• ڕۆژنامەی کوردستان
  • گۆڤاری ئاگری
  • گۆڤاری بیری خوێندکار
  • گۆڤاری لاوان
  • گۆڤاری ژنان
  • کەناڵی تەلەفزیۆنی تیشک
  • گۆڤاری نەرگز
١٨ی ژانویەی ٢٠١٨ی زایینی - ٢٨ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی  

داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا

زایینی: ٢١-١٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٩/٣٠ - ١٨:٥٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت: قه‌باره‌ی نووسراوه‌ گه‌وره‌ بكه‌قه‌باره‌ی نووسراوه‌ بچووكتر بكه‌‌
داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
ئەلبۆرز ڕۆئین تەن

بوودجەی هەر وڵاتێک بەرنامەی داهات و خەرجییەکانی ئەو وڵاتەیە کە خۆی لە چەند بەشدا پێک دێت؛ بە شێوەیەکی گشتی ئەو بەرنامەیە دەدرێت بە پارلمانی هەر وڵاتێک بۆ ئەوەی ببێ بە یاسا و بۆ ساڵی داهاتوو ڕێژەی داهات و خەرجییەکانی وڵات دیاری دەکات.

بێ گومان بۆ لێکۆڵینەوە و وردبوونەوە لە کون و قوژبنەکانی بوودجەیەکی وەها گەورە وەکوو بوودجەی ئێران، وێڕای پسپۆڕی، کات و سەرچاوەی تایبەتی پێویستە و زیاتر نوێنەرانی ڕاستی خەڵک لە پارلماندا ئەو کارە دەکەن، بەڵام بە چاوخشاندنێکی کورت و خێرا دەکرێ لە چۆنیەتی و تایبەتمەندییەکانی بوودجەی ئێران تێبگەین کە چەندی بە قازانجی خەڵک و بەتایبەتی هەژارانە یان تا چ ڕادەیەک بۆ پێشکەوتنی وڵات و خوشبژێوی خەڵکە یان بە پێچەوانەوە چەندی بۆ مەبەستی تایبەتی ڕێژیمە کە خۆی لە شەڕئەنگێزی و پەروەردەی تیرۆر دەبینێتەوە.

ئێمە نەک لە سەر بنەمای دوژمنایەتی ڕێژیم ئەو قسەیە دەکەین بەڵکوو لە سەر بنەمای ڕاستییە حاشاهەڵنەگرەکان و بەڵگەکانی بەر دەست باسی ئەم بابەتە دەکەین؛ بۆ نموونە کاتێک دەڵێین بوودجەی ئێران بۆ تیرۆر دابین دەکرێت قسەی خودی کاربەدەستانی ڕێژیمە؛ "محەمەد جەوادی جەمالی" بەرپرسی کۆمیسیونی بەرگری لە بە ناو مەجلیسی ڕێژیمدا دوای پێشکەش کردنی بوودجەی ساڵی داهاتوو، لەلایەن سەرکۆمارەوە ڕایگەیاند: "سەرەتیی بوودجەی لەشکری بۆ موشەک و سپای قودس دەبێت". تەنانەت جەختی لەوە کردەوە "ئەگەر دەوڵەت کەمتەرخەمیشی کردبێت هەوڵ دەەین بوودجەی زیاتری بۆدابین بکەین".

ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.

یەکێک لە خاڵە سەیرو سەمەرەکانی بوودجە ئەوەیە کە وێڕای زیاد کردنی لە ۱۰٨٥ هەزار میلیارد تمەنەوە بۆ ۱۱۹٥ هەزار میلیارد تمەن، یارانەی خەڵکیش دەبڕدرێت؛ پێم وایە چەند نمونەی خوارەوە لە بوودجە باشتر نیشان دەدات کە بۆچی هیچ کات ئابووریی لە خزمەتی خەڵکدا نەبووە بەڵکوو دەستی تاقمی دەسەڵاتدار زیاتر ئاوەڵا دەکات.

