• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٤ی دێسامبری ٢٠١٧ی زایینی - ٢٣ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی  

ململانێی هێز لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست

زایینی: ٠٧-١٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٩/١٦ - ١٠:٤٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
ململانێی هێز لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست
نەوید کەرەمی

وڵاتانی ناوچەی رۆژهەڵاتی نێوەراست بەهۆی هەبوونی کانزا ژێرزەوییەکان و لە سەرووی هەموویان نەوت، هەردەم جیگای کێشمەکێش و ململانێی ناوچەیی و جیهانییەکان بوون و لە هەر سەردەمێکدا فراوانخوازی و خۆسەپاندنی وڵاتێک بووەتە هۆی هاتنە ژوورەوەی وڵاتانی دیکە و لە ئاکامدا شەڕ و وێرانی بۆ خەڵکی ئەو ناوچەیە.

لەم سەرووبەندەدا و بەتایبەت پاش سەرهەڵدانی بەهاری عەرەبی ململانێکان جارێکی دیکە ناوچەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستیان کردووەتە گۆڕەپانی ململانێی سیاسەت و بەرژەوەندی وڵاتانی ناوچەیی و زلهێزانی جیهانی، لە ئاکامی ئەو زۆرانبازیانەدا بە هەزاران کەس لەو وڵاتانە کوژراون و بە میلیۆنانیش بێحاڵ و ماڵ کەوتوون.

لە ئاست ناوچەیی، وەبەریەک کەوتنی بەرژەوەندی و ململانێکانی دوو وڵاتی عەرەبستان وەک رێبەری وڵاتانی عەرەبی سوننە مەزهەب و حکومەتی ویلایەتی فەقیهی لە تاران وەک دەسەڵاتێکی شیعە کە خۆی بە رێبەری هەموو شیعەکانی جیهان دەزانێت، بڵێسەی ئاگری شەڕی لە ناوچەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بەتینتر کردووە و خەڵکانێکی زۆر بوونەتە قوربانی ئەو ململانێیانە.

سەرهەڵدانەکانی بەهاری عەرەبی و داخوازییەکانی خەڵکی وڵاتانی تونیس، میسر، یەمەن، لیبی، سووریا و ... هتد، بۆ ئاڵوگۆڕ لە سیستمی سیاسی وڵاتەکەیان، بووەتە سەرەتایەک لەمەڕ دەستپێکی قۆناغێکی نوێ لە رۆڵگێڕان و ململانێی وڵاتانی ئیقلیمی و جیهانی بۆ بەهێزکردن یان پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان لەو وڵاتانەدا.

ئێران و عەرەبستان وەک دوو ئەکتەری ناوچەیی و ئامریکا و رووسیە وەک زلهێزە جیهانییەکان، هەر یەک بە پاڵپشتی کردنەکانیان لە لایەنێک، شەڕێکی نیابەتی‏‏یان لەو وڵاتانە دەست پێکرد و بۆ سەرکەوتن بە سەر لایەنی دیکە و پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان بوونە هۆکاری خەسارێکی لە رادەبەدەر و تراژێدیایەکی خەمناکی مرۆیی لەو وڵاتانەدا.

رێپێوان و داخوازییە مەدەنییەکانی خەڵکی راپەڕیوی وڵاتانی عەرەبی، بۆ ئاڵوگۆڕی سیاسی و هاتنە ئارای دەسەڵاتێکی دیمۆکراتیک لە وڵاتەکەیان، پاش ماوەیەکی کورت بە هاندان و پاڵپشتی کردنی رێکخراوگەلی وەک حیزبوڵا، حوسیەکانی یەمەن، داعش و ... هتد، جێگای خۆی دا بە کوشتارێکی خوێناوی لەو وڵاتانە کە هەموو جیهانی تووشی سەرسوڕمان کرد.

درووست بوون و زاڵ بوونی رێکخراوی تۆندئاژۆی داعش بەسەر بەشێک لە خاکی سووریە و عێراق و راگەیاندنی حکوومەتی ئیسلامی عێراق و شام لە لایەن ئەو رێکخراوەوە، کوشتاری خەڵکی ڕاپەڕیوی سووریەی بە دەستی بەشار ئەسەد لە بیری جیهان بردەوە و هەموو سەرنجەکان و هەوڵە جیهانییەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو رێکخراوە سەدەنێوەڕاستییە چڕ کرانەوە، کە بە کردارە نامرۆڤانەکانی وەک سەربڕین و سووتاندن و ... هتد، هەموو جیهانی تووشی شۆک کرد.

