• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٥ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٤ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان

زایینی: ٠٦-١٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٩/١٥ - ١٩:٤٩ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
د. ئیدریس ئەحمەدی

لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."

ئەو ئاخاوتنەی دوکتور قاسملوو و هەروەها " کورتە باسێک لە سەر سۆسیالیزم"، کە لە کۆنگرەی شەشەمی حیزبی دێموکرات لە ساڵی ١٩٨٤ پەسەند کرا بەڵام ساڵێک پێشتر ئامادە کرابوو، لە سەردەمی شەڕی سارد و هێژمۆنی فکری مارکسیزمدا پێشکەش کراون.

دوکتور قاسملوو پێش سەرهەڵدانی ڕەوتی فکری پاشمارکسیستی (post-marxist)، کە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن "ئێرنێستۆ لاکلاو" و "شانتال موف"ەوە لە بەرهەمێکدا لە ژێر ناوی "هێژمۆنی و ستراتیژی سۆسیالیستی" بە شێوەیەکی تۆکمە دەرکەوت، ڕەخنەی هاوشێوەی پۆستمارکسیستەکانی لە مارکسیزم گرت. لە "کورتەباسێک لە سەر سۆسیالیزم"، دوکتور قاسملوو دەنووسێ یەکێک لە هەڵە سەرەکییەکانی مارکسیزم بریتییە لەوەی کە تەنیا خەباتی چینایەتی بە ڕەوا دەزانێ، لە کاتێکدا خەباتی نەتەوایەتی، خەبات لە پێناو دادپەروەری کۆمەڵایەتی و یەکسانیدا، هەموویان ڕەوان. هەڵبەت دوکتور قاسملوو خەبات لە پێناو ئازادی و دێموکراسیش بە دابڕاو لە یەکتر نابینێ و دەنووسێ کە ئەو جۆرە خەباتانە، دەبێ پێکەوە ببردرێنە پێش.

پێش پۆست مارکسیستەکان، هێندێک فێمێنیست، بەتایبەت ئەوانەی کە بە فێمێنیستی سۆسیالیست ناسراون، بەهەمان شێوە ڕەخنەیان هەم لە مارکسیزم و هەمیش لە لیبڕالیزم گرتووە. لەلایەکی دیکەوە، بیرمەندی فێمێنیسیتە ڕەشپێستەکان ڕەخنەیان لە فکری فێمێنیستی ژنە سپیپێستەکان گرتووە و جەختیان کردووەتەوە کە ڕەشپێست بوون و ژن بوون لە کەیسی ژنە ڕەشپێستەکاندا ناکرێ بە دابڕاو لە یەکتر ببیندرێ، بەڵکوو مرۆڤ لە ڕێگای جیاوازەوە دەچەوسێندرێتەوە و ئەو ڕێگاگەلە لە شوێنێک لە ژیانی مرۆڤدا لە خاڵی وەبەریەک‌کەوتندا بەرجەستە دەبنەوە.

لە ساڵی ١٩٨٩دا بیرمەندی فێمێنیستی ڕەشپێست "کیمبێرلی کرنشا" چەمکی intersectionality بۆ ئەو مەبەستە هێنایە نێو زانستە کۆمەڵایەتییەکانەوە. لە کوردیدا، دەشێ دەستەواژەی "وەبەریەککەوتن" بەرانبەر بە intersectionality بەکارببردرێ. بۆ نموونە، ژنێکی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانی ژێردەستی ئێران کە سەر بە چینی خوارەوەی کۆمەڵگا بێ، بەهۆی ژن بوون و کوردبوونییەوە وێڕای پێگە کۆمەڵایەتییەکەی، بە چەندین جۆر دەچەوسێندرێتەوە و ئەو ڕێگا جۆراوجۆرانەی چەوساندنەوە لە ژیانیدا خاڵێکی وەبەریەککەوتن پێک دێنن.