بوودجەی دەزگای رێبەری لە زانکۆکاندا زیاد کراوە؛ بوودجەی دەزگای "دادستان ویژەی روحانیت" بە بەرپرسایەتیی ئیبراهیم رەئیسی، نزیکەی ۳۳ میلیارد تمەن زیادی کردووە؛ بوودجەی قەرارگەی "خاتەمولئەنبیا"۱۰ هەزار میلیارد تمەنە کە لە دانی خەراجیش بەخشراوە، هەم بوودجەیەکی وەها زەبەلاحی بۆ دابین دەکرێت و هەم زۆرترین پڕۆژەی دەوڵەتیش وەردەگرێت و لە دانی خەراجیش بەخشراوە چوونکە سەر بە سپای پاسدارانە.

بە سەدان دەزگای سەر بەم ئاخوند و ئەو ئاخوند هەیە کە بە هەزاران میلیارد تمەنی بۆ خەرج دەکرێت؛ لەوانەش زیادکردنی دووبارەی بەشە بوودجەی دەزگای بڵاوکردنەوەی بەرهەمەکانی خومەینی بە بەرپرسایەتی سەید حەسەن خومەینی کە نزیکەی ۷۲ میلیارد تمەنە یان دەزگای ئایەتوڵا ناسری مەکارمی شیرازی بە ۳۰٥ میلیارد تمەن و دەزگای مێسباحی یەزدی بە ۲٨ میلیارد تمەن و دەزگای ئایەتوڵا کاشانی بە ۱۲ میلیارد تمەن.

بە گوێرەی ئامارەکانی دەزگای دەسپاکی جیهانی، ئێران یەکێکە لەو وڵاتانەی کە لەباری دەسپاکییەوە کارنامەیەکی لێڵ و تەماوی هەیە؛ هەر بۆیەش چۆنیەتی خەرج کردنی ئەو میلیارد میلیارد تمەنانە دیار نییە و تەنیا بۆ خۆیان لێی ئاگادارن.

دەتوانم بڵێم ئەوە تەنیا بەشی دیاری ئەو تەخشان وپەخشان کردنەی سامانی وڵاتە، کە لە بوودجەدا هاتووە بەشی زۆری ئەو داهاتانەی کە دیار نین و مڵکی گشتین ،تاقمی دەسەڵاتی کردووە بە ئیمپراتۆریی مافیایی و پارە لە ناوچەدا.

ئەگەر تەنیا یەک نمونە لەو بابەتانە بهێنمەوە دەتوانم ئاماژە بەوە بکەم کە دەزگای "آستان قدس رضوی" بە سەرپەرشتی ئیبراهیم ڕەئیسی و نزیک لە خامنەیی کە سامانەکەی بە میلیاردها دۆلار بەراورد دەکرێت وێڕای هەبوونی گروپی گەورەی کۆمپانیایی و هۆتێل و پڕۆژەی داهاتزا، تا ئێستاش لە دانی خەراجبێبەری کراوە و جیا لە ڕێبەری ڕێژیم و خودی ڕەئیسی هیچ کەس نازانێ داهاتەکەی چەندەیە و بۆ کوێ دەچێت. ئەوەش لە کاتێکدایە کە نرخی بێکاری بە پێی خودی ئامارەکانی ڕێژیم، ۱۱.٥ لە سەدە کە جێگای باوەڕ نییە و بەدڵنیاییەوە زۆر لەوەش زیاترە.

ڕێژەی ئەو کەسانەی کە لەژێر هێڵی هەژاریدا دەژین بۆ سەرووی ۲۰ میلیۆن زیادی کردووە؛ ئاماری بە کارهێنەرانی ماددە هۆشبەرەکان لە سەرووی ٥ میلیۆن کەسە؛ بە هەزاران تۆن بەرهەمی وەرزێڕان دەڕزێ و بە دەیان یەکەی بەرهەمهێنەری تایبەت دادەخرێن؛ کۆچی خەڵکی لێهاتوو و شارەزا و بە دەیان قەیرانی تری ژینگەیی و کۆمەڵایەتی داهاتووی ژیان لە ئێران بە نەشیاو نیشان دەدات. سەرەڕای هەموو ئەو قەیرانانە بەشی زۆری بوودجەی ئێران بۆ ناوەندە لەشکری و تیرۆریستی و ئایینیەکان بە فەرمی دابین دەکرێت و بەوەش ناوەستن؛ هەزاران میلیارد لە نێو تاقم و باندەکانی نێوخۆیان بەدزی و لە ژێرەوە دابەش دەکەن و هەواڵی دزییە هەزاران میلیاردییەکانیش هەر بە جێگای خۆی.