دروست بوونی بەرەی دژ بە تیرۆر لەلایەن ئامریکا و بانگهێشتی ئێران بۆ بەشداربوونی لە شەڕی دژ بە داعش، بووە بیانوویەکی باش بۆ ئێران تا هەرچی زیاتر و بە تواناتر دەست بخاتە نێو وڵاتان و سیاسەتەکانی خۆی بباتە پێشەوە. لە وڵاتێک وەک یەمەن بە یارمەتیدانی حوسییەکان بۆ روخاندنی دەسەڵاتی عەلی عەبدۆڵا ساڵح و لە سووریە بە سەرکوتکردنی خەڵکی راپەڕیوی سووریە بۆ بەرگری لە بەشار ئەسەد کە هاوپەیمان و دۆستی دێرینی ئێران بە حیساب دێت و لە عێراق بە هاندان و فشارهێنان بۆ حکوومەتی بەغدا بەمەبەستی کۆتاییهێنان یان سزادانی هەرێمی کوردستانی عێراق.

دەستێوەڕدانەکانی ئێران لە وڵاتانی ئیقلیمی، پڕچەککردنی رێکخراوگەلێکی توندئاژۆی وەک حیزبوڵا، حەماس، حوسیەکان و حەشدی شەعبی لەلایەن ئێرانەوە، تا دێت ناکۆکی و ئاڵۆزییەکان زیاتر دەکات و ململانێ سیاسییەکان بەرەو بەریەککەوتن و شەڕی نیابەتی سەوق دەدات.

رێککەوتنی وڵاتانی ٥+١ لە ١٤ی ژوئیەی ٢٠١٥ی زائینی، لەسەر پرۆژەی ناوکی ئێران کە بە بەرجام ناسراوە و ئازادکرانی رێژەیەکی زۆر لە پارە بلۆکەکراوەکانی ئێران لە ئاکامی ئەو رێککەوتنەدا و هەروەها بەشداربوونی ئێران لە شەڕی دژ بە داعش، دەستی ئەو وڵاتەی بۆ یارمەتی گەیاندن بە ملیشیاکانی سەر بە سپای پاسداران و دۆست و هاوپەیمانەکانی خۆی لە وڵاتانی ناوچەکە ئاواڵەتر کردووە و بەردەوام لەو رێگایە سیاسەت و هێژمونی خۆی بەسەر وڵاتانی ناوچەکە دەسەپینێت.

پاش ٧ ساڵ تێپەربوون بەسەر یەکەم چەخماخەکانی بەهاری عەرەبی، داڕمانی وڵاتان و کارەساتی مرۆیی گەیشتوەتە ئاستێک کە هەموو جیهانی بۆ کۆتایی هێنان بەو شەڕ و ناکۆکیانە بە شێوەی بنەڕەتی بەسیج کردووە و لە چەند مانگی رابردوودا زلهێزانی جیهانی وەک ئامریکا، رووسیە و فەرانسە لە راستای کۆتاییهێنان بەو شەڕانە هەوڵەکانیان چڕتر کردوەتەوە و هاتوونەتە سەر خەت.

حکومەتی تاران وەکوو یەکەمین و سەرکیترین هۆکاری پەرەسەندنی شەڕ و ناکۆکییەکان لەلایەن ئامریکا و فەرانسە و هاوپەیمانانی عەرەبیەوە ناسێندراوە و دەستی لە زۆربەی شەڕەکاندا ئاشکرا بووە، بۆ خۆشی بە ئاشکرا پشتگیرییەکانی بۆ حوسیەکانی یەمەن و حەماس و حیزبوڵای لوبنان دەربڕیوە و هەروەها هێزێکی لەژێرناوی حەشدی شەعبی لە عێراق لە جەرەیانی شەڕی دژی داعش دروست کردووە، کە بە زۆرینە لە ملیشیاکانی سەر بە سپای پاسدارانی ئێرانن و راستەوخۆ لەژێرفەرمانی قاسم سولەیمانی فەرماندەی سپاسی قودس و رێبەری ئێراندان و بە تەمایە تا هێزێکی هاوشێوەش لە سووریە لەو هێزانەی سپای پاسداران کە بە بیانووی پاراستنی حەرەمەین رەوانەی ئەو وڵاتەی کردوون، دابمەزرێنێ و بۆ هەمیشە لە سووریەدا بمێنێتەوە.

