو زیانە کشتوکاڵییە قەرەبوو ناکرێتەوە و بە هۆی تۆفانی خوێ نزیک بە ١٤ میلیۆن کەس لە دانیشتووانی ئەو ناوچەیە و دەوروبەری دەبێ شوێنی ژیانی خۆیان بەجێ بهێڵن.

ڕاپۆرتەکان باس لە چۆڵ بوونی ٥٠ گوندی نزیک ئەو گۆلە هەتاکوو ئێستا دەکەن، کانیاوی ١٩ گوند سوێر بووە و چیتر بۆ خواردنەوە نابێ و جگە لەوەش ٢٠٤ هەزار هێکتار زەوی کشتوکاڵ بە زووترین کات بە هۆی سوێربوونی خاکەکانیان بێ‌سوود دەمێنێتەوە.

ئەرگەرچی بەرپرسانی ئەو ڕێژیمە هەر کامەیان هۆشداری دەدن، کە وشکبوونی گۆلی ورمێ کارەسات دەخولقێنێت، بەڵام تەنیا ئەمە شانۆکاریی سیاسییە و کردەوەیەک ئەنجام نادرێت. هەروەها گۆلی ورمێ لە نێو وادەی بەرپرسانی ڕێژیمی ئێران بۆ چارەسەکردنی کێشەی بێ‌ئاویدا ماوەتەوە و بەرپرسانی ئەو ڕێژیمە لە سەرووی هەموویانەوە حەسەن ڕۆحانی ئەگەرچی لە کاتی هەڵبژاردنەکاندا وادەی ئەوە دەدا گۆلی ورمێ زیندوو بکاتەوه، بەڵام قسەی ناوبراویش وەک هەموو قسەی بەرپرسانی ڕێژیم لە بارەی دۆخی ئەو گۆلەدا بێ‌ئەنجام ماوەتەوە و تەنیا خەڵک شایەتی مردنی و بە مێژوو پەیوەست بوونی ئەو گۆلەن.

وشکەساڵی، کەم‌ئاویی ئەو ڕووبارانەی کە ئاوەکانیان بۆ گۆلی ورمێ دەگەڕێتەوە، کشتوکاڵ، هەڵکەوتەی جوغرافیایی ئێران، بێ‌بەرنامە بوونی ڕێژیمی ئێران سەبارەت بەو گۆلە، نەپاراستن و کارێگەرییە نەرێنییەکان لەسەر ئەو گۆلە، بارینی کەمی بەفر و باران لەو پارێزگایە، سیاسەتی سیستماتیکی رێژیم لە ناوچە کوردنشینەکان و هتد، سەرەکیترین هۆکارەکانی خولقانی دۆخی ئێستای گۆلی ورمێن.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٩ لەم ژمارەیەدا:

ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ پرسی رێفراندۆم
ــ لە سەروەری نەتەوەییەوە هەتا کلۆنی بوون
ــ ژن پڕۆسەی ژێر دەستی سیاسەتە؟
  • پرسی رێفراندۆم پرسی رێفراندۆم
    تەنیا رێفراندۆمی دێموکراتیک و واقیعی دوای رووخانی کۆماری ئیسلامی و نووسینی یاسایەکی بنەڕەتی لەسەر ئەساسی پرەنسیپەکانی دێموکراسی و ژیانی ئازاد و یەکسانی هەموو نەتەوەکانی نێو ئێران دەکرێ، کە لەو گشتپرسییەدا ئەو یاسایە بخرێتە دەنگدانەوە و ببێ بە پەیمانی پێکەوە ژیان، نەک ئامرازی پیرۆزکردنی وەهمەکان و شمشێری کوشتاری خەڵک.
  • زستان لە کولتووری کوردەواریدا زستان لە کولتووری کوردەواریدا
    ئەو ڕۆژهەڵاتناس و نووسەرە گەڕیدانەی کە لەبارەی مێژوو، جوگرافیا و فەرهەنگی کورد و کوردستان نووسیویانە، هەموویان لە سەفەرنامەکانی خۆیاندا جەختیان لەسەر زستانی سەخت و تەڕ و تووشیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردووە. هەرچەند ئێستا لەژێر کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوای جیهانیدا و بە گەرمدا هاتنی کۆی گۆی زەوی، کەشی کوردستانیش، گۆڕانی بەسەردا هاتووە.
  • عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌ عەبدوڵا حیجاب: هه‌نگاو و سیاسه‌ته‌كانی ڕووحانی هیچ جیاوازییه‌كی له‌گه‌ڵ كرده‌وه‌كانی باقی كاربه‌ده‌سته‌ هه‌ره‌ توندڕه‌وه‌كانی ڕێژیم نه‌بووه‌
    پشتیوانی لە ڕاپەرینی گەلانی ئێران لە دژی ڕێژیمی ئیسلامی ئەو وڵاتە و هەروەها مەسەلەی "بەرجام" دوو تەوەری سەرەکیی یەکەم وتاری ساڵانەی سەرکۆماری ئامریکا بوون, کە بەرچاوترین جیاوازی لە سیاسەتی دەرەکیی ئەو وڵاتە بە نیسبەت ئیدارەی پێشووتری ئامریکا بەهەژمار دێن؛ بۆ شرۆڤەی زیاتری ئەو وتار و سیاسەتە کە هاوکاتە لەگەڵ بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکان لە نێوخۆی ئێراندا، سەرنجتان بۆ ئەم وتووێژەی کوردستان لەگەڵ بەڕێز عەبدوڵا حیجاب، چالاکی سیاسی ڕادەکێشین.
  • خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟ خۆپیشاندانەکان چیمان لێدەخوازن؟
    ئەوەتا دیسان دروشمگەلی وەک مردن بۆ دیکتاتۆر، نەمان بۆ خامنەیی، رێفۆرمخوازان ـ بناژۆخوازان ئیتر بەسە لەگەڵتان سازان( اصلاح طلب، اصولگرا، دیگر تمام است ماجرا) سەری هەڵداوەتەوە. رەنگە سەرکوت و گرتن و لێدان و کوشتن رەوتەکە هەندێ جار کز بکا، بەڵام وەستانی بۆ نییە. ئەگەر شەپکە هێندە بۆ رێژیمی ئاخوندی توندە، ئێمەی کورد دەبێ چی بکەین؟
  • تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا تارماییەکان لەنێو سۆشیال‌میدیادا
    سۆشیال میدیا چ وەک دیاردە و چ وەک دەرفەت زۆر بەستێنی بۆ کۆمەڵگای رۆژهەڵاتی‌نێوەراست خوڵقاندووە.
  • گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه گوڵوەنی، هێمای خۆڕاگری نەتەوەیەکه
    فەرهەنگ هەموو بەها، رەوت و نموونە ڕەفتارییەکانی نێو کۆمەڵگەیەک لەخۆ دەگرێت و وڵات و نەتەوەکان لە یەک جیا دەکات، ئەگەرنا هەموو کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە دەبوو وەکوو یەک بن.
  • ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا ئەدەب لە سیاسەتی بەرپرسانی ڕێژیمدا
    "ئەدەب"، وشەیەکە کە بیسەر یان خوێنەر بە بیستنی چ بە شێوەی "شهودی" و چ بە جۆری "منطقی" کۆمەڵێک نۆرمی پڕ بەهای دەکەوێتە مێشک کە هەر مرۆڤێک بە بوونی ئەو بەهایە، کەسایەتییەکی قورس و جێگەی متمانە پەیدا دەکات و لە لای خەڵکی دیکە وەک مرۆڤێکی باش سەیری دەکرێت و حورمەتی لێدەگیرێت؛ ئەدەب بەنرخترین سەرمایە و میراتی ژیانی مرۆڤایەتییە کە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی خۆیدا بە کۆڵی دەکێشێت.
  • ژن و سیاسەت ژن و سیاسەت
    دەرکەی سیاسەت لە ڕێگەی بنەماڵە، قوتابخانە، ڕۆژنامەکان، تەلەفزیۆن و هەروەها ململانێیە سیاسییەکانەوە بە ڕووی تاکدا دەکرێتەوە و تاک لە سەر ڕۆڵی دەوڵەت و دەزگا و دامەزراوەکانی سەر بە دەسەڵات هەرچی زۆرتر ئاگایی پەیدا دەکات. هێنانەکایەی سیستمێکی دێمۆکراتیک لەو وڵاتانەدا کە حکوومەتێکی نادێمۆکرات و سەرکوتکەریان ئەزموون کردووە، ئەنجامەکەی تەنیا بە شکست خواردن و سەرکوت کردن گەیشتووە؛ لەم جۆرە وڵاتانەدا بنەماڵەکان بەردەوام ئەوە بە گوێی منداڵەکانیاندا دەچرپێنن کە کاریان بە سیاسەتەوە نەبێت و بەشداریی تێدا نەکەن، نموونەی بەرچاوی ئەم وڵاتانە و ئەم کۆمەڵگەیانە، کۆمەڵگەی کوردەوارییە.
  • تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت تویتێک کە ترامپ هیچکات ناتوانێ بینێرێت
    لە ٨ی ژانویەدا، "تهران تایمز" راپۆرتی دا، کە بەپێی راپۆرتی بەرپرسی بەشی بەڕێوەبەریی ویشکەساڵی و قەیرانەکان لە دامەزراوەی کەشوهەواناسی ئێراندا، "نزیک بە ٩٦ لە سەدی سەرانسەری ناوچەکانی ئێران بەدەست ئاستی جیاوازی ویشکەساڵی درێژەکێشراوەوە دەناڵێنن".
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    خومەینی لە فتواکەیدا بڕیاری بە هەموو هێزە چەکدارەکانی دا، کە تا کۆتایی هاتنی کێشەی کورد لە کوردستان نەکشێنەوە؛ دوابەدوای ئەم بڕیارە ئایینییە بۆ ڕشتنی خوێنی کورد، کارەساتبارترین قۆناغی شۆڕش لە کوردستان دەستی پێکرد و خەڵک لە شار و گوندی کوردستان کەوتنە بەرپەلاماری هێزە دژی گەلییەکانی ڕێژیم. بە هاتنە ئارای ئەم دۆخەش، گەلی کورد بە ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناچار بوو بۆ پاراستنی کەرامەت و شەرافەتی نەتەوەکەی و پارێزگاری کردن لە نیشتمانی ئەهورایی کوردان، دەس بۆ چەک ببات و فازی خەباتی چەکداری دەستی پێکرد.
  • ڕاسان و پێشمەرگە ڕاسان و پێشمەرگە
    لە وەڵامی ئەو داوا و چاوەڕوانیەدایە کە پێگەی دروستی پێشمەرگە لە راساندا دەدۆزرێتەوە: ئامادەبوونی پێشمەرگە لە نێو دڵی خەڵک بۆ ورەدان بە خەبات و پاراستنی خەڵک لە ئاگری ڕێژیم؛ ئەمە ئەرکی نوێی پێشمەرگەی سەردەمی راسانە.
  • فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە! فەرەیدوون ئەرشەدی: شێعر و هونەری کوردی له ڕۆژهەڵات، بە هەر ڕێباز و شێوە و دەربڕینێکەوە کە بێتە بەرهەم، هونەر و شێعر و ئەدبیاتی مقاومەت و بەرگرییە!
    هەر تەوژم و تەکانێکی ئەدەبیی، هونەری و هزریی،کاردانەوەیەکی عەقڵانی، ئەخلاقی و جوانیناسانەیە بەرانبەر بە تەکان و تەوژمی کۆمەڵگە، یان لانیکەم ئەو تەوژمە نادیار و شاراوە کە لە ژێر پێستی هەست و نەستی کۆمەڵگە، یا بەشێکی زۆر حەساس و کارای دا، دەژیت و درز دەخاتە پێستی قەتماغەبەستووی ژیانی رۆژانە.
  • مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە مستەفا هیجری: خۆپیشاندانەکانی ئێران، ئاکامی بێزاری و ناڕەزایەتیی خەڵک لە ٤٠ ساڵ دەسەڵاتداریی ئەو ڕێژیمەیە
    دەقی وتووێژی رۆژنامەڤان (ئەکرەم ئاڵتوون) لەگەڵ مستەفا هیجری، سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ ئاژانسی "سپوتنیک کوردستان"
  • شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە شەڕی هەمەلایەنەی رێژیم بە دژی ئێمە، پێویستی بە بەرپەرچدانەوەیەکی هەمەلایەنە هەیە
    لەو ساڵانەی دواییدا رێژیم هەم لەکوردستان و هەم لە دەرەوەی وڵات لە رێگەی چالاکییە سیخورییەکانییەوە خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری بووە لە سەر ئوپۆزسیۆن بە گشتی و لە سەر حیزبی دێموکرات بە تایبەتی؛ یەکێک لە سەرەکیترین ئامانجەکانی رێژیم لەو چالاکییانە دەسنیشانکردنی کەسایەتییە چالاکەکانە بۆ ئەوەیکە بە پیلان هەوڵی تێکدانی باڵانسی ئەوان بدات لە بواری سایکۆلۆژییەوە تاکوو نەتوانن هاوسەنگی فیکریی خۆیان ڕابگرن و فوکووسی خۆیان بخەنە سەر بەربەرەکانی لەگەڵ رێژیم.