دوکتور قاسملوو پێش لە پاشمارکسیستەکانی ڕۆژئاوا، واتە لە "کورتەباسێک لە سەر سۆسیالیزم"، باسی گرنگی لەبەرچاوگرتنی وەبەریەککەوتن لە ئاست چەوساندنەوە و هەروەها پێویست بوونی تێکەڵکردنی خەباتی جۆراوجۆر دژ بە چەوساندنەوە دەکرد؛ سیاسەتی یحزبی دێموکراتیش لەسەر ئەو فەلسەفەیە دانراوە.

ئەگەر ڕاسان لە ئاستی گشتیدا و لە پێناو ڕزگاری نەتەوەییدا خەباتی شاخ و شار لێکگرێ دەدا، بە پشتبەستن بە هزری قاسملوو، دەتوانین هەروەها کار بۆ لێکگرێدانی خەباتی نەتەوایەتی و خەباتی ژنی کورد لە پێناو مافەکانیدا بکەین، یان با بڵێین لێکگرێدانی کوردایەتی و فێمێنیزم.

لە پێناو هەوڵێکی وادا، سەرەتا پێویست بە دانپێدانان دەکا بە ڕاستی وەبەریەککەوتن لە چەوساندنەوەی ژنی کورد؛ بە واتایەکەی دیکە، وێڕای چەوساندنەوەی نەتەوایەتی، کە خاڵی هاوبەشی ژن و پیاوی کوردە، ژنی کورد بەهۆی پیاوسالاری لە کۆمەڵگەی کوردەواریدا، دەچەوسێتەوە.

وێڕای لێکگرێدانی خەبات، راسان شارتەوەرە، چوونکە بەپێچەوانەی خەباتی دەیەکانی ڕابردوو، پەرەسەندنی پڕۆسەی شارنشینی و بەگشتی مۆدێڕنیزاسیۆن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، ژنی کورد ئەمڕۆ بەشی گرنگی سەرمایەی مرۆڤی کۆمەڵگەی کوردی پێک دێنێت.

دەگوترێ ژنان ٦٠ لە سەدی خوێندکارانی زانکۆکان لە ئێران پێکدێنن. ئەگەر وابێ، دەبێ ژمارەیەکی بەرچاوی ژنی کوردیش خوێندکاری زانکۆ بن؛ کەوابوو، ڕاسان دەبێ کەڵک لەو سەرمایە مرۆڤییە وەرگرێ.

هەڵبەت بۆ ئەوەی ڕاسان لەو بوارەدا سەرکەوتوو بێ، دەبێ حیزبی دێموکرات گرنگییەکی زیاتر بە بەشداری ژنان چ لە ڕیزەکانی پێشمەرگە و چ بەربەرەکانێی مەدەنیدا بدات. لەو پەیوەندییەشدا، گرنگە لە کۆنگرەی ١٦ی حیزبی دێموکراتدا ڕادەی ژنان لە ڕێبەرایەتی و پۆستی بڕیارداندا حزووریان هەبێ.

بە بێ لێکگرێدانی خەباتی نەتەوایەتی و فێمێنیزم، ڕاسان ناتوانێ بە ڕادەی پێویست ژنان تەیار بکات. بۆ مسۆگەربوونی ئەو لێکگرێدانە، پێویستە بگەڕێینەوە بۆ قاسملوو و دان بە وەبەریەککەوتن لە ئاست چەوساندنەوەدا بنێین. ئەوەش بە نۆرەی خۆی پێویست دەکا کە دان بە هەبوونی پیاوسالاری لە سیاسەتی کوردیدا بنێین و کاری جیددی و کردەیی بۆ بکرێ بەمەبەستی نەمانی ئەو لەمپەڕانەی کە بوونیان هەیە لەبەردەم بەشداربوونی ژنان لە خەباتدا.

ڕاستییەکی حاشەهەڵنەگر و سانایە کە ئەگەر ژنان لە ڕێبەرایەتی و شوێنی بڕیارداندا حزووریان نەبێ، نە ژنان خۆیان لەو خەباتەدا دەبیننەوە و نە بە ڕادەی پێویست بەشداری تێدا دەکەن.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.