داعش لە سوریە و عێراق لە کۆتایی خۆی نیزیک بووەتەوە وهاوپەیمانی دژ بە داعش بە سەرکردایەتی ئامریکا رایگەیاندووە کە هێزە دەرەکییەکان دەبێ خاکی عێراق و سووریە چۆڵ بکەن؛ لەو رۆژانەشدا ئامریکا و رووسیە رایانگەیاندووە کە هێزەکانیان لە سووریە بۆ وڵاتەکەی خۆیان دەگەڕێننەوە و هەروەها هەر یەک لە سەرکۆمارەکانی ئامریکا و فەرانسە داوای هەڵوەشاندنەوەی حەشدی شەعبی عێراقیان کردووە و رایانگەیاندوە کە هەموو هێزە ملیشیاکانی سەر بە ئێران دەبێ خاکی عێراق و سووریە چۆڵ بکەن، بەڵام ئێران بەو ئاسانیە نایەوێ خاکی ئەو وڵاتانە چۆڵ بکات و بەردەوام بە دوای رێگاچارەیەک دەگەڕێت تا بۆ هەمیشە هێزی خۆی لەو وڵاتانەدا جێگیر بکات، تا لەو رێگایەوە بتوانێ گوشار بخاتە سەر حکومەتی ئەو وڵاتانە بۆ سەپاندنی سیاسەتەکانی خۆی و دەستێوەردان لە کاروباری حکومەتی لە راستای بەرەوپێش بردنی بەرژەوەندییەکانی تاران.

ئەوەیکە جیگای دڵخۆشیە بۆ دژبەرانی ئێران و بووەتە هۆی ترس بۆ ئێران و لایەنگرانی ئەو وڵاتە، ئەوەیە کە ئاشکرابوونی دەستی ئێران لە شەڕ و ناکۆکییەکانی زۆربەی وڵاتانی ناوچە و تەنانەت ئاشکرابوونی بەڵگەی یارمەتیدانەکانی ئێران بە رێکخڕاوگەلی وەک ئەلقاعیدە و تالیبان و داعش، هەوڵێکی جیهانی دژ بە دەستێوەردانەکانی ئێران بەمەبەستی کورت کردنەوەی دەستەکانی لە هەموو وڵاتانی ناوچە، دروست کردووە و تەنانەت ئاژاوەگێڕییەکانی ئێران گەیشتوونەتە ئاستێک کە پاڵپشت و دۆستی وەک رووسیەش چیدیکە ناتوانێ لەوە زیاتر خۆی بکاتە قوربانی بۆ ئێران، رۆژی سێشەممە ٧ی سەرماوەز سرگنی لاورۆف وەزیری کاروباری دەرەوەی روسیە وتی کە ئێران بە دەستێوەردانەکانی لە ناوچەکە بووەتە هۆی زێدەبوونی شەڕ و ناکۆکی و رێککەوتنی بەرجامی خستووەتە مەترسییەوە و ئەگەری هەڵوەشاندنەوەی لە ئارادایە.

لە فلستین، یەمەن، سووریە و عێراق ئاماژەکان بۆ کۆتایی هێنان بە دەستێوەردانەکانی ئێران لەو وڵاتانە دەرکەوتوون و بەپێچەوانەی سیاسەتە شەڕخوازانەکانی ئێران هەوڵە جیهانییەکان بۆ ئاشتی و سەقامگیربوونی حکومەتی نیشتمانی لەو وڵاتانە لە ئارادایە و بە جیددی کاری بۆ دەکریت، لە ئاکامدا ئەوەیکە دۆڕاوی ئەو ململانێیانە دەبێت، حکومەتی ویلایەتی فەقیهی ئێرانە، کە نە لە ئاست جیهانیدا پێگەی ماوە و نە لە نێو خەڵکەکەی خۆیدا رەوایی.