لە کاتێکدا کە دەبێ بوودجەی وڵاتێک بۆ پەروەردە و پێگەیاندن، بۆ ئاوەدانی و خوشگوزەرانی، بۆ پێشخستن و پێشکەوتن بەکار بهێنرێت، دەبینین ڕاستییەکانی ئێستای ئێران شتێکی ترە، بەڵام ئەوەی گرنگە دەمهەوێ لە کۆتاییدا ئاماژەی پێ بکەم ئەو تابلۆیەیە کە بەخت ڕەشی خەڵکی کوردستان و ئێران لە ژێر حوکمڕانی ڕێژیم نیشان دەدات، هەر چرکەساتێک کە ڕێژیم بەردەوام بێت لە ژیانی، وڵات بە ساڵ وەدوادەکەوێت و لە کێبڕکێی ئابووری پاش دەکەوێت و ژیانی خەڵکیش بەرەو لە نێوچوونی زیاتر دەچێ. سەیری زۆربەی ئەو وڵاتانەی ناوچە و جیهان بکەن کە تا ۳۰ ساڵ پێش ئێستا لە هەژاریدا دەژیان بەڵام ئێستا بە هەموو پێوەرەکان لە ڕووی ئابووری و خۆشگوزەرانییەوە لە پێشەوەی ئێرانن، کەواتە نەهێشتنی حوکمڕانییەکی وەها نادادپەروەر و ڕزگارکردنی وڵات لە ژێر داگیرکاری، تەنانەت ئەگەر لە سۆنگەی ئابووریشەوە بێت، خزمەتێکی گەورە بە مرۆڤایەتی و نەتەوەکانی ئێرانە.
بالاترین چاپکردنی ئەم بابەتە

رۆژنامەی کوردستان
رۆژنامەی کوردستان ژ. ٧١٦ لەم ژمارەیەدا:

ــ دەنگی راسانی گەلان نابیستن
ــ خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
ــ خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
ــ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
  • شەپۆلەکانی شار شەپۆلەکانی شار
    شەپۆلەکانی شار پڕە لە هەست و سۆزی نیشتمانپەروەری و نەخشێنەری ئەو جووڵە و راچەنینانەیە کە لە نێو کۆمەڵی کوردەواریدا بە نهێنی و دوور لە چاوی داگیرکەر، بەردەوام لە گەشە و هەڵچووندان.
  • تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە تەیموور مستەفایی: هێزە نیزامییەکانی ئێران نەتەنیا نابێت لە سەرکوتی خۆپێشاندەراندا بەشداری بکەن، بەڵکوو دەبێت هاوکاری بەئەنجام گەیاندنی ئەو حەرەکەتە بن کە بە قازانجی هەموو لایەکە
    دەقی وتووێژی کاک تەیموور مستەفایی، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و بەرپرسی کۆمیسیۆنی تەشکیلاتی حیزب لەسەر خۆپێشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران و بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوی ئەم کۆمیسیۆنە لەم پێوەندییەدا، لەگەڵ تەلەفزیۆنی تیشک.
  • کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ کاوە ئاهەنگەری: ئیرادەی گشتی کوردەکان لە ئێران، بە هەبوونی ڕێبەرییەکی شیاو و لێوەشاو بۆ ئەم قۆناغە دەتوانێ بەشێک لە هاوکێشەکان بە قازانجی کوردستان بگۆڕێ
    خوێنەرانی بەڕێزی "کوردستان"، سەبارەت بە دوایین بارودۆخی ئێران و کوردستان و هەروەها نەخش و دەوری کورد و حیزبی دێموکرات لە هاوکێشەکاندا، ماڵپەڕی "کوردستان میدیا" وتووێژێکی لەگەڵ بەڕێز "کاوە ئاهەنگەری" چاودێری سیاسی و ئەندامی حیزبی دێموکرات ئەنجام داوە کە لێرەدا دەخرێتە بەر دیدی ئێوەی خۆشەویست.
  • ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی ئێمە و وێژمانەکانی داگیرکراوی و هەڵاوێردراوی
    ئەم گوتارە ئەگەرچی لای گرووپ، ڕێکخراو و حیزبی سیاسیشەوە هەڵگیراوە، بەڵام بەوپێیەی کە ئەم دامەزراوەگەلە لە عەرزی واقیعدا کار دەکەن و پێویستیان بە دانوستان و دانیشتن و وەرگرتنی پووانی جیاواز هەیە، ئەم ڕێکارەیان هەتا ئیستە تا رادەیەک پاساو هەڵگرە؛ وەکوو تر لە ئاستی یەکانگیریی نەتەوایەتی و دینامیزمی کۆمەڵایەتییەوە هەندێک خەساریشی هەبووە کە لێرە ناگونجێ بەسەریاندا بێینەوە.
  • کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا کۆمەڵگەی ئازاد لە سێبەری دێموکراسیدا
    "ژان ژاک ڕۆسۆ"یش لە وتارێکیدا بە ناوی "ڕێککەوتنی کۆمەڵایەتی" دەقەکەی بەم ڕستەوە دەست پێ دەکات: "مرۆڤ سەرەڕای ئەوەیکە بە سەربەستی لە دایک دەبێت، بەڵام لە هەموو شوێنێکی ئەم دنیادا بندەست و دیلە".
  • خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد خۆپێشاندانەکانی ئێران و پرسی کورد
    لەو قۆناغەدا کە هێزەکانی رێژیم باوەڕیان بە خۆیان نەماوە و ترسی رووخان هێزی سەرکووتکەری بێ هیوا کردووە، راسانی شارەکانی کوردستان دەتوانێ زۆرترین دەسکەوت و کاریگەریی هەبێ. ئەوە دەرفەتێکە کە گەلی کورد دەتوانێ بۆ پێشخستن و نزیک بوونەوە لە ئامانجەکانی، کەڵکی شیاوی لێ وەربگرێ؛ بە تایبەتی کە لە قۆناغی نوێی خەباتدا، هۆشیاری نەتەوەیی و بەرینایی خەبات لە جاران بەرزتر و بەربڵاوترە.
  • پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا پیلانەکانی بەسیج لە نێو زانکۆکانی کوردستاندا
    لەم نێوانەدا، بەسیج، وەکوو ئامرازی سیخوڕیی حکومەت بەکار براون. بەسیج لە هەموو فەرمانگەیەکی حکومەتی و ناحکومەتی و لە واتایەکی بەربڵاوتر: لە هەموو شوێنێکدا وەکوو ڤایرۆسێک بڵاوبووەتەوە. قوتابخانەکان و زانکۆکانیش لە فیلترینی ئەم شوێنانەن. بەسیجی کوردیش، یان خۆماڵیتر بڵێم: جاشە کوردەکان، وەک باقی بەسیجییەکانی ئێران، ئەرکی تایبەتیان پێ ڕادەسپێردرێت کە بەرچاوترینیان، فرۆشتنی نیشتمان و هاوزمانەکانیانە.
  • خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە خەباتی ڕۆژهەڵات بەردەوامە
    زلهێزەکان هاتن و بێ لەبەرچاوگرتنی مافی گەلان، نەخشەی ناوچەکەیان گۆڕی؛ لە ئاکامی ئەم داڕشتنە نوێیە یەکلایەنە و نادادپەروەرانەشدا، هەندێک لە نەتەوەکان لە مافی دامەزرانی دەوڵەتی خۆیان بێبەش کران کە بەرچاوترینیان نەتەوەی کورد بوو. کورد بوو بە یەکەم قوربانی ڕەوتی نوێی نادادپەروەرانەی مێژوو، تەنیا لەبەر ئەوەیکە دروست بوونی دەوڵەتێکی کوردی لەگەڵ بەرژەوەندی ئەم زلهێزانە یەکی نەدەگرتەوە.
  • دەنگی راسانی گەلان نابیستن دەنگی راسانی گەلان نابیستن
    لە رۆژی ٧ی بەفرانباری ١٣٩٦ی هەتاوی و لە دوایین رۆژەکانی ساڵی ٢٠١٧ی زانییندا، بزاڤی مافخوازیی نەتەوەکان و خەڵکانی ئێران دوای چەندین و چەند کۆبوونەوەی ناڕەزایی دەربڕین، وەکوو ڕووبارێکی بەلرفە، بەنداوی کۆت و بەندی هەمەڕەنگی ڕێژیمی رووخاند و لافاوێکی سەرتاسەریی لە ئێراندا وەڕی خست.
  • لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی لوقمان ئەحمەدی: هۆکاری سەرەکی ناسەقامگیری و شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا گرێدراوە بە بوونی فرە جەمسەری و نەبوونی هاوسەنگی هێز لە لایەک و ڕەقابەتی نێوان وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناڤین و بەکارهێنانی ئەم شەڕ و ئاڵۆزیانە لە لایەن ئێلیتەکانی نێو وڵاتانی بەشدار بۆ پارستنی
    زلهێزەکانی جیهان، بە تایبەت ڕوسیە و ئامریکا دەیانهەوێ پارسەنگێکی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوین پێکبهێنن کە سەقامگیر بێ و تێیدا بەرژەوەندی و نفوزی خۆیان پارێزراو بێ. رۆڵی ئامریکا و روسیە چارەنووسساز دەبێ بۆ بارودۆخی داهاتووی ناوچەکە، ئەگەر یەک یان هەردوو لەم وڵاتانە گەرەنتی سەقامگیری و پارسەنگی هێز بدەن بە هاوپەیمان و دۆستەکانی خۆیان لە ناوچەکە ئەو کات ئیمکانی هەیە شێوەیەک لە سەقامگیری دروست بێ.
  • ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان ئاو، کۆڵەکەی ستراتیژی داهاتووی کوردستان
    بنەمای گەشەی ئێران لە ڕووی جوغرافییەوە، لەسەر دوو پاژی ناوەندی _فارس و قەراغی _نافارس داندراوە، چون دەوڵەتی مۆدێڕن پێی وابوو تەنیا رێگەی مانەوەی، خوڵقاندنی یەک نەتەوەیە و لە پێناو ئەو ئامانجەش جوغرافیای پاشکەوتوو و پێشکەوتووی خوڵقاند.
  • کرماشان له پەنای بێپەناییدا کرماشان له پەنای بێپەناییدا
    ئەم دۆخە نالەبارە لەپاش زیاتر لە یەک مانگ، هاوکاتە لەگەڵ دەسپێکی سەرما و سۆڵە و بارینی بەفر؛ لەمبارەوە "ئەکبەر سەنجابی" فەرمانداری سەرپێڵی زەهاو باسی لە دۆخی نەشیاوی ژیانی هاووڵاتییان لە نێو خێوەتەکاندا کردووە و وتوویەتی: بەرپرسان دەبێ درک بە بارودۆخی لێقەوماوان بکەن؛ خەڵک بە دژوارییەوە لە ژێر خێوەتی ١٠ میتریدا دەژین!
  • دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا دوکتور قاسملوو، بزاڤی راسیۆنالیزمی سیاسەت لە کوردستاندا
    ئەو تایبەتمەندییەی هزری سیاسی کە لە بۆڵەبۆڵ و تەنانەت خواستی سیاسیش جیای دەکاتەوە ئەوەیە کە سیستمێکی واتادارمان پێ دەبەخشێت کە کێشەی کورد لە پێوەندی لەگەڵ کێشەکانی دنیای مودێڕن و لە چوارچێوەی چەمک و دەستەواژەکانی تایبەت بەو دنیایە دووبارە پێناسە دەکاتەوە.
  • داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا داهاتوی ڕەشی ئێران لە دەلاقەی بوودجەی ساڵی داهاتوودا
    ئەگەر ئەرکی سپای قودس بە دەرکەوتنەکانی قاسم سلێمانی لە ناوچەدا هەژمار بکەین ڕوون و ئاشکرایە کە لە هەر کوێ شەڕ و نائارامی هەبێت، ناوبراویش لەوێیە؛ واتە سامانی وڵاتێکی وەک ئێران و کوردستان بۆ شەڕئەنگێزی و تیرۆر کەڵکی لێوەردەگیرێت و ئەوەش بەئاشکرا و بەیاسا دەیکەن.