ناوەڕۆکی ئەم بابەتە را و تێبینیی نووسەرە و ماڵپەڕی کوردستان میدیا لێی بەرپرسیار نییە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٤ لەم ژمارەیەدا:

ــ قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
ــ ڕاسان و پێشمەرگە
ــ ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
ــ بورجی بابل
  • مەرگی نووسەر مەرگی نووسەر
    ئه‌وه‌ ده‌زانین ده‌ق، بە تەنیا بە دێڕێک ناڵێن کە لە لێزگەیەک وشە پێکهاتبێ که‌ واتایه‌کی ئاسمانی ("په‌یام"ی نووسەر-خودا)ی لێوه‌ده‌رچێ؛ به‌ڵکوو که‌شایه‌کی فره‌رەهەندە،‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ نووسینێکی جۆراوجۆردا، که‌ هیچ کامیان خاوەن رەسەنایەتی نین، له‌وێدا تێکه‌ڵ به‌ یه‌ک ده‌بن و له‌یه‌ک ده‌نگوێن.
  • سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان سامانی وڵات بۆ تیرۆریستان، وێرانی و دواکەوتوویی بۆ کوردستان
    ئێستا دوای تێپەڕبوونی ماوەیەکی زۆر لە ڕووداوەکە، خەڵکی ناوچەکە لە زۆر ڕووەوە لە ژێر گوشاردان و سەرمای زستان و باران لەلایەک، نەبوونی خانوو یان تەنانەت لە هەندێک شوێن خێوەتیش لەلایەکی‌تر خەڵکی نیگەران کردووە.
  • راسان و پێشمەرگە راسان و پێشمەرگە
    لە راساندا گۆڕەپانی خەبات ئەوەندە بەرفراوان بووە كە دەرفەتی بۆ یەك بە یەكی ئەندامانی كۆمەڵگا رەخساندووە تاکوو بەپێی شوێن و رێگەی خۆی هەنگاو بنێت و هیچ جیاوازییەك لە بواری ئەرك و جێبەجێ كردنەوە بوونی نییە، تەنیا ئەوە پێویستە ئەو كردارە لە خزمەتی رزگاركردنی نەتەوەدا بێت.
  • بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا بوومەلەرزەی ڕۆژهەڵات و پێکدادان لە نێوان ناسیۆنالیزمی ئێرانی و کوردیدا
    هەموو لایەک دەبێ باش بزانن کە شارستانیەت و کولتوور شتی دینامیکن و لە رەوتی مێژوودا دەتوانن تووشی ئاڵوگۆڕ بن، بەرز بن یان لەنێوبچن.
  • زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن زەمەن تێدەپەڕێ و لێقەوماوانی کرماشان هێشتا بێ‌ماڵ و حاڵن
    دوایین ڕاپۆرتە پێوەندیدارکان بە بارودۆخی ژیان پاش بوومەلەرزەی ٢١ی خەزەڵوەر لە پارێزگای کرماشان کە زۆرتر له ١٠هزار کوژرا و بریندا لێکەوتەوە، دەری دەخات کە سەرباری تێپەڕینی زۆرتر له سێ هەفته بەسەر ئەم تراژێدیا، هێشتا هیچ هەنگاوێکی شوێندانەر بۆ ساڕێژکردنەوەی برینی زامداران هەڵنەگیراوە.
  • کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم کارەساتی بومەلەرزه لە کرماشان و بێخەمیی ڕێژیم
    ئەمە لە حاڵێکدایە کە بەشێکی کەم لە ماڵە ڕووخاوەکان پشکێندراون و ئاماری بی سەروشوێنەکان هێشتا دیار نییە و مەزەندە دەکرێ کە ئاماری کوژراو و بریندارەکان زۆرتر بێت.
  • قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان قاسملوو، پرسی ژن و ڕاسان
    لە ئاخاوتنێکدا لە ٨ی مارسی ١٩٨٩ی زایینیدا، دوکتور قاسملوو پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە "خەبات بۆ ئەوەی ژن مافی خۆی وەربگرێ، بە هیچ شێوەیەک جودا نییە لە خەباتی میلەتەکەمان بۆ دێموکراسی و خودموختاری."
  • یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن یاسا هەڵاواردەکان ساڵانە میلیاردها دۆلار زیان بە رۆژهەڵاتی ناوەراست دەگەیەنن
    چونکە تا کاتێک ژنانی عەرەبستان بتوانن بە بێ مۆڵەتی پیاوی بنەماڵە – باوک، هاوسەر، جاری وایە تەنانەت کوڕەکەی خۆی – کار بکەن، بڕۆنە سەفەر، کاروباری یاسایی ئەنجام بدەن و بەشێوەیەکی دیکە بەشداری لە ژیانی کۆمەڵایەتی بکەن، وڵات ناتوانێ هەست بە هێزی ئابووری نیوەی دیکەی کۆمەڵگا بکات.
  • ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان ئێرە ڕۆژهەڵاتە بە کاتی کرماشان
    لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەردەوام باس له نەبوونی خزمەتگوزاری و گوێنەدانی بەرپرسانی ڕێژیم لەو بارەیەوە کراوە بەچەشنێک کە نەتەنیا یارمەتی بە خەڵک نادەن بەڵکوو تەنیا بۆ سەیر و سیاحەت دەچنە شوێنی بوومەلەرزەکە؛ ئەو باسەش لە ڕاگەیەندنەکانی ڕێژیم لەوانەش "ایرنا" و "ایسنا" بڵاو بووەتەوە هەروەها هەندێک لە ڕۆژنامەکانی ڕێژیم وەک "ابتکار" بە تیتری گەورە نووسیان "تور زلزلە گردی!" .
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    واتای دووهەم: ئەو ڕێژە ئاوە، بۆ وەدیهێنانی خواست و ویستی کۆماری ئیسلامی زۆر کەمە، واتە ژینگە گەورەترین بەربەستی سەر ڕێی کۆماری ئیسلامییە بۆ وەدیهێنانی خەونەکانی.
  • ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن ڕێبەڕیی لێبڕاو و هێزی پێشمەرگەی کاریگەر زامنی سەرکەوتنن
    شەڕی داگیرکەرانی کوردستان بەرامبەر بە نەتەوەی کورد بە گشتی و هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەتایبەتی، تەنیا بە ڕوبەڕووبوونەوەی نیزامی نەبەستراوەتەوە بەڵکوو دوژمن لە ڕێگای جیاجیا و یەک لەوان پڕوپاگەندەی بێبنەما بەردەوام هەوڵ دەدات پرش و بڵاوی لە نێو ماڵی کوردان دروست بکات تاکوو بەمشێوەیە زیاتر بتوانێت بە ئامانجە گڵاوەکانی بگات.
  • بورجی بابل بورجی بابل
    رووداوە کۆنە مێژووییەکان و تەنانەت ئوستوورەکانیش دەڵێن بۆ ئەوەیکە کۆمەڵگایەک لاواز بکەی تاکوو خۆی بەرەو پووکانەوە بڕوا، باشتر وایە کە ئاژاوەی تێ بخەی و خۆیان بە خۆیانەوە سەرقاڵ بکەی تاکوو هەم گرفتە سەرەکییەکە لەیاد بکەن و هەم تەنیا بە نێوخۆیانەوە خەریک بن و خۆیان ببنە هۆکاری داڕزاندنی خۆیان.
  • عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ عەلی ئەشرەف مورادی: ئەو ڕێژیمە، کارەساتەکانیش بە دەرفەتێک بۆ سەرکوت، چەوساندنەوە و تۆڵەئەستاندنەوە لەو گەلە مافخوازە دەزانێ
    لە پێوەندی لەگەڵ زەویلەرزەی پارێزگای کرماشاندا، بەرێزعەلی ئەشرەف مەجیدی، ئەندامی جێگری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران وڵامی چەند پرسیارێکی ڕۆژنامەی کوردستانی داوەتەوە کە سەرنجتانی بۆ ڕادەکێشین:
  • دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک دانیشتن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی و چەند سەرنجێک
    بەڵام وتووێژ و کارکردن لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لە هەندێک بابەت دا زۆر جیاوازییەکی لەگەڵ قسەکردن لەگەڵ ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی دا نییە بەڵکوو لەوانەشە خەساری زۆرتر بێت؛ بۆیە لە پێوەندی لەگەڵ ئەو نزیک‌بوونەوە پێویستە چەند خاڵ بەم شێوەی خوارەوە لە بیر نەکرێن.